ANALIZA Dr Hans-Joachim Spanger Listopad 2025 Współpraca polsko-niemiecka w zakresie polityki bezpieczeństwa: warunki, stanowiska, projekty Z serii„W polu oddziaływania niemieckich i polskich interesów”

Impressum © 2025 FES(Friedrich-Ebert-Stiftung) Wydawca: Fundacja im. Friedricha Eberta w Warszawie ul. Poznańska 3/4, 00–680 Warszawa https://polska.fes.de/ Odpowiedzialny za treść: Dr Max Brändle, dyrektor Fundacji im. Friedricha Eberta w Warszawie Zamówienia i kontakt: polska@fes.de Projekt i skład: Katarzyna Błahuta Poglądy wyrażone w niniejszej publikacji nie muszą odzwierciedlać stanowiska Fundacji im. Friedricha Eberta(FES). Komercyjne wykorzystanie mediów wydanych przez FES bez pisemnej zgody FES jest zabronione. ISBN 978-83-64062-80-3 Więcej publikacji Fundacji im. Friedricha Eberta można znaleźć tutaj: ↗ www.fes.de/publikationen

Dr Hans-Joachim Spanger Listopad 2025 Współpraca polsko-niemiecka w zakresie polityki bezpieczeństwa: warunki, stanowiska, projekty Z serii„W polu oddziaływania niemieckich i polskich interesów”

Spis treści 1. Aktualna sytuacja ............................................... 3 2. Dyskurs dotyczący polityki bezpieczeństwa i obrony ................... 6 Rosja i wojna na Ukrainie........................................... 6 Rola i przyszłość NATO............................................. 7 Obrona transatlantycka i/lub europejska.............................. 7 3. Wspólne projekty – zalecenia i pomysły ............................. 8 4. Źródła i literatura uzupełniająca.................................... 10

ANALIZA Dr Hans-Joachim Spanger Współpraca polsko-niemiecka w zakresie polityki bezpieczeństwa: Warunki, stanowiska, projekty 1. Aktualna sytuacja Niemcy i Polska dążą do wspólnego, choć w istocie konku rencyjnego celu: zbudowania najsilniejszych sił lądowych w europejskiej części NATO. Powodem tego jest postrzega nie zagrożenia, które od początku pełnej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. jest takie samo w obu krajach i wymaga zmiany podejścia do polityki zbrojeniowej. Długotermino wym celem jest stworzenie wiarygodnego środka odstra szania militarnego. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę Polska szybciej zareagowała zwiększeniem wydatków na obronność Jednak jeszcze kilka miesięcy temu tempo rozwoju obu krajów było bardzo różne. Polska rozpoczęła swój program zbrojeń z impetem bezpośrednio po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r., opierając się na„ustawie o obronie ojczyzny”, która została przyjęta przez Sejm praktycznie jednogłośnie(przy pięciu wstrzymujących się głosach skrajnie prawicowej„Konfederacji Wolność i Nie podległość”) w trybie przyspieszonym 22 marca 2022 r. Ustawa przewidywała podwyższenie wydatków na obron ność już w 2023 r. do 3% PKB, podczas gdy wcześniej ce lem było 2,5% w 2026 r.(po tym, jak od 2014 r. budżet utrzymywał się na poziomie nieco powyżej 2%). Wydatki szybko rosły dalej: w 2024 r. osiągnęły 4,12% PKB – najwyż szy poziom w NATO – w 2025 r. budżet wzrósł do 4,5%, a na kolejne lata przewidziano 4,7%(2026) i 5%(2027) – cel, który NATO na szczycie w czerwcu 2025 r. wyznaczyło dopiero na rok 2035(przy czym w NATO 1,5% PKB ma przypadać na obszary cywilne, ale„związane z obronnością i bezpieczeństwem”). W związku z tym Polska od lat znacznie wyprzedza swoich sojuszników pod względem wysiłków w zakresie polityki obronnej. W polu oddziaływania niemieckich i polskich interesów 3

Wydatki na obronność(w%PKB) Wykres. 1 6 5 4 3 2 1 0 20 14 2021 2022 20 23 20 24 2025 20 26 2027 20 28 2029 20 35 Polska Niemcy Rząd federalny ogłosił wprawdzie już 27 lutego 2022 r., czyli pięć dni po wkroczeniu wojsk rosyjskich na Ukrainę, „Zeitenwende” i przeznaczył dla Bundeswehry„fundusz specjalny”(„Sondervermögen”) w wysokości 100 mld euro, ale potem nie działo się zbyt wiele. Dopiero w 2024 r. Niemcy osiągnęły cel 2% PKB, potwierdzony przez NATO w 2014 r. podczas szczytu w Walii po aneksji Krymu przez Rosję(w 2021 r. było to jeszcze 1,3% PKB). Było to możliwe tylko dzięki finansowaniu kredytowemu specjalnego fundu szu„Sondervermögen”, dzięki któremu do 2027 roku miały zostać spełnione wytyczne NATO. Do czasu utworzenia no wego rządu federalnego w maju 2025 roku nie było przeło mu. Dopiero zawieszenie ograniczenia zadłużenia wynika jącego z ustawy zasadniczej w zakresie wydatków na obronność na początku marca 2025 r. umożliwiło drastycz ne zwiększenie regularnego budżetu obronnego ponad fundusz specjalny: z 86,4 mld euro w 2025 r.(w tym 25 mld euro ze funduszu specjalnego plus 9 mld euro pomocy dla Ukrainy, co daje łącznie 2,4% PKB), do 136 mld euro w 2028 r.(po raz pierwszy bez funduszu specjalnego), a na stępnie do 153 mld euro w 2029 r., czyli 3,5% PKB, również przed terminem wyznaczonym przez NATO na 2035 r. Mocne przyspieszenie niemieckich wysiłków po typowym dla Niemiec biurokratycznym okresie przygotowań do przy swojenia„Zeitenwende” od 2024/25 r., ma wyraźny powód wynikający z polityki zagranicznej: powrót Donalda Trumpa do Białego Domu. W obu krajach środki te przeznaczane są na realizację sze roko zakrojonych planów rozbudowy i modernizacji, nieza leżnie od aktualnych – choć tajnych – celów NATO w za kresie zdolności operacyjnych. Niemcy, w obliczu poważ nych luk spowodowanych„dywidendą pokoju”, po raz pierwszy od dawna zamierzają ponownie w pełni wyposa żyć duże formacje wojsk lądowych. Planowana jest dywizja pancerna dla Tier 1 sił szybkiego reagowania, zgodnie z ak tualnym modelem NATO New Force Model. Bundeswehra priorytetowo postrzega swoje działania w Europie Środko wej i Północno-Wschodniej, dlatego też od 2027 r. w ra mach wspomnianej dywizji na Litwie stacjonować będzie w pełni wyposażona brygada licząca 5000 żołnierzy. Druga w pełni wyposażona dywizja ma również powstać do 2027 r. Do tego dochodzą jednostki sił powietrznych i marynarki wojennej, łącznie 200 samolotów i okrętów. Ogółem Niem cy zobowiązują się do zapewnienia 35 000 żołnierzy dla sił NATO gotowych do szybkiego działania(Tier 1 i 2). Ponad to Niemcy, zgodnie ze swoją tradycją, idą„na całość” i pla nują udostępnić NATO również jednostki trzeciej dywizji, składającej się z lżej uzbrojonych tzw. sił szybkiego reago wania. Łącznie stanowi to 10 procent całkowitych zdolności sojuszu w Europie. Jedynie planowana czwarta dywizja do ochrony terytorium kraju nie byłaby tym objęta. W lipcu 2025 r. liczebność Bundeswehry wynosiła łącznie 182 984 żołnierzy, planowane jest zwiększenie jej do 260 000 żoł nierzy czynnej służby i do 200 000 rezerwistów. Bundeswehrę tworzy obecnie 182 984 żołnierzy – planowane jest zwiększenie liczby czynnych żołnierzy do 260 000 i rezerwistów do 200 000 Model ten wymaga oprócz personelu znacznego wzrostu liczby systemów uzbrojenia. Mimo priorytetowego traktowa nia obrony powietrznej, dalekosiężnej broni precyzyjnej, 4 Friedrich-Ebert-Stiftung e.V.

