˹ѧÊ×ًͤÁ×ÍàÅ‹Á¹Õéä´ŒÃѺ¡ÒÃʹѺʹع¨Ò¡ÁÙŹԸԿÃÕ´ÃÔ¤ àÍáºÃ  ·»ÃÐà·Èä·Â(Friedrich-EbertStiftung ËÃ×Í FES)«Ö觹ѺNjÒ໚¹Ë¹Ñ§Ê×ÍàÅ‹Ááá·Õè¤Ãͺ¤ÅØÁà¹×éÍËÒà¡ÕèÂǡѺÇÔ¸Õ¡ÒÃÊÓ¤ÑÞæ ·Õè·Ã§»ÃÐÊÔ·¸ÔÀҾ㹡ÒèѴÊÒ¹àÊǹÒáÅС‹ÍãËŒà¡Ô´¤ÇÒÁà»ÅÕè¹á»Å§ã¹àªÔ§Êѧ¤ÁáÅÐͧ¤  ¡Ãänj㹠àÅ‹Áà´ÕÂǡѹ·‹Ò¹¨Ðä´ŒàÃÕ¹ÃÙŒ¶Ö§à¤Ã×èͧÁ×ÍËÃ×ÍÇÔ¸Õ¡ÒÃ μ ‹Ò§æ ·Õè¨Ð¹ÓÁÒ㪌à¾×èÍ¡‹ÍãËŒà¡Ô´¤ÇÒÁà»ÅÕè¹ á»Å§ã¹·Ò§Êѧ¤ÁáÅÐàªÔ§Í§¤  ¡Ã ÍÒ·Ô ¡ÒÃÊÒ¹àÊǹÒẺ ÊÀÒ¡Òá¿(World Cafe), ¾×é¹·ÕèàÊÃÕ (Open Space Technology), àÊÒÐËÒ͹Ҥ μ(Future Search) áÅÐ ¡ÒÃÊ׺¶ÒÁ´ŒÇ¤ÇÒÁ ª×蹪Á(Appreciative Inquiry) â´Â˹ѧÊ×ًͤÁ×ÍàÅ‹Á¹Õéà¢Õ¹¢Öé¹ÊÓËÃѺ¼ÙŒ·ÕèÁÕʋǹà¡ÕèÂÇ¢ŒÍ§ã¹¡Òà ¨Ñ´àÇ·ÕËÃ×Íà»  ´¾×é¹·Õèà¾×èÍ¡ÒÃÊÒ¹àÊǹÒáÅÐËÒ·Ò§¤ÅÕè¤ÅÒÂãËŒ¡Ñº»˜ÞËÒ·ÕèÊÅѺ«Ñº«ŒÍ¹·Ò§Êѧ¤Á àÈÃÉ°¡Ô¨ áÅСÒÃàÁ×ͧ ·Õè»ÃÐà·Èä·Â¡ÓÅѧ༪ÔÞÍÂÙ‹·Ñé§ã¹»˜¨¨ØºÑ¹¹ÕéáÅÐã¹Í¹Ò¤ μ ÍÕ¡·Ñé§ÂѧÁÕ à¹×éÍËÒ·Õè͸ԺÒ¶֧¤ÇÒÁá μ ¡ μ ‹Ò§ÃÐËÇ‹Ò§ ÊÒ¹àÊǹÒ(Dialogue), ¡ÒÃÍÀÔ»ÃÒÂ(Discussion) áÅСÒö¡à¶Õ§(Debate) ÃÇÁ件֧ÍÕ¡ËÅÒÂ᧋ÁØÁ·Õèà¡ÕèÂÇ¢ŒÍ§¡Ñº¡ÒÃÍӹǡÒûÃЪØÁ ¢¹Ò´ãËÞ‹à¾×èÍãËŒà¡Ô´¼ÅÅѾ¸  ·ÕèÂÑè§Â×¹¢Öé¹ ¤Ù‹Á×͹Õé¨Ö§¶×Í䴌NjÒ໚¹¤Ù‹Á×Í㹡ÒÃÍӹǡÒûÃЪØÁàÅ‹Á áá·Õè¨Ñ´¾ÔÁ¾  ¢Öé¹à»š¹ÀÒÉÒä·Â

จั ดทำโดย ผูจัดทำ: ผูรับผิดชอบโครงการ: ผูเขียน: บรรณาธิการหลัก: ผูชวยบรรณาธิการ: ที่ปรึกษา: คณะผูแปล: พิสูจนอักษร: จัดหนา: ภาพประกอบ: รูปภาพ: จัดพิมพและออกแบบปก: มูลนิธิฟรีดริค เอแบรท ประเทศไทย อาคารธนภูมิ ชั้น 23 1550 ถ. เพชรบุรีตัดใหม, มักกะสัน ราชเทวี กรุงเทพ 10400 ประเทศไทย เวสนา โรดิช โยส วากเนอร อิทธิณัฐ สีบุญเรือง นัทธมน มวงมิตร เทียน ตรวง เบญจรัตน แซฉั่ว, พงษเลิศ พงษวนานต, นีรนุช เนียมทรัพย ดวงวิภา มากกิตติ, สมมาตร เกราะแกว อัณณวี แสงโสภณ ประเสริฐ พรหมวงศ โยส วากเนอร บริษัท ฟองทอง เอนเตอรไพรส จำกัด © มูลนิธิฟรีดริค เอแบรท ประเทศไทย เนื้อหาในหนังสือเลมนี้อยูภายใตลิขสิทธิ์ของมูลนิธิฟรีดริค เอแบรท ประเทศไทย(FES) หามมิใหทำการลอกเลียน ดัดแปลงแกไข หรือนำรูปภาพในหนังสือไปใชโดยมิไดรับอนุญาต เปนลายลักษณอักษรจากทางมูลนิธิฯ เสียกอน ISBN 978-974-235-648-4

สารบาญ หนา คำนำ บทนำ บทที่ 1 การอำนวยการประชุม(Dialogue and Collaborative Action) 1 หลักการพื้นฐานสำหรับกระบวนการสานเสวนา 1 การอำนวยการประชุมคืออะไร? 1 ผูอำนวยการประชุมทำหนาที่อะไร? 3 ความแตกตางระหวางเนื้อหาและกระบวนการในที่ประชุม 5 คุณคาและทัศนคติ 6 พลวัตของกระบวนการที่ประชุม 7 ผูอำนวยการประชุมคนในกับคนนอก 9 พื้นที่การสานเสวนา 10 เลือกพื้นที่ที่เหมาะสม 10 ดนตรีและบทเพลง 11 การจัดหอง 12 บทสรุป 14 บทที่ 2 การสานเสวนา(About Dialogue) 15 เหตุใดเราจึงตองมีการสานเสวนาฯ 15 การสานเสวนาคืออะไร? 17 การถกเถียงกับการสานเสวนา 18 ความแตกตางระหวางการสานเสวนากับการถกเถียง 20 การอภิปรายแลกเปลี่ยนคืออะไร? 21 รูปแบบการสนทนา 22 การเจรจาคืออะไร? 23 การประชุมคือการสานเสวนาหรือไม? 24 กระบวนการสานเสวนา 24 การรวมทุกคนเขาดวยกัน 24

หนา ความเปนเจาของรวมกัน 26 การเรียนรู 26 ความเปนมนุษย 27 ตำราเกี่ยวกับศาสนาชวยสงเสริมการสานเสวนาไดหรือไม 27 บทที่ 3 พื้นที่เสรี(Open Space Technology) 29 “ พื้นที่เสรี” คืออะไร? 29 ใครบางใชวิธี“พื้นที่เสรี” 30 วิธีนี้เหมาะสมหรือไมเหมาะสมกับสถานการณใดบาง 30 ที่มาของวิธีการนี้ 31 “พื้นที่เสรี” มีลักษณะโดยทั่วไปอยางไร? 32 เลือกหัวขอการประชุมใหเหมาะสม 35 “พื้นที่เสรี” ใชเวลานานเทาใด 36 ตัวอยางกำหนดการประชุมหนึ่งวัน 36 สี่หลักการ หนึ่งกฎ และหนึ่งขอตกลง 37 หลักการทั้งสี่ขอ 38 หนึ่งกฎ 39 หนึ่งขอตกลง 39 จดหมายเชิญ 41 ควรจะจัด“พื้นที่เสรี” ที่ไหนดี 41 แนะนำเขาสูวิธีการ“พื้นที่เสรี” 42 ตัวอยาง คำกลาวตอนรับและอธิบายขั้นตอนการปฏิบัติ 42 บันทึกการสนทนา 45 ตัวอยางของบันทึกการสนทนา 45 รวบรวมความคิดและสรางแผนปฏิบัติการ 46 รอบปดการประชุมและผลตอบรับ 47 สิ่งที่ตองเตรียม 47 บทที่ 4 สภากาแฟ(World Café) 51 “ สภากาแฟ” คืออะไรฯ 51 ใครบางใชวิธีการ“สภากาแฟ” 52

หนา วิธีการ“สภากาแฟ” เหมาะสมหรือไมเหมาะสมกับสถานการณใดบาง 52 ประวัติของวิธีการนี้ 52 หลักการของ“สภากาแฟ” 54 คำถามของ“สภากาแฟ” 57 เราจะสรางบรรยากาศแบบสภากาแฟไดอยางไร? 58 ผูอำนวยการประชุม มีหนาที่อะไร? 59 ฉันเปนเจาภาพประจำโตะ ฉันตองทำอะไรบาง? 60 แนวการปฏิบัติ“สภากาแฟ” 61 วิธีการแสดงความรูและความเขาใจออกมาใหเห็นเปนภาพในที่ประชุม 62 สิ่งสำคัญบางประการ 63 สิ่งที่ตองเตรียม 64 เอกสารอานประกอบเพิ่มเติมและลิงคขอมูลที่เกี่ยวของ 65 บทที่ 5 การสืบถามดวยความชื่นชม(Appreciative Inquiry) 66 “ การสืบถามดวยความชื่นชม” คืออะไร? 67 เปรียบเทียบระหวางการแกปญหาแบบดั้งเดิมกับ “การสืบถามดวยความชื่นชม” 68 ประวัติของวิธีการ 69 การประชุมสุดยอด AI(AI Summit) 71 เตรียมการ AI-Summit 71 แบบสอบถามเพื่อคนหาหัวขอการประชุมหลัก 72 วงจร 4 D 73 ตัวอยางแนวทางการสัมภาษณ 74 ตัวอยางของขอเสนอที่สรางพลัง 78 ปจจัยของความสำเร็จ 80 การนำ AI มาใช 81 การวางแผนวิธีการ AI 82 การบันทึกผล 82 หลังจากการประชุมสุดยอดแลวจะทำอะไรตอไป? 83 ทฤษฎีเบื้องหลัง AI 83 เอกสารอานประกอบเพิ่มเติม 85

หนา บทที่ 6 เสาะหาอนาคต(Future Search) 86 การประชุมแบบ“เสาะหาอนาคต” คืออะไร? 86 จำนวนผูเขารวม 87 “เสาะหาอนาคต” เหมาะหรือไมเหมาะที่จะใชในสถานการณใด? 87 ประวัติและทฤษฎี 88 การนำมาปรับใช 90 บันไดหาขั้นของเสาะหาอนาคต 90 วาระการประชุม- สรุปภาพรวม 90 ชวงที่ 1- มุงเนนที่อดีต 91 ขั้นตอนที่ 2- มุงเนนที่ปจจุบัน 92 วันที่สอง 93 สิ่งที่ภูมิใจและเสียใจ 94 วันที่ 2- บาย- ขั้นตอนที่ 3- มุงเนนที่อนาคต 95 ขั้นตอนที่ 4- คนพบจุดยืนรวม 96 วันที่ 3- เชา- ขั้นตอนที่ 4 ตอ- ยืนยันจุดยืนรวมแหงอนาคต 96 ขั้นตอนที่ 5- การวางแผนปฏิบัติการ 96 จะปดการประชุมอยางไร? 97 อุปกรณที่ตองเตรียม 97 หลักการ 6 ประการของ“เสาะหาอนาคต” 98 เรื่องเลา 99 ใครอำนวยการประชุมแบบ“เสาะหาอนาคต” ไดบาง? 99 หลักการหลักของ“เสาะหาอนาคต” 100 พุทธสุภาษิตเรื่อง คนตาบอดคลำชาง 101 สามความคิดสุดทายเกี่ยวกับ“เสาะหาอนาคต” 102 เอกสารอานประกอบเพิ่มเติมและขอมูลอื่นๆ 103 บทที่ 7 อางเลี้ยงปลา& วงลอมชนเผา(Fishbowl& Samoan Circle) 104 อางเลี้ยงปลาคืออะไร? 104 ประโยชนของรูปแบบการเสวนาแบบ“อางเลี้ยงปลา” 105 วิธีการ 105

หนา เมื่อไรจึงใชรูปแบบการเสวนาแบบ“อางเลี้ยงปลา”? 106 บทบาทของผูอำนวยการประชุม 106 รูปแบบตางๆ ของวิธีการ“อางเลี้ยงปลา” 107 วงลอมชนเผา 107 ขอเสนอแนะบางประการ 109 อางอิง 109 บทที่ 8 คาราวาน(Caravan) 110 คาราวานคืออะไร? 110 เกี่ยวกับชื่อ“คาราวาน” 111 วิธีการนี้ทำอยางไร 112 บทที่ 9 ทอลคโชว(Talkshow) 115 ทอลคโชวคืออะไร? 115 เมื่อไรจึงใชรูปแบบทอลคโชว? 115 วิธีการ 116 รูปแบบ 116 พิธีกร 116 ขอแนะนำบางประการสำหรับพิธีกร 117 ผูรวมอภิปราย 117 หัวขอการแลกเปลี่ยน 118 กิจกรรมติดตามงาน 118 เสนเวลา(Timelines) 119 ประโยชนของ“เสนเวลา” 119 วิธีการ“เสนเวลา” ใชเวลาเทาไร 119 ใช“เสนเวลา” แบบไหน 119 ทางเลือกที่ 1“เสนเวลา” ที่ผูอำนวยการประชุมชวยเขียน 120 ทางเลือกที่ 2 สรางเสนเวลาโดยใชกระดาษแข็ง 121 วิเคราะหเสนเวลา 122 กิจกรรม“โบราณวัตถุ”(The Artifacts Exercise) 123

หนา ขอคิดเห็นบางประการเกี่ยวกับการดำเนินการสรางเสนเวลา 123 ขอมูลเพิ่มเติม 124 บทที่ 10 การอำนวยการประชุมแบบมีพลวัต(Dynamic Facilitation) 125 เกริ่นนำ 125 “การอำนวยการประชุมแบบมีพลวัต” คืออะไร? 127 จะอำนวยการประชุมอยางไร? 128 ความปลอดภัย- คุณสมบัติสำคัญของ“การอำนวยการประชุม แบบมีพลวัต” 129 การเริ่มประชุม 131 การปดประชุมแบบ“การอำนวยการประชุมแบบมีพลวัต” 131 กระดาษชารตแสดงผลการประชุม 131 กระดาษ“หมุดหมาย”(Bookmar k Chart) 131 เรื่องราวของผูอำนวยการประชุม 132 รูปแบบกิจกรรมแบบ 1“สภาภูมิปญญา”( W isdom C ouncil) 132 รูปแบบกิจกรรม 2“สภาความรูเชิงสรางสรรค” ( C reative I nsight C ouncil) 133 ขอคิดเห็นสงทาย 133 เอกสารเพิ่มเติม 133 บรรณานุกรม

คำนำ โดย ผศ. ดร. ปาริชาด สุวรรณบุบผา ดิฉันไดรับเกียรติจากมูลนิธิฟรีดริค เอแบรท ประเทศไทย และผูเขียนหนังสือเลมนี้ คุณ Jost Wagner ใหเขียนถึงหนังสือที่นาสนใจยิ่ง ที่จะเปนคูมือสำหรับจัดกระบวนการ dialogue เลมนี้ ดิฉันไดรูจักกับ คุณ Jost เปนเวลาหลายปจากการที่ไดเขารวมรับการอบรมเรื่องปฏิบัติการตางๆ เกี่ยวกับ dialouge เราทั้งสองเปนผูรวมอุดมการณของความฝนที่จะนำเสนอทางเลือกใหมของการเรียนรูเพื่อการสื่อสารและ การทำงานที่มีประสิทธิภาพ กลาวคือ กระบวนการ dialogue ที่เปนการ “ฟงดวยใจอยางลึกซึ้ง” นี้ จะสนับสนุนใหผูเขารวมเรียนรูได เปดพื้นที่ของความไววางใจ การแสดงความรูสึก การรวมถอดบทเรียน และการนำบทเรียนไปประยุกตใชในการทำงานและการใชชีวิตของแตละบุคคล การเรียนรูใ นสังคมไทยปจ จุบันยังคงเปน บทบาทของการเปน ผูรั บการถา ยทอดจากผูส อนและผูอ บรมกระบวน การ dialogue ดวยวิธีแบบตางๆ เชน Open Space, World Café และอื่นๆ ที่ปรากฏในหนังสือเลมนี้ จะเสนอแนะวิธีการเรียนรู “เนื้อหา” และ “การฝกตน” ใหไววางใจ ใหใจกวาง ใหอดทน เพื่อเรียนรูรวมกัน การฟงดวยใจอยางลึกซึ้งจะไดรับการสอดแทรกในทุกกระบวนการเพื่อกอใหเกิดการเรียนรู การเติบโต การเห็นอกเห็นใจ ซึ่งจะเปลี่ยนแปลงความเขาใจผิดแตเดิมที่อาจมีมาใหเปนความรวมมือได ดังนั้น กระบวนการ dialogue ในรูปแบบตางๆ นี้ เหมาะเปนอยางยิ่งในการในการมีสวนรวมในการเปลี่ยนแปลง การเรียนรู ที่ทุกคนในวง dialogue ไมวาจะเปนนักวิชาการ ทหาร ตำรวจ ขาราชการ หรือชาวบาน สามารถ “แบงปน” ความรูและประสบการณตางๆ ของตนใหเพื่อนๆ และผูอื่นในวง dialogue ไดรับทราบและเรียนรู กระบวนการ dialogue ในหนังสือเลมนี้จึงเหมาะที่จะสนับสนุนการยอมรับความแตกตางหลากหลายของ บุคคลตางๆ ที่มีประสบการณและทำหนาที่ตางๆ ในสังคมไทย นอกจากนั้น กระบวนการนี้ยังสงเสริมภาวะผูนำและความรับผิดชอบของผูเขารวม dialogue เนื้อหาและ ความสัมพันธที่เกิดขึ้นจากความวางใจของผูเขารวมวง dialogue จะเปนสาระสำคัญของการเรียนรู การสื่อสาร และการทำงานรวมกันอยางมีประสิทธิภาพของสังคมไทยตอไป ทา ยที่สุดนี้ มั่นใจเปน อยา งยิ่งวา หนังสือเลม นี้จะใหป ระโยชนที่ มีผลตอ กระบวนการเรียนรู เมื่อนำกระบวนการ เรียนรูเชนนี้ไปใชใหแพรหลายในทุกสังคม เพื่อความเขาใจอันดีและเพื่อความสันติสุขในการทำงานรวมกัน และใชชีวิตรวมกันทามกลางความหลากหลายของสังคมไทยในปจจุบัน ผศ. ดร. ปาริชาด สุวรรณบุบผา ผูรับผิดชอบโครงการสานเสวนาเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต ศูนยศึกษาและพัฒนาสันติวิธี มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา 30 ตุลาคม 2552

ขอตอนรับผูอานทุกทานเขาสูคูมือเลมนี้ หนังสือคูมือที่อยูในมือทานเลมนี้นาจะนับไดวาเปนคูมือเลมแรกที่จัดพิมพออกมาเปนภาษาไทยเพื่อนำเสนอ วิธีการสานเสวนาและการอำนวยการประชุมที่เปนนวัตกรรมใหมและใชกันอยางแพรหลายทั่วโลกใหกับ เจาหนาที่คนไทยทั้งจากภาคประชาสังคมและองคกรภาครัฐที่สนใจในศาสตรนี้ แตเดิมทีหนังสือคูมือเลมนี้ เขียนขึ้นมาใหกับผูที่ทุมเททำงานเพื่อสรางสันติภาพและความมั่นคงใหกับพื้นที่ชายแดนภาคใต อยางไรก็ดี ในชวงไมกี่ปที่ผานมานี้ประชาชนคนไทยลวนประสบกับความขัดแยงทางการเมืองที่รุนแรงและตอเนื่องทั้งใน กรุงเทพและในจังหวัดอื่นๆ นอกเหนือไปจากพื้นที่ชายแดนภาคใต ดวยเหตุนี้ หนังสือคูมือเลมนี้นาจะเปน ประโยชนตอทุกฝายที่ตองการชวยเปลี่ยนแปลงความขัดแยงทั้งในมิติทางการเมืองและสังคมที่เราเรียกกันวา นักสานสันติ(peace promoter) สังคมที่ประชาธิปไตยสามารถผลิบานไดอยางแข็งแรงนั้นจำตองมีความ รวมมือที่แข็งขันจากภาคพลเมืองและจากทุกฝายในสังคมเพื่อนำประเทศชาติไปสูอนาคตที่มั่นคงและยั่งยืน คุณอาจสงสัยวา “การสานเสวนาจะสรางสันติภาพไดอยางไร?” ในการที่จะยุติความขัดแยงไดนั้น เราจำเปนตองทำงานใหครอบคลุมถึงทุกประเด็นปญหาและทุกขอกังวล แนนอนวาในทุกความพยายามที่จะ ยุติความขัดแยงนั้นยอมมีการหยิบยกประเด็นเหลานี้ขึ้นมา แตเราจะพูดคุยถึงประเด็นเหลานี้วาอะไร และจะ พูดคุยอยางไร? ในป พ.ศ. 2549 บทวิเคราะหปญหาชายแดนภาคใตที่ทางมูลนิธิฟรีดริค เอแบรท(FES) เปน ผูจัดพิมพไดชี้ใหเห็นขอสรุปหนึ่งวา ในหลายๆ เวทีการสนทนาที่จัดขึ้นเพื่อแกปญหาชายแดนภาคใตตางลวน มีลักษณะรวมกันของ “การขาดแคลนวิธีการ” ในการประชุมสวนใหญผูเขารวมมีโอกาสนอยมากที่จะมี สวนรวมในการสานเสวนา อีกทั้งมักจะจบลงดวยการปะทะกันทางความคิดและจุดยืนที่ไมตรงกันของ แตละฝาย ความขาดแคลนโอกาสในการสานเสวนาที่ดีและมีความหมาย- กลาวคือ การประชุมที่มีลักษณะ ของของการมีสวนรวม การเปนเจาของรวมกัน และเรียนรูรวมกัน- มักทำใหเราพลาดโอกาสที่จะพัฒนา ทางออกสำหรับปญหาตางๆ ดวยเหตุนี้เองทำใหบรรดานักเคลื่อนไหวเพื่อสันติภาพหรือผูวางนโยบายหลายๆ คนตางตองกลับบานมือเปลาหลังเสร็จสิ้นการประชุม เนื่องจากไมมีผลลัพธอะไรออกมาใหเห็นเดนชัดจาก การประชุมเลย ซึ่งในความเปนจริงแลวผูมีสวนไดสวนเสียทุกคนตางสามารถรวมกันเกื้อหนุนเพื่อใหเกิด สันติภาพและสังคมที่ปราศจากความรุนแรงและยั่งยืนได ไมวาจะเปนนักการเมือง เจาหนาที่องคกรอิสระ ผูนำสตรีและเยาวชน เจาหนาที่ดานความมั่นคง สื่อ นักเคลื่อนไหวเพื่อสันติภาพ นักวิชาการ องคกรดาน ศาสนา เจาหนาที่ภาครัฐ และกลุมอื่นๆ อีกมาก หากเราสามารถจัดพื้นที่ใหพวกเขาสานเสวนาที่มี ความหมายได ก็เทากับวาเราไดสรางพื้นที่ใหพวกเขาทั้งหมดมีปฏิสัมพันธกันไดอยางเทาเทียม รวมถึงกลุม ผูไดรับผลกระทบและกลุมผูเสียเปรียบทางสังคม การแกไ ขความขัดแยง ภาคพลเมืองนั้นจำเปน ตอ งใชผู น ำที่มีความสามารถในการสมานฉันทแ ละสรา งการเจรจา ผานเวทีสานเสวนา ยิ่งความเชี่ยวชาญในเรื่องนี้มีมากเทาใด โอกาสที่ทางออกของปญหาและกลยุทธจะได รับการยอมรับจะมีมากขึ้นเทานั้น ความขาดแคลนผูอำนวยการประชุมที่มีความเชี่ยวชาญเกี่ยวกับเครื่องมือ และวิธีการสำหรับสรางการมีสวนรวมไดเรงใหทางมูลนิธิฟรีดริค เอแบรท จัดการฝกอบรมขึ้นหลายครั้ง

เกี่ยวกับทักษะและวิธีการสำหรับสานเสวนาระหวางผูมีสวนไดสวนเสีย(ทั้งที่เปนองคกรและปจเจกบุคคล) ในชวงเดือนเมษายน 2551 ถึง กรกฎาคม 2552 โดยในการอบรมดังกลาวไดมีผูเขารวมประมาณ 50 คน ซึ่งประกอบไปดวยนักเคลื่อนไหวดานสันติภาพที่มีบทบาทและมุงมั่นในงานดานสันติภาพ ผูเขารวมตางมี ประสบการณในดานการจัดประชุมมากนอยตางกันไป หากแตลวนไดเรียนรูวิธีการและเครื่องมือใหมๆ จาก วิทยากรที่เปนผูนำในสาขาตางๆ เพื่อเปนการสงเสริมเนื้อหาของการอบรมเหลานั้น หนังสือคูมือเลมนี้ไดถูก พัฒนาขึ้นโดยหัวหนาโครงการและที่ปรึกษาโครงการภาคใตของมูลนิธิฟรีดริค เอแบรท คุณโยส วากเนอร ในจุดนี้ทางมูลนิธิขอขอบคุณและแสดงความยินดีกับผลงานที่โดดเดน อีกทั้งความรูที่ เปน ประโยชนข องเขาที่ได รวมอยูในหนังสือคูมือเลมนี้ ประสบการณอันยาวนานหลายปในฐานะผูอำนวยการประชุมของเขาไดแสดง ออกมาใหเห็นในหลายๆ บทของหนังสือเลมนี้ซึ่งมีจุดประสงคเพื่อใหผูอานสามารถนำวิธีการและเครื่องมือ ตางๆ ไปประยุกตใชงานไดโดยงาย นอกเหนือจากผูเขียนแลว ยังมีผูแปล ผูพิสูจนอักษร ผูออกแบบรูปเลม ผูจัดพิมพ ผูประสานงานโครงการ และที่ปรึกษาดานวิธีการ ที่ไดทุมเทลงแรงทำงานอยางหนักเพื่อใหไดมาซึ่ง หนังสือคูมือที่อยูในมือของทานเลมนี้ แมวาจะเปนไปไมไดที่จะเอยนามไดครบทุกทาน ทางมูลนิธิขอขอบคุณ ทุกทานเปนอยางสูงไว ณ ที่นี้ เราหวังเปน อยา งยิ่งวา หนังสือเลม นี้จะสามารถเปน แรงบันดาลใจและเปน ประโยชนใ นการทำงานใหกั บผูอ า นได แมวาการนำวิธีการอำนวยการประชุมเหลานี้ไปใชอาจมิไดกอใหเกิดสันติภาพขึ้นในชั่วขามคืน แตมันอาจ เปน จุดเริ่มตน ที่ดีของการเริ่มรับฟง และเขา ใจซึ่งกันและกันที่สามารถนำไปสูท างแกป ญ หารว มกันของทุกฝา ยได เรายินดีรับฟงความคิดเห็นรวมไปถึงเรื่องราวความสำเร็จและความผิดพลาดในการเอาวิธีการตางๆ เหลานี้ ไปใชใ นการทำงานจากทา น เฉกเชน ดังกา วแรกของทุกความสำเร็จอันยิ่งใหญ หนังสือคมูื อเลม นี้ไมใ ชผ ลลัพธ สุดทาย หากแตเปนเครื่องมือที่จะเริ่มตนกระบวนการเรียนรูเพื่อเปนสะพานที่จะนำไปสูสันติภาพที่ยั่งยืน ตอไปในอนาคต เวสนา โรดิช ผูอำนวยการ มูลนิธิฟรีดริค เอแบรท ประเทศไทย กรุงเทพ, ตุลาคม 2552

บทนำ “เราควรทำทุกสิ่งใหเรียบงายที่สุดเทาที่จะเปนไปได แตไมทำใหงายลง” อัลเบิรต ไอนสไตน คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกันของ FES เลมนี้ เปนแนวทางการปฏิบัติงานสำหรับบุคคลและ องคกรที่สนใจในการจัดและอำนวยการสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน คูมือนี้เขียนขึ้นจากขอสรุป ขอสังเกต และความเชื่อของผูเขียนที่เกิดจากการอำนวยการประชุมและทำงานรวมกับองคกรหลากหลาย ประเภทในการแกปญหาเชิงสังคมและองคกรตางๆ มาเปนเวลาหลายป หัวใจของหนังสือเลมนี้คือ การ นำเสนอวิธีการในการอำนวยการสานเสวนาและปฏิบัติงานรวมกันที่พัฒนามาขึ้นในชวง 10-20 ป ที่ผานมานี้ นาเสียดายที่แทบจะไมมีการฝกอบรมและการสอนวิธีการเหลานี้ในมหาวิทยาลัยของเมืองไทยเลย ดังนั้น จึงไมนาประหลาดใจที่ขอมูลเกี่ยวกับวิธีการทั้งหลายดังกลาวนี้เปนภาษาไทยจะยังมีไมมากนักหรือแทบ ไมมีเลย หนังสือเลมนี้พยายามที่จะเติมเต็มในสิ่งที่หนังสือภาษาไทยที่มีอยูในเวลานี้ยังขาดอยู ผูเขียน จำไดวาเมื่อไดอานสุนทรพจนของ ฯพณฯ อานันท ปนยารชุน อดีตนายกรัฐมนตรีของไทยที่กลาววา “เรา(คนไทย) มักจะจัดการประชุมโดยการอานเนื้อหาที่ไดตระเตรียมไวมากกวาที่จะใชเปนโอกาสใน การแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันเพื่อใหเกิดความเขาใจในประเด็นหลักของเนื้อหา” 1 ผูเขียนคิดวา ประเทศไทยจำเปนตองมีหนังสือที่รวบรวมเนื้อหาดานวิธีการการจัดสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน เพื่อใหบรรดาผูนำหรืออำนวยการประชุม และผูสนับสนุนการสานเสวนาสามารถนำไปใชใหเกิดผลการ สื่อสารที่ดีขึ้นได ดังนั้น ผูเขียนจึงเลือกเฉพาะวิธีที่จะหนุนเสริมใหเกิดการแบงปนองคความรู สรางความ มุงมั่น และเสริมสรางศักยภาพของที่ประชุมในการพัฒนาวิธีการแกปญหาและยุทธศาสตรที่มีประสิทธิภาพ มากยิ่งขึ้น วิธีการดังกลาวนี้ยังชวยใหคนที่มีอำนาจในระดับที่ตางกัน มีความสนใจที่หลากหลาย และมี ทรัพยากรตางๆ กัน มีพื้นที่ในการแสดงบทบาทเสมอกัน รวมถึงทำใหผูเขารวมที่มีความแตกตางกัน ปฏิสัมพันธกันไดบนพื้นฐานของความเสมอภาคและความรวมมือกันอยางแทจริง วิธีการดังกลาวนี้สามารถใชในการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อใหผูที่มีอำนาจตัดสินใจระดับสูง ผูเชี่ยวชาญ และผูแทนกลุมผลประโยชนเขามามีสวนรวมในการสานเสวนา หรืออาจจะใชในระดับชุมชนเพื่อใหประชาชน (ซึ่งมักจะยากจนและดอยโอกาส) เขารวมการสานเสวนา หนังสือเลมนี้เขียนขึ้นสำหรับผูที่มีสวนเกี่ยวของกับการจัดงานสานเสวนาอยางแข็งขันหรืออาจจะไดเกี่ยวของ ในอนาคต ไมวาจะในการจัด การอำนวยการประชุม หรือการสนับสนุนสงเสริมใหมีการสานเสวนาขึ้นภายใน องคกรหรือสังคม ดวยเหตุนี้ หนังสือเลมนี้จึงเหมาะอยางยิ่งสำหรับผูที่เปนผูนำ 1 คำกลาวปาฐกถาของ ฯพณฯ อานันท ปนยารชุน อดีตนายกรัฐมนตรีของไทย เรื่องบทบาทของญี่ปุนในทศวรรษหนา ณ กรุงโตเกียว เมื่อวันที่ 31 มกราคม 2551

ถึงแมวาผูเขียนจะมีสัญชาติเยอรมัน แตก็พยายามเขียนหนังสือเลมนี้ขึ้นจากมุมมองของคนเอเชีย ตัวอยาง ที่ปรากฏในหนังสือสวนใหญหยิบยกมาจากประสบการณการทำงานของผูเขียนในฐานะผูอำนวยการประชุม และที่ปรึกษาอิสระที่ทำงานใหกับมูลนิธิฟรีดริค เอแบรท(Friedrich-Ebert-Stiftung) ในชวง 4 ปที่ผานมา คูมือเลมนี้ผสมผสานตัวอยางและแนวคิดเขากับความเขาใจอันลึกซึ้งและคำแนะนำที่เกิดจากการปฏิบัติจริง ผูเขียนพยายามที่จะชวยใหผูอานมีคำตอบตอคำถามที่วา “เราจะนำเอาเครื่องมือและวิธีการชั้นยอด สำหรับการสานเสวนาและปฏิบัติงานรวมกันเหลานี้ไปใชในองคกร หรือในสภาพแวดลอมของงาน เราอยางเปนมืออาชีพและมีประสิทธิภาพไดอยางไร?” โดยผูเขียนพยายามเขียนในลักษณะของการ สนทนาอยางเปนกันเองที่สุดเทาที่จะทำได มีอะไรบางในเลม หนังสือเลมนี้แบงออกเปน 11 บท โดยจัดเปน 3 สวน เรียงลำดับตามหลักเหตุผล เริ่มตั้งแตการทบทวน เรื่องการสานเสวนา การอำนวยการประชุม วิธีการสำหรับสำหรับที่ประชุมขนาดใหญ และเทคนิคอื่นๆ ที่เปนประโยชนสำหรับการอำนวยการสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน สวนที่ 1: การสานเสวนา เปนการสำรวจแนวคิดเรื่องการสานเสวนาจากมุมมองที่หลากหลาย และทำความเขาใจใหชัดเจนวา สานเสวนามีความสำคัญอยางยิ่งตอการพัฒนาที่ยั่งยืนดวยสันติวิธี ตลอดจนการเปลี่ยนแปลงทางสังคม ที่เกิดขึ้นในประเทศไทย สวนที่ 2: การอำนวยการประชุม เปนการกลาวถึงบทบาท ความรับผิดชอบ และคุณลักษณะที่จำเปนอยางยิ่งสำหรับการอำนวยการประชุม ผูเขียนยังไดกลาวถึงแงมุมที่สำคัญอื่นๆ เชน การสรางสภาพแวดลอมเพื่อนำไปสูการสานเสวนา สวนที่ 3: วิธีการสำหรับผูจัดการสานเสวนา สวนนี้เปนแกนสำคัญของหนังสือเลมนี้ ผูเขียนไดคัดเลือกวิธีการที่สำคัญมาจำนวนหนึ่งแลวอธิบายใน รายละเอียด ผูเขียนเชื่ออยางจริงใจวาวิธีการเหลานี้มีคุณคาอยางยิ่งสำหรับปญหาที่สังคมไทยกำลัง เผชิญหนาอยู ผูอานจะไดพบวิธีการที่รูจักกันทั่วไป เชน การประชุมแบบพื้นที่เสรี(Open Space Technology) กระบวนการ “สภากาแฟ” (World Café) และการสืบถามดวยความชื่นชม(Appreciative Inquiry) ตลอดจนวิธีการที่ยังไมเปนที่รูจักแพรหลาย เชน “เสาะหาอนาคต” (Future Search) และ กระบวนการ “อางเลี้ยงปลา” (Fishbowl) ผูเขียนยังไดเพิ่มเติมเทคนิคอื่นๆ ที่จัดไดงาย เชน ทอลคโชว และ คาราวาน ดวย

นญใอหงสชสันกใืั ลัษ่ณีท  สัญ ลกัษ ณชท่ว ียอ ธิบ ายบ างแ มงมุ ใน ห นงัสือ ใหชดั เจ น: ค ำ แ น ะ น เ ำ ปเขนย : ีงผนสู่่ทิีดงึมาจากป ระสบ การณสวน ตวัในการอำนวยการป ระชุมในเอเชยี ม าเปน เวลาห ลายป  ตลอดจน ป ระสบ การณใน ยโุรป และแอฟ กริ าบาง เล็กนอย น อกจาก้นี เขยี ผูน ยงัไดรว บ รวม คำแน ะน ำและกลยุท ธบ างอยาง ของเอ่พืนท่ทีำห นาเป่ทอนี  ำูผน วยการ ป ระชุมเขาม าไดวย ขอ ค วร ร ะ วงั: เตอืน ถงึบ างง่สบิ างอยอางน ผู่ทีค วรจะห ลกียเ่ลีงเอ่พืใหก ระบ วน การท่ทีำ ป ระสบ ผลสำเร็จ วงใน: เนน ถงขึอมลูเป่ทนี ป ระโยช น อเ่รืงเลา: เปนอ่ เรืงราวและตวัอยาง เฉ พ าะจากแวดวงกาอรอเ้อืำนวยกระบ วนการสานเ สวนา ยนีขเ ยบวก่ัูผกีเ โยสเอ ช. วากเน อ ร(  Jost H. Wagner) เกดิอเ่มืป  พ.ศ. 2512 จบ การศกึษ าในสาขาสงัคม วทิยาและเศรษ ฐศาสตมท่รีห าวทิยาลยัเทยรี ร(เยอรม น)ี และมห าวทิยาลยัซาราโกซา(สเป น) ในชวง เดอืนกนัยายน 2544 ถงึมนีาคม 2548 เขาทำงานเปจนดั กูผาร ดาน โครงการและป่ทกีรึ ษ าดาน เทคนคิใหกบั สำนกังาน ความวรม มอืท างวิ ช าการของเยอรมนั(GTZ) ใน อนิเดยีและอัฟ กานสิถ าน ในเดอืนเมษ ายน 2548 ถงึมนีาคม 2549 เปน ตวัแทนของ German Partnership Initiative ในนไพทดทบ่้่รัีืี ผลกระท บ จากสนึ ามใิน ป ระเท ศไท ย งแ้ตตเัดอื น เม ษ ายน 2549 เปน ตน ม า เขาทำงานเปน ป่ทกีรึษ า อำูผนวยการป ระชุมและวทิยากกฝอร ผูบ รมใหกบั องคก รพัฒ นาของเยอรมนี องคก ร พัฒ นาระหาวง ป ระเทศ และสถ าบนัทางการเมอืงว่ทเัอเชยีตะวนัออกเฉยีงใต เอเชยีใต และยโุรป ในป ระเทศ ไทย Wagner ทำงานใหกบั มลูนธิิฟ ดรีคริ เอแบทร ยเ่กีวกบั การแกปญ  ห า 3 จงัห วดัช ายแดนภ าคใตดวย สนัตวธเิิีปน เวลาห ลายป 

ในชวงตน ป  2551 Wagner ไดกอง้ ตั The Change Initiative ง่เปนึซ องคก รท่ทีำงานดานการอำนวยการ ป ระชมุและการฝ ก อบ รมค วามสนใจหลกัของเขาอวา่ทยีู จะอำนวยการป ระชมุสานเสวนาและการป ฏบิตัิงาน วรม กนั จากทกุฝา ยยเก่่ทีวีขอ งและมสีวน ไดเสยี ม าวรม ใน สถ าน การณค วาม ขดัแยงแ ละญป  หบาซัอท่ซี น ได อยางไร จปจบนุั Wagner ยงัเปน ตวัแทนของสมาค ม International Association of Facilitators(IAF) ป่ทีระจำอในยู ป ระเทศไทย และเปนป ผู ระสานงานของ Facilitator Forum แหงป ระเทศไทยง่เปนึซ เค อรืขาย ขอสง่ทผนีู ใจในศิลป ะและองคค วามขอรู งการอำนวยการป ระชมุ อาผ ูนสามารถ ติดตอ กบั Jost Wagner ได่ที jw@change-initiative.com คำขอบณคุคำขอบณุค เขยผีู นขอขอบ คุณ ดวยใจจริงตอ เอ่พืนวรมงาน และเขาผ วูรม กระบ วนการมท่อีมียู ากม ายทกุๆ ค นงทเป้ท่ันี บคุ ค ลและเปน กมลุ ขอ มลู ค วามคิดเหน็ ค ำวิจารณใน เชิงสารงสรรค  และอ่เรืงราว ตลอดจนป ระสบ การณ  ของแตล ะค นไดชว ยใหห นงัสอืเลมเปน้นี ปรู ารนง้ขึมาได ขอบ พ ระคุณ Vesna Rodic อผู ำนวยการสำนกังาน FES ในกงรเุทพ ฯ ถาหากไมไดบรั ค วาม ชวยเหลอื จากเธ องท้ใันทางสวนตวัและหนาก่ทีารงาน โค รงการทำหนงัสอืเลมกไ้น็มีอ าจจะสำเจร็ได ขอบ คุณ เอ่พืน วรมงาน่ที The Change Initiative คุณ Tien Truong ง่กึซารตรวจแกตน  ฉบับ ภ าษ าองักฤษ อยางรอบ ค อบ ค วามคิดเหน็ของเธ อเปน ป ระโยชนอ ยางม ากม าย เชน เดยีวกับ คุณ อิทธิณฐั สบีุญ เอรืง และคุณ นทัธ ม น มวงมิตร มทท่ เุีทเวลามากมายในการแป ล คน ค วา และพสิจูนอกั ษ ร ขอบ คุณ เอ่พืนวรมงานส่ทีำนกังาน FES ป ระเทศไทย โดยเฉพ าะทมี ทำงานโค รงการภ าค ใต,  คุณ สม ม าตร เกราะแกว จดผัู การโค รงการฯ และคุณ ทศันวรรณ บ รรจงชวผูยโค รงการฯ รวมงท้คัุณ กรัชนก ตัฉรจุฑ ามาส งว่รมึซวางแผนการอบ รมเชิงป ฏิบตัิการไดอ ยางนาสนใจและดยเ่ยีีม ขอขอบ คุณแผู ทน FES ป ระจำป ระเทศตางๆ ไดแ ก Axel Schmidt(สิงค โป ร/กมัพชูา จปจบนุั อส่ทยำีู นกังาน ในแอฟ ริกาใต), Dr. Paul Pasch(มาเลยเีซ/พ มา) และ Mirko Herberg(ฟลิป ปน ส) ใท่หโีอ กาสแเขกยผี ูน ในการยเรีนรู ทดลองป ระยกุตใช  และพัฒ นาวธิกีารงท้หัลายอ่ทีธิบ ายอในยู หนงัสอืเลม้ นี สดุทาย เขยผีู นใค ขรอขอบ พ ระคุณ ในค วามกรั และการหนนุชวยของคุณ พอ คุณ แมที ม่ใหเีขยผี ู นอยางไมมี น้สิสดุ เขยผีู นเหน็วาหนงัสอืเลมเปน้นี งานยง่ทัตีอ งไดบรั การพัฒ นาตอ ไป อกี ดงนั้นั เสยีงตอบบรัมท่ตีอี หนงัสอื และป ระโยชนข องหนงัสอืเลมเปน้นีเขงยสผ่ี่ทิูีนใค จระไดบรั อยา งมาก ถาหากอาผ ูนเปนป ผ ฏูบิตัิงาน นผู ำ หอรือผู ำนวยการป ระชมุในการสานเสวนา และมงสอ่ี่ิทียากสะทอ นค วามเหน็ หอรืมเคีอ่รืงมอืและแหลง ขอ มลูเพม่ิเติม เขยผีู นกใ็ค จระไดบรั ฟงจา กทาน กณรุ าติดตอเขยผีู น่ที jw@change-initiative.com

บ1่ทีท การอำนวยการปมรชะุ (DIALOGUE AND COLLABORATIVE ACTION) หกนลกัฐา้รานพืสำบหกัรรบะวนการสานสเวนา หนงัสอืเลมไน้มไีดวาดวยอ่เรืงการอำนวยการป ระชมุ แตเปน  หนงัสอืค่ทีรอบ คลมุถงวึธิกีาร จดัการสาน เสวน าและการป ฏบิตักิารงานวรม กนั ของทกุฝายเพอ่ืการเปย่ลีน แป ลงนใ เชงิ สงัคมและองคกร แมก ระน้นัการอำนวยการป ระชมุ(facilitation) กยง็ันบั เปนง่ สิ ำคัญ ง่ยิ เรท่าีจ ะตอ งเขาจใ วาการอำนวยการป ระชมุ(facilitation) คอือะไร แลอะ ำูผนวยการป ระชมุ (facilitator) มหีนาอ่ทยีางไร อกีงท้เรัาจ ะสามารถจดัสภ าพ แวดลอ มหอใเ้อตื อ การสานเสวนา ไดอ ยางไร นใ สวนผม้นีจ ะแน ะนำหใคณจุ กั รูกบั แมงมุ ส่ทีำคัญ บ างป ระการของการอำนวย การป ระชมุกอ นเรท่าีจ ะพดูกนัถอง่ึเรืงวธิกีารตางๆ การอำนวยการปมอรคชะอุืรไ?ะ นใ ยคุ ปจ จบุนัแ้นีท บ จ ะเปน ไป ไมไดเล ยเร่ทาีจ ะท ำงาน อนใยู องคก รโ ดยไมตอ  งเขาป ระชมุ อะไรเลย ไมวาจ ะเปน การป ระชมุโ ครงการ ป ระชมุวางแผน สปรุ งานกบั เจาหนา่ที ป ระชมุ ความวรมมอื สมันาขนาดหใ ญ  และป ระชมุแบ บน่อืๆ อกีมากมาย งแส่่ทสิยดีุ่ที กค็อื การ ป ระชุม เห ลาสน้วีนหใ ญมกั จ ะจดัไดแ ยม ากและมกัจ ะเปน การเสยีเวลาอนั มคีาไป เป ลาๆ นใ ชวงไปมก่มี มา่เรน้ิมีคีวาม เขาจใ กนั ม ากน้ขวึาการป ระชมุมท่ีปี ระสิท ธิภ าพ น้นัจ ะเกดิน้ขึ อเ่มมืกีารสจใ  กบั “กระบ วน การ ห ” อรืนใ การออกแบ บ การป ระชมุน่นเัอง

บทที่ 1 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน การอำนวยการประชุมนั้น เปนทักษะที่คอนขางคลุมเครือและไมคอยมีคนเขาใจอยูเปน เวลานานทีเดียว อีกทั้งยังมีผูเชี่ยวชาญอยูเพียงไมกี่คน แตสถานการณดังกลาวกำลัง เปลี่ยนแปลงไปอยางชาๆ ในประเทศตะวันตก การอำนวยการประชุมนั้นเริ่มในชวงป 1 ค.ศ. 1970 ในรูปแบบกระบวนการที่เปนทางการ และตอมาไดรับการเผยแพรไปทั่วในชวง กอนป ค.ศ. 1990 ทุกวันนี้เราใชเวลาไปมากมายกับการประชุมเชิงปฏิบัติการ และถูกขอ ใหทำงานเปนที่ประชุมเพื่อบรรลุเปาหมายสำคัญๆ จำนวนมาก เปนเหตุใหมีความตองการ ผูอำนวยการประชุมที่มีความเชี่ยวชาญเพิ่มมากยิ่งขึ้น ทุกวันนี้คนเริ่มเห็นถึงประโยชนของการอำนวยการประชุมมากขึ้น ทั้งในแงประสิทธิภาพ ในการคิด ความรวมมือและความมุงมั่นตองานที่เพิ่มมากขึ้น รวมไปถึงการตัดสินใจไดดีขึ้น ที่จริงแลวหากมีการอำนวยการประชุมแบบมืออาชีพ คุณจะไดรับการเปลี่ยนแปลงเชิง องคกรและสังคมที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืนกวาปกติมาก ไมมีอะไรที่จะมาแทนที่การใช ปรีชาญาณปญญารวมหมูของคนที่เกิดจากการบูรณาการความเห็นที่แตกตางหลากหลาย เขาดวยกันได การอำนวยการประชุมที่ประสบความสำเร็จนั้นจะตองใชประโยชนจาก ประสบการณและทักษะหลากหลายที่มีอยูในที่ประชุมที่ประชุม รวมไปถึงการสงเสริมการ มีสวนรวมอยางกระตือรือรนหรือการเสนอความคิดเห็นของตนออกมา อีกทั้งยังหมายถึง การเปดรับความแตกตาง ไมใชกลัวความแตกตาง และพยายามทำความเขาใจกันและกัน โดยเฉพาะเมื่อเผชิญกับความกดดันและความขัดแยงที่มักจะทำใหคนเลิกมีสวนรวมและ ไมพูดสิ่งที่ตนคิด ดวยเหตุนี้ การอำนวยการประชุมจึงหยั่งรากลึกอยูในคุณคาเรื่องการมี สวนรวม เปนเรื่องนาเสียดายที่การที่คนจะคิดรวมกันเปนที่ประชุมนั้นกลับเปนเรื่องยากในวัฒนธรรม สวนใหญในที่ประชุม การตัดสินใจที่เกิดขึ้นในที่ประชุมนั้นมักขาดคุณภาพ และปราศจาก การตรึกตรองที่ดีอีกทั้งยังไมครอบคลุม เหตุผลเบื้องหลังก็คือ ในองคกรของเราและใน สังคมโดยรวมเรามักจะสรางวัฒนธรรมที่ไมสงเสริมใหเราพูดในสิ่งที่เราคิด หรือการแสดง ความเปนตัวตนของเราเอง เพื่อแสดงความเห็นที่ไมสามารถพูดออกมาใหฟงดูไพเราะ รื่นหูได สวนใหญแลวความพยายามที่จะลงลึกถึงรายละเอียดที่ซับซอนก็จะไมไดรับการ สนับสนุน Sam Kaner ผูเขียนหนังสือ Facilitators Guide to Participatory Decision making(คูมือผูอำนวยการประชุมในการตัดสินใจแบบมีสวนรวม) ไดเขียนไววา “จงพูดใน สิ่งที่คุณคิดแตอยาถามคำถามมากเกินไป ทำงานดวยความกระตือรือรนแตอยาแสดง ความรูสึกของคุณ พยายามสรางผลงานแตก็ตองทำงานใหรวดเร็ว และทำใหถูกตอง ตั้งแตครั้งแรก” นี่คือขอความผสมผสานที่ไดรับการสงเสริมใหปฏิบัติ 2

การอำนวยการประชุม ในการที่จะกอใหเกิดการเปลี่ยนแปลงในเชิงสังคมและองคกรและการที่จะเก็บเกี่ยว สิ่งตางๆ จากผูคนใหไดมากที่สุดนั้น ผูนำจะตองเรียนรูวิธีที่จะทำใหพวกเขาเห็นคลอยตาม สรางการมีสวนรวมอยางแข็งขัน และสนับสนุนใหคนลงมือปฏิบัติเอง พวกเขายังตอง สามารถพัฒนาคุณภาพของกระบวนการอีกดวย ไมวาจะเปนในเรื่องการตั้งและรักษา 1 ทีมงาน หรือการนำโครงการใหประสบความสำเร็จ แทนที่จะเปนผูจัดการ ผูนำจะตองเปน ทั้งผูฝกสอน ผูใหคำปรึกษา ผูใหการสนับสนุน และครู มากขึ้น หัวใจหลักของบทบาทใหมๆ เหลานี้รวมอยูในทักษะเรื่องการอำนวยการประชุมนั่นเอง และผูนำควรเขาใจดวยวาการ อำนวยการประชุมที่สรางใหเกิดการตัดสินใจแบบมีสวนรวมนั้นไมไดเปนการสรางปญหา ใหกับโครงสรางองคกรดั้งเดิมหรือลดทอนหนาที่ความรับผิดชอบของผูนำที่มีอยู แตการ อำนวยการประชุมนั้นพัฒนาศักยภาพของระบบโดยรวมเพื่อใหสามารถปฏิบัติงานไดอยาง มีประสิทธิภาพและสามารถทำการตัดสินใจไดดีขึ้น ผูอำนวยการประชุมทำหนาที่อะไร? ผูอำนวยการประชุมคือคนที่ชวยที่ประชุม คน และองคกรใหทำงานไดอยางมีประสิทธิภาพ มากขึ้น และสรางใหเกิดความรวมมือและประสานกำลังกันได ผูอำนวยการประชุมจะตอง รักษาความเปนกลางในดานเนื้อหาเอาไว นั่นหมายความวา ผูอำนวยการประชุมจะตอง ไมเลือกขางหรือสงเสริมความเห็นของตนเองในระหวางการประชุม ผูอำนวยการประชุม คือผูเชี่ยวชาญในวิธีที่ใชในการประชุม และเปนผูสงเสริมกระบวนการแบบเปดกวางและ เปนธรรม เพื่อใหบรรลุวัตถุประสงคของที่ประชุม ผูอำนวยการประชุมยังอาจจะเปน ผูชี้นำกระบวนการเรียนรูหรือการสานเสวนาเพื่อชวยเหลือที่ประชุมไดใชความคิดอยาง ลึกซึ้งเกี่ยวกับเรื่องสมมติฐาน ความเชื่อ และคุณคาของที่ประชุมอีกทั้งชวยเสริมในเรื่อง กระบวนการที่เปนระบบและบริบทในที่ประชุม ผูที่รับหนาที่ในการอำนวยการประชุมจะมีบทบาทที่ชัดเจนมาก หนาที่ในการอำนวยการ ประชุมสวนใหญจะประกอบไปดวยกระบวนการและหนาที่หลักๆ ดังตอไปนี้: ● ทำความเขาใจเปาหมาย ผลผลิต และผลปฏิบัติที่ตองการ และบริบทอื่นๆ เพื่อกำหนด วิธีการที่เหมาะสมที่สุด ● ออกแบบการประชุมหรือการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อใหบรรลุวัตถุประสงคของผูจัด โดยการเลือกวิธีการ โครงสรางและลำดับกิจกรรมที่เหมาะสม 3

บทที่ 1 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน ● สรางสภาพแวดลอมที่ปลอดภัยที่เอื้อตอการสานเสวนาและกิจกรรมความรวมมือใน ระหวางการประชุมเชิงปฏิบัติการ 1 ● นำที่ประชุมใหใชที่ประชุมกระบวนการตางๆ เพื่อบรรลุวัตถุประสงคของที่ประชุม หากจำเปน ผูอำนวยการประชุมอาจจำเปนตองเขาแทรกแซงเพื่อจัดการพลวัตของ ที่ประชุม เชน การกำหนดกฎการอยูรวมกัน การสงเสริมการมีสวนรวมของทุกคน ● ที่ประชุมจัดใหการเรียนรูและการประเมินผลการประชุมของที่ประชุมเปนสวนหนึ่งของ กิจกรรมการติดตามผลการประชุม กลาวโดยสรุปก็คือ ผูอำนวยการประชุมนั้นเปรียบเสมือนหมอตำแยที่มีหนาที่ชวยใหเด็ก คลอดออกมาอยางแข็งแรงและปลอดภัย กลาวอีกนัยหนึ่งก็คือ หมอตำแยชวยใน กระบวนการกอกำเนิด แตไมไดเปนคนสรางผลลัพธที่ไดออกมาเอง ดังนั้นผูอำนวยการ ประชุมจึงไมใชที่ปรึกษาในแงของการใชความเชี่ยวชาญเฉพาะทางบอกวาควรจะคิด อยางไรและทำอะไร แตพวกเขาเปนผูเชี่ยวชาญดานกระบวนการ ซึ่งเปนคนละสวนกับ ดานเนื้อหา ผมขออธิบายในสวนนี้เพิ่มเติมอีกสักเล็กนอย หนึ่งในทฤษฎีที่สำคัญที่สุดของการอำนวยการประชุมนั้นวาดวยความแตกตางระหวาง กระบวนการและเนื้อหา ทฤษฎีนี้กลาววา การปฏิสัมพันธใดๆ ระหวางบุคคล จะประกอบ ไปดวยสองมิติเสมอ คือดานเนื้อหาและดานกระบวนการ ในการประชุมแตละครั้ง เนื้อหา ในที่การประชุมคือสิ่งที่กำลังถูกอภิปรายแลกเปลี่ยนกันอยู มันคือที่ที่ประชุมตองทำให สำเร็จลุลวง และคือปญหาที่ตองแกไข เนื้อหานั้นระบุชัดเจนอยูในวาระการประชุม เนื้อหา นั้นเปนมองเห็นและจับตองไดชัดเจนของการประชุม เราจะเห็นเนื้อหาไดชัดและเนื้อหา มักจะเปนสวนที่ไดรับความสนใจจากผูเขารวม อีกองคประกอบหนึ่งของการปฏิสัมพันธ ใดๆ คือกระบวนการ กระบวนการนั้นเกี่ยวกับวาสิ่งตางๆ ดำเนินไปอยางไร กระบวนการ คือวิธีการ ระเบียบวิธีปฏิบัติ รูปแบบ และเครื่องมือที่ใช กระบวนการยังรวมถึงลักษณะ ในการปฏิสัมพันธ พลวัตของที่ประชุม และบรรยากาศที่ถูกสรางขึ้น เราไมสามารถมองเห็น หรือจับตองกระบวนการไดอยางชัดเจนดังนั้นมันจึงเปนสิ่งที่เราเขาถึงไดยากกวา นอกจาก นั้นกระบวนการยังเปนสวนของการประชุมที่มักจะถูกมองขามและเพิกเฉย เนื่องจากผูคน สวนใหญจะเนนไปที่การพูดคุยเกี่ยวกับเนื้อหา 4

การอำนวยการประชุม ความแตกตางระหวางเนื้อหาและกระบวนการในที่ประชุม เนื้อหา ประชุมเรื่องอะไร หัวขอในการสนทนา งานที่ตองทำ แกไขปญหา เกิดการตัดสินใจ วาระการประชุม เปาหมาย กระบวนการ 1 ประชุมกันอยางไร วิธีการและขั้นตอนปฏิบัติ ความสัมพันธในที่ประชุมเปนอยางไร นำเครื่องมือใช มีการกำหนดกฎหรือบรรทัดฐาน พลวัตภายในที่ประชุม บรรยากาศ ถาคุณสนใจที่จะเปนผูอำนวยการประชุม ก็จะตองพัฒนาคุณสมบัติตอไปนี้เพื่อที่จะเปน ผูอำนวยการประชุมที่ดี: ● ผูอำนวยการประชุมกำหนดมาตรฐานของการพูดคุยแลกเปลี่ยน และจะตองจดจออยู กับกระบวนการรวมถึงตื่นตัวอยูเสมอ อีกทั้งมีความสนใจในการพูดคุยแลกเปลี่ยนและ การเรียนรูที่กำลังเกิดขึ้น ผูอำนวยการประชุมจะสรางมาตรฐานของการสื่อสารโดย การมองผูเขารวมทุกคนไปรอบๆ หอง คอยฟงอยางตั้งใจ และสนับสนุนใหผูเขารวม ทุกคนมีสวนรวมในที่ประชุม ผูอำนวยการประชุมจะตองคอยตรวจสอบที่ประชุมบอยๆ ที่ประชุมเพื่อประเมินระดับพลังงานในการทำงานของที่ประชุมเปนระยะ ● ผูอำนวยการประชุมใหความสำคัญกับสภาพแวดลอมของการประชุมเปนอันดับแรก ทุกอยางตั้งแตเรื่องการจัดเกาอี้ การวางลูกอมไวตามที่นั่ง การเขียนขอความไวบนผนัง ที่ตั้งของหองน้ำ และเรื่องการจัดการอื่นๆ อีกมากมาย ผูอำนวยการประชุมจะตอง รับผิดชอบในการประเมินสภาพแวดลอมทางกายภาพของสถานที่ประชุม และดูให สภาพแวดลอมสัมพันธกับบรรยากาศของการประชุม ● ผูอำนวยการประชุมใหความสำคัญกับเรื่องเวลา เปนเรื่องงายมากที่เราอาจเผลอทำ กิจกรรมเลยกำหนดเวลาและไมไดจัดเวลาใหผูเขารวมไดพักไวอยางเพียงพอไดงายๆ ควรจะหลีกเลี่ยงการกำหนดกิจกรรมสำคัญไวกอนหรือหลังพักทานอาหาร วางแผน เผื่อเวลาทำกิจกรรมไวใหมากกวาที่คิดวากิจกรรมนั้นตองใชจริง 5

บทที่ 1 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน ● ผูอำนวยการประชุมมีหนาที่ในการเนนย้ำถึงจุดประสงคและความสำคัญของการ สนทนาที่ประชุมใหที่ประชุมไดรับทราบ เปนเรื่องสำคัญมากที่จะตองระบุถึงเปาหมาย และจุดประสงคของแตละกิจกรรมในแตละชวงของการอบรมไวใหชัดเจน รวมถึงให 1 ที่ประชุมรับรูถึงเวลาที่กำหนดไวสำหรับแตละกิจกรรมดวย ● ผูอำนวยการประชุมใชวิธีการและเครื่องมือตางๆ เพื่อขับเคลื่อนการสนทนาใหเดินหนา ตอไปเมื่อเกิดความตึงเครียดขึ้น หรือเมื่อการสนทนาหยุดชะงักลง ผูอำนวยการประชุม จะตองเตรียมพรอมไวดวยเครื่องมือตางๆ เพื่อรักษากระบวนการเรียนรูใหเกิดขึ้นใน ที่ประชุม ● ผูอำนวยการประชุมมีหนาที่ในการใหความสนใจกับพฤติกรรมของที่ประชุม คุณจะตอง เปนนักสังเกตการณสัญญาณและความหมายทั้งที่เปนคำพูดและที่เปนภาษารางกาย ในที่ประชุม คุณอาจจะลองใหผูเขารวมอธิบายถึงพฤติกรรมของตัวเองในระหวาง ชวงการสำรวจกิจกรรมที่เสร็จสิ้นไปแลวก็ได ● ผูอำนวยการประชุมควรจะผอนคลายและมีอารมณขัน เพื่อชวยใหการสนทนานั้น สนุกขึ้นพรอมไปกับการไดความรู การแลกเปลี่ยนความเห็นในที่ประชุมมักกลายเปน เรื่องเครงเครียดและเขมขนขึ้นเรื่อยๆ เมื่อถึงจุดนั้น ผูอำนวยการประชุมอาจจะเลาเรื่อง ตลกหรือเบี่ยงเบนความสนใจไปที่อื่นเพื่อลดความตึงเครียดก็ได เสียงหัวเราะและ บรรยากาศที่ผอนคลายเปนวิธีที่ดีที่สุดที่จะทำใหเกิดการสนทนาที่ดี คุณคาและทัศนคติ ผูอำนวยการประชุมที่มีประสิทธิภาพจำเปนตองยึดถือในคุณคาและทัศนคติบางประการ การจะทำใหผลการประชุมออกมาดีนั้น ที่ประชุมก็จำเปนตองยึดถือในคุณคาเหลานี้ดวย เชนกัน เมื่อคุณแสดงใหที่ประชุมเห็นถึงคุณคาและทัศนคติเหลานี้ดวยตัวคุณเอง คุณจะ ชวยเสริมใหที่ประชุมยึดถือคุณคาและทัศนคติเดียวกันตามไปดวยที่ประชุม: ความเคารพและความเขาอกเขาใจ ทุกความคิดนั้นสำคัญ ไมมีความคิดหรือบุคคลใดที่สำคัญมากไปกวากัน 6

การอำนวยการประชุม ความรวมมือ สมาชิกในที่ประชุมของคุณจะตองทำงานรวมกันเพื่อบรรลุเปาหมายของการประชุม ในฐานะผูอำนวยการประชุม คุณไมสามารถบังคับใหใครทำงานรวมกันได แตคุณจะตอง 1 สรางสภาพแวดลอมที่สงเสริมใหเกิดการทำงานเชนนั้น ความซื่อสัตย คุณและที่ประชุมจะตองซื่อสัตยและเปดเผยเกี่ยวกับความรูสึก คุณคา และลำดับความ สำคัญของคุณ ความรับผิดชอบ ที่ประชุมจะตองถือวาการแกปญหาและการดำเนินการเพื่อการนั้นเปนหนาที่รับผิดชอบ ของทั้งที่ประชุม ในขณะที่ผูอำนวยการประชุมก็ตองรับผิดชอบการกระทำของตนเอง ซึ่งสงผลกระทบตอเนื้อหา การมีสวนรวม และกระบวนการของการประชุม ความยืดหยุน เมื่อคุณอำนวยการสนทนา คุณจะตองมีความออนไหวกับความตองการของบุคคล และ ปรับกระบวนการและกำหนดการตามที่เหมาะสม ตัวอยางเชน ถาคุณรูสึกวาที่ประชุมเริ่ม ออนลา คุณก็สามารถจัดใหพักทานอาหารวางกอนกำหนด หรือใหที่ประชุมทำกิจกรรม “เดินชมแกลเลอรี่” (gallery walk) เพื่อใหทุกคนไดลุกขึ้นเดินดูสิ่งที่ไดประชุมผานไปแลว ยกตัวอยางเชน แผนที่เสนเวลา(timeline) อีกทางเลือกหนึ่งก็คือ แบงผูเขารวมเปนกลุม สนทนายอยเพื่อใหการมีสวนรวมเพิ่มมากขึ้น พลวัตของกระบวนการที่ประชุม การสานเสวนาที่ดีมักเหมือนเรื่องราวที่มีจุดเริ่มตน เนื้อเรื่อง และตอนจบ เราจะสรางให คนกลุมหนึ่งมีความเขาใจรวมกันในประเด็นหนึ่งๆ และตกลงรวมกันวาอยากใหเปนอยางไร และเริ่มเดินทางไปดวยกันไดอยางไร? อะไรเปนหัวใจสำคัญของขั้นตอนดังกลาว? และ พวกเขาบรรลุการตัดสินใจและขอสรุปรวมกัน(การปฏิบัติงานรวมกัน) ไดอยางไร? รูปแบบ ที่ชวยใหเราเกิดความคิดตามโครงสรางที่นำไปสูการสานเสวนานั้นมีอยูดวยกันหลาย รูปแบบ รูปแบบหนึ่งที่งายๆ คือรูปแบบการกระจายออกและการผสานคืน(Divergence and Convergence) ของ Sam Kaner ชาวอเมริกันที่เขียนหนังสือรวมกับเพื่อนของเขา เรื่อง “Facilitators Guide to Participatory Decision making” (คูมือผูอำนวยการประชุม 7

บทที่ 1 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน ในการตัดสินใจแบบมีสวนรวม) ชวงของการกระจายออกในกระบวนการก็คือชวงการเปด รับความเปนไปได เปนชวงที่สรางทางเลือกตางๆ รวบรวมมุมมองที่แตกตางหลากหลาย เปดใหมีความเห็นตาง และหยุดรอการตัดสินความไว บอยครั้งที่เรากลัวการเปดรับอยาง 1 แทจริง กลัวการเปดใหมีการกระจายออกอยางเต็มที่เกิดขึ้น เนื่องจากเรารูสึกอึดอัดหรือ กระทั่งกลัวความยุงเหยิงจากการที่มีความคิดและมุมมองใหมๆ หลากหลายมากเกินไป แตกระนั้น ยิ่งมีการกระจายออกและเสรีภาพในการแสดงความเห็นไดอยางไมยึดติดใน ชวงเริ่มตนของกระบวนการไดมากเทาไร ก็จะยิ่งมีความเปนไปไดที่จะมีผลลัพธที่ชวนให แปลกใจและเปนนวัตกรรมใหมๆ มากขึ้นเทานั้น ทวา ถามีแตการกระจายออกเกิดขึ้น เราก็เสี่ยงบรรยากาศที่เต็มไปดวยความหงุดหงิด ไมพอใจและการไมไดรับผลที่ดี ดังนั้นจึงเปนสิ่งสำคัญที่จะตองวางแผนและออกแบบ ขั้นตอนการผสานคืนเขาไวในกระบวนการดวย การผสานคืนเปนเรื่องของการบรรลุขอสรุป ความเขาใจ และขั้นตอนตอไปของกระบวนการ รวมทั้งอาจจะเปนการนำไปสูคำถาม ตอไปที่ทุกคนมีรวมกัน ขั้นตอนการกระจายออกและการผสานคืนนี้อาจจะเกิดขึ้นหลาย ครั้งหรือเพียงครั้งเดียวในระหวางกระบวนการก็ได กระบวนการสานเสวนาที่สรางใหเกิดการเปลี่ยนแปลงที่เปดใหมีการกระจายออกอยาง แทจริงนั้น มักจะมีชวง “พื้นที่คร่ำครวญ” อยูตรงกลาง พื้นที่คร่ำครวญนี้เปนพื้นที่แหง ความเจ็บปวด เปนพื้นที่ที่ทุกอยางยุงเหยิงวุนวาย ไมชัดเจน และไรโครงสราง บางครั้ง นี่ก็เปนชวงเวลาแหงความขัดแยง บางครั้งก็เปนความสับสน และความซับซอนที่ถาโถม 8