systemów bezzałogowych we wszystkich wymiarach, cyfry zacji i zdolności dowodzenia, w tym sztucznej inteligencji, znaczne inwestycje są przeznaczane na konwencjonalne systemy wielkoskalowe. W 2024 r. zamówiono już 105 nowoczesnych czołgów bojowych Leopard 2A8 (rozważa się zamówienie do 1000 platform z łącznej liczby 1400 przeznaczonych do wyposażenia planowanych dywi zji). Konkuruje to jednak z niemiecko-francuskim projektem zbrojeniowym Main Ground Combat System(MGCS) jako planowanym zamiennikiem Leoparda od 2040 r.(i wskazu je tym samym na podstawowy problem europejskich zamó wień zbrojeniowych: unilateralizm i egoizm narodowy). Do tego dochodzi 500 czołgów wsparcia, 2500–5000 koło wych pojazdów opancerzonych GTK Boxer(w tym m.in. 500–600 czołgów przeciwlotniczych Skyranger i 150 czoł gów przeciwlotniczych z rakietami), 350 transporterów opancerzonych Puma(planowane jest zakupienie kolejnych 400–600 egzemplarzy), a także pojazdy kołowe oparte na fińskim modelu Patria(w perspektywie ponad 1000 egzem plarzy) oraz 300 wielokrotnych wyrzutni rakietowych Puls we współpracy z Izraelem. W przypadku sił powietrznych planowane jest zwiększenie liczby samolotów bojowych do około 200(35 samolotów bo jowych F-35A zamówionych już w 2022 r. w USA oraz 20 dodatkowych samolotów Eurofighter), 60 śmigłowców transportowych Chinook, a w zakresie obrony powietrznej – system obrony przeciwlotniczej Arrow 3, modernizację syste mów Patriot oraz zakup kolejnych 12 systemów IRIS-T-SLM. W przypadku marynarki wojennej chodzi między innymi o położenie stępki pod osiem fregat przeciwlotniczych F 127 (obecnie istnieje sześć fregat F 126 i cztery fregaty F 125). W zakresie dronów Bundeswehra dysponuje obecnie 618 urządzeniami, głównie do celów rozpoznawczych, a plano wane jest zakupienie 8000 dronów do zastosowań lokalnych oraz, we współpracy z USA, 400 bezzałogowych„współpra cujących samolotów bojowych”(CCA), 12 bezzałogowych okrętów podwodnych i 18 systemów Future Combat Surface Systems. Gruntowny remont 600 pocisków manewrujących Taurus(i zakup 1000 kolejnych) oraz amerykański system Ty phon do stosowania pocisków manewrujących dalekiego za sięgu i pocisków Standard Missiles-6(SM-6) mają na celu poprawę zdolności do przeprowadzania głębokich uderzeń lub wręcz ich stworzenie. W kontekście zależności od Amery ki rozbudowa satelitarnego systemu rozpoznania i łączności (konstelacja satelitów Bundeswehry SATCOMBw) od 2025 r. stała się kwestią szczególnie pilną wg najnowszych informa cji zostanie sfinansowana w ramach projektu krajowego kwotą 35 mld euro w ciągu pięciu lat. Polska planuje do 2035 r. zbudować najsilniejszą armię w Europie, składającą się z sześciu silnych dywizji zmecha nizowanych. Obecnie to zamierzenie jest jednak dalekie od rzeczywistości, zarówno pod względem personalnym, jak i materialnym. Planowana jest łączna liczba 300 000 żoł nierzy, w tym 50 000 sił obrony terytorialnej. Obecnie licz ba ta wynosi 206 000, z czego 130 000 to żołnierze zawo dowi. Ponadto do 2039 r. ma zostać utworzona„aktywna” rezerwa licząca 150 000 żołnierzy. W Polsce liczebność armii ma wzro snąć o jedną trzecią – z obecnych 206 000 do 300 000 żołnierzy Aby zapewnić oddziałom niezbędny sprzęt, Polska rozpoczę ła w 2022 r. szeroko zakrojony program zakupów, który miał na celu zarówno zastąpienie dominujących do tej pory sys temów radzieckich, jak i szybkie wypełnienie luk powstałych w 2022 r. w wyniku transferu dużej ilości uzbrojenia na Ukra inę(250 do 300 radzieckich T-72, 80 pochodzących od nich polskich czołgów PT-91 Twardy i 14 Leopard 2A4, łącznie 40% sprzętu sił lądowych). Obliczenia pokazują, że odpo wiednie wyposażenie docelowych formacji zmechanizowa nych wymaga łącznie do 1700 czołgów bojowych, 3000 transporterów opancerzonych i 2000 systemów artyleryj skich. Pomimo tempa działań, obejmujących zawarcie ob szernych umów ramowych z amerykańskimi i koreańskimi firmami zbrojeniowymi oraz rozpoczęcia dostaw, Polska jest jeszcze daleko od osiągnięcia tego celu: według oficjal nych danych do końca 2025 r. dostarczonych zostanie śred nio tylko 15–20% nowego sprzętu, co oznacza, że na razie kraj ten pozostaje znacznie poniżej poziomu wyposażenia sprzed rozpoczęcia wojny na Ukrainie. Jeśli chodzi o czołgi bojowe, Polska dysponuje 233 czołgami Leopard 2 pochodzącymi z zasobów Bundeswehry(w tym 105 nowocześniejszymi Leopard 2A5, 14 Leopard 2A4 i kolej nymi 128, które – po znacznych opóźnieniach – do 2027 roku mają zostać zmodernizowane do standardu 2PL o podwyż szonej wartości bojowej); ponadto 116 amerykańskimi czoł gami M1A1 Abrams(kolejne 250 czołgów M1A2 Abrams jest w trakcie dostawy) i wreszcie 180 koreańskimi czołgami K2 Black Panther(umowa ramowa zawarta w 2022 r. przewidu je łącznie 820 czołgów, które mają być produkowane głów nie w Polsce – jednak brakuje do tego odpowiednich mocy produkcyjnych i środków finansowych). Wozy opancerzone są polskiej produkcji(482 kołowe wozy opancerzone Roso mak na bazie fińskiego Patria oraz 1000 wozów opancerzo nych Borsuk, które w większości zostaną dostarczone dopie ro w nadchodzących latach). W przypadku artylerii rakieto wej są to również systemy amerykańskie i koreańskie: Polska zamówiła ekstrawagancką liczbę 468 modułów ogniowych HIMARS, z których jednak do tej pory dostarczo no tylko 18(tempo produkcji w USA wynosi 20 systemów rocznie), a także 290 K239 Chunmoo z Korei, które mają być gotowe do użytku do 2029 roku. W przypadku mobilnych haubic 155 mm chodzi o systemy polskie(266 AHS Krab) i koreańskie(364 K9 Thunder), z których większość została już dostarczona, a umowy ramowe przewidują dalsze uzu pełnienia. W przypadku obrony powietrznej są to również systemy amerykańskie i polskie(6 zamówionych baterii Pa triot i 23 baterie polskiego systemu obrony powietrznej Na rew). W przypadku sił powietrznych są to wyłącznie systemy amerykańskie i koreańskie, które mają zostać dostarczone do 2032 r.: 32 samoloty F-35A, 48 zmodernizowanych samo lotów F-16, 48 lekkich samolotów bojowych FA-50 z Korei oraz 96 śmigłowców bojowych Boeing AH-64E Apache W polu oddziaływania niemieckich i polskich interesów 5