การอำนวยการประชุม กันเขามา บางครั้งอาจถึงกับทำใหที่ประชุมตองเจอกับความผิดหวัง แตกระนั้น “พื้นที่ คร่ำครวญ” นี้ก็ยังเปนพื้นที่ที่สรางใหเกิดนวัตกรรมและการกาวไปขางหนาไดจริงๆ เมื่อที่ประชุมอยูในความโกลาหลไดสักพักหนึ่ง แลวกาวเขาสูขั้นตอนการผสานคืน พวกเขา จะประสบกับความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ ในทางตรงขาม หากการกระจายออกสั้นเกินไป 1 และการผสานคืนเกิดขึ้นเร็วเกินไป โอกาสที่การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญจะเกิดขึ้นก็นอยลง ถาคุณอานเกี่ยวกับกระบวนการ “เสาะหาอนาคต” ในหนังสือเลมนี้ คุณจะเห็นวาผูเขารวม นั้นมองยอนกลับไปในอดีต(การกระจายออกและการผสานคืน) จากนั้นก็มองที่ปจจุบัน (การกระจายออก) และทายสุดมองไปยังอนาคต(การผสานคืน) วิธีการอื่นๆ อยาง “สภากาแฟ” นั้นไมคอยเนนไปที่ความลื่นไหล และสามารถถูกผนวกเขาไปเปนเครื่องมือ ในหลายๆ กระบวนการได ผูอำนวยการประชุมคนในกับคนนอก การแยกแยะใหออกระหวางผูอำนวยการประชุมที่เปนคนในกับที่เปนคนนอกนั้นถือเปน เรื่องสำคัญ ถาจะอำนวยการประชุมไดอยางมีประสิทธิภาพ คุณจะตองเปนกลาง ซึ่งไมได หมายความวาคุณจะตองเปนคนนอกองคกรหรือทีมงาน แตหมายความวาคุณจะตองมี จุดยืนเปนกลางสำหรับกระบวนการในที่ประชุมนี้ คุณจะตองไมเขาไปยุงกับเนื้อหาใน รายละเอียด พรอมทั้งละทิ้งความเห็นสวนตัวของคุณเอง และมุงเนนไปที่กระบวนการใน ที่ประชุมเพียงอยางเดียว ขอใหจำไววา “กระบวนการในที่ประชุม” คือวิธีการที่ใชในการ จัดการการพูดคุยแลกเปลี่ยน การแสวงหาสิ่งที่ดีที่สุดจากสมาชิกทุกคน และการนำการ ประชุมไปสูบทสรุปที่ประสบความสำเร็จ หนาที่หลักของคุณในฐานะผูอำนวยการประชุม ก็คือ การสรางกระบวนการในที่ประชุมนี้และสภาพแวดลอมที่จะทำใหกระบวนการในที่ ประชุมนี้งอกงามได และจึงเปนการชวยใหที่ประชุมบรรลุการตัดสินใจ ทางแกไขปญหา หรือขอสรุปที่สัมฤทธิ์ผลได การอำนวยการประชุมอาจจำเปนตองใชความทุมเทและสมาธิอยางสูง จึงทำใหเปนการ ยากหากจะตองคิดเกี่ยวกับเนื้อหาหรือแลกเปลี่ยนเนื้อหาไปดวยระหวางการอำนวยการ ประชุม ดังนั้น หากคุณเปนผูมีสวนไดสวนเสียและผลประโยชนจากผลของการประชุม คุณก็ควรจะหาผูอำนวยการประชุมที่เปนคนนอก ความเปนกลางเปนสิ่งสำคัญมาก หรือ หากคุณมีทักษะ ประสบการณ ขอมูล หรืออำนาจ ที่เปนสิ่งสำคัญที่จะนำไปสูการประชุม ที่มีประโยชนแลวละก็ คุณควรจะพิจารณาใชผูอำนวยการประชุมคนนอก แตถาคุณรูสึก วาคุณสามารถรักษาระยะหางระหวางตัวคุณเองกับเนื้อหา และสามารถที่จะสนใจเพียง กระบวนการ/การอำนวยการประชุมของเพื่อนๆ ของคุณได คุณก็สามารถเปนผูอำนวยการ ประชุมคนในได 9

บทที่ 1 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน พื้นที่การสานเสวนา ในสวนสุดทายของบทนี้ ผมขอพูดถึงวิธีการจัดพื้นที่ที่ปลอดภัยและมีประสิทธิผลสำหรับ 1 การสานเสวนา ลองจินตนาการวาคุณอยูในการประชุมที่จัดขึ้นในหองทึบไรหนาตาง อุณหภูมิหองหนาว เกินไป ชวงพักทานอาหารวางสั้นเกิน และบางครั้งอาหารวางก็หนักเกินไปและไมอรอย ยิ่งไปกวานั้น เกาอี้ก็ยังนั่งไมสบาย และหองประชุมยังจัดเปนแบบชั้นเรียนที่มีเกาอี้วาง เรียงเปนแถวๆ คนที่นั่งบนพื้นยกระดับดานหนากำลังกลาวบรรยายประกอบพาวเวอรพอยท ที่เตรียมมาอยางไรคุณภาพ คนที่คุณพอจะคุยดวยไดคือคนที่นั่งขางซายและขวา เมื่อ เสร็จสิ้นการนำเสนอทั้งหมด ประธานการประชุมเปดโอกาสใหมีการซักถาม ถาคุณมีความ มั่นใจและยกมือเร็วพอคุณอาจจะไดไปพูดที่ไมโครโฟนที่มีจัดไวสองสามตัวในหอง แมภาพ ในจินตนาการขางตนนี้ดูจะสุดขั้วไปเล็กนอย แตนี่ก็คือสภาพความเปนจริงของการประชุม จำนวนมากในเอเชีย เมื่อหลายปกอนในการประชุมเกี่ยวกับเทคนิคการอำนวยการประชุมครั้งหนึ่ง ผมไดเรียนรู เกี่ยวกับแนวคิดที่แยกประสบการณของเราออกมาเปนสัมผัสทั้งหา คือ ทางการมองเห็น การไดยิน การสัมผัส การไดกลิ่น และรูรส ผูอบรมไดเสนอแนะใหใชเทคนิคที่มีผัสสะหลาย อยางผสมกัน เพื่อชวยผูเขารวมในการประชุมใหไดคิดเกี่ยวกับตนเองและสิ่งแวดลอมของ ตนอยางลึกซึ้งและแบบที่แตกตางออกไปจากเดิม เลือกพื้นที่ที่เหมาะสม เราจะเลือกสถานที่ที่เหมาะสมไดอยางไร? การจัดหองประชุมแบบปกติทั่วไปนั้นไมคอย เอื้อตอการสานเสวนา แตเราก็ยังใชหองประชุมแบบนั้นดวยความเคยชิน เรามักเปนหวง เรื่องกำหนดการมากกวาเรื่องการเลือกสถานที่และการจัดหอง ในขณะเดียวกัน พื้นที่ทาง กายภาพก็อาจจะสงผลกระทบสำคัญที่มองไมเห็นดวยตาเปลาตอสิ่งที่เกิดขึ้นในการ ประชุมได การเลือกสถานที่ประชุมจึงเปนเรื่องที่สำคัญยิ่ง อาจจะเปนเรื่องยากในเมืองไทยที่จะหา พื้นที่ที่คุณตองการได เวลา งบประมาณ และการขาดความรูความเขาใจวาสถานที่ประชุม ที่ดีมีลักษณะอยางไร มักจะมีผลตอตัวเลือกของคุณ 10

การอำนวยการประชุม หลักทั่วไปก็คือ ใหจัดประชุมในที่ที่เงียบ มีบรรยากาศผอนคลาย และสามารถชวยสราง ความรูสึกใกลชิดกันได ถาคุณมีงบประมาณเพียงพอ ก็พาผูเขารวมออกไปจากสภาพ แวดลอมของชีวิตประจำวัน เลือกหองประชุมที่มีแสงธรรมชาติใหมากที่สุดที่จะทำได มูลนิธิฟรีดริค เอแบรทประเทศไทยไดพยายามที่จะหาโรงแรมและสถานที่ประชุมทางเลือก 1 ที่มีสถานที่เชนนั้น แตนาเสียดายที่โรงแรมสวนใหญมีหองที่มีบรรยากาศดี ประเภทที่มี สวนลอมรอบ มีหนาตางบานใหญ มีจุดวางอาหารวางที่ผอนคลายอยูไมมากนัก บางครั้ง คุณอาจจะแบงที่ประชุมเปนกลุมยอยกลางแจงก็ได เชน ในหนาหนาวคุณอาจจะใชพื้นที่ ดานนอกหองประชุม เชน โถงทางเดิน หรือที่นั่งในล็อบบี้โรงแรม คุณจะประชุมนอกอาคารกลางธรรมชาติ หรือในหองประชุมพรอมแสงไฟนีออน หรือในราน กาแฟที่เปดเพลงคลอ หรือในบานของใครสักคน? จะเปดดนตรีไปดวยหรือไม? จะเสริฟ อาหารวางหรือไม? เมื่อเราเขาไปในหองที่ดึงดูดผัสสะทั้งหมดของเรา จะมีบางอยางที่พิเศษเกิดขึ้น เราจะมี ความรูสึกราวกับวาผูคนไดรับการเชื้อเชิญใหเขาไปในหองนั้น เมื่อผูเขารวมกาวเขามาใน หองที่มีบรรยากาศอบอุนเชนนี้ ก็นับไดวามีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นแลวตั้งแตการสนทนา หรือการประชุมยังไมไดเริ่มตนขึ้นเลยดวยซ้ำ จัดใหมีพื้นที่วางที่ผนังมากๆ เพื่อที่จะไดใช ติดโปสเตอรหรือสื่อการเรียนรูและการสรางความเขาใจผานทางการมองเห็นอื่นๆ ผมมักจะเชิญใหทุกคนที่จัดการประชุมเสนอวาพวกเราในประเทศไทย(หรือในประเทศ เอเชียอื่นๆ) จะรูสึกสบายใจและผอนคลายมากขึ้น แตยังคงความตื่นตัวเอาไวไดอยางไร และเราจะสรางบรรยากาศเชนนั้นที่เอื้อตอการสานเสวนาและความสรางสรรคไดอยางไร ดนตรีและบทเพลง ผมเชื่อวามีหลายวิธีที่จะทำใหหองประชุมนาอยูขึ้นได ดนตรีและเสียงเพลงมีประโยชน อยางมากในเรื่องนี้ เปดดนตรีในชวงตน ทำไมเราถึงไมลองเริ่มการประชุมดวยเสียงเพลง คุณเคยรูสึกอึดอัดในชวงเริ่มการประชุม หรือการอบรมที่คุณไมรูจักใครเลยและหองก็เงียบกริบบางหรือไม? ผูอำนวยการประชุม ตางแนะนำใหเปดเพลงดีๆ ที่ออนหวานและไมดึงดูดความสนใจมากนัก ดนตรีบรรเลง จะดีที่สุด คุณอาจจะเลือกดนตรีทองถิ่นก็ไดขึ้นอยูกับที่ประชุมที่คุณทำงานดวย หรือหาก ไมแนใจก็ใชดนตรีประเภทที่มักจะเปดกันในสปาในประเทศไทย นอกจากนี้ก็ยังมีดนตรี ทองถิ่นของที่ตางๆ ใหเลือกไดมากมาย 11

บทที่ 1 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน คุณอาจจะคิดวานี่ไมใชเรื่องสำคัญ แตการวิจัยไดแสดงใหเห็นชัดเจนแลววา ดนตรี สามารถสรางผลกระทบเชิงบวกกับความรูสึกและสภาวะจิตใจของเราได ที่ผานมามีงาน วิจัยจำนวนมากเพื่อศึกษาวาดนตรีที่เปดคลอสามารถชวยกระตุนการเรียนรูไดหรือไม 1 ผมมีเพื่อนในมหาวิทยาลัยที่ไมสามารถอานหนังสือไดเลยถาไมไดเปดเพลงไปดวย มีหลักฐานชัดเจนวาดนตรีบางประเภทสามารถกระตุนการเรียนรูและพัฒนาการทำงาน ของสมองได ดนตรียังชวยสรางบรรยากาศที่ดี ซึ่งก็จะชวยกระตุนความสรางสรรคและ ปลดปลอยความเครียดได แตทั้งนี้ก็ขึ้นอยูกับวาคุณตองเลือกดนตรีใหเหมาะสมดวย! คุณอาจจะใชดนตรีเปนกิจกรรมสรางความตื่นตัวหรือละลายพฤติกรรมก็ได ในการอบรมเชิงปฏิบัติการหลายครั้งในประเทศตางๆ ในเอเชีย ผมพบวาการ รองเพลงเปนเรื่องสำคัญมาก ผมไดยินบทเพลงดีๆ มาในทุกประเทศเอเชียที่ผมไปจัดการ ประชุมเชิงปฏิบัติการ ตั้งแตเนปาลไปจนถึงอินโดนีเซีย คุณสามารถแยกแยะเพลงที่ทุกคน รองไดออกจากเพลงที่มีเพียงคนไมกี่คนรองไดก็ได ถาคุณมีที่ประชุมที่มีความหลากหลาย ทางวัฒนธรรมและทางชาติพันธุ ก็อาจจะหาเพลงที่ทุกคนรูจักไดยาก คุณอาจจะจัดใหมี กิจกรรมรองเพลงในชวงทายของการประชุมเมื่อผูเขารวมไดสรางความสัมพันธใกลชิดกัน ขึ้นบางแลว และอยาบังคับใหใครตองรองเพลง การรองเพลงเปนเรื่องสนุกและสรางความ ตื่นตัวก็จริง แตบางคนอาจจะไมรูสึกสบายใจที่จะรองเพลงก็ได คุณอาจจะเปดดนตรีระหวางที่มีการทำงานในกลุมยอย และใชดนตรีเปน เครื่องสงสัญญาณวาเหลือเวลาอีกสามหรือหานาที การใชดนตรีเปนตัวบอก เวลานี้ดีกวาและไมสรางความรูสึกรบกวนเหมือนการสั่นกระดิ่ง การตบมือ เปานกหวีด หรือการเดินไปมาระหวางกลุม เพียงแคคุณตองไมลืมอธิบายแนวคิดนี้ในชวงเริ่มการ ประชุมหรือกิจกรรมเทานั้น การจัดหอง สวนสุดทายของบทนี้เกี่ยวกับการจัดหองประชุม เราจะใหคนนั่งเปนวงกลม(ดูบท “พื้นที่ เสรี” ) นั่งแบบหองเรียน หรือนั่งโตะแบบโตะกาแฟเล็กๆ(ดูบท “สภากาแฟ” ) เพื่อใหมีการ ปฏิสัมพันธและการมีสวนรวมมากขึ้นหรือไม? มีวิธีการปฏิสัมพันธใหมๆ บางวิธีที่สามารถ จัดกับคนหลายรอยคนได เพราะฉะนั้นขนาดของที่ประชุมจะไมใชตัวที่เปนอุปสรรคของการ มีปฏิสัมพันธอยางแทจริง ตอไปนี้จะเปนวิธีการจัดหองแบบตางๆ โดยที่จะมีรายละเอียด เพิ่มเติมเกี่ยวกับการจัดหองอยูในแตละบทดวย 12

การอำนวยการประชุม ผมคิดวาการประชุมสวนใหญที่ผมไดเห็นนั้นยังคงจัดตามรูปแบบเดิมๆ ที่มีการประชุม กลุมใหญและกลุมยอย แตที่จริงแลวมีการจัดที่นั่งและขนาดที่ประชุมไดหลายแบบ ทั้งนี้ ขึ้นอยูกับเปาหมายของการประชุมหรือของกิจกรรมชวงนั้นๆ(หรือวิธีการที่ใช) ผมขอ นำเสนอวิธีการจัดแบบที่เหมาะสมกับการสานเสวนาไวในที่นี้ เราจะไมพูดถึงหองประชุม 1 แบบเดิมๆ ที่จัดแบบหองเรียน ที่มีคนนั่งหนาหองหรือการจัดแบบโรงภาพยนตรในที่นี้ เนื่องจากการจัดแบบนั้นเปนที่ใชกันบอยมาก และไมไดชวยทำใหเกิดปฏิสัมพันธระหวาง ผูเขารวมมากนัก การจัดที่นั่งแบบครึ่งวงกลม ไมมีโตะ รูปแบบนี้เหมาะสำหรับการอำนวยการประชุมที่ประชุมเล็กๆ โดยทั่วไป วางกระดาษ ฟลิปชารตบอรด และอื่นๆ ไวดานหนาหรือดานขางของที่ประชุม คุณอาจจะแจกกระดาษ เขียนหรือแฟมเพื่อใชรองเขียน ผูเขารวม บางคนอาจไมชอบ และรูสึกอึดอัดกับที่นั่ง แบบนี้ เนื่องจากไมมีโตะ และไมมีลำดับชั้น แตผูอำนวยการประชุมก็ยังควรจะลองใชวิธี การนี้ การจัดที่นั่งแบบนี้เหมาะกับที่ประชุม ขนาด 12-16 คน การออกแบบที่ประชุม เชนนี้มีประโยชนอยางยิ่ง เนื่องจากจะจำกัด การหันเหความสนใจไปที่โตะ(สมุดจด) ได ทำใหผูเขารวมพุงความสนใจไปที่กระดาษ ฟลิปชารต และสงเสริมความเทาเทียมกัน ระหวางผูเขารวม การจัดที่นั่งแบบงานเลี้ยง การจัดที่นั่งแบบงานเลี้ยงมีโตะสองสามตัวกระจายอยูทั่วหอง การจัดที่นั่งแบบนี้เหมาะกับ การประชุมที่ประชุมยอยขนาดเล็กหรือคณะทำงานความรวมมือ คุณไมควรจะใชวิธีนี้กับ ที่ประชุมขนาดใหญหรือกับการสัมมนาที่มีวิทยากรนั่งอยูดานหนาหอง 13

บ1่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ 1 การจัดงน่ท่เัีปน วงกล ม การจดังนท่เ่ัปีน วงกลมดโยไมมตะโี ชวยท ำ ให เกดิการป ฏสิมั พนัแธบ บ เหน็ ห นากนั วงกลม เปน ปรู ารงเห่ทีม าะส่ทุีด สำ หบรั การสน ท น า่ที ป ระชุมแ ล ะมัน ยงัล ด ล ำ ดับน้ชั ของคนอ่ทยีู ใน หอ งดวย เอ่นืงจากไมมใี ครงมนพ่ท่่เีัิีศีษ กวาคนน่อื การจัดงนท่่แีั บ บ รูป ตวั U การจดังนท่่แัีบ บปรู ตวั U น้นเัห ม าะส่ทุีดห าก เขผา วูรม ตอ งการเหน็หนาหอ งและทำ งานเปน กลมุ ยอ ย การจดัตะโแ บ บเห้นีม าะกับงท้กัาร น ำ เสน ออยางเปน ท างการและกจิกรรม ความ วรมมือ ทำ ใหชวยใหไดป ระยโชจนา กกจิกรรม งท้สัองแบ บ เผขา วูรม ป ระชุม ห รือสมั ม น าจะ สาม ารถเหน็ การน ำ เสน อห นาหอ งได ใน ขณ ะ เดยีวกัน กย็งัส าม ารถพดู คุยกับ คนอท่รยอีู บ ๆ ตนไดดว ย บทสปุรบทสปุร 14 ค วาม เห็น สุด ทาย: อยากลวัจ่ทีะท ดลองจดังนท่่แัีบ บ ตางๆ ใชด น ตหรี ลายๆ แบ บ และ ทดลองการจดัอะไรใหมๆ แมจะในเพยีงกจิกรรม ชวงเดยีวกต็าม ตวัอยางเชน การเปย่ลีน การจดังนท่่แัีบ บ เวร็ๆ กส็าม ารถสารงพ ลงังานน้ขึในหอ ง และทำ ใหกจิ กรรม มีพ ลวตัและ ดำ เนนิไป ราบนร่งนืย่้ขิึได บ ทพน้ดูีถงึแมงุมพน้ืฐานตางๆ ของการอำ นวยการป ระชุมและวธิกีารจดัสภาพ แวดลอ ม อเ้่ทืีและป ลอดยัภสำ หบรั การสานเสวนาและกจิกรรมความวรมมือ บ ทตอ ๆ ไป จะนาสนใจ งนย่้ขเิอึ่นืงจากเราจะพดูถงวึธิกีารตางๆ กนั ขอใหคณุ สนุกกับ เอ้นืหาสวนตอ ไป!

บ2่ทีท “ขาพ เจาไมเค ย เห็น กรณพคท่ีูิีพ าท ส าม ารถ โนม นาวใจอกีฝา ย ห นง่ึ ไ การสานสเวนา (ABOUT DIALOGUE) ดดวย การถ กเถยี ง เล ย” โธมสั เจฟ เฟ อสรนั รดองหใาเตจกงตเมึาุีรสานสเวนา? การสนทนาของมนุษ ยเปน  ปจจยัเกาแสกดุ่ที อาจนบั เปน ปจจยัส่ทีำคัญ สด่ทุจี่ทีะนำไปกสู าร เปย่ลีนแป ลง ไมวาจะเปน การเปย่ลีนแป ลงระดบั องคก ร สงัคม หอรืแมแ ตก ารเปย่ลีนแป ลง ในระดบั บคุคล อเ่มเืรางน่ลังและพดูคยุกนัในอ่เรงืมท่คีีวามสำคัญ ตอ พวกเรา เราก็จะเขาไป มสีวนวรมอยางกระตอือรืนร สาม ารถแบงป น ความสกึรูนึกดคิ สะทอ นความ เห็นตอ กนั เปดบรั ความดคิให มๆ และมคีวามดคิสารงสรรคได  และอเ่มื้นั เอง เราจะเปด ใจจ่ทีะ เปย่ลีนแป ลงตวัเราเอง การสนทนากนันเช้ นัตอ งใเวช ลา การเปย่ลีนแป ลงก็ตอ งใเวช ลา แ ตเราตอ งการเวล าจ่ทีะบรั ฟงวรม กัน แ ล ะฝน ถึงห น ท างแ กไข ปญ ห าสท่งผีล กระท บ ตอ สงัคมของเราง้ทใันปจจบุนัและอนาคต แตส ถาน การณใน ทกุวนัเน้ปีน อยางไร? การป ระมุชสวน ให ญยงั คงจดัน้ขึ ใน หอ งมท่ดืี และเย็น แถม ยงัไมมหี นาตาง ค ผูนงน่หั ลบ อหยู ลงัโ ต ะ ตวัให ญเต่ที็ ม ไป ดวยเอกสารหอรื สมดุบนัทึก บ รรยากาศนเช ห้นี างไกลจากการจ่ทีะนำไปกสู ารสนทนากนัอยางมคีวามห มาย บอ ยคง้คท่รัีนจำนวนนอ ยดนิมโี อกาสจ่ทีะพดูในขณ ะค่ทีนเห่ทีลอืถกูกำห นดใหงน่ฟงั เทาน้ั ในการป ระมุชห ลายๆ ค้งรั คุณ จสะกึรูไดถงึ ความเปน ลำดบ้ันชัระห วางกมลุ ตางๆ เขา่ทวีรม แลงะท่ท่สีำิใหผม ป ระห ลาดใจอเสยู ม อก็คอื ความอ่วทเื่ชไัป ของคน จำน วน ม ากล่ทีง ความเห็น เปย่ลีนแป ลงพฤ ตกิรรม และตดันสิใจโ ดยอาศยัขอ มลูความ เปน จงเรท่ริาีมกัจะ ไดบรั จย่าวเกีชชาูผญ ในปรู ของคำบ รรยายและการน ำเสน อโ ดยพาวเวอพร อยท  ต าม ดวย วชง “รอ บ ต อ บ ค ำถ า ร ม อ ” บ แลวรอบ เลา

บทที่ 2 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน จากการสังเกตของผม โดยทั่วไปคนสวนใหญมีความตองการโดยธรรมชาติที่จะแกปญหา ของตนเอง ถาทางออกและการแกปญหาถูกกำหนดหรือนำเขามาจากภายนอก ก็มักจะเกิด การตอตานขึ้น และดวยเหตุนี้ทางออกและการแกปญหาจึงมักไมประสบผลสำเร็จ ถึงแมวา วิธีการแกปญหาจะเปนวิธีที่ดี แตคนทั่วไปที่ไมไดเขารวมหรือไมไดรับการถามความเห็น ในการตัดสินใจก็มักจะรูสึกขาดความเปนเจาของ โดยธรรมชาติแลว คนเราตองการมี อิสรภาพและสามารถกำหนดอนาคตตนเองได หากมีสภาพการณที่เหมาะสม เราก็มักจะมี 2 ความคิดริเริ่มในการคนหาคำตอบดวยตัวเองมากกวาที่คาด คนเราจะเชื่อมั่นและรูสึก เปนเจาของในวิธีการแกปญหาที่พวกเขามีสวนรวมสรางขึ้นมา ผลสำเร็จในการสราง การเปลี่ยนแปลงขึ้นในองคกร ชุมชน และสังคมโดยรวมของเรา สวนมากแลวอาศัย ความรูสึกเปนเจาของและแรงจูงใจของผูที่เกี่ยวของมากกวาความคิดที่ฉลาดหลักแหลม ดวยเหตุนี้เอง เราจึงตองเปลี่ยนวิธีการตั้งคำถาม ตลอดจนวิธีการพูดคุยและรับฟงซึ่งกัน และกัน พวกเราหลายๆ คนดูเหมือนจะลืมวิธีการเขารวมการสนทนาในลักษณะดังกลาว ในชวงเวลาแหงความทันสมัยที่สับสนวุนวายดวยการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี และ ความสลับซับซอนขององคกรนี้ เรากำลังลืมการพูดคุยกัน โชคดีที่ไดมีการพัฒนาวิธีการ อำนวยการประชุมสานเสวนาขึ้นทั่วโลก โดยเฉพาะในชวง 10 - 15 ปหลังนี้ ในบทหลังๆ ของหนังสือเลมนี้ ผูอานจะไดรูจักกับวิธีการหรือแนวทางในการจัดการสานเสวนาและ กิจกรรมความรวมมือใหไดผลดี 9 วิธี คนจำนวนมากอาจจะคิดวาเราไมจำเปนตองมีทักษะใดๆ ในการจัดการสานเสวนา แตใน ชวงหลายปที่ผานมา ผมสังเกตวา มีคนจำนวนมากขึ้นที่เห็นวาถาหากเราจัดสานเสวนา ดวยวิธีการที่ดี เราก็มักจะไดเห็นผลลัพธที่นาอัศจรรย ไมวาจะเปนการทำลายอุปสรรค ในการสื่อสารลง การลดทัศนคติแบบเหมารวมลง มีการพัฒนาวิสัยทัศนรวมกัน การสราง ความคิดใหมๆ มีความรูสึกเปนเจาของกิจกรรม ฯลฯ ผมไมคิดวาการสานเสวนาจะเปนยา ครอบจักรวาลสำหรับทุกๆ ปญหา แตก็เชื่อวา ถาหากไมมีการสานเสวนาที่จัดขึ้นอยางดีแลว เราจะไมสามารถแกปญหาที่สังคมเราเผชิญอยูในทุกวันนี้ได ถึงกระนั้นก็ตาม ยังมีหลาย กรณีที่การสานเสวนาลมเหลวดวยเหตุผลตางๆ กัน เชน ถาหากเราพูดถึงประเด็นอยาง ปญหาสำคัญภายในประเทศที่ประเทศไทยกำลังเผชิญหนาอยูในเวลานี้ ความโกรธเกลียด และระแวงตอกันก็อาจจะรุนแรงมาก ในชวงเวลาที่ผูเขียนกำลังเขียนหนังสือเลมนี้นั้น ปญหาความขัดแยงระหวางคนเสื้อเหลืองกับคนเสื้อแดง หรือปญหาใน 3 จังหวัดชายแดน ภาคใตกำลังตึงเครียดอยางยิ่ง ซึ่งตองการการวางแผนอยางรอบคอบในการจัดการสาน เสวนาใหกับผูที่มีสวนเกี่ยวของในแตละปญหา เพื่อคนหาหนทางแกปญหาดวยสันติวิธี บอยครั้งที่ผลประโยชนที่แตกตางกันของแตละฝายที่เขารวมเปนอุปสรรคใหญตอการสาน เสวนาอยางไมนาเชื่อ เนื่องจากผูคนยากที่จะมองเห็นสิ่งที่อยูนอกเหนือไปจากทัศนะของ ตนเอง 16

การสานเสวนา การสานเสวนานั้นจำเปนตองใชทักษะความชำนาญเปนพิเศษบางประการ ซึ่งนาเสียดาย ที่ทักษะเหลานี้ไมมีการสอนหรือไดรับการสนับสนุนอยางจริงจังในโรงเรียนและใน มหาวิทยาลัยในแถบเอเชียและประเทศอื่นๆ ยกตัวอยางเชน ผูเขียนแทบไมพบเรื่องราว การจัดการสานเสวนาขึ้นในมหาวิทยาลัยและในหนวยงานรัฐบาลของเรา ในสังคมเอเชีย สวนใหญ ยังคงมีโครงสรางสังคมแบบลำดับชั้นที่มีมาแตอดีต ผูมีอำนาจมักจะบอกผูที่อยู ใตอำนาจใหทำสิ่งตางๆ โดยไมไดพิจารณาอยางจริงจังที่จะทำใหทุกคนเขามารวมสาน เสวนา ในโลกของธุรกิจ ลูกจางยังคงถูกคาดหวังใหปฏิบัติตามคำสั่งของนายจางมากกวา 2 ที่จะใหเขารวมการสานเสวนาแบบเสมอภาคกัน ไมงายนักที่จะจัดสานเสวนา ผมไมเชื่อวาเราตองเปนผูที่เชี่ยวชาญในการจัดสานเสวนา แตวาเราก็ควรจะทำความเขาใจ แนวคิดใหดีพอจนสามารถแยกแยะระหวางการสานเสวนาที่แทจริงกับการสื่อสารดวย วิธีการอื่นๆ ได และเราในฐานะประชาชนที่อยูในบทบาทตางๆ ทั้งบทบาทตามสาขาอาชีพ และบทบาทสวนบุคคลก็ควรจะรูสึกสบายใจที่จะยอมรับการสานเสวนา ดวยเหตุนี้เรานาจะ ลองมาวิเคราะหแนวความคิดในการสานเสวนาใหลึกซึ้งกวาเดิมสักเล็กนอย การสานเสวนาคืออะไร? งานเขียนที่อธิบายวาการสานเสวนา(dialogue) คืออะไรมีเพิ่มมากขึ้น ผูที่เขียนถึงเรื่องนี้ หลายคนจะเริ่มดวยการพูดถึงรากศัพท ซึ่งมาจากคำวา dialogos ในภาษากรีกที่แปลวา “ผา นความหมายของถอ ยคำ” กลาวอีกนัยหนึ่งก็คือ เรากำลังพูดถึงการสื่อสารที่ใชถอยคำ ในการถายทอดความหมาย บางคนอาจจะนิยามการสานเสวนาวาเปนการพูดคุยสนทนา ระหวางผูคน พจนานุกรม Webster นิยามวัตถุประสงคของ dialogue วา “เปน การ แสวงหาความเขา ใจรว มกันและความปรองดองสามัคคี” ถึงแมวาในหนังสือของ Daniel Yankelovich ชื่อ The Magic of Dialogue(มหัศจรรยสานเสวนา) จะพูดถึงประเด็น ที่สำคัญวา ผลของการสานเสวนาคือ คุณอาจเริ่มเขาใจวาทำไมคุณถึงไมเห็นดวยกับ บางคนในบางเรื่อง แตคุณอาจจะไมประสบความสำเร็จในการสรางความปรองดอง สามัคคีใหมีมากขึ้นก็ได คำนิยามที่ผมชอบเปนการสังเคราะหจากคำอธิบายตางๆ เกี่ยวกับการสานเสวนาในหนังสือ Democratic Dialogue – A Handbook for Practioners(สานเสวนาประชาธิปไตยคูมือสำหรับผูปฏิบัติงาน) ซึ่งจัดพิมพโดยสหประชาชาติและองคกรอื่นๆ ที่วา: 17

บทที่ 2 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน “การสานเสวนาเปนวิธีการของการปฏิสัมพันธอยางแทจริง โดยที่ในวิธีการนี้มนุษย จะรับฟงซ่ึงกันและกันในวิถีทางแบบท่ีพวกเขาอาจจะเกิดการเปล่ียนแปลงมุมมองได ผูเขารวมการสานเสวนาแตละคนพยายามที่จะเขาใจผูอื่นแมแตในเวลาที่พวกเขา ไมไ ดมี ความเขา ใจที่ตรงกันในประเด็นหนึ่งๆ ผูเ ขา รว มแตล ะคนจะพยายามสอบถาม สำรวจ และคนหา มากกวาที่จะโตเถียง และหวานลอมใหอีกฝายหนึ่งเชื่อ” 2 ตามความเขาใจของผม การสานเสวนาเปรียบเสมือนวิธีการในการทำลายปฏิสัมพันธ ที่เรามีกันแบบผิวเผิน และกำแพงที่เราใชปดซอนตัวเราเองเอาไว เราพยายามที่จะรับฟง อยางกระตือรือรน ดวยความจริงใจและเขาใจผูอื่น ในแงนี้ การสานเสวนาคือวิธีการของ การสรางความสัมพันธที่สัมฤทธิ์ผล เราจะเขาใจความหมายของการสานเสวนาไดงายขึ้นโดยการเปรียบเทียบกับคำศัพทอื่นๆ คำศัพทเหลานี้มักจะใชในความหมายที่เหมือนกัน แตนั่นเปนการใชอยางผิดๆ นักเขียน หลายคนจำแนกความแตกตางระหวางคำศัพท 3 คำ(3-D) ไดแก การถกเถียง(Debate) การอภิปราย(Discussion) และการสานเสวนา(Dialogue) ในความเห็นของผม นี่เปนการ จำแนกที่เปนประโยชนมาก และอาจจะชวยในการระบุสิ่งที่เราพบเห็นในการทำงานและ ในชีวิตสวนตัวไดดีขึ้น แตยังมีคนจำนวนมากใชคำศัพทเหลานี้เหมือนเปนคำๆ เดียวกัน ถึงแมวาในภาษาอังกฤษจะมีการนิยามไวอยางชัดเจนแลวก็ตาม ดวยเหตุนี้ เราจะมา อธิบายถึงความสับสนที่อาจเกิดขึ้นไดเกี่ยวกับคำศัพททั้ง 3 คำนี้ การถกเถียงกับการสานเสวนา การสานเสวนาไมอาจจะเปนการถกเถียงได! การถกเถียงเกิดขึ้นระหวางสองฝายที่ ขัดแยงกัน เปาหมายหลักของถกเถียงคือการเอาชนะกัน ในภาษาอังกฤษคุณจะไม สามารถพูดไดวา ฉันแพหรือชนะในการสานเสวนา มันฟงดูผิดความหมายโดยสิ้นเชิง วัตถุประสงคของการถกเถียงก็คือเพื่อชนะการโตเถียง บอยครั้งที่เกิดบรรยากาศของความ ไมเปนมิตรขึ้นในการสนทนา คนทั่วไปไมไดพยายามที่จะรับฟงซึ่งกันและกันเพื่อทำความ เขาใจในความคิดของอีกฝาย มีแตจะปกปองความคิดเห็นของตนเองใหพนจากการวิจารณ ของผูอื่น บอยครั้งที่ผูเขารวมการถกเถียงพยายามที่จะพิสูจนวาอีกฝายหนึ่งผิด ผูเขียน มีความรูสึกวา เมื่อโทรทัศนหรือวิทยุนำเสนอเรื่องสำคัญๆ พวกเขาก็พยายามจัดการให ผูเขารวมนั้นมีมุมมองที่แตกตางกันชัดเจน ทำไมนะหรือ? บางทีอาจจะเปนเพราะวาความ ขัดแยงกระตุนยอดผูชมใหสูงขึ้น ผูที่เขารวมในการถกเถียงดังกลาวมักจะไมคอยสนใจ การสง เสริมมุมมองที่รอบดา นหรือมีความสมดุล แตก ลับพยายามที่จะเปลี่ยนดุลยค วามเห็น โดยการแสดงความรูสึกที่รุนแรงแบบสุดขั้วและไมประนีประนอม คำวา “debate” มาจาก ภาษาฝรั่งเศสโบราณวา‘debatre’ แปลวาตอสูหรือโตเถียง คำวาการถกเถียงนี้จึงบงบอก 18

การสานเสวนา เปนนัยถึงความขัดแยง สื่อที่ถายทอดออกอากาศไมไดสรางความขัดแยงนั้นขึ้นมา พวกเขา เพียงแตนำความขัดแยงขึ้นไปสูระดับใหมเทานั้นเอง สิ่งที่คูถกเถียงแสวงหาคืออะไร? ไมใชการรูแจงทั้งสองฝายอยางแนนอน พวกเขาแสวงหาชัยชนะตางหาก! 2 การสานเสวนาอาจจะไมไดสรางความดุเดือดไดเทากับการถกเถียง แตกอใหเกิดความ เขาใจมากขึ้น คำวา “dialogue” มาจากภาษากรีกโบราณวา “dialogos” ซึ่งมาจาก รากศัพทวา dia- แปลวา ผานทาง และ logos แปลวาถอยคำหรือเหตุผล การสานเสวนา หรือ dialogue จึงเปนการแสวงหาความจริงดวยถอยคำและผานทางถอยคำ ฝายตางๆ ที่เขารวมการสานเสวนาไมไดมุงที่จะเอาชนะอีกฝายหนึ่ง แตมุงที่จะทำใหอีกฝาย เขาใจกระจางขึ้น มันไมใชความขัดแยง แตเปนการสืบคนรวมกัน ซึ่งตรงขามกับถกเถียง ที่ทุกๆ ชัยชนะจะตองเกิดควบคูไปกับความพายแพและสุดทายทั้งผูชนะและผูแพตางก็ ไมมีใครไดอะไรกลับไป การสานเสวนายอมใหทั้งสองฝายรูสึกไดรับอะไรจากการอภิปราย แลกเปลี่ยน ทั้งสองสามารถไดรับประโยชนจากการแสวงหาความรูแจงรวมกัน ในขณะที่ การถกเถียงยอมใหมีคำตอบหรือความคิดเห็นที่ถูกตองเพียง 1 อยางเทานั้น ดวยเหตุนี้ การถกเถียงจึงจำกัดขอบเขตของมุมมองใหคับแคบ และในบางครั้งการถกเถียงก็ไมมี ผูชนะที่ชัดเจน ขอสังเกตของผูเขียน: ผมแทบไมอยากเชื่อวาเมื่อครั้งที่การประชุมสุดยอดผูนำอาเซียน เมื่อเดือนเมษายน 2552 ที่เมืองพัทยาถูกยกเลิกไป รัฐสภาไทยไดเปดประชุมวิสามัญ ในไมกี่สัปดาหตอมา นักวิเคราะหขาวของหนังสือพิมพฉบับหนึ่งเขียนไวในตอนนั้นวา ไมมี การสานเสวนาเกิดขึ้น ผมแปลกใจกับความเห็นของเขาเปนอยางยิ่ง เราสามารถคาดหวัง วาจะเกิดการสานเสวนาขึ้นในการประชุมรัฐสภาอยางเปนทางการไดจริงๆ หรือ? สิ่งที่ เกิดขึ้นในสภาพการณเชนนั้นคือการถกเถียง ผูชนะก็คือผูที่สามารถใหเหตุผลหรือมี ความคิดที่โนมนาวใจผูอื่นไดดีกวาหรือมากกวา ในสังคมสื่อของเรา บอยครั้งที่การสำรวจ ความคิดเห็นของคนทั่วไปถูกนำมาใชเพื่อประกาศวาใครเปนผูชนะในการถกเถียงที่มีตอ สาธารณะ 19

บทที่ 2 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน เครื่องเตือนใจที่สำคัญในเวลานี้ก็คือ ความแตกตางระหวางการสานเสวนากับการถกเถียง ไมควรจะบงเปนนัยวา การสานเสวนาเปนวิธีการที่ “ดี” และการถกเถียงเปนวิธีการที่ “แย” เนื่องจากวาในบางเวลาการถกเถียงก็เปนกลวิธีหรือเครื่องมือในการสอนที่มีประโยชน ความแตกตางระหวางการสานเสวนากับการถกเถียง 2 เดวิด โบหม(David Bohm) นักควอนตัมฟสิกสและนักปรัชญา จำแนกความแตกตางระหวางการ สานเสวนากับการถกเถียงไวดังนี้: ● การสานเสวนาเปนความรวมมือจากหลายๆ ฝาย: นั่นคือมี 2 ฝายหรือมากกวาทำงานรวมกัน เพื่อใหบรรลุถึงความเขาใจรวมกัน ขณะที่การถกเถียงเปนความขัดแยง โดยมี 2 ฝายขัดแยงกัน และพยายามที่จะพิสูจนวาอีกฝายหนึ่งผิด ● เปาหมายของการสานเสวนาคือ การหาสิ่งที่มีรวมกัน แตเปาหมายของการถกเถียงคือ การเอาชนะ ● ในการสานเสวนาฝายหนึ่งจะรับฟงอีกฝายเพื่อทำความเขาใจคนหาความหมายและหาขอตกลง แตในการถกเถียง ฝายหนึ่งจะฟงอีกฝายเพื่อคนหาจุดออน และโตตอบในเหตุผลที่อีกฝายแสดง ออกมา ● การสานเสวนาทำใหมุมมองของผูเขารวมเปดกวางขึ้น หรือบางทีอาจจะเปลี่ยนแปลงไปได ในขณะที่การถกเถียงเปนการตอกย้ำจุดยืนเดิมที่มีอยูของผูเขารวมแตละคน ● การสานเสวนาเผยใหเห็นถึงสมมติฐานเพื่อใหมีการประเมินคุณคากันใหม ในขณะที่ถกเถียง ปกปองสมมติฐานของตนวาเปนความจริง ● การสานเสวนาทำใหเกิดการทบทวนจุดยืนของตนเอง แตการถกเถียงทำใหเกิดการวิพากษ วิจารณจุดยืนของผูอื่น ● การสานเสวนาเปดโอกาสใหสามารถบรรลุถึงหนทางแกปญหาที่ดีกวาวิธีการเดิมๆ ขณะที่การ ถกเถียงปกปองความคิดของตนวาเปนหนทางแกปญหาที่ดีที่สุด และกีดกันวิธีการอื่นๆ ออกไป ● การสานเสวนากอใหเกิดทัศนคติที่เปดใจรับสิ่งใหมๆ คือเปดรับวาตนผิด และรับการเปลี่ยนแปลง แตการถกเถียงกอใหเกิดทัศนคติที่คับแคบ มุงมั่นวาตนเองถูกตอง ● ในการสานเสวนา ผูเขารวมจะเสนอความคิดที่ดีที่สุดของตน โดยที่รูวาความเห็นของผูอื่นจะชวย ปรับปรุงความคิดของตนใหดีขึ้นมากกวาที่จะมาทำลาย แตในการถกเถียง ผูเขารวมจะเสนอ ความคิดที่ดีที่สุดของตน และปกปองความคิดของตนจากการตั้งคำถามของผูอื่นเพื่อที่จะแสดง ใหเห็นวาความคิดของตนถูกตอง 20

การสานเสวนา ● การสานเสวนาเรียกรองใหมีการวางความเชื่อและขอสันนิษฐานของตนไวกอนชั่วคราว ในขณะ ที่การถกเถียงเรียกรองใหคนอื่นเห็นดวยกับความเชื่อของตนเองอยางสุดจิตสุดใจ ● ในการสานเสวนา ผูเขารวมจะคนหาขอตกลงพื้นฐานรวมกัน แตในการถกเถียงผูเขารวมจะ คนหาความแตกตาง ● การสานเสวนาวาดวยความใสใจที่มีตอผูอื่นอยางแทจริง และพยายามที่จะไมทำใหเกิดความ 2 บาดหมางหรือไมพอใจ ขณะที่การถกเถียงเปนการโตแยงความคิดของผูอื่นโดยไมสนใจถึง ความรูสึกหรือความสัมพันธ และมักจะดูถูกหรือตอตานผูอื่น ● การสานเสวนาสันนิษฐานวา หลายคนมีคำตอบเปนสวนๆ อยูแลว และพวกเขาสามารถนำ คำตอบเหลานั้นมารวมเขาดวยกันเปนวิธีแกปญหาที่นำไปใชการได แตการถกเถียงสันนิษฐาน วามีคำตอบที่ถูกตองอยูเพียงหนึ่งคำตอบ อยูที่ใครคนใดคนหนึ่งเทานั้น ดัดแปลงมาจาก: http://www.oxfordresearchgroup.org.uk/get_involved/dialoguevdebate.php การอภิปรายแลกเปลี่ยนคืออะไร? หลังจากที่ไดพูดถึงความหมายของการสานเสวนา และการถกเถียง ไปแลว มาถึงตอนนี้ เรามาดูวา “การอภิปรายแลกเปลี่ยน” (discussion) นั้นคืออะไร? มีคนไดอธิบายไววา “การอภิปรายแลกเปลี่ยน” คลายคลึงกับความคิดเรื่องน้ำ ในแงที่วาน้ำเปนสถานะที่อยู ตรงกลางระหวางน้ำแข็งกับไอน้ำ ในแงนี้ การอภิปรายแลกเปลี่ยนก็เปนสถานะที่อยูตรง กลางระหวางการสานเสวนากับการถกเถียง แทที่จริงแลว “การอภิปรายแลกเปลี่ยน” ก็คือการที่คนทุกคนที่แสดง “ความคิดเห็น” ของตนเองในทางใดทางหนึ่ง คำวา discussion มีรากศัพทมาจากคำวา “cuss” ซึ่งมี ความหมายวา แยกออกเปนสวนๆ กลาวอีกนัยหนึ่งก็คือ หัวขอในการอภิปรายจะถูก แยกยอยองคประกอบออกมาเพื่อทำความเขาใจ discussion จึงมีความหมายตามตัวอักษร วา “การทำใหสิ่งตางๆ แตกออกเปนชิ้นเล็กชิ้นนอย” และเปนการที่ทุกๆ คนแสดงทัศนะ ที่แตกตางกัน จากนั้นแตละทัศนะที่แตกตางกันนี้จะถูกนำมาวิเคราะหและเปรียบเทียบ บาง “ความคิดเห็น” หรือ “ทัศนะ” จะถูกใหน้ำหนักมากกวาที่เหลือดวยเหตุผลทาง ดานอำนาจหนาที่ บางครั้งดวยการ “เจรจา” ความคิดเห็นของแตละฝายจะถูกใหน้ำหนัก สมดุลกัน และความแตกตางก็จะไดรับการแกไขเปนการชั่วคราว 21

บทที่ 2 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน 2 รูปแบบการสนทนา ความแตกตางระหวางการสานเสวนา การอภิปรายแลกเปลี่ยน และการถกเถียง ไมได บงบอกนัยยะวา การสานเสวนาเปนวิธีการที่ “ดี” สวนการอภิปรายและถกเถียงนั้นเปน วิธีการที่ “แย” อีกวิธีหนึ่งที่เราจะเห็นความแตกตางระหวางสานเสวนา การอภิปราย และการถกเถียงได ก็โดยการพิจารณาถึงรูปแบบทางกายภาพของการสนทนา รูปแบบของการถกเถียงจะเปน เสนตรง เหมือนกับการชักเยอ ที่ทั้งสองทีมยืนเรียงเปนแถวอยูตรงขามกัน และออกแรง ดึงเชือก ฝายหนึ่งชนะ และอีกฝายหนึ่งพายแพ ทางออกหรือมุมมองที่เปนไปไดของฝาย ที่แพก็จะถูกตัดออกไป รูปแบบของการสานเสวนาเปนรูปวงกลม เราจะนั่งใหทุกคนสามารถมองเห็นและไดยิน คนอื่นๆ ฝายที่เขารวมการสนทนาจะมีไดหลายฝายเทาจำนวนคนที่นั่งเปนวงกลม เราจะ รับฟงคนอื่นๆ ดวยเหตุนี้ทัศนะและมุมมองตางๆ กันที่เรานำเสนอก็สามารถนำมาเพิ่มเติม เขาดวยกันเพื่อสรางเปนชุดความหมายที่ใหญกวา เปนความเขาใจที่ครอบคลุมมากขึ้น รูปแบบของการอภิปรายเปน ความยงุ เหยิงประเภทหนึ่ง คนทั้งหมดนั่งรวมอยใู นหอ งเดียวกัน แตหันหนาไปในทิศทางตางๆ กัน ดวยความสนใจตางกัน และมีวาระที่แตกตางกัน ที่ประชุม ไมมีการสอดประสานกันอยางที่การสานเสวนามี และไมไดพยายามที่จะดึงเอาความคิดที่ดี ที่สุดของผูเขารวมแตละคนออกมาเพื่อสรางเปนความเขาใจใหมๆ ที่กวางขวางครอบคลุม ผูเขารวมในการอภิปรายแลกเปลี่ยนอาจจะยึดติดในความคิดเห็นของตนเองพอๆ กับ ผูเขารวมการถกเถียง ถึงแมวาจะแสดงออกอยางเปดเผยนอยกวา 22

การสานเสวนา การอภิปรายมักจะไมไดพิจารณาสิ่งตางๆ อยางลึกซึ้งถึงแกน ไมไดใสใจในสมมติฐาน สำคัญที่จริงจังและมีอยูในแตละคน เราจะพูดคุยเพียงผานๆ หรือไมก็หลีกเลี่ยงการ ไตถามในบางขอบเขต ทำไมจึงเปนเชนนั้นนะหรือ? เพราะวาความเห็นและความเชื่อ บางอยางที่เรายึดมั่นอยูนั้นเปนเรื่องที่ไมสามารถยอมใหตอรองได ไมสามารถแตะตองได เปน “ความจริง” ที่ชัดเจนในตัวเองโดยไมตองพิสูจนหรือตั้งคำถาม ดังนั้น จึงไมเปดกวาง ตอการตรวจสอบ เรายึดมั่นในความคิดเห็นเหลานี้อยางจริงจัง เนื่องจากมันเปนสวนหนึ่ง ของตัวเราเอง และพบวามันยากที่จะเปดเผยออกมาใหผูอื่นประเมินคุณคา 2 เราลองมาฟงความเห็นของ David Bohm นักฟสิกสผูสนับสนุนแนวทางการสานเสวนา เขาอธิบายวา การอภิปรายแลกเปลี่ยนนั้นคอนขางจะเหมือนกับการเลนปงปอง ซึ่งผูเขารวม จะตีความคิดกลับไปกลับมา และเปาหมายของการเลนก็คือการไดเปนผูชนะ หรือทำคะแนน ใหตัวเอง เปนไปไดวาคุณจะยอมรับความคิดของใครสักคนเพื่อมาสนับสนุนความคิดของ คุณเอง โดยที่คุณอาจจะเห็นดวยกับบางอยาง ไมเห็นดวยกับบางอยาง แตประเด็นสำคัญ คือ เพื่อใหไดมาซึ่งชัยชนะ นี่เปนสิ่งเกิดขึ้นอยูเสมอในการอภิปรายแลกเปลี่ยน แตในการ สานเสวนา ไมมีใครพยายามที่จะเปนผูชนะ ถาหากมีใครสักคนชนะ ทุกคนก็ชนะเหมือนกัน มันมีเจตนาที่แตกตางไปจากการอภิปรายแลกเปลี่ยน ดังนั้น ความหมายสำคัญที่แทจริงของสิ่งที่เรากำลังพูดกันก็มักจะถูกอำพรางเอาไว ความหมายของเราวางอยูบนสมมติฐานสำคัญที่เราไมไดเปดเผยออกมา ผลก็คือ หลายๆ ครั้งที่เราเดินออกจากเวทีอภิปรายดวยความรูสึกหงุดหงิด หรือไมก็โกรธ เนื่องจากเรื่องราว ทั้งหมดทั้งมวล รวมทั้งของเราเองดวย ไมไดถูกนำมาพิจารณาหรืออภิปรายกันจริงๆ นอกจากนี้ยังมีคำสำคัญอื่นๆ ที่เรายังไมไดพูดถึง ผมขอพูดถึงบางคำสักเล็กนอย การเจรจาคืออะไร? ในบางครั้งคำวา “เจรจา” (negotiation) ฟงดูเหมือนเกี่ยวโยงอยางใกลชิดกับการสานเสวนา โดยเฉพาะเมื่อเรามองดูความขัดแยงและความเครียดระหวางกลุมการเมืองในประเทศไทย หรือความขัดแยงใน 3 จังหวัดภาคใต บางคนเรียกรองใหมีการเจรากับฝายตอตาน บางคน อาจจะกลาววาเราตองการสานเสวนา อยางไรก็ตาม ผูปฏิบัติงานดานสันติวิธีสวนใหญ เห็นวาการเจรจาเปนกระบวนการที่เปนทางการ มันอาจจะเปนการอภิปรายที่มีเปาหมาย ที่จะบรรลุขอตกลง การเจรจาเพื่อสันติภาพอาจสามารถนำมาซึ่งสันติภาพผานขอตกลง เรื่องสันติภาพ แตผูปฏิบัติงานทั้งหลายตางสามารถบอกไดวา การที่ตองมีขอตกลงเหลานี้ ตางหากเปนตัวบงชี้ที่ชัดเจนวาเปนภาวะที่ไรสันติภาพตางหาก ถาจะใหมีสันติภาพ ที่แทจริง เราจำเปนตองสานเสวนา 23

บทที่ 2 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน การประชุมคือการสานเสวนาหรือไม? ไมใช การประชุมสัมมนาคือการประชุมที่คอนขางเปนทางการสำหรับการปรึกษาหารือ หรือการอภิปราย ผมจำไดวาครั้งหนึ่งเคยไดเขารวมการประชุมสัมมนาคณะผูเชี่ยวชาญ ซึ่งจัดขึ้นเปนเวลากวา 2 วัน มันไมใชการสัมมนาที่แยเสียทีเดียว ผมไดมีบทสนทนาดีๆ ระหวางรับประทานอาหารกลางวันและพักทานอาหารวาง ไมเชนนั้นก็จะมีเพียงการ 2 นำเสนอดวยพาวเวอรพอยทเรื่องแลวเรื่องเลา และมีชวงเวลาถามตอบปญหา ซึ่งอนุญาต ใหผูเขารวมเพียงไมกี่คนถามคำถาม ไมใชใหแสดงความคิดเห็น สิ่งที่สะดุดใจผมมาก ที่สุดก็คือ มีนักขาวเขียนลงเว็บไซตของรัฐบาลวา การประชุมสัมมนากอใหเกิดการสาน เสวนาที่ดีเยี่ยม แตที่จริงแลวมันไมใชการสานเสวนาเลย! ผมแนใจวาผูอานทั้งหลายก็มี ประสบการณเชนเดียวกันนี้ นอกจากนี้ การปรึกษาหารือก็ไมใชการสานเสวนา หนวยงานดานการพัฒนาจำนวนมาก จะเรียกผูที่มีสวนเกี่ยวของบางคนมาประชุมเมื่อพวกเขามีแผนจัดทำโครงการขนาดใหญ เรามักจะนิยามการปรึกษาหารือวาเปนกระบวนการซึ่งฝายที่มีอำนาจกระทำการดำเนินการ ปรึกษาหารือกับบุคคลหรือกลุมอื่นๆ เพื่อขอคำแนะนำหรือขอมูลในการตัดสินใจ แตโดย ทั่วไปผูที่มีอำนาจตัดสินใจจะสงวนสิทธิในการตัดสินใจวาจะนำเอาคำแนะนำไปใชหรือไม ถึงตอนนี้ เราลองมาดูถึงองคประกอบที่สำคัญของการสานเสวนาที่ดี กระบวนการสานเสวนา ลักษณะเฉพาะของกระบวนการสานเสวนาคืออะไร? หนังสือ Democratic Dialogue ไดอธิบายเรื่องนี้ไวแลวอยางชัดเจน ผมจึงขอสรุปลักษณะเฉพาะที่สำคัญ 4 ประการ ของการสานเสวนาตามที่หนังสือเลมนี้ไดบรรยายไว การรวมทุกคนเขาดวยกัน การรวมทุกคนเขาดวยกันอาจจะถือไดวาเปนหลักการพื้นฐานที่สุดของการดำเนินการ สานเสวนา หลักการนี้แสดงถึงสมมติฐานสำคัญที่วา ทุกๆ คนที่เปนสวนหนึ่งของ สถานการณปญหาและสามารถเขารวมหรือเปนตัวแทนในกระบวนการสานเสวนาได ผูเขารวมทั้งหลายโดยรวมแลวมี “ทักษะความชำนาญ” ในสวนที่สำคัญตางๆ ซึ่งจำเปน ในการจัดการกับปญหาทั้งหลายของตนเอง แตกตางจากการอาศัยผูอื่นในการแกปญหา ทั้งหมด 24

การสานเสวนา สมมติฐานที่เกี่ยวของก็คือ การจะสรางการเปลี่ยนแปลงใหยั่งยืนไดนั้น คนที่อยูในระบบ ปญหาจำเปนตองมีความรูสึกเปนเจาของปญหา มีกระบวนการในการจัดการกับปญหา และเสนอมีวิธีการแกปญหาขึ้นมา ในการพัฒนาความรูสึกเปนเจาของดังกลาวนี้ พวกเขา ตองมีสวนรวมดวยในกระบวนการเปลี่ยนแปลง หลักการเรื่องการรวมทุกคนเขาดวยกันอาจจะแสดงออกมาในหลายๆ ทาง ยกตัวอยางเชน 2 ผูปฏิบัติงานบางคนจะกำหนดเวทีสานเสวนาซึ่งมีผูที่เกี่ยวของหลากหลายในรูปแบบ ของการรวบรวมกลุมตางๆ ที่มีผลประโยชนเกี่ยวโยงอยูบนความสำเร็จในการแกปญหา มาเขารวม สำหรับบางคน การรวมทุกคนเขาดวยกันยังหมายถึงการสรางสวนยอยของระบบที่ดำรงไว ซึ่งปญหาหรือรูปแบบความสัมพันธของมนุษย ตัวอยางเชน ถาหากเราตองการตนแบบ เกี่ยวกับการปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงระบบโรงเรียน ผูที่ควรจะเขารวมกระบวนการ สานเสวนาก็คือ ผูบริหารโรงเรียน ครู ผูปกครอง นักเรียน นักการเมือง และอาจจะเปน ผูที่เกี่ยวของคนอื่นๆ กลาวอีกนัยหนึ่งคือ สวนยอยควรจะเปนตัวแทนของระบบทั้งหมด หลักการขอนี้เราจะไดลงรายละเอียดกันในบท “เสาะหาอนาคต” ซึ่งจะกลาวถึงตอไป ในหนังสือเลมนี้ เมื่อครั้งที่ผมจัดการประชุมโตะกลม(Round Table process) ในประเด็นที่เกี่ยวกับ ยาเสพติดในป 2546 ที่กรุงนิวเดลี ผมใชเวลาคอนขางมากกับเพื่อนรวมงานที่ทำงานเรื่อง ยาเสพติดที่ผมไวใจเพื่อที่จะนำเอาผูมีสวนไดสวนเสียที่สำคัญทั้งหมดมารวมประชุม เราระดมสมองกันหลายชั่วโมงเพื่อรวบรวมกลุมและองคกรทั้งหมดเขามา ตอมาเราก็ระบุ ตัวบุคคลสำคัญทั้งหมดเพื่อที่จะ “เอาทั้งระบบเขามาไวในหอง” ผูที่ใชวิธีการนี้หลายๆ คนระบุวา การรวมทุกคนเขาดวยกันเปนมากกวาเพียงแคการสราง กลุมผูเขารวมการสานเสวนาที่หลากหลาย บางคนถึงกับมองวาหลักการนี้วาเปนมุมมอง และความคิดเห็นที่จำเปนตองเปนสวนหนึ่งของการสนทนา เพื่อที่จะบอกเปนนัยวา กระบวนการสานเสวนาสามารถรวมทุกฝายเขาไวดวยกันไดโดยไมจำเปนตองใหคน ทุกคนเขามานั่งอยูในที่ประชุมอยางจริงๆ 25

บทที่ 2 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน ความเปนเจาของรวมกัน ผูที่ใชวิธีนี้คนหนึ่งไดกลาวไววา ขอกำหนดพื้นฐานสำหรับคนที่เขารวมเวทีสานเสวนา และ เขารวมในการทำงานเพื่อไปสูการเปลี่ยนแปลงอยางเต็มตัว ก็คือ “คนที่เขารวมจำเปน ตอ งรสูึ กวา มีบางสิ่งบางอยา งที่สำคัญจริงๆ” ในการที่จะสรางความรูสึกเปนเจาของขึ้นมา 2 ไดนั้น การสานเสวนาจะตองกอใหเกิดลักษณะการสนทนาแบบที่บรรดาผูที่ใชกระบวนการ “สภากาแฟ” เรียกกันวา “การสนทนาในเรื่องที่สำคัญอยางแทจริง” หรือกลาวอีกอยาง หนึ่งก็คือ ถาหากคุณพูดคุยถึงสิ่งที่คนทั่วไปไมไดรูสึกลึกซึ้ง หรือสนใจอยางจริงจัง การสนทนาที่ตามมาก็จะไมไดสรางความเปนเจาของ และความมุงมั่นที่จะเปลี่ยนแปลง การเรียนรู หลักการขอนี้กลาวถึงคุณภาพของการปฏิสัมพันธในกระบวนการสานเสวนา ซึ่งจะจำแนก การสานเสวนาที่แทจริงออกจากการสานเสวนาที่ “จอมปลอม” ซึ่งเปนการสื่อสารแบบ ทางเดียวเทานั้น และจำแนกการสานเสวนาออกจากการถกเถียงหรือการเจรจา ซึ่งผูเขา รวมสนใจแตเรื่องชัยชนะสำหรับฝายตนเองอยางมากที่สุดเทาที่จะทำได หลายๆ คนอธิบายถึงคุณภาพของการเรียนรูวาเปน “การเปดใจกวาง” ในแงที่วา ผูเขารวม เปดใจรับฟงและใครครวญในสิ่งที่ผูอื่นพูดและนำไปเชื่อมตอกับสิ่งที่ตนเองกำลังพูด รวมถึงความเขาใจอันลึกซึ้งและมุมมองใหมๆ ที่อาจจะไดรับจากกระบวนการสานเสวนา ในหนังสือ Dialogue and the Art of Thinking Together(การสานเสวนากับศิลปะ ในการคิดรวมกัน) William Isaacs ไดอธิบายถึงพฤติกรรมหรือทักษะสำคัญที่สรางการ ปฏิสัมพันธในลักษณะไววาเปน “การรับฟงโดยปราศจากการตอตานหรือการบังคับ อีกทั้งเปนการใหความเคารพหรือก็คือการตระหนักถึงบูรณภาพที่มีอยูในจุดยืน ของผอูื่ นรวมถึงความเปน ไปไมไ ดที่ เราจะเขา ใจอยา งครบถว นบริบูรณ และการละวาง ซึ่งหมายถึงการละวางขอสันนิษฐาน การตัดสิน และความแนนอนลงชั่วคราว” 26

การสานเสวนา ความเปนมนุษย ความเปนมนุษยอธิบายถึงวิธีการที่คนทั่วไปปฏิบัติตอกันเมื่อพวกเขาเขารวมกระบวนการ สานเสวนาเต็มตัว ซึ่งตองการความสามารถในการเขาใจความรูสึกของผูอื่นในฐานะของ คนๆ นั้น เมื่อคนเราเริ่มพยายามที่จะเขาใจคนอื่น ก็เทากับไดทำขั้นตอนแรกของการสาน เสวนาที่แทจริงไปแลว ผูเขารวมการสานเสวนาควรจะแสดงความเขาใจในความรูสึกของ 2 คนอื่นโดยการพยายามเขาใจความคิดของเขาอยางแทจริง แทนที่จะแสดงปฏิกิริยาตอบโต ความเปนมนุษยยังหมายถึงความกลาที่จะยอมรับความแตกตาง ยิ่งกวานั้นคือ กลาที่จะ ยอมรับความเห็นรวม และความสามารถในการเปลี่ยนแปลง ตำราเกี่ยวกับศาสนาชวยสงเสริมการสานเสวนา ไดหรือไม? ดร. ปาริชาด สุวรรณบุบผา อาจารยประจำมหาวิทยาลัยมหิดล และผูเขียนรวมในบทนำ ของหนังสือเลมนี้ไดทำการสำรวจการสอนศาสนาที่สงเสริมการสานเสวนา ตัวอยางเชน ศาสนาพุทธและศาสนาอิสลามอางถึงความสำคัญของการสานเสวนาในทางที่ดี ตอไปนี้ เปนเพียงตัวอยางเล็กนอยในงานเขียนของเธอ เปนเรื่องสำคัญที่เราทั้งหลายควรตระหนักวาเกือบทุกศาสนาหลักบนโลกใบนี้ลวนเผยแพรคำสอน ในเรื่องของ “การฟงใหลึกซึ้ง” ควบคูไปกับคุณสมบัติแหง “ความมีเมตตา” จะเห็นไดจากศาสนา อิสลาม ทานนบีมูฮัมหมัดไดกลาวไววา “คนหนึ่งใดในหมูพวกทานจะยังมิเปนผูศรัทธาจนกวา เขาจะรักที่จะใหประสบกับพี่นองของเขา(เพื่อนมนุษย) เฉกเชนที่เขารักที่จะใหไดแกตนเอง” (คำกลาวของ นบี มูฮัมมัด อิหมาม นะวาวีย หนังสือ 40 ฮะดีษ) หลักการคำสอนในทำนองเดียวกัน ไดปรากฏอยูในคริสตศาสนาเชนเดียวกันในคำสอนที่วา “สิ่งที่ทานปรารถนาใหคนอื่นปฏิบัติตอ ทาน จงปฏิบัติสิ่งนั้นตอผูอื่น” (มัททิว 7: 12) และในพุทธศาสนาก็ไดก็มีคำสอนที่วา “สภาวะที่ ไมเปนที่ชื่นชอบแกฉัน ตองไมเปนที่ชื่นชอบของเธอดวย และสภาวะที่ไมนำความสุขมาสูฉัน จะยัดเยียดความทุกขนั้นใหเธอไดอยางไร” (จากคัมภีรสังยุตนิกาย เลมที่ ๕ ขอ ๓๕๓.๓๕๓๕๔.๒) จากคำสอนที่ไดหยิบยกมานี้ ตางชี้ใหเราเห็นวาศาสนาเองก็สนับสนุนกระบวนการ สานเสวนา การปฏิบัติงานรวมกันของทุกฝาย 27

บ2่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ผมไดเขยี นอ่เรืงการสานเสวนาไป ม ากแลว แอตาผ นู ส่ทีนใจคงตอ งสงัเกตเหน็วา ผม ไมได  กลาวถงึคำอกีคำเปท่นอี อ่ช่เรืืงของห นงัสอืเลม้ นี คอืคำวาการป ฏบิตังิานวรม กนั ม ากนกั แตอ ยางไรกต็าม ผมไดก ลาวถอง่ึเรืงไ้นีป แลวในหลายๆ โอกาสในบ ทน้เชีน อเ่มืผมอบิธาย ถงึแนวคดิอ่เรืงการรวม ทกุคน เขาดวยกนั และความ เปน เจาของวรม กนั ค วาม ห ม าย ขอ ง การป ฏบิตังิานวรม กนั กค็อื คน การทท่่ทีีำงานวรม กนั เพอ่ืใหบ รรลถุงึสงัคมงยย่ท่ันีื และ การเปย่ลีนแป ลงในองกคร ในการทำใหกจิ กรรม ความวรม มอืของทกุฝา ยบ รรลผุลสำเจร็ 2 เราตอ งการขอ ตกลงดยท่ย่่ีันีีื ใน หคมู นยเก่่ทีวีขอ ง ดงั้นั ใน ตอน นเ้รีาตอมง่เรเยิรี นรู ม ากน้ขึยเ่กีวกับกธีวิารอำน วยการป ระชมุ ใหป่ที ระชมุ ไปขอสู ตกลงแบ บ งย่ยันื ดงักลาวได ในบ ทตอ ไปเราจะกลาวถงึบ ทบ าทของอผู ำนวยการป ระชมุ และกธีวิารสารงสภาพ แวดลอ ม ดส่ทีีำหบรั การสานเสวนาและกจิกรรมความวรมมอืของทกุฝา ย 28

บ3่ทีท สเีร่ นี้ทื พ (OPEN SPACE TECHNOLOGY) ”สเรีอคอ่รืนไ?ะท้ี“ืพ จากป ระสบ การณใน การเขาวรมการป ระชมุหอรืการสมัมนาตางๆ คุณ คงทราบ วาการพดูคยุ แ ลกเปย่ลีน สำ คัญ ๆ มกัจะเกดินข้ึใน ระห วางเวลาพกับรั ป ระท าน อาห ารกลางวนั หอรื อาหารวาง ซงน่เึปชว งเวลาคทุ่ณี สารงเคอรืขาย แบงป น ขอ มลู ถามคำ ถามและวางแผ น กับ คนใท่ชี การพดู คยุแ ลกเปย่ลีน เห ลาเกด้นินีข้ึใน ลกัษณ ะผท่อี น คลายแ ละไมมกี าร วางแผ นม ากอ น “พ้น เืท่สี ร”ี กค็อืกธีวิารพท่ัีฒ น านข้ึจากป ระสบ การณเอน่้นงีี กธีวิาร “พ้น เืท่สี ร”ี (Open Space Technology) มกัเยรี กกนัน้สัๆ วา “พ้น เืท่สี ร”ี (Open Space) หอรื OST นเปกีธวาิ รหนง่ึในการอำ นวยการป ระชมุ การสมัมนา หอรืการ ชมุ นมุ ให ญๆ จดุ ป ระสงคของ “พ้น เืท่สี ร”ี คอื เปด โ อกาสใหเผขาวูรม ทกุคน สาม ารถ งต้ปั ระเด็นต่ทีน เองตอ งการจะสน ท น าแลกเปย่ลีน และเชิญ ชวน ใหมทผ่คีีู วาม สน ใจใน ป ระเด็นเดยีวกนัมาเขาวรมกมลุ สนทนา กีธวิารมน้ีปี ระโ ยชนอ ยางย่โิ ดยเฉ พ าะกบั กมลุ คน มท่คีีวาม ห ลากห ลาย มท่ีปี ระเด็น ซับ ซอ น ยากแกก ารตดั สนิ ใจ และมโี อกาสจ่ทีะเกดิ ความขดัแยงนข้ึ สงู “พ้นเืท่สี ร”ี จะมีป ระโ ยชนกต็ออเ่มนืผู ำ หอรืฝายบหริารยนิดจ่ทีีะมอบ อำ นาจใน้หี

บ3่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ”ส”ส เร เ ี ีร ่ ่ น น ท ธ“้ ี ีทีวิพืชใ คใา่รงบที 3 “พ้นเืท่สี ร”ี ม่เริใชกนั อยางกวางขวางป ระมาณ ป ค.ศ. 1995 และเปนนท่ยิีมมากน้ขึในเอเชยี ปจ จบุนัยมเ่ชผวีีู ชาญ วธิกีาร “พ้นเืท่สี ร”ี หลายคนอใยนู เอเชยีดวย โด ยสวนใหญจะอใยนู ป ระเทศใทช่ภาี ษาองักฤษเปน ภาษากลางในการสอ่ืส าร เชน สงิคโป ร ฮอ งกง และไหต วนั วธิกีารถกู้นีนำ ไป ใชใน การป ระชุม ทกุปรู แบ บ เชน การปบรั ปงรุแผนการบรั มือกับ ปญ หา ส าธ ารณ สขุอยาง เอชไอว/เีอด ส (HIV/AIDS) การป ระชุม ของคน ใน ชุม ชนยเ่กีวกับ มาตรการดานการพัฒ นาการหาแนวคดิ และสนิคาใหมๆ ของบษริทั การส นทนาแลกเปย่ลีน ป ระเดน็คผทู่ี น เห็น วาส ำ คัญ การพัฒ น าแผน ยุท ธ ศาส ตรแ ละการน ำ กมลุ คนมท่คีีวาม คดิ เห็น ไมตร งกนั ม าวรม ส น ท น ากนั การป ระชุมอเ่รืงสนัภติาพ ระหวางชาวป าเลส ไตน  และชาวอสิ ราเอล และการป ระชุม ของชาวแอฟกริ าทใท่ตีำ งานวรม กนั หลงัยคุแบงแ ยก สผีวิน้สิสดุ ลง กย็งัใชวธกิี ารด้นวีย ป ระควิตัวามเปน มาของเขาผวูรมป ระชมุโด ยใชวธกิี าร “พ้นเืท่สี ร”ี งแ้มฐตรัมีัต นตไรีป จนถงึ หผู ญงิหรือเยาวชนไหท่มรีนูงั สือ ในการป ระชมุหลายคง้ รั เรายงัส ามารถจดั ใหบคุ คลเหลา้นี มาป ระชุมวรมกนัได  อกีงท้ไัมมใี ครเปน เจาของลขิสทิข์ธิองวธิกีาร ดงนั้นจังึไมจ ำ เปนอต ง ด ำ เนนิการขออนุญ าตจากใครหากคุณอต งการใชวธกิี าร้นี ใน เอเชยี ผม ไดใชวธกิี ารกน้ับี งานไ่ทดีบรั การส นับ ส นุน จากมลูนธิิฟดรี คริ เอ แ บทร (Friedrich-Ebert-Stiftung) ง่เปซึนจดผัู พมิ พหนงั สือเลม้ นี คุณ ส าม ารถใช “พ้น เืท่สี ร”ี เพอ่ืสงเส มริ ใหมกี ารส านเส วน าไดทกุ ป ระเด็น และจากทกุมุม ม อง ไมวาจะเปน การเมือง เศรษ ฐกจิ หรือสงัคม อกีงท้ผัม ยงัไดใชวธกิี ารกน้ับี การป ระชุม ภายใน ขององกครเพอ่ืการ พัฒ น าอกีหลายองกคร วธิกีาร “พ้น เืท่สี ร”ี ไมเค ยท ำ ใหผ ม ผดิ หวงั แงทยตน้ง้ัั มีปีจ จยั ส ำ คัญ บ างป ระการจ่ทีะท ำ ใหวธกิี ารไ้นดีผ ล ห ห มเ กเ าสะ ม ห ธ้าร ม าี เ สวะน อหม ิ า ี สะรไ ห มืบ อเ กส มร ั ไื ถ าสะ าน มบ ก สั าร ถ ณดางใ า บ น  ก  ารณดใางบ จดุ ถน้ือีเปนอเ่รืงส ำ คัญ ม าก บ างคง้ครัุณ อาจสกึรูวาใทช่ผวธี กิูี าร ชอบ ใชวธกิี ารไ้นีป กับ ทกุๆ ปญ หาแวธตกิี ารกเน้็หีมือนกับ วธิกีารน่อืๆ ปจ จยัเห่ทีม าะส ม เทาน้นั 30 “พ้น เืท่สี ร”ี บ างคน ค่ทีวรถกูใอชต เอ่มืมี