i 32 śmigłowce wielozadaniowe Leonardo AW149. W skła dzie pozostaje jeszcze 14 samolotów MiG-29 i 11 Su-22, które jednak, w zależności od rozwoju nowoczesnych maszyn, zostaną prawdopodobnie przekazane Ukrainie. Tak zwana„Tarcza Wschód” ma zabezpieczyć granicę z Kaliningradem i Białorusią W maju 2024 r. rząd ogłosił specjalny projekt: utworzenie Narodowego Programu Odstraszania i Obrony„Tarcza Wschód”, fortyfikacji wzorowanej na linii Maginota, z zapo rami przeciwczołgowymi i zabezpieczeniami elektroniczny mi, wzdłuż granicy z rosyjskim obwodem kaliningradzkim i Białorusią. Tarcza ma być gotowa w 2028 r., a jej koszt sza cuje się na 2,5 mld euro. Po udostępnieniu przez Europejski Bank Inwestycyjny miliarda euro program jest obecnie trak towany jako projekt europejski – jednak przed debatą na te mat pilnej potrzeby stworzenia„muru dronowego”. 2. Dyskurs dotyczący polityki bezpieczeństwa i obrony Niemcy i Polskę łączy lekcja wyciągnięta z II wojny świato wej, którą można ująć w podwójnej formule„nigdy więcej” i„nigdy więcej sami”. Jednak wnioski są bardzo różne – w przypadku Niemiec z perspektywy sprawcy, w przypadku Polski z perspektywy ofiary.„Never again” oznacza zatem dla niemieckiej polityki, że z niemieckiego terytorium nigdy więcej nie może wyjść wojna, a dla polskiej – że Polska nigdy więcej nie może stać się ofiarą. Praktyczną konsekwencją tego po stronie polskiej jest zdolność obronna kraju, a po nie mieckiej współpraca. W przypadku podejścia do Rosji prowa dziło to regularnie do znacznych nieporozumień. siebie wojnie i że kraj ten stanowi trwałe zagrożenie dla po koju w Europie. Dotyczy to również polskiej lewicy zarówno w rządzie, jak i poza nim(Nowa Lewica, Razem, czasopismo Krytyka Polityczna). Nie pozostawia ona wątpliwości co do kategorycznego sprzeciwu wobec rosyjskiego imperializmu, któremu można zapobiec jedynie poprzez zdecydowaną po rażkę Moskwy i obalenie reżimu Putina. Odmienny pogląd przedstawiają jedynie postacie marginalne, takie jak skrajnie prawicowy libertariański polityczny klaun Janusz Korwin -Mikke lub paleokonserwatywny antysemita Grzegorz Braun (przewodniczący„Konfederacji Korony Polskiej”, do 2025 r. w sojuszu z„Konfederacją Wolność i Niepodległość”). W Polsce również polityczna lewica postrzega Rosję jako trwałe zagrożenie dla Europy W Niemczech natomiast używa się mniej jasnego sformu łowania, że Ukraina nie może przegrać wojny. Co prawda niemiecka polityka również zdiagnozowała otwartą wojnę jako„punkt zwrotny” w skali europejskiej, a nawet global nej. Jednak już wtedy kanclerz Olaf Scholz stwierdził, na wiązując do słynnego sformułowania Egona Bahra:„Tak, bezpieczeństwo w Europie nie jest na dłuższą metę możli we przeciwko Rosji”, co oznacza, że konfrontacja może trwać nieprzewidywalnie długo, ale ostatecznie musi do prowadzić do nowej współpracy. Formuła Harmela z 1967 r., łącząca odstraszanie militarne z dyplomatycznym zbliże niem, lub„uznanie realiów” i przezwyciężenie ich„małymi krokami”, jak w socjalliberalnej polityce wschodniej lat 70., są uważane za socjaldemokratyczne odniesienia dla polity ki, która nie stawia jednostronnie na środki militarne – na wet jeśli w SPD(a także CDU) nie ma cienia wątpliwości, że obecnie poprzez dalsze wsparcie należy zapewnić Ukra inie korzystną pozycję negocjacyjną. Rosja i wojna na Ukrainie W polskim postrzeganiu niemieckie wysiłki na rzecz dialo gu i odprężenia w stosunkach z Moskwą – nawet po aneksji Krymu w 2014 r. – były albo wyrazem egoizmu gospodarczego(hasło: Nord Stream 1 i 2), albo ignorancji geostrategicznej(hasło: trzymanie się przez Niemcy ogra niczeń dotyczących stacjonowania sił zbrojnych określo nych w Akcie podstawowym NATO-Rosja z 1997 r.), a wszystko to kosztem Polski. Z kolei w niemieckim po strzeganiu upór Polski był przede wszystkim wyrazem nie przepracowanej traumy. Pełna inwazja Rosji na Ukrainę w 2022 r. zniwelowała te różnice, ale po obu stronach pozo stała utajona nieufność: po stronie polskiej obawa, że Berlin może ponownie powrócić do starej polityki porozu mienia, a po stronie niemieckiej, że Polska poprzez swój militaryzm może wciągnąć NATO w wojnę. W Polsce panuje powszechna zgoda co do tego, że Rosja powinna ponieść strategiczną porażkę w prowadzonej przez W niemieckim spektrum politycznym tylko dawna pacyfistyczna partia Zieloni całkowicie zgadza się z polskim konsensusem dotyczącym zwycięstwa i zmiany reżimu W niemieckim spektrum politycznym jedynie dawna pacyfi styczna partia Zieloni całkowicie zgadza się z polskim kon sensusem dotyczącym zwycięstwa i zmiany reżimu. Więcej jest natomiast krytyków, choć nie są wywodzą się oni z jedne go środowiska partyjnego. Rosyjska wojna na Ukrainie wywo łała fundamentalny kryzys tożsamości w partii Die Linke, po nieważ tak ostro potępiany imperializm nagle okazał się obecny nie tylko na Zachodzie, ale także na Wschodzie, w po staci„wielkorosyjskiego szowinizmu” i„autorytarnego kapita lizmu oligarchicznego”. Nie należy jednak reagować na to„re akcyjnym popadaniem w militaryzm”. Wśród polskiej lewicy takie wnioski nie występują, mimo pojawiającego się pyta nia, czy cel NATO wynoszący 5% nie jest zbyt ambitny, 6 Friedrich-Ebert-Stiftung e.V.