มา่ขกอทธ้างีีรวิีน สเีร่น้ีทพื “พ้น เืท่สี ร”ี ใชไดผ ล เปน อยางดกีับอ่เรงืมท่คีีนสนใจอยางม ากห อรืกับ คำถาม ป ระเ ด็นอร น ค่ทีนจับ ตามอง วธิกีารจ้นีะชวยใหป่ทีระชุม สาม ารถสนทนากนัไดอ ยางชดัเจนแล ะรวดเ ร็ว ใน ท างกลับ กนั อาจใชไม ไดผ ล ห ากความ สน ใจของเขาผ วูรม มนีอ ย พวกเขาควรเขาวรม การป ระชุม ดวยความ สมคัรใจ ไมใชเพราะถกูบงัคับ ใหม าเขาวรม อยางไรก็ตาม วธิกีารไน้มใีชท  างออกของทกุญป  ห า คุณ ควรปกรึษ ากบัอผู ำนวยการป ระชมุ (facilitator) ยเช่ท่ีวีชาญ แล ะมผสีวูนยเ่กีวขอ งกลมุ หงน่กึอ น วา “พ้น เืท่สี ร”ี เห ม าะกับ วตัถุป ระสงคของการป ระชุม ห อรืไม  งซ่เรึาสาม ารถดไูดจากลกัษ ณ ะบ างป ระการวาอเ่มืใด ไมส ม ควรเลอืกใชวธกิี าร:้นี 3 ● คำถาม ห อรืญป  ห าไมซบั ซอ น ม ากนกั ● ไมมแีรงจงูใจจากจท่ผะีู เขาวรม ท ำงาน ใน ป ระเด็นน้นั ● “พ้นเืท่สี ร”ี ไมใชวธกิี ารดห่ทีี ากจดผัู ป ระชมุตดัสนิใจไวกอ  นแลววาจะแญกป  ห าอยางไร ห อรืแรลยูู ววาตอ งการจะท ำอะไร ห ากคุณ ไมส น ใจจ่ทีะป ฏิบตัติาม แน วคดิให มๆ ถามนัขดัแยงกบั ความคดิของคุณ แลว คุณ กไ็มค วรใชวธกิี าร้นี การทำเชนน้นัจะทำให  เขาผวูรมห ดงุ ห ดงิ ตอ ตาน ห อรืขาดความอเช่น่ืมัได ● “พ้นเืท่สี ร”ี ไมใชวธกิี ารดห่ทีี ากคุณ ตอ งการใหขอ มลู เฉพาะทางแเขกาผวรู มการป ระชมุ โดยใชวธกิี าร “พ้น เืท่สี ร”ี แ่ทจีงรนิ้นั จะตอ งไมมกี ารน ำเสน อห อรื บ รรยายใดๆ “พ้น เืท่สี ร”ี ไมใชวธกิี ารสำห บรั การจดัสมั ม น า คุณ อาจจะใช “  พ้น เืท่สี ร”ี วรม กับ วธิกีารน่อืๆ เชน “ส ภ ากาแ ฟ ( ” World Café) แนต้ขตั อนของ “พ้น เืท่สี ร”ี น้นั ควรทำใหค รบ ถวนสม บรูณงต้แนตั้ขแัรก ถงน้ึขสัดุทายห อรือาจรวม “พ้นเืท่สี ร”ี เขากบั การป ระชมุว่ทไัป เชน ในวนัแรกมกีารกลาวคำ ป ราศยรัแล ะการนำเสนอ สวนวนัส่ทีองคุณ กจ็ดัใหมกี ารใช “พ้น เืท่สี ร”ี อ่เพืใหเขาผ วรู ม ไดมโี อกาสสนทนาแล กเป ยล่ีนในป ระเด็นต่ทีนสนใจ Harrison Owen เปน ชาวอเมกรินัไทอ่ด่ชวีาื เปมน่เร วธผิิกิีู าร้นี อเ่มืป  ค.ศ. 1983 เขาได จดัป ระชมุอ่เรืงการป ฏปรูิ องคก รใน สห ฐรั อเมกริ าน้ขึ ผล ตอบ บรั เข่ทีาไดจ ากเขาผ วูรม ชด้ัชีวาชวงเวล าดสท่่ีุดีี ของการป ระชุม เกดิน้ขึระห วางการกัพบรั ป ระท าน อาห ารวาง น่นัห ม ายความ วาทกุคน ชอบ ชวงเวล าของการป ระชุมเข่ทีาสาม ารถควบ คุม ได นอ  ยสท่ดุี อยางน้นัห อรื? จากขอ สงัเกต้นี เขาจงึถาม ตวัเองวาจะเปน ไป ไดห อรื ไมจ่ทะี ใชป ระโยชน  ของชวงเวล าการกัพบรั ป ระท าน อาห ารวาอง่เพน้ืบี รรลวุตัถุป ระสงคแล ะผล ลพัธข องการ 31

บ3่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ป ระชมุ Owen เคยท ำงาน ใน ท วีป แอฟกริ าม ากอ น เขาสงัเกตเหน็ วาชาวแอฟกรินั ใน หบมา ูนมวธีิกีารอ่สืสารมท่ีปี ระสทิธภิ าพ เขาจึงออกแบ บ วธิกีารป ระชมุมนท่้ีพีืฐ านม าจ าก การงน่ลัอ มเปน วงกลม, ลกัษณ ะตลาดในเมอืง และกระดานขาวของชมุชน งส่เิหลเาอ่นน้ีงี ก่ทีลายมาเปน ลกัษณ ะน้พืฐ านของวธิกีาร “พ้นเืท่สี ร”ี ”สกเรลีษัม่ณีน ปว ท ไ ด อ“ี า ้ว งร โะ ่ย ปไพ? ย ท ื่ ั อาทยังรไ? 3 สถ านส่ทีำหบรั “พ้น เืท่สี ร”ี ควรจดัเกาต้อีาม จ ำน วน ขอเขาง วผูรมงท้หั ม ดใหเป น วงกลม ณ บเรวิณ กลางหอ ง มตีวัอกัษรหอรืหม ายเลขตดิอรยอู บ หอ งเอ่พืระบสุถ านส่ทีานเสวนา ของกมลุ ยอ ย จดัน้พวาื่ทงีตาม ผนงจั่ทีะใชส ำหบรั แจงห วัขอ การป ระชมุ ยอ ย งซ่เึราจ ะ เยรี กวา กระดาน วาระ และมกีำแพ งขาว สำหบรั บนั ทึกผลสปรุ ของการสาน เสวน า ในแตล ะรอบ น้ขัตอนสำคัญ สำหบรั วธิกีาร “พ้น เืท่สี ร”ี มดงี:ั้นี ● น้ขัตอน่ที 1 เ) ขา วผูรม ทกุคนงน่รัวม กนับ นเกจาท่ด้ัีอเีปน วงกลม ณ บเรวิณ กลางหอ ง วงกลมเปน ปรู แบ บเห่ทีมาะสมสด่ทุีสำหบรั การสานเสวนา อเ่นืงจ ากการจดงันแ่่ทัีบ บ้ นี ไมมีบน-ลาง หอรื หนา-หลัง จงึมไกอ  ใหเกดิ ลำดบัน้ขัในป่ทีระชมุน้ขึ หากมไส าม ารถ จดัเขใาห วผูรม ทกุคนงน่อัใยนู วงกลม เดยีวดไ วงส่ทีองและสามตามมาน้ขึอกบยัู ขนาดของหอ งป ระชมุ จึงคอ ยจดัใหมี 32

สเีร่น้ีทพื ● น้ขัตอน่ที 2) จดผัู ป ระชมุ กลาวตอ นบรัเขาผ วูรม พอร มงท้กัระนตุ ความ สนใจ แนะนำอผู ำนวยการป ระชมุ อยางน้สัๆ แ ล ะก ลาว ถาจดผัู ป ระชมุ ไจกมัรูวกิธี าร “พ้น เืท่สี ร”ี คุณ ควรใแห้ชนี ะเขากอ น การ ป ระชมุ วา บ ท บ าท ของเขาควรเปน การใหแ รงบนั ดาลใจและการสนับ สนนุ แเกขาผ วรู ม ไ มใชก ารออกคำง่สั ● น้ขัตอน่ ที 3) จากน้นเัปน หนาข่ทีองอผู ำน วยการป ระชมุจ่ทีะใหภา พ รวม ของน้ขัตอน การป ฏิบตัิ และเชิญเขาผ วูรมมท่ีปี ระเด็นอ่ทียากจะสน ท น าแลกเปย่ลีน ใหอ อกม า 3 หยิบ กระด าษเต่ทยีรี ม ไ วให ก ล างวงกล ม เอ่พเืขยี น ป ระเด็น แ ล ะอ่ชืของต น ล งไ ป เราเยรีงกตป้่ทผัีู ระเด็นเหลาวา้นี “เจาขอ งป ระเด็น” หอรื Convener ในภาษาองักฤ ษ อยาเพง่ใิหมกี ารงต้คัำถาน้มใขึนตอน้นี เพ ราะจะทำใหเกดิ การสนทนายดท่ือเ้ียื ง่อซึาจสงผ ลใมทหขอ่ผี ีู สงสยังต้คัำถาม ตาม มอา่เรืยๆ จากป ระสบ การณ ท่ี ผานมาเราไ ดเห็นวา หลงัจาก่ที “พ้น เืท่สี ร”ี ดำเนินไ ป หง่ถสึนึองรอบ ทกุคนก็จะเขาใจ ในน้ขัตอนการป ฏิบตัิ ● น้ขัตอน่ที 4) ใเหขาผ วรู ม ติดป ระเด็นของตนไ วบ นกระดานวาระ ตาม เวลาและสถาน่ที ต่ทีนตอ งการ น้ขัตอนจ้นีะดำเนินไ ป จนกวาจะไ มมใี ครนำป ระเด็นม าติดอกี 33

บ3่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ห าก ป ระเด็น มจีำ น วน ม าก ก วาสถานแ่ทีละรอบก ารสน ท น าจท่ัดี เตยรี ม ไว อผู ำ น วยการป ระมชุจะรวบป ระเดน็เหท่นี็ วาใกลเคยีงกนั งทจ้้นัีะตอ งถาม ค วาม คดิเหน็ ของเจาของป ระเดน็งท้สัองกอ น วาตอ งการจะสน ท น าวรม กนั หอรื ไม (ถาม เฉ พ าะเจาของป ระเดน็เทาน้นั!) หากไมตอ  งการกไ็มใชป ญ  หา อผู ำ นวยการป ระมชุสามารถ จดัหอ งหอรืมมเอุ่พืใชเปน สถานก่ทีารสน ท น าเม่พเิติม ใหเพยีงพ อกบัป ระเดน็งท้หั ม ดตาม เวลาก่ทีำ หนดไว ● น้ขัต อน่ ที 5) เขาผ วูรมเห่ทีลอืไท่มใีชเจา ของป ระเดน็ แยกยายกนั เขาไป พจิาร ณา กระดานวาระงซ่ึตอนจ้นีะเตม็ไป ดวยกำ หนดการสนทนาในป ระเดน็ตางๆ ใเหขาผวรู ม 3 จดเวลาและสถานก่ทีารสน ท น าของป ระเดน็ต่ทีน อยากเขาวรม ● น้ขัตอน่ที 6) ชวงตอ ไป คอืการสานเสวนา เจาของป ระเดน็และเขาผวูรมส่ทีนใจกทุค น ม ารวม ตวักนัสนทน า โดยแตล ะมก ลจุะตอ งกำ ห น ดใหมจผีู ดรายงาน การสน ท น าใน หวัขอ สำ คัญ ตางๆ ของป ระเดน็ แลวนำ รายงานน้นัไป ตดิไกว่ทำี แพ งขาว งซ่ึจะถกูรวม เขาดวยกนัอเม่นด้ืสิสุการป ระมชุ ● น้ขัตอน่ ที 7) ห ลงัจากน้นั เขาผ วูรม วางแผน ป ฏตบัิกิารวรม กนั โดยการน ำ เอาหวัขอ สำ คัญ ตางๆ ไท่ดีจ ากการสน ท น าม าพจิารณ าและวางแผน ใน ท างป ฏตบเอัิิ่พื “น ำ ป ระเด็น้ นั อ อ กจากหอ งป ระชุม เขาโสลู กแ หงค วาม จรงิ” ● น้ขัตอน่ที 8) เขาผ วูรมกทุค นวรม ปด การป ระมชุดวยการกลบัม างน่รัวม กนัเกท่าีอ จด่ัท้ีี เปน วงกลมใหญใน ตอนแรกโดยแตล ะมก ลรุายงานขอ สปรุในป ระเดน็ของตน พอร มง้ทั เปด โอกาสใหเขาผ วูรมน่อืๆ ไดแ ลกเปย่ลีน ค วาม คดิเหน็ ค วาม เขาใจ และห นา่ที ค วามบรัผดิชอบเกท่ดิีน้ขึจากการป ระมชุดวยกวีธิาร “พ้นื ทเ่ีส ร”ี หางส่ขิองจ่ทีะใชเปน สัญ ลกัษณ เป น ไมสำ หบรัพดู วาค นถอ่ืทสีัญ ลกัษณเทนา้ นี้นจั่ทีะไดบรัอ ญนุ าตใหพดู ได ไมโค รโฟ นไสรายกไ็ด)  (Talking stick) และอบาิธย (ในมก ลใุหญอ าจใช 34

สเีร่น้ีทพื อลอกวืเขกห าัหรมเปมหารสะใชะุม เชน เดยีวกับ วธิกีาร “ส ภ ากาแ ฟ” หงน่ใึนปจจยัสำคัญ สำหบรั การใช “พ้น เืท่สี ร”ี อยางมี ป ระสทิ ธภิ าพ กค็อืการกำหนดหวัขอ การป ระชุม ใหเห ม าะสม เอ่พืนใผชวธกิูี าร “พ้น เืท่สี ร”ี หผงนู่กึลาวไวา “เอ่มืค น เราไดคยุ กับ ค นน่อมืท่ีคี วาม ส น ใจลกึง้ซึในอเ่รืง เดยี วกัน เอ่มื้นั พ วกเข าก็จะ เขอ้ยืน ภเูข าได”  ป ระเดน็หลกัของการป ระชุม คอื การสารง “ค วาม ส น ใจลท่กึีง้ซ”ึ ใหแ กเขผา วูรม ทุกคน ดนงันจ้งัึเปนอ่ เรืงสำคัญ จ่ทีะตอ งป ระสาน งาน กับ มทค่ผีีู วามยเ่กีวขอ งโดยตรงเอ่พืหาหวัขอ การป ระชุมเห่ทีมาะสม ง่คึซวรจะมปี ระเดน็กวางๆ สำหบรั การสน ท น าแ ล กเป ลย่ีนแ ตไมก วางจน เกนิ ไป เพ ราะอาจท ำใหเกดิ หวัขอ ยอ ย่ที 3 ไมยเ่กวี ขอ งกบั หวัขอ การป ระชุมมากเกนิไป ใน ฐ าน ะเปท่นีอผ ำูน วยการป ระชุม ผ ม มกัจะวางแ ผ น กับจดผัู การป ระชุม ลวงห นา เอ่พืท ำความ เขาใจแ ล ะพจิารณาวาหวัขอ การป ระชุม โดยรวม คอื อะไร จะใชใน การสารงแ รงบนั ดาล ใจไดม ากนอ ยเพยีงใด แ ล ะหวัขอ การป ระชมุนน้ยงััมี ป ระเด็น ยอ ยส่ทีาม ารถห ยิบ ยกม าสน ท น ากนั ไดอกี หอรื ไม  ผ ม พ บ วาถาเรากำห น ดหวัขอ ใหเปน  คำถามส่ทาีรงแ รงบนั ดาล ใจ มนั กจ็ะมีป ระโยชนอ ยางม าก บอ ยงคห้วัรขัอเปท่นี คำถาม จะดงึดดูความ สน ใจไดดี แ ล ะควรคำนงึถงึการใชค ำศัพ ทดวย อเ่นืงจากแ ตล ะ องคก รจะมคีำศัพ ทเฉ พ าะหอรื คำศัพ ทพ เิศ ษ แ่ทีตกตางกนั ไป ตอ ไป เน้ปีน ตวัอ ยา งหวัขอ การป ระ ชุม เชิงป ฏิบตัิการส่ทรีางแรงบัน ด าลใจไดเป น อ ยา งด:ี อ“่สมืบี ท บ าท อยางไรในการตอ ตานทศั นคตแิ บ บ เหมารวมแ ล ะการเลอืกป ฏบิ ตั?ิ” “เราจะท ำใหน โยบ ายสาธารณสุขของฐรั ม ห าชรัฏ ะป ระจำป  2007 เปน น โยบ ายของ ป ระชาชนโดยป ระชาชนแ ล ะเอ่พืป ระชาชน ไดอ ยางไร?” “การเอาชนะความยากล ำบ ากในชวงเวล าแ หงค วามล ำบ าก” “วรม ดวยชวยกนั- แ บงป น ความ รู- พัฒน าคุณภ าพ” 35

บ3่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ว”สลเเราชดีนาใ? ่านท?ทเ้ี“ืพ 3 “พ้น เืท่สี ร”ี มกัไมคอ  ยไดผ ลหากคุณ บีบ วธิกีารเอาไวใน เวลาน้สัๆ การป ระชมุ นานคง่วนรัึ จะใชไดผ ลสำหบรั การระดม ความ คดิแบ บ คารวๆ ในข ณ ะก่ทีารป ระชมุ หงน่วึนัจะท ำใหเกดิ การสน ท น าแ ลกเปย่ลีน เพอ่ืวางแ ผน การท ำงานน้ขัตอ ไป แ ละการป ระชมุ น าน สองวนั จะไดส ำรวจป ระเด็น ตางๆ ข องหวัขอ การป ระชมุ ไดลงกน้ึข้ึซึพอร มงท้ทั ำแผน ป ฏบิตักิาร แ ละบนั ทกึรายงาน การป ระชมุ ไดใน ระดับ หง่นึ การป ระชมุ ทย่ีาวสองวนั คง่จรึะมเีวลา เพยีงพอสำหบรั การระดม ความ คดิ การวางแผนป ฏบิตักิาร การท ำหนงัสือบนัทกึรายงาน การป ระชมุ และการสนับ สนนุใหมกี ารตดิตาม ผลอยางงมนมุ่ั จากเขผา วูรม ป ระชมุ วอตัายงกำหนดการปรมนชะงุหัว่ึน กำห น ด การ“พ้น เืท่สี ร”ี ป ระเด็น ส่ทีน ท น ากัน ใน ชวงส าน เส วน าจะตอ งยเ่กีวขอ งกับ หวัขอ การป ระ ชุม 8:30 รวมตวักนัเพอ่ืกำหนดตารางการสานเสวนา ● จดผัู ป ระชมุ กลาวตอ นบรั พอร มงท้อัธิบ ายม่ทีาข องการป ระชมุ ● อผู ำนวยการป ระชมุ อธิบ ายน้ขัตอนตางๆ ข องวธิกีารป ระชมุ ● เขผา วูรม กำหนดป ระเด็นสำหบรั การสนท นาแลกเปย่ลีนในชวงการสานเสวน า 9:30 การสานเสวนาชวง่ที 1 11:00 การสานเสวนาชวง่ที 2 12:30 พกับรั ป ระท านอาหารกลางวนั 1:00 การสานเสวนาชวง่ที 3 2:30 การสานเสวนาชวง่ที 4 3:30 สปรุ ผลวรมกนั 4:00 ปด ทาย ห ม ายเห ต:ุ จดัชา กาแฟและเคอ่รืงด่มืนอ่ื ๆ ไวต ลอดการป ระชมุ 36

สเีร่น้ีทพื ควรจดั เตยรี ม ชา กาแฟ และเคอ่รงืม่ดนื่อืๆ(ถาม)ี ไวต ลอด การป ระชมุ ป่ทตี ตานี เรามทีมี ชงชาโ ดยใชาและกาแฟ ของทอ งน่ถิไวต ลอดการป ระชมุ ท ำ ใหเกดิ บ รรยากาศอเอ้่ทตืีอ การสาน เสวน า อยาลมื วาวธิกีาร “พ้น เืท่สี ร”ี คอกื็การ “พกัม่ดืช า/กาแ ฟ อ ยางถ าวร น ” ่นเัอง 3 หกล่ักางรสีกฎ่หอนงึขตแลก่หะลึนง “พ้นเืท่สีร”ี มขีอ ควรป ฏบางิตทั่ิยีและแตกตางจากการสมัมนาหอรืการป ระชมุเชงิป ฏบิตักิาร ว่ทไัป ขอ ควรป ฏบิตดัิงักลาวคอื หลกัการงท้่สัี กฎ หงน่ขอึ และหงน่ขอึ ตกลง งซ่เึปนงชสว่่ทิีย สงเสมริ ในการเปด มมุมองและความคดิสารงสรรค ทำ ใหก ารสนทนาแลกเปย่ลีนดำ เนนิไป อยางมคีวามหมาย หกงลักา้4รทัอข “ค น ผท่าีน เขาม าลวน แ ตเป น ค น เท่หี ม าะส ม งท้น้ัสิ” บ างคง้เรัาอาจตอ งการไดเตขาว วัรูผม คนใดคนหงน่เึปน พเิศ ษ เชน คนอท่ในยีู ฐานะม่ทีี อำ นาจอยางเปน ทางการ หอรื เปยเน่ช ีวูผชาญ ใน ป ระนเดน็้นั ท วา ห ลกัการขอไน้ดีบ อก ใหเราป ลอ ยวางความ ตอ งการ และเชญิน่อืมูผาเขาวรม สน ท น าดวยความ คดิวา่ที คน่ ที ใสใจ และมเต็ใจม าเขาวรม การสน ท น าแลกเปย่ลีน คอกื็คนดสท่่ีดุีี แลวจ่ทีะท ำ งาน ใน อ่เรงืน้นั ในน้ขัตอนการกลาวแน ะน ำ อ ำูผน วยการป ระชมุ ควรแ้ชีจงดวยวา ถาป ระนเด็ ของตนยงัไสมมนผูี ใจมาเขาวรม โ ดยมเพียีงเจาของป ระนเด็คนเดยีวอในยู กมลไ กุมเ็ปน ไร บ างคง้ทรั างออกของปญ ห าสก็าม ารถคดิน้ขึโ ดยคน คน เดยีวได และความ คดิตางๆ ยงัก็ ถกูจดบนัทกึไอวเ่พใืหป่ทีระชมุบรั ทราบวรม กนัในภ ายหลงั 37

บทที่ 3 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน 3 38 “เหตุการณตางๆ ที่เกิดขึ้น ลวนแตเปนสิ่งที่จำเปนตองเกิด” หลักการนี้ตองการใหเราปลอยวางความคาดหวังตางๆ เชน คาดวาการสนทนานี้ควรจะ เปนเชนไร หรือคาดวาควรจะนำไปสูอะไร เปนตน เราตองเรียนรูที่จะปลอยวางความ คาดหวังเหลานี้ และควรมุงความสนใจไปยังปจจุบันที่สิ่งตางๆ กำลังกอตัวขึ้นระหวาง สมาชิกผูเขารวมการสนทนาในกลุมเดียวกัน “เวลาที่เริ่มตน ถือเปนเวลาที่เหมาะสมทั้งสิ้น” แมจะมีการกำหนดไวแลววาการสนทนาจะเริ่มในเวลาใด แตความคิดสรางสรรคและ แรงบันดาลใจอาจไมเกิดขึ้นตามเวลาที่เรากำหนดไวเสมอไป หลักการนี้ตองการที่จะสื่อวา สิ่งตางๆ เกิดขึ้นเมื่อมันพรอมเทานั้น “เมื่อมันสิ้นสุดลง ก็คือมันสิ้นสุดลง” เราอาจไมรูวาตองใชเวลานานเทาใดในการสนทนาแลกเปลี่ยนของประเด็นตางๆ ในวิธีการ “พื้นที่เสรี” นั้น ประเด็นเปนเรื่องที่สำคัญกวากำหนดการ ถาคุณจบประเด็น กอนเวลาที่กำหนด คุณก็สามารถไปเขารวมกับกลุมที่สนทนากันในประเด็นอื่นได เราไม ควรหยุดอยูที่ใดที่หนึ่งเพียงเพราะวากำหนดการเขียนไวเชนนั้น ในทางกลับกัน ถาเรายัง ไมสามารถจบประเด็นของเราไดตามเวลาที่กำหนด เราก็สามารถตอเวลาการสนทนา โดยการเพิ่มประเด็นนี้เขาไปในการสานเสวนารอบตอไป ที่สำคัญคือตองติดประกาศไว ที่กำแพงขาวใหผูเขารวมอื่นๆ ทราบดวย หรือเราอาจจะหาทางสนทนากันในประเด็นนั้น ตอหลังจากการประชุมสิ้นสุดลงแลวก็ได หนึ่งกฎ กฎแหงเทาทั้งสอง หรือกฎแหงการเคลื่อนที่ ผูอำนวยการประชุมควรเตือนผูเขารวมวา “หากคุณหมดเรื่องที่จะเรียนรูหรือแลกเปลี่ยน ในประเด็นนั้นๆ แลว หนาที่ของคุณคือการใชเทาทั้งสองกาวออกไปจากกลุมนั้น และ อาจจะไปเขา รว มกับกลมุ อื่น” เนื่องจากการประชุมมีเวลาจำกัด และมีการสนทนาในหลาย ประเด็นไปพรอมๆ กัน แตละประเด็นมักจะใชเวลา 30 ถึง 45 นาที เราจึงนำกฎแหงการ เคลื่อนที่มาใชตรงนี้ เนื่องจากคนเรามีความรูและทักษะที่แตกตางกัน มีเพียงตัวคุณเทานั้น ที่รูวาคุณสามารถเรียนรูหรือแลกเปลี่ยนขอมูลในประเด็นใดไดมากที่สุด เพื่อนชาวเยอรมัน คนหนึ่งอธิบายวา การที่คุณเดินออกมาเมื่อคุณไมมีอะไรจะรวมแลกเปลี่ยนนั้น ถือวาเปน การใหเกียรติแกกลุมมากกวาที่จะนั่งอยูตอไปอยางไรประโยชน

หนึ่งขอตกลง พื้ นที่เสรี 3 ผึ้งกับผีเสื้อ แนวคิดที่ใหผูเขารวมมีอิสระในการกำหนดเวลา พื้นที่ และความกระตือรือรนดวยตนเองนั้น อาจไมใชเรื่องที่เขาใจไดงายหรือไมเปนที่ยอมรับนักในวัฒนธรรมของชาวเอเชีย สำหรับ “พื้นที่เสรี” คุณสามารถใชภาพสองภาพเพื่ออธิบายแนวคิดนี้ ผึ้ง คุณสามารถอธิบายเปรียบเทียบวาธรรมชาติของผึ้งคือการบินจากดอกไมดอกหนึ่งไปยัง อีกดอกหนึ่ง ซึ่งเปนตัวการทำใหเกิดการผสมเกสรดอกไม ดังนั้น ผูเขารวมที่ออกจากกลุม หนึ่งไปเขารวมอีกกลุมหนึ่งเพื่อกระจายการสนทนาแลกเปลี่ยนก็เปรียบเสมือนผึ้งในที่ประชุม นั่นเอง ผีเสื้อ ผูเขารวมที่เปรียบเสมือนผีเสื้อคือ ผูที่ไมตองการจะสนทนาในประเด็นใดๆ เปนพิเศษ อาจจะ ยืนหรือนั่งอยูกับที่พรอมกับชา กาแฟ หรืออาหารวางที่จัดใหมีไวตลอดการประชุม การกระทำ เชนนี้อาจนำไปสูการสนทนาที่สำคัญระหวางผีเสื้อดวยกันก็เปนได 39

บ3่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ อ่นีาจไมใชลกั ษ ณ ะค่ทีน สวน ให ญนค เุคย จากป ระสบ การณผ ม ไดพ บ วา วัฒ น ธรรม ของ เอเชยีแ ละหลายๆ ป ระเทศ ทาง ตะวนัตกไดป ลูกงฝคานยิม ในการง่นัอกยบัู เพอ่่ทีืไมให  นเป  การเสยีมารยาท หรืออยาง นอ ยกแ็ สงรนเปวา กำ ลงังฟอถยงึู แ มวาเราจะไมส นใจในส ง่้ิ นั เลยกต็าม แ ตธวกิี าร “พ้น เืท่สี ร”ี ้ นี เผขา วูรม ไดบรั อสิระใหเดนิ ไป ม าไดต าม ตอ ง การ ห รือ กระง่ทัจะออกจากการป ระชมุ ไป กไ็ด เพ ราะไมค วรมใีครถูกบงั คับ ใหอใยนู ป่ทีระชมุ ถาเขา ไมมคี วามสนใจใยคเ่กรวีู กบั ป ระเดน็แ ละหวัขอก่ ทีำ ลงั แ ลกเปย่ลีน กนัอยู “พ้น เืท่สี ร”ี อาจนเปอเ่รื งใท่หี มม ากสำ หบรั เผขา วูรม ห ลายคน แ ละอาจมี 3 บ าง คนไท่มีชอบธวกีิาร้นี มขีอ เสนอแ นะอปยู ระการหนง่อึ่ทีาจจะนเปป ระโยชน Prabu Naidu เพอ่ืนอผู ำ นวยการป ระชมุ ไดส อนใหผ มจกรัู แ นวคดิอเ่รืง แ ม ลง วนั แ ละผม กม็กัจะนำ ขอ เสนอแ นะน้มี าใชใน “พ้น เืท่สี ร”ี ผ่ทีมนเปอผ ู ำ น วยการป ระชมุ “แ ม ล งวัน เปน แ ม ล งบท่ิีน ไป ม าแ ล ะท ำล าย การส น ท น าแ ล กเปย่ลีน ดว ย ค วาม เห็น ใ น ท างล บ ข อ งต นพ วกเข าไมเป ด รับ ค วาม คิด ให มๆ ผ ม จะเตอื น ผเขู ารว ม วา เราตา งไมต อ งการ มแีม ล งวัน อ ยใู น การป ระชุมจรงิไห ม?” โดยสวนตวัแ ลว งส่ผ่ิทีม จะทำ เสม อคือ ผม จะตดิโป สเตอแร ผน ใหญเขยี นวา “พ รอ ม จะเจอ กับอเ่รืงต่นื ต าต่นื ใจ” ใหทกุ คนเหน็ จาก้นั ผม กจ็ะพ ยายาม กระนตุ ใหเขผาวูรมเกดิความสนใจใคแรู ล ะเปด ใจใหก วาง จดหมญายิชเ เราลอง ยอ นกลับ มาดน้ขู่ัทีตอนการเชิญ เผขา วูรม กนับาง ผม ขอเสนอความ เหน็สกัเลก็นอ ย ยเ่กีวกับ จดหม ายเชิญ คนม าเขาวรม การป ระชมุจ่ทีะใช “พ้น เืท่สี ร”ี อผู ำ น วยการป ระชมุ อเ่ชวืา ธวกีิามร่นเร้ติีน ง้ตัแ ตก ารออกจดหมายเชิญ นท่าีสนใจแ ละสารง แ รง บนัดาลใจใหแ ก เขผาวูรม ใจความหลกัของ ทกุจดหมายเชิญ คือการแ จง ใหท ราบ ถึง หวัขอ การป ระชมุ ผม จะ ออกจดหมายเชิญ แ บ บท่ทีำ ใหทกุ คนวารู การม าพ บ กนัค้งรัน้มเีปีาหม ายเพอ่เืปย่ลีนธวกีิาร จากการมางน่งัฟบ รรยายหรือการนำ เสนอพ าวเวอพร อยท มานเปกจิ กรรมจ่ทีะทำ ใหทกุ คนได เขามามสีวนวรม ผมมกัจะวาง แ ผนกบัจผดัู ป ระชมุอยาง ละเอยีดกอ นเรท่าีจะตกลง กนัอเ่รืง หวัขอ การป ระชมุ แ ละสปรุ ใหชดั เจนวาการเชิญ เขผา วูรมจะเปด กวาง เพยีง ใด การป ระชมุ “พ้นเืท่สี ร”ี แ ตล ะค้งรัสาม ารถรองบรั เผขา วูรม ไดม ากตามส่ทีถานจ่ทีะอำ น วย แ ละตาม จำ นวนป ระเดน็จ่ทีะถูกเสนอข้ึนมา ป ระสทิธภิ าพ ของ “พ้นเืท่สี ร”ี ้ นั ข้ึนอกยบัู ความวรมมือ ของเขผาวูรม จดหมายเชิญ เขาวรม “พ้นเืท่สี ร”ี จึง เปด บรั ทกุคนมท่คีีวามสนใจจงริยเ่กีวกบั หวัขอ การป ระชมุ้นั ๆ อกีท้งั ใหพ วกเขาเขามามสีวนวรมบรั ผดิชอบวรมกนั 40

สเีร่น้ีทพื คุณ ไมค วรจ ำกดจัท่ผีู ะ ไดบรั จ ดห ม ายเชิญตาม ตำแ ห นงห อรื บ ท บ าท เราควร เชญมิท่คผีีู วาม สนใจ ในหวัขอ การป ระ ชมุ อยางแ ทจ งริ จ ดหม ายเชิญอาจ จ ะ มี คำอบธิ ายน้สัๆ ยเ่กีวกับ หวัขอ การป ระ ชมุ แ ละ คำถามเร่ทาีจ ะ สาน เสวน ากนั อกีงท้คัวร อ่สืสารใหชดั เจ น วาการป ระ ชุมจน้ดัีน้ขึสำหบรัมทค่ผีีู วาม สน ใจ แ ละ ความ ตอ งการจ่ทีะ มี สวนวรมในการแ บงป น ยเ่กีวกับ หวัขอจ้ นงีริๆ เทาน้นั โดยคุณ อาจ กำหนดจ ำนวนเขาผ วูรม งท้หัมดไวลว งหนา การเชิญแ บ บจ้นีะงยม่เ่ิพิความ กระ ตอือรืนร แ ละ ความงมนมุ่ จั่ทีะ อยา ก เขาวรมป ระ ชมุ หคไน?ส”วดเ่รีีจดทน่จีะัท้ี“พื 3 พ ยายามหาดท่ๆีี มนท่้พีเพีืท่ยีีงพ อสำหบรัเขาผ วูรม ผม ชอบเขาผทวทู่่รีีม ทกุคนสาม ารถง่นั เปน วงกลม วงเดยีวไดอ ยางสบ ายๆ ใน ชวงเปด การป ระ ชมุ การป ระ ชมุ ใน หอ งโถงจ ะ ตอ ง ระ วอง่ัเรืงเสยีง เพ ราะ อาจ จ ะ มเสียีงสะ ทอ น รบ กวน ไดโดยห ลกัใน การแ บงก มลุ ยอ ย คกอื็ ควรจ ะ จดัใหมนพ้ีกท่ื่ทวีาีงพ อหอรื แ ยกเปน หงน่หึอ งป ระ ชมุกเลต็อ จ ำน วนเขาผ วูรม สบิ คน แ ตก ารป ระ ชมุ “พ้น เืท่สี ร”ี ไกดเก็ดิน้ขวึ่ทโัลกในสถานตา่ทีงๆ เร่ทาีคาดไมถงึ เชน จดัป ระ ชมุ กนักลางแ จง เอ่พจื่ทีะ ไดอใ ยนู “พ้น เืท่สี ร”ี ของจ งริ ส”กเรธีาีรว่ินท“แ้ีนาพสนะูืขำเ อผู ำนวยการป ระ ชมุยนือตยู รงกลางวงแ ละ กลาวตอ นบรัเขาผ วูรม เชน “ขอ ตอ น รับพนสู้ื่ ที เส ร”ี จ ากน้นเัดนิไป รอบ วงกลม แ ละ ทำการอบธิ ายถอง่เึรืงตอ ไป:้นี ● แ้ชีจ งใหชดั เจ นถงวึตัถุป ระ สงแคล ะ หวัขอ การป ระ ชมุ ● อบธิ ายน้ขัตอนของกธวีิารแ ละ ชวยกำหนดป ระนเด็ยอ ยในการป ระ ชมุ จ ากป ระ สบ การณขอ งผมเราจ ะ ใชเวลาอยางม าก 20-30 นาทใีนการแ นะ นำกธวีิาร “พ้นื่ ที เส ร”ี แ เกขาผ วูรม แ ละ กำห น ดป ระนเด็แ ละ เวลาใน การสาน เสวน ารอบ แ ผรกมนเหว็า อผู ำนวยการป ระ ชมุบ างคนใชเวลาพดูในสวนน้นีานเกนิไป ผมอเ่ชวาืเขาผวูรมไมไดม าฟง การบ รรยายยาวๆแ ละ ระ ยะ เวลาความสนใจ ของมนุษว่ทไยัป ไกมไ็ดน านมากนกั ผมมกธวีิีาร แ นะ นำการป ระ ชมุอ่ทียากเสนอ แ ตเรา ตอ งจ ำไวาอผู ำนวยการป ระ ชมุแ ตล ะ คนควรหาธวีิ การแ นะ นำการป ระ ชมุตามแ บ บ ของตวัเอผงมมกัจ ะ แ นะ น “พน้ ำ เืท่สี ร”ี ดวยความชวยเหลอื ของชวผูยอผู ำนวยการป ระ ชมุจ ากในทอ งห่ทอีรืลามไท่มเีค ยไดบรั การอบ รมยเ่กีวกบักธวีิาร ม้นีากอ น บอ ยคงพ้ท่รัีวกเขาจ ะมเ่พเติมิใสสสนีั ของตวัเองเขาไป ดวย ในเนป าลชวผูยของผม มชตีวีิ ชวีาแ ละ อารม ณขนั เห ลอืเฟอ แ ละเขาผ วูรมชก็อบ ขธวีิองเขาม าก ผม วาเขาผ วูรม สวนใหญค งสงสยัวาทำไมชผูายฝง่ครันจ้นีะ ตอ งมาพดูภ าษ าองักฤษ ใหเ  ขาฟงดวยซำ้ไป! 41

บ3่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ไมตอ  งเปด ใหเขาผ วูรม ถาม คำถาม อ่นีาจดเูห มอืน เปน การไมสภุ าพ แตก าร ต อบ ค ำถาม จะท ำใหวธิ กีารชาล งหอรื กอ ใหเกิ ด การถกเถยีงกัน ยาวน าน ยเ่กีวกับ วิธกีาวารจ้นีะใชไดผ ล หอรื ไม  หอรื เคยใชไดม ากอ น หอรื เป ลา ห ากเขาผ วูรม เกิด ความ ลังเล แล ะความ สับ สน้ ขึการสังเกตเดขาผ วููรม คนน่อืรอบ ๆ ตัวเขท่าีใจวิธกีารแล ะ การเขาไป มสีวนวรมเอนง้นั จะชวยใหเกิดความ เขาในจใ้ขึนสท่ดุี วอตาังยคำกาอวลตบนแลรัอะบนธต้าิยอัขนการตปิบัฏิ 3 ผมอ่ชื น าย ก. ผมสกึรูเปน เกยีรตไทิ่ดีม าใน วัน้ นี อเ่มืม องไป รอบ ๆ หอ ง ผมสกึรูไดถงึทักษ ะความ สาม ารถ แล ะความงมนมุ่ มัท่อีีใยนู หออ งนย้าีงลน เห ลอื ใน อกี(ใสชวงเวล าดโยป ระม าณ) วช่มัโ ง ตอ ไป้ นี เราจะพัฒ น าความ คิดของเราใน ป ระนเด็ตางๆ แล ะพัฒ น าอโกาสตางๆยโท่งีกับ หัวขอ การป ระชมุ งห่ซึัวขอ การป ระชมุ ของเราในวนัคอื้นี(ใสหวั ขอ การป ระชมุ) ผม ขอใหคณุ สังเกตผนังวางๆ้ นี คน่อืีกระดานวาระของเรา อกีสักคผรูม จะขอใหคณุ ระบุป ระนเด็่ที คุณ นเหว็ายเ่กีวขอ งกับ หัวขอ การป ระชมุ ใน วัน้ นี งป้ตัระนเนด็ส้ๆั แลวเขยีน ล งบ น กระดาษ ใท่หีไว  ขอใหเปน  ป ระนเดคท็ุ่ณี มคีวาม สนใจจริงๆ ไมใชเพยีงแคคิดวาเปน ป ระนเดนท็่าีจะมคีนน่อืม าคิด ตออเ่มคืุณ พอร มแลว เชกิ็ญ หยิบ กระดาษ จากตรงกล างวงแลวเขยีนป ระนเด็กับอ่ชืของคุณ จากน้นั น ำไป ติดไกว่ทีระดาน วาระ ดโยไมตอ  งรอใหมคี น เยรีก คุณ อาจจะเสน อม ากกวาหงน่ปึ ระนเดไก็ด็ เราจะท ำไปอ่เรืยๆ จนกวาทกุคนตท่อี งการเสน อป ระนเด็น ำกระดาษ ไป ติดก่ทีระดาน วาระครบ ห ม ด เขาผ วูรมทกุคนจะไดรับ เชิญ ใหม าดกูระดานวาระ แล ะพิจารณ าวาตนสนใจจ่ทีะเขาวรม การสนท นา ในป ระนเด็ไหนม ากสท่ดุี ถาคุณ ไมนเห็ ป ระนเดคท็ุ่ณี สน ใจอบยู น กระดาน วาระ เพ ราะวาคุณ ไมได  ติดป ระนเดคท็ุ่ณี สนใจนน้ลั งไป มเีพยีงคน เดยีวคทุ่ณี จะสาม ารถตำห นิได น่ั คอืตัวคุณ เอง หลังจากน้นั ตทด่ผิีู ป ระนเด็ หอรื ใเนราน้ทเย่ีรีีกวา “เจาขอ งป ระเด็น” จก็ะเปนรบัผู ผิดชอบ ตอ ไป เจาของป ระนเด็จะตอ งรับ ผิดชอบ ในการสนท นาแล กเป ยล่ีนในป ระนเดเข็่ที าเสนอไป ไดแ ก การแจง แเกขาผ วรู ม ทกุคนวากมลุ จะมเ่ริการเสวนาไท่หีนแล ะเวล าใด การเปนน ผู ำการเสวนาของกมล ยุอ ย แ ล ะการดแู ล ใหมกี ารจดบัน ทกึการสน ท น าแ ล กเป ลย่ีน แนมพเส้ท่ จืีรีะเปน วิธกีารมท่อีีิสระม าก แมตกหี็ ลักการแล ะกฎ เร่ทาีตอ งใสใจ กณรุ าดหู ลักกางรแส่ท้ีัล ะกฎ หงน่ขอึ ไปดโ่ทสี เตอรบ น ผนัง “ค นผท่าีน เขาม าลวน แ ตเป น ค นเท่หี ม าะส มงทน้้สัิ” ใครตก็ามม่ทีาเขาวรม ใน กลมุ ของคุณ คอืคนเห่ทีม าะสม คุณ ไมจ ำเปน ตอ งมหีัวห นาให ญ ใน กลมุ หอรื ไมจ ำเปน ตอ งรอใหมคี นเปน อร ยคนอใยนู กลม เุสยีกอ น แลวจงึเ ม่ริการสน ท น า เจาของป ระนเด็ แตล ะกมลุ ควรจะพ อใจกับ คนม่ทีาเขาวรม กมลุ ของตน คนเหลมาน้ากี่ทมีลุ ของคุณ เพ ราะพ วกเขามี 42

สเีร่น้ีทพื ความหรอูรื ความ สนใจยเ่กีวกับ ป ระเดน็น้นเัชน เดยีวกนั กับ คุณ แตโด ยม ากแลวกจ็ะมคีนม าเขากมล เุพม่ิ ใน ภายห ลงั ตท่อี งกงัวล อ่นีาจนเปโอกาสดคท่ีุณี จะไดมเวี ล าเยงี บ ๆ อาจจะมผีู าเขาวรม เพยีงคน เดยีว หอรื ใน ชวงแรกถายงัไมมใี ครม า กไ็มใอช่เรงื แล ะนเปสวนตวัสำหบรั ใชค วาม คิด “เห ตกุารณตา งๆ เทก่ิดีน้ขึ ลวน แ ตเป น งสจ่่ิทีำเปน ตอ งเกิด” ห ลกัการนเปน้อ่เรีืงของการป ลอ ยวางความ คาดห วงั เหตกุารณ  เตยรี ม พอร มจ่ทีะเยรี นจรูากกนั แล ะกนั เปด บรั งส่ใิห มๆ ไมวาจะนเปค วาม คิดหอรื “เวล ามเท่่ริีตน ถือ เปน เวล าเท่หี ม าะ ส ม ทงน้้ัสิ” 3 จำไวาความ คิดสารงสรรอคา จไมส าม ารถ บงัคับ ใหเกิดน้ขไึดต าม กำห จงึไมตอ  งกงัวล ถาคุณ ไมมกี ารแ ล กเป ยล่ีน ความ เหน็นท่าีสน ใจใน ชวง ม าเขาวรม ส าย น ดการเสม อไป ดงนั้นั น าทแี รก หอรื ห ากมใีคร “เมอ่ื มันน้สิสุด ล ง ก็คือ มันน้สิสุด ล ง” กมลุ ของคุณ สนท นากนัเสจร็ภายใน สิบ น าน้ทงัีหอรื ยเ่ยีม! ไป ตอ เล ย ไป เขาวรม กับ อกีกมลุ มกีฎ อ ยเพู ยีงขอ เดยีว น่ั คือ“กฎ แ หงก ารเค อ่ลื น”่ที ถาคุณ อใยนู กมลุ แล สะกึรวูาคุณ ไมไดเยรี นอรูะไรหอรืไมมอี ะไรม าแบงป น ในการสนท นาแล กเปย่ลีน งสค่ทิุ่ณี ตอ งท ำคอืเดิน ออกจากกมลุ ไป ห นาโท่ดียสวน ตวัของคุณ คอืการมจีดุยนื แลวท ำใหบ รรลุ ความ ตอ งการของคุณ คุณ สาม ารถ ท ำตวัเห มอืน แม ล งสองชนิดคอืคุณ อาจจะนเปงผบ้ท่ึิี น จาก กมลุ หงน่ไึป อกีกมลุ หงน่เอ่ึพืผสม เกสรของความ คิดตางๆ หอรื คุณ อาจจะนเปผอเ้ีสดทืู่บี อบ บ าง แอตซ น ผล กระท บ ไวลำ้ ลกึ ผอเ้ีสไืมไดเขา วรม ใน กมลุ ใดๆ เล ย เขาอาจจะงน่ทั บ ท วน ความ คิด อเยงยีู บ ๆ หอรื ยนื คยุกับ ผอเ้ีสตืวัน่อือโทตย่ะีู ก าแฟ ง่กึซารสน ท น าอ้นีาจเกิดป ระโยชอนยา งม าก กับ ผล ของการป ระชมุ ในตอนบายของเรากไ็ด ห ากคุณสกึรูรำคาญ ใจกับไทม่ผเขีูา วรม กมลุ สน ท น า ใดๆ คุณ กค็ววารรูพ วกเขากมจ็ีดุป ระสงนเทป่คปี ระโยชขนอ งต น แ ล ะถาคุณ นเปห งน่ใึน ผอเ้ีสื กไ็มตอ สงกึรูผิดอะไร ใน “พ้นื เท่สี ร”ี คุณ ทกุคน ลวน มคีา น อกจากยน้งัีมแีม ล งอกีชนิด น่นัคอื แม ล งวนับ่ทิีน ไป รอบ ๆ ใน “พ้นื เท่สี ร”ี คอยท ำใหก มลุ ตางๆ สกป รกไป ดวยความ คิดใน เชิงล บ ผมไมอ ยากเหน็แมล งวนัสกัตวัในวนั้นี สดุทาย้นี ผม ขอฝ ากไวอกี หงน่ปึ ระโยค น่นัคอื “เต รยี ม พ รอ ม จ่ทีะ ป ระ ห ล าด ใ จ เร ” าทกุคนใน่ที ป ระชมุไน้มเีค ยไดรว มตวักนัมากอ น แล ะจะไมไดม าอวรยมู กนัอยางอก้ีนี ขอใหเราเก็บ หลกัการงท้่สัี พอร มกับ กฎ หงน่ขอึน้ นัไวใน ใจแล ะกล็ งมอืท ำงานกนัได 43

บ3่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ งท้้นัี อกีหงน่คึำถามเร่ทาีตอ งคดิใหลกึงซ้กึอ น จะม่เริการป ระชมุ คอื ยเ่กีว ขอ งกับ หวั ขอ การป ระชมุ ของเราใน วนัมน้อีีะไรบางคทุ่ณี มคีว า บรั ดิผชอบ กับ มนัอยางจงริจงั ป ระเด็น และโอกาสตางๆ่ ที ม สน ใจจงริๆ และจะบรั ห นา่ที ....(อเ่มมืกีารกำหนดว าระกนัแลว) ผม ขอใหทกุ คนออกม าดปู ระเด็นตางๆ มท่กีีารน ำเสน อไวบ น กระดาน ว าระ ถามีป ระเด็น ไห นคทุ่ณี สนใจ คทุ่ณี สามารถเยรี นห รูอืแบงป น ได กจ็ดเว ลาและสถานข่ทอีงการเสว นากมลุ ยอ ย ในป ระเดน็ น้นัไว  3 จากไน้ปี ทกุอยานง้ขึอกยบัู ตวั คุณ แลว ผมขอใหเจา ของป ระเดน็ไป ป ระจำอจดทุ่ยี นูดัหมาย ของคุณ อเ่มืกระงด่ดนิง้ัขคึง้แรั รก ทกุกมลุ คว รจะห ยดุการสน ท น า อเ่มืกระงด่ดนิง้ัขคึงส้ท่รัีอง ผม จะขอให  เจาของป ระเด็นของรอบ ตอ ไป ไป ป ระจำข่ทอีงตน เอง …. นกบทัึการสนทนา ใน ฐ าน ะเจาของป ระเด็น คุณ มหี นาท่ทีำบนั ทกึการสน ท น า เขาอวร่เผพูทื่ี ม ใน กมลนุ่อืๆ ส่ทีน ใจใน ป ระเด็น ของคุณ จะไดอา น บนั ทกึ แ ละสาม ารถถาย ท อดใหนแ่อ ไืกดูผอ  ยาง ถกูตอ ง บนัทกึอ้นีาจจะเปน ลาย มอืแลว ถาย เอกสาร หอรืมิพพดว  ย คอมวิพเตอรแ ละปนริ ท ออกมากไ็ด ถาใชค อมวิพเตอร คุณ กจ็ะสามารถออกแบ บ ราย งานพอร มป กสวใยสรา ๆยอ่ชื เขาวรูผ ม และบนัทกึตางๆ ของป ระเดน็ไดางย ในเชาวนัสดุทาย ของการป ระชมุ เขาวรูผ ม ทกุคน จะไดบรั ราย งาน ฉบับ รว ม ใน กรณเปท่ีนี การป ระชมุ วนั เดยี ว เรากจ็ะพย าย าม สง ราย งานใน้หเวีร็สท่ดุี วอตาังยขอนงกบทัึการสนทนา: รายงาน การส น ท น ากมลุ ป ระเด็น การสน ท น า: เจาของป ระเด็น: รายเอขาช่วรูืผ ม: ป ระเด็น ห ลกัของการแลกเปย่ลีน คว าม คดิ ขอ เสน อแน ะ: 44

สเีร่น้ีทพื รวบรวมความดคแิลสาะงรแผกนตาปริบัฏิ ใน ขณ ะว่ทาีงแผน การป ระชมุ “พ้น เืท่สี ร”ี น้นั คุณ ตอ งพจิารณ าวาจะท ำใหแ น วคดิ่ ที เกดิ จากการป ระชมุน้นัถกูน ำไป ใชใน โล กของความ เปน จงริไดอ ยางไร รวม ถึงป ระเดน็ ปญ ห าเขผาท่ วูรีม ระบน้นุัจะแกไข ไดอ ยางมีป ระสทิ ธภิาพ ไดอ ยางไรแมวาการป ระชุม ได เสจร็น้สิล งแลว คุณ ยงัคงตอ งตระห นกัวาเป่นนี ความ ทาท ายใท่หี ญม าก การนำป ระเดน็แล กเปย่ลีนใน “พ้น เืท่สี ร”ี เร่ทาีสนใจใหไป กสู ารป ฏบิตักิารจงริหลงัจาก การป ระชมุน้นเยัรีกวา “การวางแ ผ น การป ฏบิตักิาร” ซง่ึมวธีิอีหยู ล ายวธิี วธิหีนงน่ทึ่ยิีม 3 อคื ห ลงัจากจบการป ระชมุ ล งแลว ใหเขผา วูรมม่เริตดิป ระเดน็ ให ม  ซง่ึใน รอบจ้นีะเปน ป ระเดน็งมทกุ่ี ารป ฏบิตัจิงริๆ น่นอัคเืปน งเขผาส่ท่ วิูรีม ยนิ ดบรัี ผดิ ชอบท ำใหเกดิ นข้ึ จงริ การสน ท น าใน รอบสดุ ทายจ้นีะใชเว ล าป ระม าณ 15 น าทีอ่เพทื ำการสปรุ แผน แล ะนดั ป ระชมุ ตดิตาม ผล คง้ตรัอ ไป การสน ท น าแล กเปยล่ีน กนั อยางรวดวเร็ ค้นีรอบคลมุ วายงัมี ใครอกีบางค่ทีวรจะเชิญใหม าเขาวรมอ่เพทืำงานกบัคุณ แล ะจะตอ งจดัเตยรีมอะไรลวงหนา กอ นบาง โดยสวนตวัแลว วธผิ่ทีีม ชอบใชใน การวางแผนการป ฏบิตักิารน้นัอบยู นหลกักอา่รงเรืก าร ล งคะแน น เสยีง บางคน กเยร็ีกวธิกีารวา้นี “จุด ธิป ไต ย” (Dotmocracy) ผม จะแจก สต๊กิเกอรปรู จดุให แลวกข็อใหเขผา วูรม ทกุคน ตดิสต๊กิเกอรล งบน ป ระเดน็ต่ทีน มี “พ ลงั” จ่ทีะทำงานตอ ป ระเดน็มท่สีีต๊กิเกอรตดิอมยู ากสดุ่ทีกจ็ะ “ช น ะ” ผม มกัจะนับสต๊กิเกอร แล ะเขยีน คะแน น ไวขางๆ ป ระเดน็น้นั จากน้นัผม กจ็ะจดั ใหมี “พ้น เืท่สี ร”ี อกีรอบ กับป ระเดน็ช่ทีน ะน้นั อเข่เผาพท่ วูรีืม จะได  วางแ ผ น ป ฏบิตักิารกับ ป ระเดน็ เห ลาน้นัได  ในน้ขัต อนเร้นาีกใ็ชก ฎ แหงเทางท้สัองอกีคง้รั ในตอนทาย แตล ะกมลุ รายงานถึง “น้ขั ต อ น ตอ ไป” ของตนแทนจ่ทีะรายงานถึงแผนงท้หัมด อ่เนงืจาก แ ผ น งาน อ าจมีก ารเป ล่ยีน แ ป ล ง ห ลงัจากไท่ดีล งอมืป ฏบิตัแิล ะไดบ ท เยรีน จาก ก ารท ำงาน 45

บ3่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ในหลายๆป ระเทศ โดยเฉพาะอินเดยีและเนป าล คุณ สาม ารถอซ้ื “บิน ด”ี (Bindi) หอรืจดุสวยๆ หผ่ทูี ญิงติดไหว่ทีนาผาก เอาม าใชแ ทนกไ็ด ในป ระเทศ ไทยกห็าอซ้ื “บิน ด”ี ไดางย เชน กนั หอรืคุณ อาจจะใชบตั ร “ล ง ค ะแ น น หอ ” รือะไรอยางน่อื คท่ิดีน้ขึมาเองกไ็ด ขอใหใชค วาม สารงสรรควา จะจดัการลงคะแนนอยางไร รอบ ด ดป ก  าร ก ป าร มร ป ชแะลุ ร ผะ ชะ ล ุม ต แล อ ผะ บ ล ัร ตอบัร อยาคาดห วงัใหมกี ารน ำเสน อผลการสน ท น าของแตล ะกมลุ ห ลงัจากจดั “พ้น เืท่สี ร”ี 3 ไป หลายคง้รั มคีนมาถาม ผม วาจะนำเสนอบ ทสปรุ ผลการป ระชมุ อยางไร แตไน่มใอี ช่เรงื จ่ทีำเปน Harrison Owen เสนอใหใช  “ไมส ำห รับ พูด” (Talking S tick) จ่ทีะใชสงต อ ๆ กนัไป ในรอบ สดุทาย้นี โดยมหีลกัการางยๆ คอื “เฉ พ าะถทผ่อืีู ไมส ำห รับ พูด เทาน้ั่ ที ไดรบั อ นุญ าต ใหพูด แล ะค นน่อืๆก็จ ะตอ ง ฟง อ ยางง้ตัใจ” ผเขาู วรม แตล ะคน จะกลาว น้สัๆ วาสกรูึ อยางไรยเ่กีวกับกวีธิารน้พเสื่ทีรี หอรืงสต่่ิทีนวางแผนจะทำตอ ไป เผขาู วรม สามารถเลอืกจ่ทีะสงผานไมส ำหบรั พูดตอ โดยไมพูดอะไรกไ็ด บอ ยคง้ไรัม โครโฟ นจะถูกใชเป น ไมส ำหบรั พูดในการป ระชมุ ขนาดใหญอเ่พื ให ไดยนิ กนัว่ทถังึ แตใน ป่ทีระชมุ ขน าดเลก็ กอ็าจเลอืกใชอ ยางน่อเืปน ไม  สำหบรั พูด เลอืกของเห่ทีม าะสม กับ วัฒ นธรรม หอรืงส่ิทำใหก ารป ระชมุ มสสีีนัน้ขึ แนวคิด อ่เรืงไมส ำหบรั พูดดน้ดัีแป ลงม าจากป ระเพณขีองชนน้พเืมอืงอเม รกินั อยตงมรเี่ งีท่ิ ส อตยงเร่มีงในทกี่นาปสรเดิจจอป้ักตไนิกี รส”รเรีม่น“ท้ีพื ง่สตทิ่อี ง ท ำ ว าง แผ น กอ น ก ารประชุม งต้หัวัขอ การป ระชมุเป่ทนีอ่เรืงสำคัญ และมคีวาม นาสน ใจลกึง้ซึ กำหนดวาจะเชิญใครม าเขาวรม จำน วนค่กีน(พยายาม เชิญผเขาู วรม่ ที หลากหลายใหม ารวม อยในู การป ระชมุ เดยีวกนั) กำหนดวนั่ที เรยี บ รอ ย แลว? 46

สเีร่น้ีทพื งสต่ท่ิอี งท ำ กำหนดสถานป่ทีระชมุ และตรวจดใูหแ นใจ วามน้พีเพืท่ยีีงพ อสำหบรั ตดิ โป สเตอรไ ดต ามผนงั เรยีบ รอ ยแลว? เตยรีมน้พใทื่นีหอ งป ระชมุไวส ำหบรั การสนทนายอ ย เตยรีมบเริวณ ไวส ำหบรั การสูบ บหุ่รี โตะลงทะเบยีน สงจ ดหมายเชิญ ออกไป(ยเีขนและออกแบ บ ใหดนูาสนใจ) 3 การเต รยีม งาน จัด การ ป ระสานงานกับ ทมีงานท่ทีำหนาจด่ัทีเตยรีม หอ งป ระชมุ และอุป กรณ ตา ง ๆ เตยรีมเอกสารอข มลูยเ่กีวกับ การป ระชมุวธกีิาร ทกุค น “พ้น เืท่สี ร”ี สำหบราัเขวรผ ูม จดัเกาไอ้นวเีป ว งกลมในบเริวณ หอ งป ระชมุ หลกั กมล ยุอ ยไดางย โดยใหส าม ารถแยกออกนเป  รายการอาหาร(สามารถจดันเปบุฟเฟตห อรือาหารวางส่ทีาม ารถงต้ไัวได หลายว่ชโัมง) แ้ชีจงรายละเอยีดใหกบั พ นกังานจด่ัทีเตยรีมอ่เรืงอาหารและของวาง ชา/กาแฟเสรฟิ ตลอดเวลาการป ระชมุ - ค วรมี จดัเตยรี ม อาหารพเิศ ษใหกบัาเขวรผ ูม บ างทาน แ่ทผีพูอ าหาร ฯลฯ) (อาห ารมสุลิม มงัสวตรัิิ จดัเตยรีมค อมพวิเตอรไ วส ำหบรั ทำบนัทึกการป ระชมุ ปนริ ทเต อร 1 เคอ่รืง และเคอ่รืงฉ าย LCD หากจำนเปตอ งใช จดัเตยรีมโตะและปก๊ลัไฟสำหบรั ค อม พวิเตอร จดัเตยรีมไมโค รโฟนแบ บ ไสร าย พอร มงท้แับ ตเตอส่รีำรอง กระดาษทำบ อรด สนีำ้ตาล และกาวสเป รย 3  M ชนดิส่ทีาม ารถอเ่ลืนน้ชิงานได กระดาษกาว และป ากกาเมจคิ สดีำและนำ้เนงิ 47

บ3่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ งสต่ท่ิอี งท ำ กระดานฟ ลิป ชาตร(1 กระดานตอ 1 กมล ยุอ ย พอร มงท้กัระดาษ สำรอง) กระดาษ สำหบรั เขยีนป ระเดน็(กระดาษ กาดร แขง็สำหบรั ใหเขาผ วูร ม เขยีน ป ระเดน็สำหบรั การสนทนาในกมล ยุอ ย เตยรี ม ใหมจี ำนว นม ากกวาเขาผ วูร ม) มขีอ จ ำกดัทางดานกฏหมายใดๆ รว มอ่ถึงเขรื องคว าม ป ลอดภยัหอมรไื? จ ำเปน ตอ งเตยรี มสัญ ลกัษ ณ ตรา หอรื โลโก ใดๆ หอมรไื? 3 การเดนิทางของเขาผ วูร ม(การจ องหอ งพกั รถบรั สง แผน่ทีฯ ลฯ) ปาอ่ยชื และอุป กรณตา งๆ สำหบรั ตอ นบรัเขาผ วูร ม(แฟม ป ากกา) เตยรี มหนาป กสำหบรั รายงานการป ระชมุ เตยรี มการถายเอกสารรายงานการป ระชมุ ใหเขาผ วูร ม จดัทำราอ่ยชื พอร มรายละเอยีดอ่ทยีู เบ อโรท รศัพ ท และอเีม ลล ของเขาผ วูร ม ทกุคน กำหนดคนจ่ทีะทำหนาเป่ทดี การป ระชมุ เตยรี มโตะลงทะเบยีนวไให พ อร ม(กระดาษ เซอ่น็ลชืงทะเบยีน ปาอ่ยชื ป ากกอ่าแชืละรายละเอยีดของเขาผ วูร ม) จดัเตยรี มน้สพ่ทืีำหบรั ตดิขาว สาร ปา ยตางๆ คอม พวิ เตอรและมไ โครโฟ น จดัเตยรี มปา ยตางๆ ใทช่ในี การป ระชมุกวีธิาร “พ้น เืท่สี ร”ี (กฎ แหงก าร อเ่คนลื่ที หลกัการ 4 ขอ เตยรี มพ บ กอ่บังเปรื ระหลาดใจ หวั ขอ การป ระชมุ) จดัเกาวไเปอ้นี  ว งกลม ห ลงัการป ระชุม ป ระชมุสปรุ กับจผดัู หอเขราผื วูร ม หอรกืับงท้สัองาฝย ถายเอกสารบนัทึกการป ระชมุ และแจ กใหแ เกขาผ วูร ม เขยีนขอบ คุณปไ ยงเขาัผ วูร มม่ทีาวร มป ระชมุ จดัการป ระเมนิผลการป ระชมุ 48 เรยีบ รอ ยแ ลว?

สเีร่น้ีทพื อเกยอสว่ขางรากนอีเปมอร่ลมตแกลขะงมทิเลคอู่ีะิบพิเ www.openspaceworld.org ใหขอ มลูดท่มีี ากงซ่ไึดรว บ รวม จากใผชวธูกิี าร ว่ทโัลก แตขอ มลูสวน ให ญจ ะเปน ภ าษาองักฤ ษ ฝง่เศรั ส เยอรมนั แตงยัไมมขอี  มลูภ าษาไท ย “พ้น เืท่สี ร”ี หอรืภ าษาห ลกัน่อืๆ หนงัสอืข่ทีอแน ะน ำ ใหอา นอืค Open Space Technology – A User’s Guide(เท คโน โลีย น้พเสื่ทีรี- มอ ใืคูผช)ู  ฉบับ ตพีมิ พง้ครท่ัี 3 โดย Harrison Owen ม่เรผเิิทู คโน โลีย น้พเสื่ทีรี 3 49

บ4่ทีท สภากาฟแ (WORLD CAFE ’ ) “สภากาแฟ” อคอืรไ? ะ โดยม ากแลวการสนทนาดท่แีีละมคีุณ คามกัเกดิน้ขไทึ่หีน? สวนใหญจ ะเปน ในารนกาแฟ ารนนำ้ชา หรือ ารนอ าหาร เร่ทาีพบ กับ เพอ่ื น เพอ่ื นวรม งาน คนนค เุคยใหมๆ หรือ กระง่ทั คนแป ลกหนามกัจะเปนมทบ่่ีทีี รรยากาศดๆี มดีนตเรลีน คลอ แลวเรางน่กันัเปน กมล เุลก็ๆ และมีบ ทสนทนาดๆีจงึไมใอชเ่รืงนาแป ลกเลยบ่ที างคนพยายาม สารงบ รรยากาศเชนน้นั เพอ่ื ใหเอ้ื ตอ การเกดิบ ทสนทนามท่คีีวาม หม าย วธิกีาร “ส ภ ากาแ ฟ” อ าจกลาวไดวาเปน วธิกีารางท่ยีสด่ทุีในการจดัใหมกี ารสนทนาหรือ การสาน เสวน ามท่คีีวาม ห ม ายใน การป ระชมเขุามวทรู่ผีีม จำน วน ม าก การสน ท น าแบ บ “ส ภ ากาแ ฟ น ” ้นตัอ งการสารงเครือ ขายการสนทนามทชว่ีีตีิ และมโีครงสารงอบยู นฐ าน ขอ งคำถามส่ทีำคัญ ตเอขาวรูผม “ส ภ ากาแ ฟ” เปน วธิกีารสารงสรรคเพอ่ื นำไปกส าูรสาน เสวนามท่คีีวามวรมมือ กนั แบงป น ความ รูและสารงโอ กาสการป ฏิบตักิารในกมลุ ทกุขนาด หากจะใหอ ธิบ าย “ส ภ ากาแ ฟ ดว ” ยป ระโยคเพยีงไปม่กีระโยค เรากค็งบ อ กไดป ระม าณ:้นี

สภากาแฟ วธิกีาร “ส ภ ากาแ ฟ พ ” ยายาม กอ ใหเกดิ การสน ท น ามท่คีีวาม ห ม ายและลกึง้ซึ เกท่ดิีน้ขึ จากบ รรยากาศแบ บารนกาแเฟขาผท วู่รีม อภิป รายกันถงึคำ ถาม หอรืป ระเด็นบ างป ระเด็น 4 ในมก ลเลุ็กๆ งนท่่ลัีอ ม โะตก าแฟ กัน กทุๆ สาม สิบ น าทเขผาี วูรม จะยายไป โะต่ทีตั วให ม  ยกเวน เพยีงค น เดยีวท่ทีำ ห นาเป่ทีน เจาภ าพ ป ระจำ โะตจ่ที ะค อยท ำ ห นาสท่ปีรุอเ้นืห า การสนทนากันในรอบ กอ นหนาใหแเขทาก่ผวรี ูมม่ทีาใหม  ดวยวธ้ินีี การสนทนาก็จะวชย เติม เต็ม กัน และกัน ดวยความ คดิเกท่ดิีจากบ ท สน ท น ากอ น ห นาและความ คดิของสม ากิช ม่ทีาใหม ในต อนทายของวธิกีาร ก็จะมกีารสปรุแนวคดิหลักๆ ในป่ที รมะรุชวม และมกีาร วางแผนการทำ งานจ่ทีะตดิต าม ความ คดิเหลาน้ั กธาีริวช“ใคสใร่างภบทาีกาแฟ”? วธิกีาร “ส ภ ากาแ ฟ เ ” ปน ใกทช่นัี ม าระยะหงน่แึลวใน ห ลายป ระเท ศและห ลายวัฒ น ธรรม อไน่่มใเรงีชืนาแป ลกใจเลยอเ่นงืจากวัฒ นธรรม ตางๆ สวนใหญ ตา งมกีจิกรรมม่ทีารวม กัน ในสภ าพ แวดลอ มคลายๆกับ “ส ภ ากาแ ฟ อเพ่ ” ืสนทนอา่เรงืสำ คัญ กัน ในป ระเทศไทย วธิกีาร “ส ภ ากาแ ฟ” ไดรับ ความ นยิม ม ากน้ขึอยางม าก ในวชงไมน านม า้นี อ.ยัชวัฒ น ถริะพันุธ อเ่พืนของผม งเพ่จิัดการอบ รม “ส ภ ากาแ ฟ ใ ” นนาม ของมลูนธิิฟดรีคริ เอแบ รท(Friedrich-Ebert -S tiftung) ใหแ นกผ ูำ และนักวชิาการจากห ลายห ลายองคก รใน กงเรุท พ ฯ และใน สาม จังห วัดภ าคใตเร ายนิ ดี เปน อยางงวไาย่ทดเข่รผิาูี รูับ การอบ รม ห ลายคน ไดน ำ ไวธน้ิีปี ป ระกยุตใดวช ยความ น่มัใจ และสารงสรรคห ลังจากไดท่รับี การอบ รมไป แลว อ.ยัชวัฒ น ยังเปนไ ดท่อผ ีู ำ นวยการป รมะุช แบ บ “ส ภ ากาแ ฟ ใท ” ่หีญดสทุ่ใีนป ระเทศไทยดวย โดยมเขาผ วีูรม ถงึ 3,000 คนอเ่มคืง้รั เข่ทีาวชยพ รรคป ระชาธิปต ยว างแผน การท ำ งานอเ่มืห ลายปกอ  น โดยการใวธกชิี ารแบ บ “ส ภ ากาแ ฟ เป ” น หลัก 51