zwłaszcza że obciążenia związane z obronnością w obec nych warunkach nolens volens zagrażają wydatkom socjal nym(niezbędnym zarówno z etycznego, jak i politycznego punktu widzenia). Jeszcze mniej obecna w Polsce jest reto ryka AfD w kontekście postaci takich jak Viktor Orbán. W wypowiedziach tej partii nie pojawia się Rosja jako agre sor, a ona sama ubolewa przede wszystkim nad tym, że woj na blokuje dążenie do stworzenia reakcyjnej i antyzachod niej kontynentalnej osi Berlin-Moskwa – co u każdego Pola ka wywołuje traumatyczne skojarzenia. staną w Polsce. Jak mało wiarygodne są takie zapewnienia w obliczu zmienności i egomanii w podejmowaniu decyzji przez amerykańskiego prezydenta, pokazała nieco później reakcja na rosyjską prowokację z użyciem dronów z 10 września, którą Trump po długim milczeniu zbagateli zował jako potencjalny„błąd”. W Polsce ostateczną gwarancję bezpieczeństwa nadal postrzega się w Waszyngtonie Rola i przyszłość NATO „Never alone” jest podstawą silnego zakorzenienia w soju szu zarówno Polski, jak i Niemiec. W obu przypadkach NATO jest postrzegane jako„niezbędny fundament bezpie czeństwa niemieckiego, europejskiego i transatlantyckiego”, jak stwierdzono w pierwszej niemieckiej strategii bezpie czeństwa narodowego z 2023 r. W Niemczech panuje co do tego powszechna zgoda. W przypadku Polski minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski sformułował to w przemówieniu programowym wygłoszonym przed Sej mem wiosną 2024 r.:„Fundamentem bezpieczeństwa Pol ski pozostaje sojusz transatlantycki z wiodącą rolą Stanów Zjednoczonych. Naszym celem jest utrzymanie i wzmoc nienie zaangażowania amerykańskiego w Europie, a zara zem wzmocnienie europejskiego filaru Sojuszu, w duchu strategicznej harmonii działań NATO i Unii Europejskiej.” To również należy do ogólnego konsensusu, jednak częścią wewnętrznej debaty politycznej z rządem kierowanym przez PO, zainicjowanej przez opozycyjny PiS, jest przeciw stawianie Europy Stanom Zjednoczonym, a UE NATO – na wet pod rządami amerykańskiego prezydenta, który nie przepuszcza żadnej okazji, aby zasiać wątpliwości co do swojej solidarności sojuszniczej. Oba kraje są mocno zakorzenione w NATO pod hasłem„Never alone” Mimo że zdecydowanie proeuropejska polityka polskiego rządu czerpie dodatkową legitymizację ze sceptycyzmu wo bec wiarygodności sojusznika amerykańskiego – Donald Tusk:„Każdy odpowiedzialny polityk dzisiaj musi postawić na Europę uzbrojoną, pewną swojej siły, z zaufaniem do sa mych siebie, solidarną” – ostateczna gwarancja bezpieczeń stwa nadal znajduje się w przeważającej mierze w Waszyng tonie. Wypowiedzi takie jak ta Friedricha Merza bezpośred nio po wyborach do Bundestagu w 2025 r. są w Warszawie trudne do wyobrażenia:„interwencje Waszyngtonu były nie mniej dramatyczne, drastyczne i ostatecznie bezczelne niż interwencje, które widzieliśmy ze strony Moskwy”, z czego wywnioskował,„że krok po kroku naprawdę osiągamy nieza leżność od USA”. Podobne opinie można usłyszeć również w niemieckich kręgach zajmujących się polityką bezpieczeń stwa, na przykład gdy Trump jest określany jako„zagrożenie dla bezpieczeństwa Europy” lub nawet jako„przeciwnik”. Dotąd retoryka ta nie miała jednak praktycznych konse kwencji w Niemczech. Przypomina to – pomijając kwestię ponownego zbrojenia – pierwszą kadencję Trumpa, kiedy to Berlin schronił się w defensywie, a wraz z objęciem urzędu przez Joe Bidena natychmiast powrócił na ścieżkę tran satlantycką, wyrażając jednocześnie wyraźne wątpliwości co do trwałości alternatywnych rozwiązań, takich jak obrona czysto europejska lub francuski parasol atomowy. Obrona transatlantycka i/lub europejska Już w trakcie pierwszej kadencji Trumpa rządzący wówczas w Warszawie PiS zabiegał o nawiązanie wyjątkowych, spe cjalnych stosunków, odcinając się od swoich europejskich sojuszników, oferując„Fort Trump” i osiągając w ten spo sób dwustronne porozumienie w sprawie stacjonowania wojsk amerykańskich. Najwyraźniej stało się to przede wszystkim z powodu więzi ideologicznej, ponieważ dystans Trumpa do NATO i jego demonstracyjne przywiązanie do władcy Kremla, Putina, już wtedy zupełnie nie pasowały do systemu odniesień polityki bezpieczeństwa Warszawy. W obliczu wojny na Ukrainie niejasna polityka amerykań skiego prezydenta wobec Rosji przyjmuje jednak znacznie bardziej niebezpieczny kierunek unilateralny. Nie przeszko dziło to nowo wybranemu prezydentowi z ramienia PiS, w odbyciu swojej pierwszej podróży zagranicznej – jeszcze przed złożeniem wizyty u papieża – do Waszyngtonu, skąd przywiózł obietnicę Trumpa, że amerykańskie wojska pozo Od marca 2025 r., podobnie jak w 2017 r., w Niemczech ponownie słychać głosy domagające się wzmocnienia „autonomii” europejskiej i europejskich strategii odłącze nia się od USA. Skupiają się one jednak przede wszystkim na koalicjach chętnych, tworzonych punktowo lub w ra mach„europejskiej unii obronnej” podobnie myślących członków UE i NATO. Z kolei w Polsce nawet dzisiaj euro pejska„autonomia”, o której wielokrotnie wspomina np. Francja, nie jest absolutnie żadnym tematem debaty, po dobnie jak reformy instytucjonalne, które w interesie zdol ności działania rozszerzyłyby decyzje podejmowane w EU większością głosów(tak jak domaga się tego rząd fede ralny w swoim porozumieniu koalicyjnym). W idealnym przypadku UE przypisuje się rolę uzupełniającą wobec NATO, aby zrównoważyć podział obciążeń z USA, zapew nić pomoc dla Ukrainy i udostępnić dodatkowe zasoby na obronę wspólnej granicy wschodniej. W polu oddziaływania niemieckich i polskich interesów 7

Programy zbrojeniowe obu krajów są finansowane głównie z kredytów, przy czym w 2025 r. Polska zaciągnęła jeszcze większe zadłużenie niż Niemcy Oprócz problemów kadrowych(które bez obowiązkowej służby wojskowej są trudne do rozwiązania), rzuca się w oczy również fakt, że w obu krajach program zbrojeń finansowany jest głównie z kredytów. W przypadku Polski to około 128 mld euro związane z około 450 umowami na zakup sprzętu, w Niemczech plany są około czterokrotnie wyższe. Tak więc 4,12% polskiego PKB w 2024 r. składa się w 75% ze środków regularnego budżetu polskiego Ministerstwa Obrony Narodowej, a w 25% z utworzonego w 2022 r. poza budżetowego„Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych”. Istnieją szacunki, zgodnie z którymi wielkość funduszu wyniesie w 2028 r. ponad 70 mld euro. Właśnie w odniesieniu do Polski pojawiają się zatem pewne wąt pliwości, czy kraj ten będzie w stanie pozwolić sobie w dłuższej perspektywie na taki program zbrojeń. Chociaż dług publiczny Polski, wynoszący 55,3% PKB, jest niższy niż w Niemczech(62,5%), dynamika nowego zadłużenia jest znacznie wyższa: w 2025 r. wyniesie ona w Niem czech 2,4%, a w Polsce 6,9% PKB. Tylko specjalne przepi sy w ramach programu„ReArm Europe/Readiness 2030” zapobiegły ponownemu wszczęciu procedury nadmierne go deficytu przez UE. Zakupy zbrojeniowe w USA mają na celu zapewnienie obecności wojsk amerykańskich w Polsce Celem Polski jest zatem o zwiększenie wpływu w UE, czemu służy również dwustronny traktat z Nancy zawarty z Francją 9 maja 2025 r. Chodzi również o podjęcie środków zapobiegawczych na wypadek, gdyby zaangażowanie Sta nów Zjednoczonych w Europie pod rządami Donalda Trum pa uległo zmniejszeniu – jednak bez odłączania się od USA. Powszechnie oczekuje się, że Stany Zjednoczone, pomimo obietnic Trumpa złożonych prezydentowi Polski, ograniczą swoją obecność w Europie. Jednak podjęcie od powiednich środków zapobiegawczych szybko prowadzi do konfliktu celów. Priorytetem dla Polski jest zapewnienie obecności USA na własnym terytorium(co leży również w interesie Niemiec, ponieważ stacjonowanie wojsk amery kańskich na terenie Polski sprawia, że w razie konfliktu na tychmiast stają się one stroną wojny). Służą temu zakupy uzbrojenia w USA, demonstracyjnie przeprowadzane przez wszystkie polskie rządy. Zdaniem polskiej lewicy pompo wanie pieniędzy w kompleks militarno-przemysłowy USA jest jednak błędem, nawet jeśli nie kwestionuje się koniecz ności posiadania amerykańskiej tarczy bezpieczeństwa. Ponieważ jednak coraz mniej można polegać na amerykań skich gwarancjach, konieczne są europejskie inicjatywy, obejmujące głębszą integrację oraz wspólną politykę obronną i zbrojeniową. Polska lewica, Francja i Niemcy stawiają na ściślejszą współpracę europejską, aby w dłuższej perspektywie uniezależnić się od USA Francja, a w mniejszym stopniu także Niemcy, chcą w tym sensie„odłączyć się” od USA i dążą do uniezależnienia się od nich również pod względem technologicznym. Dotyczy to zwłaszcza amerykańskich zdolności w zakresie satelitów rozpoznawczych, elektronicznego pola walki i wojny elek tronicznej(tzw.„enablerów”). Całkowite zastąpienie około 100 000 amerykańskich żołnierzy i ich zdolności strategicz nych w Europie wymaga jednak czasu i nakładów finanso wych. Wg szacunków sekretarza generalnego NATO Marka Ruttego zajmie to od 10 do 15 lat i będzie wymagało wy datków na obronność w wysokości od 8 do 10% PKB. 3. Wspólne projekty – zalecenia i pomysły Założeniem wspólnych niemiecko-polskich projektów i ini cjatyw obronnych jest to, że współpraca obu krajów ma klu czowe znaczenie dla wiarygodności odstraszania militarne go w Europie: Bezpieczeństwo Polski jest bezpieczeństwem Niemiec – i odwrotnie. Podczas gdy w ostatnich dziesięciole ciach w misjach stabilizacyjnych NATO powszechną prakty ką było stosowanie opcji opt-in i opt-out, zbiorowa obrona opiera się na dobrowolnym zobowiązaniu wszystkich stron. Wymaga to zarówno zdolności, jak i zbiorowej gotowości do działania. Wymaga to również kompensacyjnego podzia łu obciążeń, ponieważ chociaż zagrożenie ze Wschodu jest postrzegane wspólnie, ryzyko i obciążenia drastycznie male ją im dalej ze Wschodu na Zachód. Współpraca obu krajów ma na celu stworzenie wiarygodnego środka odstraszania militarnego Równie ważne jak praktyczne środki są przy tym symbolicz ne działania mające na celu wykazanie zmiany nastawienia. Te pierwsze zostały wspomniane w polsko-niemieckim Pla nie Działania z lipca 2024 r., jednak raczej w sposób ogólny, tak jak„Będziemy wzmacniać interoperacyjność i standary zację naszych zdolności obronnych oraz zwiększać zdolności produkcyjne i rozwijać inwestycje naszych przemysłów obronnych. Musimy zająć się niedoborami powyższych zdol ności oraz wspierać konkurencyjność naszych przemysłów obronnych. W tym celu zacieśnimy współpracę dwustronną”. Nasuwają się tutaj następujące konkretne projekty. 8 Friedrich-Ebert-Stiftung e.V.