บ4่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ เปนชด่ัทเีจนมากนอ้ข่เรึืยๆ วาไมค วรจะมกีารจดัทำมคอืู การจดั “ส ภ ากาแ ฟ” อเ่นืงจากวธิกีารไน้มีส าม ารถกำห น ดไดเปน น้ ขัต อน ต ายตวั การจดั “ส ภ า กาแ ฟ น ” ้นั คุณ ตอ งลงมอืทำเองแ ละผสม ผสานความ คดิของคุณ เขาไป กธาีริว“สภากาแฟ”หเมาสะหมเมหอมาสระไื มบัก สถ าน าน ก ก าร าร ณดา ณ งใบ?  ใด าบง? “ส ภ ากาแ ฟ” น้นัมีป ระโยชอนยา งม ากในสถานการณคทุ่ีณ ตอ งการแ บงป น ความรู ม่เริิ ความ สารงสรรค สำรวจความ เปน ไป ได แ ละระดม ความ คดิห าท างออกห ลายทๆาง 4 งย่ไิป กวาน้นั วธิกีารยง้นัชีวยสารงปสฏิมั พนมทั่คีีธว าม ห ม ายระห วางเขาผ วูร ม ในการจดั “ส ภ ากาแ ฟ ค ” วรมเขาผ วีูรม อยางนอ ย 12 คน ขอใหจ ำไวา วธิกีารไน้มมีปี ระโยชถนาคุ ณ ตอ งการใหขอ  มลูาฝย เดยีว, อเ่มืกมลุ ของคุณ เลก็เกนิ ไป, อเ่มืคุณ ตอ งการวางแ ผน ปบฏิตักิารอยางเปน ปรู ธรรม หอรือเม่นผืู ำกำห นดไวแ ลววาท างออกหอรื คำตอบควรจะเปน อยางไร ขปตริอกวัะธา้งีรวิีน Juanita Brown หงน่ในึไทด่บผรีั อู่ ชวืาเปน ผู วธิกีารไนว้ดงีั้ นี 1 : “คิด คน” วธิกีาร “ส ภ ากาแ ฟ ไ ” ดบ อกเลาจุดกำเนดิของ อเ่มวืนัศกุ่ทีร 27 มกราคมค.ศ. 1995 ฝ นตกห นกับท่าีนของฉนัในมลวิลัลเลย   ฐรั แ คลิฟ อเนยีร ห ม อกห น าคลุม อเหยู นอืยอดเขาท าม าลเป ส ใน ขณ ะฉ่ทีนั ม องขาม หตมน ู โอค ห น ารท่าียลอ ม รอบ ระเบยีงดานนอกหอ งงน่เลัน ของเรา ฉนักำลงักงัวล ภ ายในอกีคงว่่ชโรึัมงเราจะมแี ขก 20 คน มางาน เสวนาเชงิยุทธศ าสตวารดว ยอ่เรืงทพรัสนยิทางปญ ญา ท่ี David ชวตคีิู ฉนัแ ละตวัฉนัเปน เจาภ าพ เปน วนัส่ทีอง... ในขณ ะฉ่ทนีัเตยรีมอาห ารเชาแ ละกาแ ฟ ฉนักค็นรุ คดิวาเราจะจดัการอยางไรห ากฝ นยงัคงตกแ ละไม  มใีครออกไปรท่ะีเบยีงอเ่พื“งน่เลัน” ไดอเ่มืพวกเขาม าถงึ 1 (จาก: The Birth of The World Café(จดุกำเนดิวธิกีารสภ ากาแฟ) โดย Juanita Brown, http://www.theworld cafe.com/storybirth.html) 52

สภากาแฟ David แนะวา “ท ำไม เราไมวางโตะทวไีวีใน หอ งงน่เัลน แ ลวกใ็หค น กิน กาแ ฟ แ ล ะงน่เัลน ไป่ ที โตะ้นั ใน ระห วางร่ทีอ ใหค น ม ากัน ค รบ แ ลวเราคอ ยมเ่ริป ระชุม อ ยางเปน ท างการละ” Tomi Nagai Rothe มาถงึและเสนอวา “อืม ด่นเีูห มือ น โตะกาแฟ เล ย น ะถาเอ าผาปโูตะม าปูห นอ ย กน็าจะด”ี แลวเธอกเ็อาผาคลมุกระดานวาดภ าพ ม าคลมุ โตะทวว่ทีีาีงอเปยน ูๆคู ตอนเร้นาีมกเ่ร็ิสนกุ กันแลว ฉันเลิกกังวลอเ่รืงฝนงซ่ขึณ ะน้มัเ่ริตกป รอยๆ ฉันเหน็วาเราตอ งวางดอกไมไวบน โตะกาแฟ กเ็ลยลงไป เอาแจ กัน เลก็ๆ้ นัชลท่าีง ใน ขณ ะเดยีวกัน Tomi กว็างป ากกาหลากสบีน โตะแตล ะตัว เหมือนกับในารนกาแฟแถบยานน้ั เธอทำ ปา ยนารักๆ ไหว่ทีนาป ระตาบูน “ข อ ตอ น รับราสูน กาแ ฟ Homestead Café” 4 เมอ่ืฉันวางดอกไมไวบน โตะ คนมกเ่ร็ิม าถงึ พ วกเขสากึรูดแีละขำนัข ขณ ะพ่ทีวกเขาดม่ื กาแฟและ ท าน ครัวซ องทกร็ วม กัน เปน กมลุ อยางไมเปน ท างการอรยอู บๆ โตะกาแฟ ทกุคนวรม คยุกัน อยาง ออกรส พ วกเขามเร่ิดีขยเีขนลงบนผาปโูตะ David และฉันปกรึษ ากันอยางรวดเวร็ และตัดสินใจ วาแทนจ่ทีะมกีารเปด ป ระมุชอยางเปน ทางการ เราจ ะแคส นับสนนุใหทกุ คนแงบป น “อเ่รืงโท่ผี ลน้ขึ ม า” จ ากการสนทนาของพ วกเขาพ่ทีวกเขาเหน็ วาเปนอเ่รืงสำ คัญกับความสัมพันธระหวางภ าวะนผู ำ กับ ผาน ไปสส่ิบีหาน าทกีารสน ท น ากย็ังคงมเขน ข มคีน หงน่พนึ้ดูมึข าวา“ฉัน อยากจงัรูวาโตะนอ่ื ๆ ใน หอ งเคน้าีคยุอเ่รืงอะไรกัน อยู เราลองป ลอ ยเจาภ าพ ไวค น นงโึท่ตะี้นี แลวใหส ม ากิชคนนอ่ื “เดิน ท าง” ไป โตะนอ่ื เอาเม ลด็พันคุธว าม คิดจ ากการคยุกัน ของเรา ไปอ่เชืม โยงาเขกับความ คิด ท่ทีางโตะนอ่ื กำ ลังสารงสรรคอกยนัู เถอะ” ทกุคนเหน็พอ งวาอข เสนอน้ัฟงด นูาสนกุดี หลังจ ากการสปรุ สองสาม น าทาเีขวผร ูม กเ็ดิน ไป รอบหอ ง มเจีาภ าพ เหลือป ระจ ำ โตะอหยงูน่คึน เพอ่ืนวรมโตะกก็ระจ ายกันไป ตามโตะตางๆ เพอ่ืคยุกันตอ ไป.... 53

บ4่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ หกลัการของ“สภากาแฟ” เราสาม ารถใช “ส ภ ากาแ ฟ เ ” ปน โครงสารงของการป ระชมุ เชงิป ฏบิตักิาร 1-2 วนั หอรื เปน เคอ่รืงมอืสำหบรั จดัการสานเสวนาอยางแทจงริกไ็ ด วธิกีารยน้งัีสาม ารถนำไ ป ปบรั ใช ในการป ระชมุ เชงิป ฏบิตักิารใท่ชวธกิีี ารน่อืๆ เชน คุณ อาจจะมกีารป ระชมุ แบ บ เดมิ ๆ ม่ทีี คนงนโ่ะเตัหส่ย่ีลีม แลวจดัการแลกเปย่ลีนวาเขผา วูรม ไ ดยเรีนอรู ะไ รบางดวยรูป แบ บ ของ “ส ภ ากาแ ฟ กไ ” ็ด นอกจาก้นั คุณ ยงัอาจจะใช “ส ภ ากาแ ฟ ผ ” สม กับ วธิกีารน่อืๆ อยางเชน ในชวง “การด ำเนิน การ(Delivery)” ของ “การป ระชุม สุด ยอ ด การสืบ ถ าม ดวยค วาม น่ชืชม” (Appreciative Inquiry Summit) กไ็ ด 4 ตอ ไ ปเน้ปีน น้ขัตอนการเตยรีม การและการอำนวยการป ระชมุ แบ บ “ส ภ ากาแ ฟ” (1)าใจขเบดรทชิจใหัเ น เชน เดยีวกับ วธิกีารสำคัญๆ วธิกีารน่อื บ ท บ าท ห ลกัของอผู ำน วยการป ระชมุ คอืการ เตยรีม การพอร ม กับจผดัู การป ระชมุ เราจำเปนจ่ทะีตอ งบรั ฟงค วามนฝ ความ คาด ห วงั และความกลวัของเจาของงาน อเ่พืดวูาวธิกีารเน้หีม าะกับ เปา หม ายเฉ พาะหอรืไ ม  “ส ภ า กาแ ฟ” มกัจะเนน ไ ปป่ทีระเดน็ส่ทำีคัญตอ องคก ร หอรืเปนญปห าจ่ทะีตอ งไ ดบรั การแกไข โดยเวร็ แนน อนวา เราตอ งไ มลมื คยุอ่เรืงป ระเดน็คำถามจ่ทะีเปน ตวักำหนดกรอบ ของการ สนท นาใน “ส ภ ากาแฟ แ ” ละตดัสนิใจวาใครควรจะไดบรั เชิญเปนเขผาวูรมใน “ส ภ ากาแ ฟ” ปนต(เมริ2่)ีทสา่นงรท้พีื ใน กจิกรรม “ส ภ ากาแ ฟ ส ” วน ให ญเขผาวูรมงโนะต่ท่สั่ทีีาม ารถงน่ไัถดง่ึสหี าคน จดัโะต กระจายกนัไ ป ในหอ งขนาดใหญอเพ่จ่ืทะีไ ดวาม่ทงีี ใหเดนิ ไ ดส ะดวกร ะหวางโะต ลองสารง บ รรยากาศารนกาแฟ จงริๆ โดยการปผูาปโะูตแ ละวางแจกนัดอกไ มส วยๆ ไ วบ นโะต จดัให มกีาแฟ ชา และน้ำม่ดื ไ วต ลอดการป ระชมุ ตกแตงห อ งใสหกรึู อบนอุ และในระหวางการ สนท นากอ็าจจะมกีารเปด เพลงเบ าๆ หอรืดนตก่ทรีรีะนตุ ใหน่ตืตวัไ ป ดวยกไ็ ด ข้นึอกยบัู บ รรยากาศคณุ่ที ตอ งการสารง 54

สภากาแฟ (3) สำรวสญจำค่นัปดทร็ีเะ โท่ตะีตางๆ เขาผ วูรมม่เริการสาน เสวน าใน ป ระเดน็อผทู่ ำีน วยการป ระชุม แ น ะน ำขึ น้ ในการป ระชุม ให ญ เราใชเค อ่รืงฉาย LCD น้ขึค ำถ าม ไวบ นจอ ค ำถ ามน้นัค วรจะกระนตุ ค วาม สน ใจกอ ใหเกดิ การแลกเปย่ลีน และกอ ใหเกดิ การสาน เสวน ามท่คีี วาม ห ม าย (4)สงมสเกรวิารสวนมรี ข อกงทุคน พนนเ้ปทื่ท่กนีีั เอง และกมลุ ขนาดเลกง็น่ลท่อัี มโตะกนั จะชวยใหทกุ ค นสกึรูสบ ายใจะ่ทีมี สวนวรม อยางไรกต็าม อผู ำน วยการป ระชุม อาจแน ะน ำห ลกัป ฏบติว่ัทิไัป บ างป ระการ ยเ่กีวกบั การสาน เสวน าใน ตอนม่เริกจิกรรม อาน รายละเอยีดของห ลกัเห ลาไน้ดใีน สวน แนวทางป ฏบิตัิ 4 (อ5ม่)โยืชเมงมุหอ่ลงทีากห ล าย “ส ภ ากาแ ฟ แ ” ตล ะรอบ มกัจะใชเวลาป ระม าณ 20-30 นาที ห ลงัจากน้นเขาผั วูรม จะไดบรั การสนบั สนุน ใหเป ย่ลีน โตะใน ขณ ะาเจท่ภีาพ ยงัค งงน่อโทัต่ยะี ูเดิม เพอ่ืตอ นบรั มผู าให ม  และเพอ่ืสปรุ ป ระเดน็งไส่ท่ดิมีกี ารแลกเปย่ลีน กนั ไป แลวโท่ตะี้นั น เราจะท ำปรู แบ บ้ นี สองถงึสาม รอบ ใน รอบ ตอ ๆ ม า อาจจะนเปก ารสน ท น ากนั ใน ป ระเดน็ เดมิ เพอ่ืลงลกึใน เนอ้ืห าห รืออาจจะงต้คั ำถ าม ให มกไ็ด ใน ตอน ทาย การน ำเสน อน้สัๆ ตอ กมลุ ให ญจะ ชวย สปรุ ผลการแลกเปย่ลีนได (6) วฟงมนร กแัลหะ าปรดแูบกซิเ้บ่ำๆีท เขาผ วูรมจะไดฟงเขาผ วูรมค นน่อืๆ โทต่ะี แบงป น ป ระเดน็ห ลกัวรม กนั และพัฒ นาค วาม คดิ ตอ ไป ผาปโูตะท่ทีำจากกระดาษ(สวน ให ญจะ ใชก ระดาษ ฟลิป ชารต) สาม ารถ ใชเพอ่ื จดบนั ทกึ ห รือวาดภาพ ได บนั ทกึเห ลาส้นีาม ารถ น ำม าแ สดงนเปก ารน ำเสน อแ บ บ นทิรรศการในภายห ลงัได งท้ัห ม ดเน้ปีน อเ่รืงขอ งการงต้ัค ำถ าม ใหถกู! 55

บทที่ 4 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน ผูเชี่ยวชาญเรื่อง “สภากาแฟ” ย้ำแลวย้ำอีกถึงปจจัยของความสำเร็จ นั่นคือ การตั้งคำถามที่มีความหมาย! ใชแลว คำถามที่นำมาคุยกันใน “สภากาแฟ” นั้นเปนสิ่งสำคัญที่จะทำให “สภากาแฟ” ประสบความสำเร็จได การตั้งคำถามที่ทรงพลัง ถือเปนศิลปะและทักษะขั้นพื้นฐานของผูอำนวยการประชุมที่ดี “สภากาแฟ” ของคุณ อาจคุยกันเรื่องคำถามประเด็นเดียว หรืออาจจะมีการตั้งหลายคำถามเพื่อใหมีการคอยๆ คนพบคำตอบตอเนื่องไปในการสานเสวนาสองสามรอบก็ได หลักสำคัญในที่นี้ก็คือ คำถามที่เราตั้งและวิธีการถามคำถามนั้นจะทำใหเรามีจุดเนนที่ สงผลอยางยิ่งตอผลของการสนทนา ตัวอยางเชน ถาเราถามวา “มันมีอะไรที่ผิดพลาด บางและใครจะตองรับผิดชอบ” ก็เทากับวาเราไดตั้งคำถามที่พยายามระบุปญหาและ 4 ชี้ตัวผูรับผิดชอบ(เราจะคุยกันเรื่องนี้ตอในบทเรื่อง “การสืบถามอยางชื่นชม” ) แมวาจะมีตัวอยางวาการตั้งคำถามเชนนั้นเปนเรื่องดี แตผูจัดการประชุม “สภากาแฟ” ที่มี ประสบการณพบวาถาเราถามคำถามที่ชักนำใหมีการสำรวจความเปนไปไดตางๆ ก็จะมี ประสิทธิภาพมากกวาการตั้งคำถามที่เนนอยูที่ปญหา คำถามที่นาสนใจจะเอื้อใหความรูและความสรางสรรคกอตัวและพัฒนาขึ้น เราควรตั้ง คำถามที่เกี่ยวของกับผูเขารวมและความสนใจของพวกเขา ผูคนจะมีสวนรวมอยางลึกซึ้ง เมื่อเขารูสึกวาตนไดแบงปนความคิดของตนตอคำถามที่สำคัญกับตน คำถามที่ทรงพลัง จะนำไปสูความคิดและปฏิบัติการใหมๆ ดูตัวอยางคำถามที่อาจจะตั้งไดดานลาง แตอยาลืมที่จะตั้งคำถามของคุณขึ้นมาเองดวย 56

สภากาแฟ คำถามของ“สภากาแฟ” ตอไปนี้เปนคำถามที่ผูอำนวยการประชุมแบบ “สภากาแฟ” พบวามีประโยชนในการกระตุนใหเกิด ความรูใหมและการคิดแบบสรางสรรคในสถานการณตางๆ ทั่วโลก ลองพิจารณาคำถามตอไปนี้แลว เริ่มวิธีการคิดสรางสรรคของคุณเองเกี่ยวกับคำถามที่เหมาะสมที่สุดกับสถานการณของคุณ คำถามสำหรับรอบแรก ● คำถามใดที่ทำใหเกิดความแตกตางอยางใหญหลวงกับอนาคตของสถานการณที่เรากำลัง พิจารณากันอยูนี้? ● อะไรคือสิ่งที่สำคัญสำหรับคุณเกี่ยวกับสถานการณนี้ และทำไมคุณถึงใสใจ? ● เรามองเห็นโอกาสอะไรบางในสถานการณนี้? ● จนถึงตอนนี้เราไดรูอะไรบาง หรือยังคงตองเรียนรูเกี่ยวกับสถานการณนี้อยู? 4 ● ในสถานการณนี้มีความทาทายและโอกาสอะไรบาง? ● เราตองมีสมมติฐานอะไรเพื่อทดสอบหรือตั้งคำถามในการคิดเกี่ยวกับสถานการณนี้? ● คนที่มีพื้นฐานความเชื่อตางจากเราพูดถึงสถานการณนี้อยางไร? คำถามเพื่อเชื่อมโยงความคิดและหาความเห็นที่ลึกซึ้งขึ้น ● สิ่งที่คุณไดยินและมีความหมายอยางแทจริงสำหรับคุณมีอะไรบาง? อะไรที่ทำใหคุณ ประหลาดใจ? อะไรที่ทำใหคุณสงสัยหรือทาทายคุณ? คุณอยากถามอะไรในตอนนี้? ● อะไรที่ยังหายไปจากภาพรวม? อะไรที่เรายังมองไมเห็น? เรายังตองการความชัดเจนในเรื่องใด? ● สิ่งสำคัญที่สุดที่คุณไดเรียนรูหรือเขาใจคืออะไร? ● มีอะไรบางที่คุณยังไมไดพูดแตเปนสิ่งจำเปนในการที่จะทำใหเกิดความเขาใจ/ความชัดเจน อยางลึกซึ้งขึ้น? คำถามที่มองไปขางหนา ● จะตองทำอะไรบางเพื่อใหเกิดการเปลี่ยนแปลงในประเด็นนี้? ● สิ่งใดที่ทำใหคุณหรือพวกเราทั้งหมดรูสึกเกี่ยวพันอยางเต็มที่และมีพลังอยากทำงานใน สถานการณนี้บาง? ● มีความเปนไปไดอะไรบางในเรื่องนี้ และมีใครสนใจบาง? ● เราตองมุงความสนใจไปที่เรื่องใดในขณะนี้ เพื่อที่จะกาวตอไป? ● เราจะสนับสนุนกันและกันในการกาวตอไปไดอยางไร? เราแตละคนมีอะไรเฉพาะตัวที่ทำไดบาง? ● จะมีสิ่งทาทายอะไรเกิดขึ้นไดบาง และเราจะจัดการกับมันอยางไร? ● มีเมล็ดพันธุอะไรที่เราตองบมเพาะรวมกันในวันนี้ เพื่อที่จะสรางความแตกตางใหกับอนาคต ของสถานการณของเรา? 57

บ4่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ราเจสาะงรบรรยากาศแบบสภากา อ แ า ฟ งดรยไ? อ  ไดางยไร ? 4 58 ขนาดของ “ส ภ ากาแ ฟ น้ข ” ึอกบยัู น้พขื่ทีองการป ระชมุเร่ทาีมี โดยว่ทไัป แลวมนัไมส ำคัญ วาคุณ จ ะมคี น 30 ค น ห อรื วาสองสามอร ยค น แน วคดิห ลกัก็คอืการสารงบ รรยากาศ่ที ชวยใเขหา ผวูรมสกึรูสบ ายใจ และอผ น คลาย เอขมา่ ผวูืรม ม าถงึพ วกเขาควสรกึรูไดโด ย ทนัทวาีไน่มใีชก ารป ระชมุแบ บ ป กวต่ทิไัป ● เลอืกนพ้มทแ่ื่ีทีีสงสวางตามธ รรมชาติ งนส่่ทัีบ าย อุณ หมกูภิำลงัพ อเห มาะ และสามารถ มองออกไป เห็นวิขางนอกได อเ่พืสารงบ รรยากาศนท่าีอมยู ากน้ขึ ● ทำใหป่ทีระชมุ ดเูห มอืนารนกาแฟจงริๆ โดยมะโีตก ลม เล็กๆ งนท่่ไถดังี่สึหี าคน ถาง่นั ไคด่สีนจ ะดสท่ดีุี อเ่นืงจ ากห ากนอ ยกวาน้นัจ ะทำใหไมไดมมุ ม องห่ทีลากห ลาย แตถา มากกวาหาคนก็จ ะทำใเขาห วผูรม มีป ฏสิมั พนัธกนั ไดไมว่ทถงัึ ● ใาชผปะโูตส วยๆ และแจ กนั เล็กๆ ใสด อกไมวางไวบ นะโตแ ตล ะตวั ถามจดัู ผการ สถานวา่ทมีตีน ไมใหเราขอยมื ม าตกแตงส ถานห่ทอีรืไม  ● วางกระดาษ แนผ ให ญๆอยางนอ ยสองแนผ ไวบ นะโต พอร ม ป ากกาสตีางๆ อเ่พืใหใช จ ดบนัทกึความ เห็น กระดาษ และป ากกาสำห บรั การจ ดโตนการวาดภาพ และการ อเ่ชืมโยงความคดิ ● คุณ อาจ ท ด ล องตกแ ตงหอ งใ น ลกัษ ณ ะของการแ ส ด งศลิ ป ะห อรื การตดิ โป ส เตอร ผท่นงีั งซ่อึาจ จ ะทำแบ บางยๆ เชน ตดิกระดาษ ฟลปิ ชารต เขท่ยีีนขอ ความ สารงแรง บนัดาลใจ ● ควรเปด เพ ลงคลอเบ าๆ ดนตเปท่รีดี ดงัเกนิไป จ ะรบ กวนการสนทนา ควรจ ะตอ งระวงั ในการเลอืกดนตใรีหเห ม าะ ● เอ่พืใหเกยี รตธิ รรม เนยีม ป ฏบติัขิองชมุ ชน และแสดงการตอ นบรั ขับ สู ค วรจดัใหมี อาห ารวางและเคอ่รงืม่ดืตาม ความ เห ม าะสม ในภาคใตของป ระเทศไทยนยิม ใชค น ชงชาแบ บ โบ ราณและจดัใหมอี าห ารวางไวต ลอดการป ระชมุ

สภากาแฟ ในการจดั “ส ภ ากาแ ฟ เลก ” ็ ๆ ในพ มา เราไดน ำเฟ อนรเจิ อปร กตอิอกไป จาก หอ งป ระชมุ แลวงส่พั รม จากชางท ำพ รม ในน้พมื่ทีาแท น เรางต้โัตะ ชาเลก็ๆ แลวใหทกุ คนงน่กัับ น้พื เปน่นี การปบรั บ รรย ากาอศเอ้่ทตืีอ การสาน เสวน าแบ บ ไมเปน  ท างการใหเขา กับ ทอ งน่ถิ อำน วผูยการอปรมไร?่ะชะหาุทมีีน คุณ ควรจดั ป ระชุม โด ย เลอืกอใ ชำูผน วย การป ระชุมมท่ีปี ระส บ การณไป กอ น จน กวาคุณ จะาผนการกฝฝ นมาอยางดแีลสกะนึรู่มัใจจ่ทีะอำนวย การป ระชมุเอง อยางไรกต็าม ถาคุณ ไดบรั เลอืกใหเปอน  ำูผนวย การป ระชมุ ของ “ส ภ ากาแ ฟ เร ” ามคีำแนะนำดงัตอ ไป้ นี กอ นน่อื ตอ นบรเขัา วรูผมอเ่มืพ วกเขาม าถงึและเชิญ ใหงนโ่ท่ัตีะ อเ่นืงจากคนสวนใหญ  4 จะงน่ลังกับ คนต่ทีนเอจกงั รูกอ น คุณ จงึตอ งสลับงนท่่ขัีอเขาง วรูผม กอ นจ่ทะีม่เริกจิกรรม “ส ภ ากาแฟ” แนะนำเขาใวหรผูมจก ั รู “สภ ากาแฟ โ ” ดย การอธบิ าย หวัขอ หลกัของการป ระชมุ “สภ ากาแฟ” คง้น้รัี คุณ อาจจะใชก ารนำเสนอโดย พ าวเวอพร อย ทเอ่พื ใหเหน็ ภ าพ ชดัเจน อธิบ ายน้ขัตอน การป ระชมุ ของ “ส ภ ากาแ ฟ” และเขยี นน้ขัตอน เห ลาน้นัไวบ น กระดาษ ฟ ลิป ชาตร แลวแป ะใหเหน็ ไวต ลอดการป ระชมุ เปน่นี สวน สำคัญ อเ่นืงจากคุณ ตอ งการ สารงน้พปื่่ทีีลอดภยั สำหบรั การสาน เสวน า! อธิบ ายน้ขัตอนการเลอืกเจาภ าพ แตล ะโตะ งซ่สวึนใหญ แ ตล ะโตะ จะหอ่ทาีาผูสาม าเปน เจาภ าพ เอง เตอืนเขใาหวรูผม จดบนัทกึความ คดิไท่ดีจ ากการสน ท น า ส่ทีำคัญ ๆ ไว งส่ใิห มๆ เกท่ดิี้นขึ และคำถาม แน ะน ำคำถาม ของแตล ะรอบงซ่จึะใชเว ลาสน ท น ารอบ ละ 20- 40 น าที หอรื จะอธิบ าย ไป ทลีะรอบ กไ็ด คุณ ควรจะเขยี นใหเหน็ ภ าพ โดย ใชเคอ่ รืงฉาย สไลด,  กระดาษ ฟ ลิป ชาตร หอรืวธิกีารน่อืๆ ดเท่หูีม าะสม สำหบรั ป่ทีระชมุ และจำนวคนนูผเขท่าวีรม อยาเขยี นคำถาม ไวใน กำหนดการ 59

บ4่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ หลงัจากแ่ทตีล ะรอบ คำถาม จบ ลง ใเหขาผ วรู ม ยายไป ยงัโตะใหม  และใหเจา ภ าพ ตอ นบรั มผู าใหม แน ะน ำใหมกี ารเม่พเิติม ป ระเด็น จากน้นัจมึง่เริสน ทน าใน คำถาม ตอ ไป กระนตุ ให เขาผ วูรมใปช ากกาและกระด าษ บ น โตะ าจนภปนเ าฉพเั ปรจะำะนตโอฉต ังทำอรไะาบง? จดั การใหแ น วคดิ ความ เห็น และการคน พ บ หลกัๆงท้หัม ด ถกูเขยีน ลงกระด าษ ฟ ลิป ชารต กระนตุ ใหส ม ากิชขดี เขยีน และารงขอ ความ ลงกระด าษ ฟ ลิป ชารต บ น โตะ ยงัคงงน่อโทั่ตยะี เอู่มืคนน่อืออกไป แลว และตอ นบรัม่ทผีาูใหม  4 สรุป ป ระเด็น สำคัญ จากการสน ทน ารอบ กอ น ใมหผ ูาใหมฟง  เพอ่พื่ทีวกเขาจะไดใคช วาม คดิ จากโตะ ของตน ม าคดิ เม่พเิติม แนวทางการต“ปิบสัฏิภากาแฟ” ใน การป ระมุชแบ บ “ส ภ ากาแ ฟ น ” ้นั มขีอ ป ฏบิตัหิรือกฎบ างป ระการเร่ทาีควรยึด ถือ ไป ใน ทางเดยีวกนั นเช คนพท่ดีู ควรจะถายทอด ความ คดิ ของตน ใดหัช เจนสทุ่ดีจ่ทีะทำได  สวน คนน่อืๆ ใน โตะควรจะฟงอยางต้ใัจ ทุกคน ควรยอมบรั มุม ม องของพผดูู แมวาจะ แตกตางจากมุม ม องของตน ม ากก็ตามอผู ำน วยการป ระมุชควรสนับ สนุน ใหเขาผ วูรม ทุกคน ฟงอยางมเีจตน าเพอ่ืทำความ เขาใจ เยรีนรู แบงนป  และเพอ่จื่ทีะไดบรั อทิพธิ ลจาก แน วคดิน้นั อผู ำน วยการป ระมุชควรแน ะน ำแน วป ฏบิตัิ “ส ภ ากาแ ฟ” ตอ ไปกอ้นี นม่เริ การป ระมุช และเขยีน ตดิ ไวใน หอ งดวยกระด าษ ฟ ลิป ชารต หรือดวยวกธิีารสารงสรรคนอ่ื ๆ ● เนนอเ่รท่ืงสี่ทีำคัญ ● แบงนป ค วาม คดิ ของคุณ ● พดูงคส่ท่ิุีณ คดิ และพดู จากใจของคุณ ● ฟงเพอ่จื่ทีะเขาใจ ● อ่เชืม โยงความ คดิ ตางๆ เขาดวยกนั ● ฟงวรม กนั เพอ่ืความ เขาใจลท่ึกีงซ้ึและคำถามหท่งย่ีลัึก ● เลน ขดี เขยีน วาด ปรู- สนับ สนุน ใหเขยี น ลงบ น กระด าษ “ผาปโูตะ” ● สนุกกับ การสน ทน า! 60

สภากาแฟ ใน “ส ภ ากาแ ฟ” อาจจะเปน ป ระโยชนถา เรามี “ไมส ำห รับ พูด” (Talking 4 Stick) หอรืงส่ขิองเปท่นี สัญ ลกัษ ณของการพดูค่ทีน สาม ารถสงต อ กนั ไป บน โตะ ไดธวิกีารคอกื็ คนถอ่ทืีไมส ำหบรั พดูน้นัไดบรัสทิธจ่ทิีะพดู สวน คนน่อืตอ งฟงอยางงต้ใัจ อเ่มคืุณ คดิ วาอาจเกดิ การสน ท น าขด่ัทีแ ยงก นั หอรื เตม็ ไป ดวย อารม ณ  ไมส ำหบรั พดู้ นี อาจเปน เคอ่รืงมอืเสมริดท่ใีีน “ส ภ ากาแ ฟ อ ” เ่นืงจากจะทำใหค นมจงีัหวะต อบสนองชาลง แ ละบงัคับใพหงดทูู้ผัแ ลฟงะพ ผูจิ ารณ าอยางงต้ใัจม ากน้ขาึวกำลั งพดูอะไรกนัอยู ไมส ำหบรั พดูสาม ารถใชอ ะไรไก็ด แ ตคณุ ควรจะใชของยเก่่ทีวีขอ งกับหวัขอ การป ระชมุ หอรืกมเขาล วรูุผม น้นัๆ ใน “ส ภ ากาแ ฟ มทล่ ” ูี นธิิฟ ดรีคริ เอแ บทร(FES) ใหก ารสนับสนนุ บางคง้ รั เราไดใชแ ครอท พกริมตุ แ ต งกวาแ ละขาวโพ ดเปน ไมส ำหบรั พดู เพ ราะเปนกั ผ ห่ทีาไดางย แ ละทำใหค นขบขนัไดแ มใน การสนทนาเขท่มี ขนยเ่กีวกับการสงเสมริ สั นตภิ าพ อ่นีาจจะฟงดเหู มอืน เปนอ่ เรืงกเดเ็ลน แ ตไมส ำหบรั พดูส้นีาม ารถเปย่ลีน แ ป ลงความวเร็ ในการสนทนาแ ละการบรใันรูการอ่สืสารขอคง นูผ ไดจงริ แ ละเปนง ตส่ท่ิอี งนำม าป ฏบิตัจิงริ จงึจะนเห็ผลแ ละไดบรัการยอมบรั 61