1. Umożliwienie wspólnego finansowania W marcu 2025 r. UE złagodziła ograniczenia w ramach programu ReArm Europe/Readiness 2030, ale nie zniosła ich całkowicie, ponieważ finansowanie projektów zbrojenio wych – w tym priorytetowych projektów programu SAFE – pozostaje ostatecznie w gestii państw członkowskich. Biorąc pod uwagę pilną potrzebę wzmocnienia odstraszania na wschodniej flance NATO oraz problemy finansowe w tym re gionie, wskazane jest wyemitowanie wspólnych europejskich papierów dłużnych na wzór funduszu Corona-NextGenera tionEU – oraz wycofanie się rządu federalnego z zastrzeżeń w tej sprawie. Chociaż Polska jest największym beneficjen tem programu kredytowego SAFE UE o wartości 150 mld euro, z którego ma uzyskać 45 mld euro, to jednak osiąga korzyść jedynie z niższych stóp procentowych UE na rynku kredytowym. Jeśli ogłasza się„Zeitenwende” i przeznacza na ten cel 100 mld euro„funduszu specjalnego” w postaci długu, a następnie w drugim etapie w 2025 r. znosi wszelkie limity zadłużenia na wydatki obronne, nie powinno się dziwić, gdy znacznie bardziej narażone kraje sąsiednie zaczną zadawać pytanie, dlaczego w UE nadal panuje nie mieckie ortodoksyjne podejście do sfery fiskalnej przy wsparciu własnych wysiłków obronnych z wykorzystaniem znacznie bardziej ograniczonych środków finansowych. 2. Nowe dopasowanie NATO NATO do dziś pozostaje sojuszem o charakterze zachod nim, chociaż od 2014 r., a najpóźniej od 2022 r., jego racja stanu znajduje się na wschodzie. Oprócz stałego stacjono wania znacznych sił bojowych wymaga to również utwo rzenia tam struktur dowodzenia, rozpoznania i obrony po wietrznej – aby, podobnie jak w przypadku obrony wysu niętej z czasów zimnej wojny, zapewnić, że atak w tym regionie będzie niemalże automatycznie traktowany jako atak na wszystkich. Akt podstawowy NATO-Rosja z 1997 r., na mocy którego wschodnie kraje przystępujące do UE uzyskały de facto niższy status bezpieczeństwa, jest nieak tualny – i łącznie z ograniczeniami dotyczącymi broni ją drowej powinien być za taki uznany oficjalnie. 3. Rozbudowa logistyki Niemcy są centralnym punktem logistyki wojskowej na na szym kontynencie; to stąd musi odbyć się transfer większo ści z 800 000 żołnierzy przewidzianych w modelu NATO New Force Model dla wschodniej flanki. Ma to kluczowe znaczenie dla obrony Polski. W ramach swoich krajowych odpowiedzialności w tym zakresie Holandia, Niemcy i Pol ska uzgodniły na początku 2024 r. utworzenie„korytarza wzorcowego” dla przemieszczania dużych formacji. Kolej nym projektem, który od lat jest omawiany w NATO, ale z powodu braku finansowania pozostaje w fazie planów, jest„Central European Pipelinesystem”(CEPS) służący do zaopatrzenia w paliwo. System ten nadal kończy się na dawnej granicy między Niemcami Wschodnimi a Zachodni mi i w interesie bezpieczeństwa zaopatrzenia wojskowego należałoby go pilnie rozszerzyć na wschód. 4. Zintensyfikowanie współpracy i integracji sił zbrojnych Wspólne ćwiczenia są podstawą poprawy interoperacyjno ści niemieckich i polskich sił zbrojnych. Kolejnym – i bar dziej ambitnym – krokiem jest wzajemna integracja forma cji obu krajów. Zostało to uzgodnione w 2015 r.: do 2020 r. miało nastąpić„cross attachement” 41. Brygady Pancernej Bundeswehry i 10. Brygady Pancernej Wojska Polskiego. Projekt ten nie doszedł do skutku – między innymi z powo du dystansu, jaki ówczesny rząd PiS zachowywał wobec Niemiec, oraz z powodu jego upartego podkreślania własnej siły. Należy dążyć do podjęcia kolejnej próby, na wet jeśli Polska dysponuje obecnie trzema różnymi typami czołgów, co stwarza dodatkowe problemy operacyjne. 5. Wzmocnienie bazy technologicznej Nie należy oczekiwać, że w przewidywalnym czasie uda się stworzyć jednolity europejski rynek sprzętu wojskowego ze wspólnymi zamówieniami. Dominują bowiem egoizmy narodowe i jednostronne postępowania. W formacie E5 po wstała wprawdzie koalicja państw gotowych do współpracy w zakresie polityki zbrojeniowej, w skład której wchodzą Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy i Polska, jednak brakuje jej instytucjonalnego zaplecza. Podczas posiedzenia Niemiecko-Francuskiej Rady Ministrów w sierpniu 2025 r. grupa niemieckich i francuskich ekonomistów przedstawiła propozycje, które w kontekście Trójkąta Weimarskiego mo głyby być również rozważane jako projekty trójstronne. We dług informacji podanych przez dziennik Frankfurter All gemeine Zeitung opowiadają się oni za utworzeniem„cen trum badawczego europejskiej gospodarki obronnej”, które miałoby pełnić funkcję doradczą w zakresie zaopatrzenia i organizacji przemysłowej europejskiego przemysłu obron nego. Ponadto, wzorem amerykańskiej Agencji Zaawanso wanych Projektów Badawczych Departamentu Obrony (DARPA), powinna powstać agencja badawcza, z zapewnio nym dobrym zapleczem finansowym, której zadaniem było by opracowywanie przełomowych rozwiązań technicznych. 6. Satelity, oprogramowanie i drony: wykorzystanie start-upów jako wspólnej szansy W swoich zakupach zbrojeniowych Niemcy i Polska stawia ją się jednakowo, ale bez wzajemnej koordynacji, na za awansowane systemy uzbrojenia, co odpowiada utrwalone mu obrazowi konwencjonalnego prowadzenia wojny. Braki w zdolnościach istnieją jednak przede wszystkim w obsza rach komunikacji satelitarnej i rozpoznania satelitarnego, wojny elektronicznej, a także, co szczególnie aktualne, w zakresie wojny z użyciem dronów. Tymczasem należało by szybciej i bardziej systematycznie analizować doświad czenia z wojny na Ukrainie a płynące z nich wnioski wdra żać w praktyce zakupowej. Na przykładzie Ukrainy widać szanse dla start-upów, a tym samym dla programów wsparcia współpracy niemiecko-polskiej skierowanych dla innych podmiotów niż podejrzliwie chronieni krajowi liderzy(na przykład Polska jest członkiem Europejskiej W polu oddziaływania niemieckich i polskich interesów 9

Agencji Kosmicznej ESA, ale w przeciwieństwie do Rumu nii nie uczestniczy w projekcie rakiety nośnej Ariane 6). W przypadku dronów dotyczy to – jak nagle ujawniło się 10 września 2025 r., kiedy co najmniej 19 dronów bez więk szych przeszkód wtargnęło w polską przestrzeń powietrz ną – nie tylko rozpoznania, ale także odpowiednich i nie drogich środków przeciwdziałania w postaci„muru anty dronowego” Komisji Europejskiej. Ponieważ ze względu na krótki cykl życia nie ma możliwości utrzymywania du żych zapasów dronów, potrzebne są tutaj innowacyjność i elastyczność – w zasadniczo nowym obszarze działania, który rewolucjonizuje dotychczasowe wyobrażenia o woj nie, a przynajmniej stanowi ich istotne uzupełnienie. Potencjalną przeszkodą dla polsko-niemieckiej współpracy w zakresie bezpieczeństwa jest skłonność nowego prezyden ta Polski Karola Nawrockiego do zdecydowanego odcinania się nie tylko od Rosji(i Ukrainy), ale także, zgodnie z linią swojego mentora Jarosława Kaczyńskiego, od Niemiec. Wy raża się to na przykład w ponownym zgłoszeniu roszczeń re paracyjnych, które rzekomo miałyby służyć jako podstawa „prawdy i dobrych stosunków”. Donald Tusk udzielił na to od powiedniej odpowiedzi 1 września 2025 r.:„Musimy rozumieć, kto jest wrogiem, a kto jest sojusznikiem”. Wizerunek wroga przedstawiony przez prezydenta może jednak sparaliżować polską politykę bezpieczeństwa, biorąc pod uwagę współ dzieloną z rządem odpowiedzialność w tym obszarze. Może on również doprowadzić do podziału NATO, co z wielką sa tysfakcją zostało już odnotowane przez Moskwę. 4. Źródła i literatura uzupełniająca Ålander, Minna(2023): The role of Germany and Poland in European defence: Tensions and opportunities, Helsinki(Finnish Institute of In ternational Affairs), Comment 8/2023, w: https://fiia.fi/en/publication/ the-role-of-germany-and-poland-in-european-defence#site-header Barry, Ben i Douglas Barrie, Henry Boyd, Nick Childs, Michael Gjerstad, James Hackett, Fenella McGerty, Ben Schreer, Tom Wald wyn(2025): Defending Europe Without the United States: Costs and Consequences, Londyn(Międzynarodowy Instytut Studiów Strategicz nych), raport badawczy IISS, maj 2025 r. Besch, Sophia(2025): How must Europe reorganize its conventional defense? Waszyngton(Brookings), 17 czerwca 2025 r., w: www.brookin gs.edu/articles/how-must-europe-reorganize-its-conventional-defense Beznosiuk, Maksym(2025): Russia’s hybrid war on NATO’s Eastern Flank quietly escalates, 13 czerwca 2025 r., w: https://neweasterneurope.eu/2025/06/13/russias-hybrid-war-on -natos-eastern-flank-quietly-escalates Boyse, Matt(2023): Breaking the German-Polish deadlock, 5 maja 2023 r., w: https://www.gisreportsonline.com/r/germany-poland-rela tions/ Broszkowski, Roman(2022): Poland’s left charts its own path over Russia’s war in Ukraine, 28 maja 2022 r., w: https://notesfrompoland. com/2022/05/28/polands-left-charts-it-own-path-over-russias-war-in -ukraine Czachur, Waldemar i Peter Oliver Loew(2024): Arbeitspapier XXXV der Kopernikus-Gruppe: Mehr Mut zu Gemeinsamkeit. Sicherheit in den deutsch-polnischen Beziehungen(Dokument roboczy XXXV grupy Kopernik: Więcej odwagi do wspólnotowości. Bezpieczeństwo w stosun kach niemiecko-polskich), Warszawa, Darmstadt, 27 czerwca 2024 r. Czachur, Waldemar i Peter Oliver Loew, Agnieszka Łada-Konnefał, Beate Ociepka, Bastian Sendhardt(2022): Kriegerische Nachbarschaft? Wie der Krieg den deutsch-polnischen Dialog prägt(Wojownicze sąsiedztwo? Jak wojna wpływa na dialog niemiecko-polski), Niemiecki Instytut Spraw Polskich, Darmstadt/ Instytut Spraw Pu blicznych, Warszawa 2022 Dembinski, Matthias i Hans-Joachim Spanger(2025): Die Zukunft der NATO: Länderstudie Deutschland. Die NATO im Zeichen von Ukraine-Krieg und Donald Trump(Przyszłość NATO: studium przy padku Niemiec. NATO w obliczu wojny na Ukrainie i Donalda Trumpa), Bonn(Fundacja im. Friedricha Eberta), czerwiec 2025 r., w: https:// library.fes.de/pdf-files/international/22142.pdf Dembinski, Matthias(2021): Wie Deutschland die Zukunft der NATO sieht: notwendig aber reparaturbedürftig(Jak Niemcy postrzegają przyszłość NATO: konieczna, ale wymagająca naprawy), w: Matthias Dembinski i Caroline Fehl(wyd.), Atlantische Zukünfte. Eine ver gleichende Analyse nationaler Debatten über die Reform der NATO (Przyszłości Atlantyckie. Analiza porównawcza krajowych debat dotyczących reformy NATO), Bonn(Fundacja im. Friedricha Eberta), czerwiec 2021 r., s. 46-51 Deutsch-Polnischer Aktionsplan(Polsko-niemiecki plan działania) , 19 lipca 2024 r., w: https://polen.diplo.de/pl-de/02-the men/2667488-2667488 Dowell, Stuart(2025): Poland trades on German guilt while relying on German security, TVP World, 1 września 2025 r., w: tvpworld. com/88667579/poland-demands-german-war-reparations-despite-re liance-on-germany-for-security Eine Agenda für das Comeback Kerneuropas(2025): Unabhängige Wissenschaftler haben im Auftrag der Regierungen Empfehlungen für den deutsch-französischen Ministerrat erarbeitet(Program powrotu twardego jądra Europy: Niezależni Naukowcy opracowali na zlecenie rządów zalecenia dla niemiecko-francuskiej Rady Ministrów), Frank furter Allgemeine Zeitung, 28 sierpnia 2025 r. Embree, Jordan i Wilson Beaver(2025): Next Steps in U.S.–Polish Strategic Cooperation, The Heritage Foundation, Backgrounder, nr 3926, 29 sierpnia 2025 r., w: www.heritage.org/global-politics/re port/next-steps-us-polish-strategic-cooperation Finer, Jon i David Shimer(2025): Ukraine’s Drone Revolution. And What America Should Learn From It, Foreign Affairs, 7 lipca 2025 r., w: www.foreignaffairs.com/russia/ukraines-drone-revolution 10 Friedrich-Ebert-Stiftung e.V.

Freytag, Bernd i Markus Frühauf, Jonas Jansen, Julia Löhr(2025): Folgen des NATO-Ziels: Deutschland geht in die Rüstungsoffensive (Konsekwencje celu NATO: Niemcy przechodzą do ofensywy zbroje niowej), Frankfurter Allgemeine Zeitung, 2 lipca 2025 r., w: www.faz. net/aktuell/wirtschaft/folgen-des-nato-ziels-wie-deutschland-nun-in -die-ruestungsoffensive-geht-110569788.html Górski, Michał(2025): New K2PL for Poland, billions for ammo, 4 lipca 2025 r., w: https://defence24.com/armed-forces/east-front-new s-52-new-k2pl-for-poland-billions-for-ammo Gotkowska, Justyna i Łukasz Maślanka(2025): A Strategy for Euro pe from National Perspectives: Poland, Berlin(Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik, DGAP Memo 23), marzec 2025 r., w: https:// dgap.org/en/research/publications/strategy-europe-national-perspec tives-poland Haszczyński, Jerzy(2025): Niemiecka broń zamiast reparacji. Nie tędy droga do pojednania, Rzeczpospolita, 16 września 2025 r., w: www.rp.pl/komentarze/art43020411-jerzy-haszczynski-niemiecka -bron-zamiast-reparacji-nie-tedy-droga-do-pojednania How drones change everything, and nothing(2025): Meduza’s in-depth examination of Russian–Ukrainian unmanned warfare and where it’s leading this bloody conflict, 13 czerwca 2025 r., w: https:// meduza.io/en/feature/2025/06/13/how-drones-change-everything-an d-nothing?utm_source=email&utm_medium=briefly&utm_campaign= 2025-06-13&mc_cid=8d5d0a1bde&mc_eid=1dfbc82950 Ischinger, Wolfgang i Judith Gough, Gabrielius Landsbergis, Serge Schmemann(2025): „Doubt Has Crept In”: Three European Diplomats on Trusting America, The New York Times, 12 maja 2025 r., w: www. nytimes.com/2025/05/12/opinion/us-europe-trump-relationship.html Iwański, Tadeusz(2024): In the spiral of misperceptions. Polish-Ukra inian relations with the backdrop of Russian invasion, 4 grudnia 2024 r., w: https://neweasterneurope.eu/2024/12/04/in-the-spiral-of-mispercep tions-polish-ukrainian-relations-with-the-backdrop-of-russian-invasion Katkowski, Krzysztof(2023): In Poland, the Left Battles the Far Right and Russian Imperialism, 14 października 2023 r., w: https://jacobin. com/2023/10/poland-elections-lewica-razem-law-and-justice-far-ri ght-ukraine Katsioulis, Christos, et. al.(2025): Security Radar 2025. Europe – Lost in Geopolitics, Wiedeń(FES Regional Office for International Cooperation), luty 2025 r., w: https://library.fes.de/pdf-files/bueros/ wien/21865.pdf Kirch, Anna-Lena i Monika Sus(2021): Polish–German Cooperation in Security and Defence: Falling short of potential or doomed to be fragile? W: Elżbieta Opiłowska, Monika Sus(wyd.), Poland and Ger many in the European Union: The Multidimensional Dynamics of Bila teral Relations, Londyn(Routledge). Kozioł, Aleksandra(2025): SAFE Gives New Impetus to EU Security and Defence, Warszawa(Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, PISM Spotlight, nr 38), 29 maja 2025 r. Kucharczyk, Jacek i Agnieszka Łada-Konefał(2024): Hoffnung und Krise: Die öffentliche Meinung zu den gegenseitigen Beziehungen und den gemeinsamen Herausforderungen. Deutsch-Polnisches Barometer 2024(Nadzieja i kryzys: opinia publiczna na temat wzajemnych relacji i wspólnych wyzwań. Barometr niemiecko-polski 2024), Instytut Spraw Publicznych, Warszawa/ Niemiecki Instytut Spraw Polskich, Darmstadt 2024 Kucharczyk, Jacek i Agnieszka Łada-Konefał(2023): Der deutsche und der polnische Blick auf die russische Aggression gegen die Ukra ine. Deutsch-Polnisches Barometer(Niemieckie i polskie spojrzenie na rosyjską agresję wobec Ukrainy. Barometr niemiecko-polski), raport badawczy czerwiec 2023, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa/ Niemiecki Instytut Spraw Polskich, Darmstadt 2023 Lang, Kai-Olaf(2024): Doomed to conflict or a marriage of conve nience? The future of German and Polish Eastern Policies, w: Balcer, Adam(wyd.), A new opening? German-Polish cooperation and the war in Ukraine, Wrocław, s. 5-13. Lasoń, Marcin(2016): Polsko-niemiecka współpraca wojskowa w drugiej dekadzie XXI w., Krakowskie Studia Międzynarodowe, tom 13, 2016, nr 2, s. 57-71. Lepiarz, Jacek(2025): Poland navigates balancing act between US, Europe, 11 marca 2025 r., w: www.dw.com/en/poland-navigates-ba lancing-act-between-us-europe/a-71884060 Le Quiniou, Romain i Malwina Talik, Sebastian Schäffer(2024): Will the France–Germany–Poland“Weimar Triangle” Be Europe’s New Powerhouse? 9 maja 2024 r., w: www.fairobserver.com/world-news/ will-the-france-germany-poland-weimar-triangle-be-europes-new-po werhouse Locke, Stefan(2025): Einsatz in Polen:„Das Luftkriegspotential Russ lands ist enorm vielfältig“(Misja w Polsce:„Potencjał Rosji w zakresie wojny powietrznej jest niezwykle zróżnicowany”), Frankfurter All gemeine Zeitung, 12 czerwca 2025 r., w: www.faz.net/aktuell/politik/ ausland/einsatz-in-polen-wie-die-bundeswehr-den-flughafen-rzeszow -schuetzt-110530329.html Majmurek, Jakub(2025): „Twierdza Ukraina” to optymalne rozwiąza nie spośród tych leżących na stole[rozmowa](Rozmowa z Danielem Szeligowskim, specjalistą ds. Ukrainy w PISM), 21 sierpnia 2025 r., w: https://krytykapolityczna.pl/swiat/rozmowy-usa-rosja-ukraina-trump -putin-rozejm Marcinek, Krystyna i Scott Boston(2025): Polish Armed Forces Modernization. A New Cornerstone of European Security? Rand Research Report, 29 maja 2025 r. Maulny, Jean-Pierre(2023): The Impact of the War in Ukraine on the European Defence Market, Institut des Relations Internationales et Stratégiques, Policy Paper, wrzesień 2023, w: www.iris-france.org/wp -content/uploads/2023/09/19_ProgEuropeIndusDef_JPMaulny.pdf Müller, Björn(2025): Zeitenwende auf polnisch(„Zeitenwende“ po polsku), 30 czerwca 2025 r., w: www.reservistenverband.de/magazin -loyal/zeitenwende-auf-polnisch Müller, Björn(2024): Wehrkooperation zwischen Deutschland und Polen(Współpraca wojskowa między Niemcami a Polską), 10 maja 2024 r., w: www.reservistenverband.de/magazin-loyal/wehrkoopera tion-deutschland-polen Nationale Sicherheitsstrategie(2023): Wehrhaft. Resilient. Nachhaltig. Integrierte Sicherheit für Deutschland(Strategia narodowego bezpieczeństwa: Gotowość bojowa. Odporność. Zrównoważony rozwój. Zintegrowane bezpieczeństwo dla Niemiec), w: https://www.nationale sicherheitsstrategie.de/Sicherheitsstrategie-DE.pdf Nawrocki, Karol(2025): Commemoration of the 86th anniversary of the outbreak of World War II. Address of the President at Westerplatte, 1 września 2025 r., w: www.president.pl/news/commemoration-of-the -86th-anniversary-of-the-outbreak-of-world-war-ii,106332 Pacuła, Paulina(2025): Wzmacnianie obronności idzie za wolno. Euro pa wciąż nie dogania produkcji zbrojeniowej Rosji, 20 września 2025 r., w: https://oko.press/wzmacnianie-obronnosci-europa-dzialania-rosja W polu oddziaływania niemieckich i polskich interesów 11

Palowski, Jakub(2025): Poland and Germany: Effective Defensive Effort Only Through Collaboration? 3 lipca 2025 r., w: https://defen ce24.com/defence-policy/poland-and-germany-effective-defensive-ef fort-only-through-collaboration-opinion Palowski, Jakub(2024): Joint Polish-German Defensive Effort? Berlin Must Put in More Work, 5 lipca 2024 r., w: https://defence24.com/ defence-policy/joint-polish-german-defensive-effort-berlin-must-put -in-more-work Perry, Dan i Mihai Razvan Ungureanu(2025): NATO must pivot East – or risk irrelevance. History is littered with alliances that failed to adapt – so NATO must reorient to the East, where threats are real and commitments strongest, 23 czerwca 2025 r., w: https://neweaster neurope.eu/2025/06/23/nato-must-pivot-east-or-risk-irrelevance Pęzioł, Anna i Anna Borucka(2025): Polish Armed Forces in National Strategic Documents and Defence Expenditure Perspectives, Eu ropean Research Studies Journal, tom 28, nr 2, 2025, s. 326-343. Piekarski, Michał(2025): Lekcje z nocy dronów. Czym strzelać, jak alarmować i jak informować?(Wnioski z nocy dronów. Czym strzelać, jak alarmować i jak informować?) 19 września 2025 r., w: https://oko. press/lekcje-z-nocy-dronow-piekarski Pietrewicz, Oskar(2024): Poland and South Korea Should Further Develop Security Cooperation, Polish Institute of International Affairs, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych(PISM Policy Paper, nr 6), 28 października 2024 r., w: www.pism.pl/publications/poland-and-so uth-korea-should-further-develop-security-cooperation Poland, Germany pledge closer ties on defence, border security, 7 maja 2025 r. , w: www.polskieradio.pl/395/7785/arty kul/3520579,poland-germany%C2%A0pledge%C2%A0clo ser%C2%A0ties-on-defence-border-security Poland Leads in Military Equipment Production, 3 września 2025 r. , w: www.gov.pl/web/primeminister/poland-leads-in-military-equipmen t-production Poland’s Pioneering Role in NATO’s Integrated Air and Missile De fense(2025): Leveraging IBCS and the European Sky Shield Initiative for Multi-Domain Command and Control in 2025, 17 maja 2025 r., w: https://debuglies.com/2025/05/17/polands-pioneering-role-in-na tos-integrated-air-and-missile-defense-leveraging-ibcs-and-the-eu ropean-sky-shield-initiative-for-multi-domain-command-and-control -in-2025 Puto, Kaja(2025): Mamy podstawy, by wierzyć, że Europa zapewni sobie bezpieczeństwo[wywiad z Aleksandrą Kozioł, ekspertką ds. bezpieczeństwa europejskiego w PISM], 21 lutego 2025 r., w: https:// krytykapolityczna.pl/swiat/mamy-podstawy-by-wierzyc-ze-europa-za pewni-sobie-bezpieczenstwo-rozmowa Roževič, Adam(2022): Overview of developments and processes in Europe and European countries in 2022 Q4. Cooperation between Poland and South Korea in defence industry, Vilnius(Geopolitics and Security Studies Center), 29 grudnia 2022 r., w: www.gssc.lt/en/pu blication/overview-of-developments-and-processes-in-europe-and-eu ropean-countries-in-2022-q4-cooperation-between-poland-and-south -korea-in-defence-industry Sklenár, Martin(2025): A Stronger Europe: Building Defence for Uncertain Times, GLOBSEC Future Security and Defence Council, maj 2025 r., w: www.globsec.org/sites/default/files/2025-06/A%20Stron ger%20Europe%20-%20Building%20Defence%20for%20Uncertain%20 Times%20ver3%20web.pdf Spanger, Hans-Joachim(2025): Die Zukunft der NATO. Länderstudie Polen(Przyszłość NATO. Studium przypadku Polski), Bonn(Fundacja im. Friedricha Eberta), czerwiec 2025 r., w: https://library.fes.de/pdf-fi les/international/22142.pdf Spanger, Hans-Joachim(2021): Polen und die Stärkung der Ostflan ke(Polska i wzmocnienie wschodniej flanki), w: Matthias Dembinski i Caroline Fehl(wyd.), Atlantische Zukünfte. Eine vergleichende Analy se nationaler Debatten über die Reform der NATO(Przyszłości Atlan tyckie. Analiza porównawcza krajowych debat dotyczących reformy NATO), Bonn(Fundacja im. Friedricha Eberta), czerwiec 2021, s. 65-70 Spatafora, Giuseppe(2025): Fit for Purpose? Reforming NATO in the age of Trump 2.0, Paryż(European Union Institute for Security Studies, Brief 13), czerwiec 2025, w: www.iss.europa.eu/publications/briefs/ fit-purpose-reforming-nato-age-trump-20 Strategia bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, 25 lipca 2025 r. , w: www.gov.pl/web/premier/strategia-bezpieczen stwa-narodowego-rzeczypospolitej-polskiej Szatkowski, Tomasz(2025): Indispensable Lynchpin or Irrelevant Symbolism? Polish-US Defence Relations and the Second Trump Presidency, Bruksela(Vrije Universiteit, Centrum Bezpieczeństwa, Dyplomacji i Strategii, CSDS Policy Brief 12), 29 kwietnia 2025 r., w: https://csds.vub.be/publication/indispensable-lynchpin-or-irrelevan t-symbolism-polish-united-states-defence-relations-and-the-second -trump-presidency Szczęśniak, Agata(2025): „Rośnie przekonanie o Polsce jako kraju nie stabilnym”. Smolar o nieobecności Polski w Waszyngtonie, 19 sierpnia 2025 r., w: https://oko.press/rosnie-przekonanie-o-polsce-jako-kraju-nie stabilnym-smolar-o-nieobecnosci-polski-w-waszyngtonie The International Institute for Strategic Studies(2025): Progress and Shortfalls in Europe’s Defence: An Assessment, Londyn(IISS Stra tegic Dossier), wrzesień 2025 r. Troost, Arthur(2025): Kto zapłaci za zbrojenia NATO, a kto na nich zarobi? 7 lipca 2025 r., w: https://krytykapolityczna.pl/swiat/kto-zapla ci-za-zbrojenia-nato Troost, Arthur(2025): Zbrojenie Europy to w równej mierze szansa i zagrożenie, 12 marca 2025 r., w: https://krytykapolityczna.pl/swiat/ zbrojenie-europy-to-w-rownej-mierze-szansa-i-zagrozenie Tusk, Donald(2025): No more war. Only the strong, the wise and the united will not yield to anyone. Ceremony of the 86th anniversary of the outbreak of World War II at Westerplatte, 1 września 2025 r., w: www.gov.pl/web/premier/nigdy-wiecej-wojny-tylko-silni-madrzy-i-zjed noczeni-nikomu-nie-ulegniemy Varma, Tara(2025): Beyond the NATO summit, key questions remain for European security, Waszyngton(Brookings), 26 czerwca 2025 r., w: www.brookings.edu/articles/beyond-the-nato-summit-key-qu estions-remain-for-european-security Verantwortung für Deutschland(2025): Koalitionsvertrag zwischen CDU, CSU und SPD(Odpowiedzialność za Niemcy: Umowa koalicyjna między CDU, CSU i SPD), 21. kadencja niemieckiego Bundestagu, 6 maja 2025 r., w: www.spd.de/fileadmin/Dokumente/Koalitionsver trag2025_bf.pdf Wallander, Celeste A.(2025): Beware the Europe You Wish For. The Downsides and Dangers of Allied Independence, Foreign Affairs, 24 czerwca 2025 r., w: www.foreignaffairs.com/europe/beware-europe -you-wish-wallander 12 Friedrich-Ebert-Stiftung e.V.

Warsaw Security Forum(2025): #DividedWeFall, Warsaw Security Forum Annual Report, in: https://warsawsecurityforum.org/wsf2025/ report Wójcik, Piotr(2025): Albo tanio, albo dobrze. Bezpieczeństwo Polski wymaga skoku technologicznego, 28 marca 2025 r., w: https://kryty kapolityczna.pl/gospodarka/albo-tanio-albo-dobrze-bezpieczenstwo -polski-wymaga-skoku-technologicznego Zentrum Liberale Moderne, Berlin, Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW), Warszawa, wyd.(2024): The Russian Challenge. A Polish -German expert paper for a new Russia policy, w: www.osw.waw.pl/en/ publikacje/osw-report/2024-12-18/russian-challenge W polu oddziaływania niemieckich i polskich interesów 13

O autorze Dr Hans-Joachim Spanger jest naukowcem stowarzyszonym w Instytucie Leibniza ds. Badań nad Pokojem i Konfliktami(PRIF). Do 2016 r. był tam kierownikiem programu i zastępcą dyrektora wykonawczego. Jego badania koncentrują się na bezpieczeństwie europejskim, wspieraniu demokracji i Rosji.

Współpraca polsko-niemiecka w zakresie polityki bezpieczeństwa: warunki, stanowiska, projekty Z serii„W polu oddziaływania niemieckich i polskich interesów” → W Polsce już od 2014 roku zda wano sobie sprawę z zagrożenia agresją militarną ze strony Rosji. Odzwierciedla to stała realizacja celów NATO(od 2014 roku 2% PKB, od 2025 roku 5% na wydatki woj skowe). W Niemczech dopiero po pełnej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. nastąpiła zmiana myśle nia i drastycznie zwiększono wydat ki na cele wojskowe(najpierw w 2022 r. poprzez specjalny fun dusz, a następnie w 2025 r. poprzez zawieszenie hamulca zadłużenia). → Również w polskiej i niemieckiej debacie na temat bezpieczeństwa istnieją znaczące różnice, które niosą potencjał konfliktu. W Polsce istnieje ponadpartyjny konsensus co do zagrożenia ze strony Rosji i konieczności pokonania jej, a na stępnie zmiany reżimu. Stanowisko niemieckich partii wobec Rosji jest znacznie bardziej zróżnicowane. Polskie władze krytycznie oceniają przede wszystkim dotychczasowe próby zbliżenia rządu federalnego z Rosją pod hasłem„zmiana po przez handel”. Panuje zgoda co do kluczowej roli NATO, przy czym Polska kładzie większy nacisk na udział Stanów Zjednoczonych. → Jako wschodni członek UE, grani czący bezpośrednio z Ukrainą, Białorusią i Rosją, Polska jest na rażona na większe zagrożenie niż Niemcy. Celem wspólnej polityki bezpieczeństwa jest jednak spra wiedliwy podział obciążeń i połą czenie sił zbrojnych, a tym samym osiągnięcie wiarygodnego poten cjału odstraszania. Współpraca obu krajów musi zostać zintensyfikowa na m.in. w zakresie finansowania obrony, logistyki, współpracy sił zbrojnych i rozwoju nowych techno logii wojskowych. Więcej publikacji Fundacji im. Friedricha Eberta można znaleźć tutaj: ↗ www.fes.de/publikationen