บ4่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ กธาีรวแิสดงคแลวคะามวจารใา อ มูขอ น เ อนปภ อ หกเ า ก ็เมพ หม า นปเ ใ ห  าภเ็ใ  าพ ปรช่นะ ม ใท ุ ุีม ใทช่ผวธกี ิูี าร “ส ภ ากาแ ฟ” ไดเส น อแน วคดิอนัยเ่ยีม ยอดยเ่กีวกับ การท ำให  “ค วาม รู รวม ห”มู (Collective Knowledge) ไดแ สดงออกม า เวธร่ทิีาีอาจจะลองพจิารณ าดู มีดงัตอ ไป้ นี ใช“นกัวาด ภ าพ บัน ทกึการป ระชุม” - กจิกรรม “ส ภ ากาแ ฟ บ ” างค้งรั(รวม ถงึการป ระชุม กลมุ ให ญน่อื ๆ) จะจดัใหมนีกัวาดปรู มืออาชีพ คอยวาดความ คดิของกลมุ ลงบ น กระดาษ ฟ ลิป ชตาร หรือบ นพ้นืผ่ทีนงเตั่ทยีรี ม ไวโด ยใชขอ ความ และปรู ภ าพ เพอ่ืแสดงผลข อ งก าร 4 สน ท น า ห นานไ้ท่มีีไดตอ  งการเพยีงคนม่ทีีกัษ ะท างลิศป ะ แตยงั ตอ งมคีวาม สาม ารถ ในการจับ ป ระเดน็ของการสนทนาไดอ ยางรวดวเร็และถกูตอ งดวย ทวัรให รอ บ - หลงัจากน่ทีำผลของการสนทนาแตล ะโตะ ไป ตดิไวบ นผนงัแลว คุณ ควรจะ จดัใหมเวี ลาเพยีงพ อใเหขาผวรู มเดนิไป รอบ ๆ หอ ง และจดบนัทกึจากกระดาษ ฟ ลิป ชตาร เหลา้นั อาจจะเปน ในชวงเวลาพกัหรือกอ นทางอาหารกลางวนักไ็ด โพ ส ทอทิ ติด ค วาม เขาใจ - อกีวธิหีงน่กคึ็ือแจกโพ สอทิแ ผน ใหญใเหขาผวรู ม แ ล ะให  แตล ะคนเขยีนความเขาใจสำคัญ ของตนหงน่ปึ ระการลงบ นกระดาษ จาก้นัอผู ำนวยการ ป ระชุมเชิญ ใเหขาผวรู มตดิกระดาษ โพ สอทิข องตนลงผนงัหรือบ นกระดา นจด่ัทเีตยรีม ไว ถาย ห นงั ส้นั - ถายภ าพ การป ระชุม ของ “ส ภ ากาแ ฟ เ ” พอ่ืใหค นไท่มไีดม าเขาวรม ดใูน ปรู แบ บ ของห นงนั้สั วธิกีารน้ไมีมคีาใชจา ยสท่งูนีกั ปจ จุบนั น้กีลอ งดจิติอลขน าดเลก็ก็ สามารถ ถายวดโิีอไดางย และคอม พวิเตอขอร งเรากม็กัจะมโีป รแกรม ตดัตอ หนงัอแย ลูว ขอ ค วรระวงั ข อ ง การราย ง าน ผ ล จ ากแตล: ะ เร โ า ต ไ ะ ม  ไดตอ  งการ “ราย ง าน” แบ บ มาตรฐ านจากแตล ะโตะแตเราตอ งการจ่ทีะไดยนิ จากคนในกลมุ โดยรวม ยเ่กีวกบั วาอะไรพ่ทีวกเขาเหน็เปน อเ่รืงสำคัญ เน้อืหาการสนทนาสวนใดท่ทีรงพ ลงัและยงัคง ตดิคางอใยนู ความสกึรูของเขาผวูรม และมปรูี แบ บ อะไรบางพ่ทีวกเขาสงัเกตไดจากทุกรอบ การสนทนา เป่นนี ปจ จยัสำคัญปท่่ทีีระชุม จะสารงความ ห ม ายให มให เกดิ้ นขวึร ม กนั ได เอ่มืแตล ะคนแบงป นงมสท่่คิีีวามหมายสำหบรั ตน ปรู แบ บ กน้จ็ีะดำเนนิตอ ไป และป รากฏ ให ทุกคนเหน็ชดั้นขอเึ่รืยๆ ง้ตัคำถ ามเชน วา “อ ะไรท่ี‘โด น ใจ’คุณ จ รงิ ๆ ใน การส น ท น ากัน ใน วัน น”้ี 62

สภากาแฟ เวรธ่ทิีาีขอแนะนำเปน อยางย่แิตก ลับ ไมคอ  ยมคีนใชกนั นกักค็อื การทบ ทวน งเสก่ท่ดิิีน้ขึในชวงทายของวธิกีาร “ส ภ ากาแ ฟ เ ” ราอาจ ใหเขผาูวรมงนเ่ยงัี บ ๆ ห อรื เปน กมลุ เลก็ๆ แลวท บ ท วนงสเก่ท่ิดิีน้ขึห อรื ไดเยรี นใรนู วนั้ นี ใน ฐาน ะอผู ำน วยการ ป ระชุมคำถามตอ ไปมน้ีพีลงัอยางย่ใินการปด การป ระชุม ● ถาวนัเร้นาีตอ งพูดเปน เสยีงเดยีวกนั เราจ ะพูดวาอะไร? ● เราเหน็อะไรเร่ทาวีารเูปน ผลลพัจธา กการสนทนาของเรา? ● มคีำถาม เชงิลกึใดบางเกท่ดิีน้ขึจ ากการสทนาของเรา? งส่ญำคัิสบางปรกะาร 4 ขอใหจ ำไวา “ส ภ ากาแ ฟ เป ” น วธิกีารอนัยอดยเ่ยีมส่ทีาม ารถนำไป รวม กับนวธ่ิอีืๆ ไดางย เชน “พ้น เืท่สี ร”ี ห อรื “การสืบ ถ าม ดวยค วามน่ชืช ม ง ” ซ่จึ ะกลาวในบ ทถดัไป นอกจ าก้น “ ี ส ภ ากาแ ฟ ย ” งัสาม ารถนำไป ผสานเขาไวใน การป ระชุม แบ บ เดมิ ๆ วธใิีดกไ็ด ผม ไดมสีวนวรม ในการป ระชุม ห ลากห ลายใน ชวงห ลายปผา่ทีน ม า และไดต กลงกับจผดูั ป ระชุม ใหมกี ารป ระชุม ห งน่หึ อรื สองชวงไท่มตีอ  งมกีารน ำเสน อพ าวเวอพรอ ทยแ ละการ กลาวอะไรยาวๆ แตจดั เปน การสนทนาแลกเปย่ลีนแบ บ “ส ภ ากาแ ฟ แ ” ทน เกอืบ จ ะใน ทุกกรณี เผขาู วรม สวน ให ญให ค วามวรม มอือยางแขง็ขนั อยางเห็น ไดชดั ตวัอยางหงนผ่่ทึีม นกึออกเปน การสานเสวนานานวน่ัสี่ที มูลนธิิฟ ดรีคริ เอแบทร จดัอเ่มื เดอืน พฤ ษ ภ าคม 2552 ใหกบั ปผู ระกอบ วชิาชีพอ่สืม วลชน จ ากป ระเท ศไท ยและอนิ เดยี ในกรุงนวิเดลี ระห วางชวง “ส ภ ากาแ ฟ” ทุกคนไดมโีอกาสในการมสีวนวรม อยางว่ทถังึ เขผาู วรม จ ากป ระเทศไทยมทข่ีอี จ ำกดัดานภ าษ ากก็าวขาม อุป สรรคทางภ าษ าไดอเ่นืงจ าก พวกเขาสกรูึ สบ ายใจจ่ทีะพูดภ าษ าองักฤ ษ ในการป ระชุม แบ บ กมลุ เลก็ม ากก วา ห ลงัจ าก “ส ภ ากาแ ฟ จ ” บ ลงเขผาู วรม จ ากไทยและอนิเดยียนืน้ขึและแสดงความน่ชืชม ตอ วธิกีารนี้ บ างคง้เรัาเพยีงแคตอ  งการความน่มัใจ เลก็นอ ยอเ่พืจ ะทำอะไรแ่ทีตก ตางออกไป 63

บ4่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ อตยงเม่รีงี่ทิ ส การจดัหอ งตามบ่ทีรรยายไวดา นลางเปน้นี แบ บ อดุม คติ ในความ เปน จงริจะหาอ่เงืนไขส่ทีม บรูณ แ บ บ อยางไน้ดีย าก เพ ราะฉะน้นัจึงขอใหคณุ มคีวาม สารงสรรคเขา ไว!  การจัด หอ ง ● หอ งมท่แีีสงสวางตาม ธรรม ช าตจิะเห ม าะเปน อยางง่ยิ าถห าไมได  ใหจดั วางตน ไมห อรื ดอกไม  ไวรอ บ หอ งเพอ่ืสารงบ รรยากาศแบ บารนกาแฟ ● ห าโะตเลก็ ๆ งนถงึท่ส่่หัีีาคน ไดอ ยางสบ ายๆ าถจะใหดคี วรจะเปน โะตก ลมอเ่นืงจากมนั จะสารง บ รรยากาศแบ บารนกาแฟไดดกี วา แตโะตเห่สยี่ ลีม กใ็ชก ารไดเชน  กนั จำไวาาถมคีนงน่แัตล ะ 4 โะตนอ  ยกวาค่สีนกอ็าจจะทำใหไมมมีมุมองห่ทีลากหลายพ อ และาถมมี ากกวาหาคนกจ็ะทำใหมี ป ฏสิมัพนัธระหวางบคุคลนอ ยเกนิไป าถไมมโะี ต กส็าม ารถจดัเกหา่ส้อีรืีหาตวัเปน ปรู ตวั U กไ็ด แลวใหค นขยับ เกาเขา้อีม า ปด วงอเ่ม่เรืิการสนทนา แตใน กรณคณ้นีุี กจ็ะไมมกี ารขดีเขยีนและการวาดภ าพ แกตยน่ง็ัี ดกีวาการไมมี “ส ภ ากาแ ฟ เอ ” าเสยีเลย ● พ ยายาม หาหอ งขนาดใหญเพอเข่ผาท่ ืวูรีม จะสาม ารถเดนิไป ม าระหวางโะตได ส ะดวก ● จดัโะตให ก ระจายไป อยางไมตอ  งเปน ระเบยีบ หอรืเปน แถว ● ปโะูตให ดดูแีตไม ดเปู น ท างการ าถห าไมได  ใชผา ปโะูตสขี าวกไ็ด เพยีงการจดัใหมกี ระดาษ ฟลิป ช ารต ไวบ นโะตกส็ ารงความแตกตางไดแ ลว ● ดวาูมผี นงัสวนใดวางบาง เพอ่ืนำกระดาษ จากโะตไป ตดิไวห ลงัการสนทนาจบ ลง ● มโะีตวางกาแฟ ช านมำ่ด้ื และอาหารวาง ไวส ำหบรัเขผา วูรม ● จดัโะตไวอกี ชดุหนาหอ งสำหบรั วางเอกสารและอุป กรณ ข องจดผัู ป ระชมุ และอผ ำูนวยการป ระชมุ อุป กรณ  ● กระดาษ ฟลิป ช ารต สาม ถงึแ่สีผน บ นโะตแ ตล ะตวั(คลายๆ โะตต ามารนกาแฟ ค่ทีนมกัจะเขยีน ลงบ นผาปโะูต) สำหบรั บนัทึกและเผ ยแพ คร วาม เขาใจลึกงซว้ึรม กนั ● วถยกาแฟหอรืแกวนำส้ำหบรั ใสป ากกาสตีางๆ วางไวทกุ โะต ● แจกนั เลก็ๆ ห นง่ึใบ พ อร ม ดอกไมบ น โะต ดอกไมค วรจะเปน ดอกเลก็ๆ เพอ่จื่ทีะไดไม บงั ห นา เขผา วูรม ● าปยอ่ชืและเกาส้อำีหบรัเขผา วูรม(โดยมเห่ทีีลอืสำหบรั เพม่ เิกาไอ้ด)ี  64

สภากาแฟ เคอ่รืงมอื ● เคอ่รืงฉาย LCD, จอ และกลอ งดจติิลั ● ระบ บ เสยีงมท่ลีีำโพ งดๆี ส่ทีาม ารถเลน ซดีหีอรือเ่ชืม ตอ กับ คอม พวิเตอไรด อยาลมื เตยรี ม เพ ลง ม าดวย ● ไ ม โครโฟ น(ถาเปน แบ บ ไสร ายจะงดย่)ีิ ● กระดาน ฟ ลิปชาตร สองถงตวึ่สัี พอร ม กระดาษ ฟ ลิปชาตร ● ปอุกรณน่อืๆ ว่ทไั ป เชน ปากกาหวัให ญ เท ปกาว ปากกาดนิ สอ กระดาษ โพ สทอทิ ขน าดให ญ  อเกยอสว่ขางรากนอีเปมอร่ลมตแกลขะงมทิเลคอู่ีะิบพิเ 4 David Isaacs และ Juanita Brown จดัท ำเวปไ ซทดยทเ่่ยีีีมยเ่กีวกับ “ส ภ ากาแ ฟ ่ท ” ี http://www.theworldcafe.com ณคุ สาม ารถาเขเปน สม าชกิ กับ พ วกเขาไ ดแ ลจะกั รกูับใกผชวีธาิู ร “ส ภ ากาแ ฟ น่อ ” ืๆ ว่ทโัลก พ วกเขายงัไยดเีขน ห นงัสอื อ่ชื The World Cafe: Shaping Our Futures through Conversations that Matter (“สภ ากาแฟ”: สรรสารงอน าคตดวยบ ท สน ท น าอนั สารงสรรค)  ตพีมิ พโด ยสำนกัพมิ พ  Berett-Koehler าขวดกคี็อื อยางนอ ยใน ป 2553 ห นงัสอืฉบับ น้จีะไ ดบรั การแปลเปน ภ าษ าไทย 65

บ5่ทีท “การอ อ กเดิน ท างกสูารคน พ บแ่ทีทจ รงิ้นั ส ายต าใคหู ม”  (Marcel Proust) ไมใช การแ ส วงห าแ ผน ดิน ให ม  แ ตเป น การแ ส วงห าดวย กาบรสถืาวมยดคน ชวา่มืช (APPRECIATIVE INQUIRY) คุณ อาจจะเค ยมีป ระสบ การณวาค น สวน ให ญมแี น วโนม จ่ทีะงมคุ วาม สน ใจไป ยงงัส่่ทิี ใชไมไดห อรืยงัไมม่เรใิ ชก าร เรามกัจะเนน ไปปท่ญี หาและพ ยายาม จะแกปญ  หา ในทาง ต รงกนัขาม วธิกีาร “การสืบ ถ าม ดวยค วามน่ชืช ม” (Appreciative Inquiry) หอรืเยรีกกนั น้สัๆ วา AI พ ยายามจ่ทีะกาวออกไป จากวธิีป กตขิองการแกปญ  หาแบ บ้ นี และม องไป่ ที การเปย่ลีนแป ลงเชงิองคก รและสงัคม โดยมจีดุเนนกท่อาียรูพัฒ นางใส่ท่ชิไีดผ ลแอ ลยวู ใหม ากน้ขึ วธิกีารรน้ะีด ม การเปย่ลีน แป ลงโด ยการเนน ไปจดุ่ทีเดนส่ทำีคัญ ขององ คก ร หอรืชมุ ชน และใชจดุ เดน เหลาน้นเัปน จดุม่เริตน ในการเปย่ลีนแป ลงสงัคม หอรือ งคก ร ทำไม ถึงเยรีกวธิกีารวาน้ี “การสืบ ถ าม ดวยค วามน่ชืช ม” ม ? ่เรวิิธิ กีผูาร้นี ไแด้ชจี งวา ความ หม ายของคำวา ‘appreciative’(ค วามน่ชืชม) ในภาษา องักฤ ษน้นัห ม ายถึงการใหคณุ คาและต ระห นกัถงึงดส่ท่่ิดุีีี ใน ตวัคน หอรื โลกรอบ ตวัเรา การยนืยนัจดุเดน ความ สำเร็จ และศกัยภาพ ของอดตี และปจ จบุนั และการม องงส่เิหลา้นี วาสารงชวีติ(สขุภาพ กำลงัใจ ความ สำเร็จ) กยริ า ‘inquire’(การสืบ คน ส อ บ ถ าม ใ ) น ภาษาองักฤ ษหม ายถึงการสำรวจและคน พ บ การถ าม คำถ าม และการเปด ใจม องโอกาส และความ เปน ไป ไดให ม  ดงนั้นวัธิกีารจน้งึยเี่กีวกับ ศ าสต แร ละศลิปของการงต้คัำถ าม่ ที ทรงพ ลงัและเปน ไป ในทางบ วก

การบสืถามวยดคนวชา่มืช บ ทแ้นีนะนำใหคณุ จกัรูหลกัการน้พืฐานของวธิกีารการสืบ ถาม ดวยความ น่ชืชม ซงป่เึ น อ่เรงืมท่รีีายละเอยีด ม ากพ อสม ควร วธิกีารส้นีาม ารถท ำไดโยสองวธิหี ลกัๆ คอืคุณ อาจจะจดังยรเส่ี่ทิีกาว AI summit(ป ระชมุ สดุยอด AI) ดโ ยมอีงคก ร ชมุ ชน หอรืระบ บ ม าป ระชมุวรม กนั สองถงวึน่ัสี หอรื คุณ อาจจะจดัวธิกีาร AI แบ บ ยาวๆมทเป่ีาีห ม าย อเ่พืท ำใหค น มสีวนวรม ใน การเป ย่ลีน แป ลงขน าน ให ญห อรื วธิกีารพัฒ น าเปน ระยะเวลา นานๆดโ ยป กมติกัจะนานสองถึงสาม ดเอืน ไมาวจ ะเลอืกวธใิีด คงเปน การคาด ห วงเักนิ ความ เปน จงรจิ่ทีะใหคณุ สาม ารถจดั หอรื อำนวยการป ระชมุ ชเนน้นัไดอเ  งหลงัจากอา่ทนี บ ทจ้นีบ แอตยาง นอ ยรเาคงไดให ภ าพ รวม ของ AI และกลาว ถงึงจส่่ทิีำปเ น ในการจดัป ระชมุ สดุยอด AI “การบสืถามวยดคนวชา่มช”ือคอืรไ? ะ 5 คำอธิบ ายวธิกีาร “การสืบ ถ าม ดวยค วามน่ชืช ม” สวน ใหญจมะ่นรเิต ในลกัษ ณ ะาว่ท:ี AI คอืยทุธศ าสตรส ำหบรั การปเ ย่ลีนแป ลงคง้สรัำคัญ ใช้หทห่เีนี็ ถึงสวน ดสท่ดีุีของ “งส่่ิที เปน อ”ยู (สถาน การณป จ จบุนั) อเ่พืน ำไปคสู วาม ฝน และความ เปน ไป ไดของ “ง่สิท่ี ค วรเปน” (อน าคตมอท่โีีกาสเปน ไป ได)  เป่นีน วธิกีารแบ บ มสีวน วรม อเ่พเืสมริ จดุ เดน และความ สน ใจอยาง ลึกซงแ้่ึทีฝงอใยนู ทกุระบ บ กลาว อกีนยัห นง่กึค็อื อเ่พเืสมริ ปจ จยั แหงศ กัยภาพ ของความ ปเ น ไป ไดจ่ทะี กอใหกเดิ การปเ ย่ลีนแป ลงในทางดท่แีีละมตเ็ ไป ดวย แรงบนัดาลใจ วตถัุป ระสงคข อง AI คอืการระปบ้ชุีจ จยัาตง ๆ อพเ่จ่ืทีะสเ มริ สารงและทำใหป จ จยัหเ ลานน้ั สม บรูณน้ขึ ใท่ชไีดอแ ย ลูวในกมลุ ชมุ ชน หอรืองคก ร AI น้นัตรงขาม กับ วธิกีารป ระชมุ ชเงิป ฏบกิิตัารน่อืๆ อนเ่ื งจากไมได ปเ น พเยีงวธิกีารแปเตน ป ชรัญ าดวย หลกัการมน้คีีวามอช่เาืวรเ าสาม ารถบ รรลปเาุห ม ายดนท่้ขีึีไดถา รเ านเน ไป ยงั งใส่ท่ชิไีดผล อแย ลูวม ากกาวจ ะนเน ไป ยงงปเัส่่ทิีน ปญ หา ใชวธกูผิี าร AI กลาว าวงรเส่ท่ิาี นเน ยำ้จะกลายปเ น ความ ปเ น จงริของรเา 67

บ5่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ยปเบรีทีเราหะงวกญารปแก หาแบมดบงก้เิัด“ัการบสืถามวดยค วนาช่มชมื” ตอ งแ กไข อ ะไร อะไรคอืปญ ห า สาเห ตุ ท างออก และแผน ป ฏบิตักิาร ตอ งสงเ ส ริม อ ะไร คดิในแขงอง: อะไรใชก ารไดอแยลวู  อะไรเปน ไป ได อะไรดกีวา แยกสถ าน การณอ อกเปน ยเ่สีงๆ เอ่พจืดั การ กับความ ซับซอ น “การเนน ปท่ญี ห า” บอกเปน นยัอแยลวู วามงส่่ีทิี เปน อดุม คตอิยู วกธิีาร AI จมง่ึเริโดยการเนน่ ที งส่เท่ิปีน อุด ม ค ตน้ินัแล ะร่ทาีก เห างของงส่ด่ิทีี อแยลวู  งต้สัม ม ตฐิาน วาองคก รกำลงัป ระสบกับปญ ห า งต้สัม ม ตฐิาน วาองคก รเปน แห ลงข องศกัยภาพ 5 จ่ทีะตอ งแกไข และจนิตนาการไทม่นม้สีท่สีิีดุ สม ม ตฐิานน้พืฐานของ “การสืบ ถ าม ดวยค วามน่ชืช ม” ● ในทกุสงัคม องคก ร หอรืกมลุ จะตอ งมอีะไรสกัอยางใท่ชกี ารได ● งเสร่่ทิาีใหค วาม สำคัญ จะกลายเปน ความ เปน จงริของเรา ● วกธิีารถ าม คำถ าม ขององคก ร ชมุ ชน หอรืกมลุ สงผ ลตอคผู นดวย ไมมคี ำถ าม ใดเป่ทีน ก ล างอ ยางแทจงริ ● คนเราจะมคีวามน่มัใจม ากน้ขึในการเดนิหนาไป อสู นาคต(งเสร่่ทิาีไ)มรู  นำบางสวนของอดตีไป ดวย(งเสร่่ทาิ)ีรู อเ่มืพ วกเขา ● ถาเราจะน ำอะไรบางสวน ของอดตีตดิ ตวัไป ขางห นาดวย ของอดตี ก็ควรจะเปน งดส่ท่่ิีดุีี ● เปนอ่ เรืงสำคัญ จ่ทีะตอ งเห็นคุณคาของความ แตกตาง ● ภาษ าเร่ทาีใช จะสารงความ เปน จงริของเราน้ขึ 68

การบสืถามวยดคนวชา่มืช ขปตอกริธวาะงัีริว การสืบ ถาม ดวยความน่ชืชม(AI) น้นัพัฒ น าน้ขึโดย David Cooperrider ใน ชวง ค.ศ. 1980 โดยความชวยเหลอืของ Suresh Srivastava จากมหาวทิ ยาลยั Case Western Reserve ในสหฐรัอเมกริ า ในขณ ะท่ี Coope r rider กำ ลงัศกึษาระดับ ป ญริ ญ าเอกน้นั เขาไดสมั ภาษณแพ ทนย้ชนั ำ ทค่ีลีนคิ Cleveland เย่กีวกับ ความ สำ เร็จและความ ลม เห ลวคง้สรัำ คัญ ของพ วกเขา เขาพ บ วาตน เองใหค วาม สน ใจกับ บ รรด าอ่เรืงราวค วาม สำ เร็จและงมเนุน ไปอท่เร่ืงีราว เหลานเ้พีียงอยางเดียว อเ่มเืขารายงานผ ลการศกึษากลับ ไป ยงัคลีนคิ อ่เรืงราวาตงๆ ได สารงผ ลกระท บ อยางใหญห ลวง จนกระงทบ่ผั หูริ ารของคลีนคิไดขอใหใชวธิี การเดียวกนั กับ องคกรงท้อังคกรทม่เีีจาหนาท่ปี ระม าณ แป ดพนัคน ทกุวนัน้ี AI ไดถกู ป บรั จากทใ่ีช เฉ พ าะกับ ห นวยงาน เอกชน ไปสสู ถาน การณาตง ๆ ทห่ี ลากห ลาย งท้กัับ ห นวยงานฐรัใน ระดับ ทอ งน่ถิและระดับ ชาิต องคก รพัฒ น าเอกชน สถาบนั การศกึษา และองคก รท าง 5 ศ าส น า วธิีการนไ้ดีถกู นำ ม าใชใน หลายป ระเท ศในเอเชีย ดงนั้นจังึไมอ าจกลาวไดวานเ่ปีน วธิีการ ของตะวนัตก อยางไรกต็าม ในเอเชียตะวนัออกเฉียงนใน้ตั วธิีการนย้งัีไมไดเป น ทใ่ีช กัน ม ากนกัแมวาจะมีค วาม ส ำ เร็จจำ น วน หง่นเกึิดน้ขึแลวใน เน ป าล หอรื อิน เดียกต็าม “การสืบ ถ าม ดวยค วามน่ชืช ม” มกัจะถกูนำ ไป ผ สม กับ วธิีการน่อืๆ เชน “พ้น เืท่สี ร”ี และ “เส าะห าอ น าค ต (F ” uture Search) จิน ต น าการถงึชคิ าโก มอ่เรีืงเลาม ากม ายเย่กีวกับ แผ นการจินตน าการถงึชคิาโกน้ี นถ่อีืไดวาเปน นต กำ เนดิของวธิีการทใ่ีห  ความ สำ คัญ แกชมุ ชนงท้หัม ดควบไคปู กับ “การสืบ ถ าม ดวย ค วามน่ชืช ม” โครงการจิน ตน าการถงึ ชคิาโก(IMAGINE CHICAGO) กงอ้โ ดัตย Bliss Brown อเ่มืป  ค.ศ. 1992 เอ่พชืวยใหคผ ูน จิน ตน าการและสารงอน าคตทด่ีีของเมอืงชคิาโกและคน รุห ลงั โครงการแรกภายใแต ผ น การนค้อีื “การสืบ ถ าม ดวยค วามน่ชืชม” ว่ทเมัอืง โดยมีการสมั ภาษณเย าวชนกมล เยุ่สีง 50 คน และใผหู ญ  ทเ่ปีน กำ ลงัสำ คัญ ของชมุชนอีกกวา 150 คนในชคิาโก เย่กีวกับ จดุสำ คัญ ในชวีติของพ วกเขาในฐานะ พ ลเมอืง และความหวงัอีกงท้แัผ นการณใน อนาคตของพ วกเขาทม่อีตี เมอืงน้ี 69

บทที่ 5 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน ปรากฏวา “การสืบถามดวยความชื่นชม” แบบขามรุนนั้นสรางแรงบันดาลใจและแรงจูงใจอยางมาก ความมุงมั่นของผูใหญไดรับการฟนคืน ความหวังถูกทำใหมีชีวิตชีวาอีกครั้ง มีการจินตนาการและ แบงปนโอกาสใหมๆ วิธีการนี้ประสบความสำเร็จในการสรางความรูสึกถึงความเปนตัวตนของ พลเมืองรวมกันอยางมีชีวิตชีวา สรางวิธีการที่มีประสิทธิภาพในการสานเสวนาระหวางคนตางรุน และขยายความรูสึกในกลุมคนหนุมสาววาพวกเขาสามารถสรางความแตกตางได แตการสาน เสวนานั้นเกิดขึ้นเพียงขั้นแรกเทานั้นนั่นคือความเขาใจวามีอะไรที่เปนไปไดและการจินตนาการวา สิ่งเหลานั้นจะนำไปสูอะไรในอนาคต ทวา ในขณะนั้นยังไมมีโครงสรางใดๆ ที่จะนำไปสูอนาคต เหลานั้นได แผนการ IMAGINE CHICAGO ไดเรียนรูวาวิธีการสัมภาษณคนขามรุนดวยความชื่นชม นั้นจะมีประสิทธิภาพกวานี้หากเกิดขึ้นภายในโครงสรางที่พรอมจะนำไปสูการปฏิบัติไดจริงๆ ดังนั้น IMAGINE CHICAGO จึงไดสรางโครงการที่ใหโอกาสแกผูเขารวมในการเปนผูสรางเมืองใน แบบที่เปนรูปธรรมและยั่งยืนกวา IMAGINE CHICAGO ทำงานเปนองคกรรวมกับปจเจกบุคคล 5 และองคกรทองถิ่น เชน โรงเรียน พิพิธภัณฑ โบสถ ธุรกิจ และกลุมตางๆ ในชุมชน เพื่อออกแบบและ ดำเนินโครงการพลเมืองแบบใหม ที่เชื่อมโยงคนตางรุนและวัฒนธรรมเขาดวยกัน ซึ่งกอใหเกิดผล กระทบระยะยาวเชิงสถาบันและชุมชน งานของ IMAGINE CHICAGO มีวิธีการหลักๆ สามวิธี คือ: ● การสานเสวนา- ขามพรมแดนทางวัฒนธรรม เชื้อชาติ และอายุ ● การพัฒนาหลักสูตร- เรื่องกรอบการทำงานและผูจัด เพื่อสรางความเขาใจ จินตนาการ และสราง โครงการที่สรางชุมชน ● การสรางเครือขาย- เพื่อเชื่อมปจเจกบุคคลและองคกรที่มีความมุงมั่นที่จะพัฒนาอนาคตของ ชิคาโกและลูกหลานของเมืองนี้ แตละวิธีการเนนไปที่ความพยายามของผูเขารวมโดยการถามคำถามเชิงสรางสรรคที่ดึงเอาอดีตที่ดี ที่สุดออกมา และสรางตอจากฐานนั้นเพื่อออกแบบและสรางอนาคตที่ดียิ่งขึ้น ปจเจกบุคคลและ องคกรทั้งหลายตางพัฒนาทักษะเพื่อสรางความสัมพันธเชิงพลเมืองที่มีความหมายระหวางคน ตางรุนและวัฒนธรรม เพื่อกาวไปสูผลลัพธที่สามารถมองเห็นได ดัดแปลงจาก IMAGINE CHICAGO, CITIZEN LEADERS: INSPIRING COMMUNITY INNOVATION (IMAGINE CHICAGO, ผูนำพลเมือง: นวัตกรรมชุมชนที่สรางแรงบันดาลใจ) โดย Bliss W. Browne, Peter L. Chien& Coral A. Cawthorn 70

การสืบถามดวยความชื่นชม การประชุมสุดยอด AI(AI Summit) เมื่อครั้งที่ “การสืบถามดวยความชื่นชม” มีขึ้นในชวงแรกนั้น ประกอบไปดวย 4 ขั้นตอน คือ คนพบ วาดฝน ออกแบบ และทำใหเปนจริง ซึ่งตองใชเวลาประชุมนานพอสมควร แตในปจจุบันขั้นตอนทั้งหมดสามารถเกิดขึ้นพรอมกันไดในวิธีการ “การประชุมสุดยอด การสืบถามดวยความชื่นชม” (Appreciative Inquiry Summit) ครั้งเดียวก็ได ในการ ประชุมสุดยอดฯ ซึ่งมีที่ผูเขารวมจำนวนมากจะใชเวลานานที่สุดสี่วัน ถาเปนไปได แตละชวงจะใชเวลาหนึ่งวัน ซึ่งจะเกิดความกระตือรือรนและแรงกระตุนตามมาอยางมาก แตหากคุณไมสามารถนำเอาผูมีสวนเกี่ยวของหลักๆ มาประชุมรวมกันเปนเวลานาน ขนาดนั้นได ซึ่งก็มักจะเปนเชนนั้น อยางนอยควรใชเวลา 2 วันในการจัดประชุม เตรียมการ AI-Summit กอนที่การประชุมสุดยอด AI จะเริ่มขึ้น ทุกขั้นตอนของการประชุมควรมีหัวขอหลัก 5 1- 5 หัวขอที่ระบุไวอยางชัดเจนเพื่อกำหนดวาผูเขารวมในการประชุมสุดยอดฯ นั้น จะพูด ถึงอะไรบาง ผูที่ใชวิธีการ AI ลวนพูดเกี่ยวกับเรื่องการระบุหัวขอหลักเชิงบวก นี่เปน องคประกอบสำคัญของวิธีการ AI เลยทีเดียว หัวขอหลักเชิงบวกคืออะไร? ทุกคน ทุกองคกร และทุกสถานการณ มีหัวขอหลักที่มีลักษณะไปในทางบวกอยางนอยหนึ่งขอ เนื่องจาก AI เนนไปที่แงมุมในเชิงบวกเพื่อนำไปสูการเปลี่ยนแปลง เราจึงตองสรางพลังขึ้นเพื่อนำไปสู การเปลี่ยนแปลงนั้น พลังที่จะนำไปสูการเปลี่ยนแปลงนั้นจะตองมีความรูสึกในเชิงบวก ปริมาณมาก เชน ความหวัง ความตื่นเตน แรงบันดาลใจ ความใสใจ มิตรภาพ และ ความสุขในการสรางสิ่งที่มีความหมายรวมกัน เราจะมีความคิดสรางสรรคมากกวาและ แกไขปญหาไดดีกวาเมื่อเรามีความสุข เมื่อเปนเชนนี้ เราจะหาหัวขอหลักกันอยางไร? สวนใหญแลวคณะวางแผนการประชุมจะคิดหัวขอการประชุมรวมกัน คณะทำงานนี้ควร ประกอบไปดวยคนที่มีสวนไดสวนเสียสำคัญในองคกรหรือชุมชนและอนาคตขององคกร/ ชุมชน ถาเปนไปไดกลุมนี้ควรจะเปนตัวแทนของ “ภาพเล็ก และ ภาพใหญ” ขององคกร คนเหลานี้จะสัมภาษณกันและกันเพื่อหาหัวขอหลักสำหรับการประชุมสุดยอด AI พวกเขา จะใชแบบสอบถามสั้นๆ(ดูตัวอยางดานลาง) คำถามเหลานี้อาจจะปรับเปลี่ยนไดให สอดคลองกับจุดประสงคของการประชุม 71

บ5่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ค ำแ น ะน ำ: การเลอืกหวัขอ ควรจะม่เริดวยการแน ะน ำน้สัๆ ถงึความ คดิม่เรจิิ่ทีะ เปย่ลีน แป ลงและการสมั ภ าษ ณ  AI อยางยอ จากน้นัสม าชกิใน การสมั ภ าษ ณยอ ้ นี ควรจะจับคกบูั คนไทมจ่กรัีู กนั ม ากอ น หอรื มีภูมหิ ลงัแต กตางกนั เาปห ม ายของวธกีิาร้นี คอือเ่พืใหไดค วาม คดิ เห็นห่ทีลากห ลายแ ละสารงการสาน เสวน ารวม ถงึค วาม ไวางใจ ง่กนึัซและกนั แบบสออบนถคห่อวา มพขหกเืั ารปรชะมุหกัล ใชเวลาสองสามนาทจีดบนัทกึของณคุ เองเปน การต อบคำถาม ตอ ไป้ นี คขูองณคุ จะสมั ภ าษ ณณคุ และ ชวยณคุ พจิารณ าคำถามตอ ไปใ้นีนรายละเอยีด 1. คดิถงึป ระสบการณดสยุ อดหอรื “จุด สงูสุด” ในงานหอรืองคก รของณคุ กณรุ าอธิบาย 2. ในป ระสบการณน้นั คดิถงณงคึส่่ทิุี ใหค วาม สำคัญ ดสท่.ุ.ี. 5 (ก) ตวัณคุ เอง (ข) ลกัษ ณ ะของงาน (ค) ตวัองคก รของณคุ 3. คดิถงึปจ จยัหลกัใ่ทีห “ชวีิต” แกอ งคก รของณคุ ณคุ คาเชงิบวกท่ทีำใหอ งคก รสาม ารถเติบโต ได 4. ห ากณคุ สาม ารถขอพ รไดส าม ป ระการอเ่พืท ำใหอ งคก รของณคุ มกีำลงัใจและมณคีุ ภ าพ สงูน้ขึ ณคุ จะขออะไรบาง? ดวยการสมั ภ าษ ณ้นี จผดัู AI จะไดขอ มูลดๆี ในอ่เรืงของโอกาสและความ หวงยัเ่กีวกับ อนาคต ขององคก รหอรืป่ทีระมชุ จากบทสมั ภ าษ ณเล็กๆ้ นีณคุ สาม ารถระหบวัุการป ระมชุ ห ลกัไดสงูดสุหาป ระเด็น โดยหวัขอ เห ลาน้นัควรจะสอดคลอ งกบัอ่เงืน ไขตอ ไปเปน้นี อยางนอ ย: เปน หวัขอย น่ทืียนังมส่ท่อีิแียู ลวหอรืกลาวในเชงิบวก ● หวัขอน้ นเัปนพ ท่งึีป รารถนา เปน วตัปถุระสงค่ทีนตอ งการจงริๆ ● งทม้กั ลมุคีวาม สน ใจใคจรงูริ ๆ ยเ่กีวกับหวัขอน้นั และตอ งการจ่ทีะพจิารณ าหอรื ศกึษ าอ่เรงืน้นัมากน้ขึ ● หวัขอน้ นขัับเคอ่ลืนไป ในทศิ ทางมกท่ ลีตุอ งการไป 72

การบสืถามวยดคนวชา่มืช หวัขอ แบ บ ยนืยนังมส่ท่อิีแีย ลูวตอ ไปแ้นีสดงใหเหน็ วาหวัขอ การป ระชุม จะเปน อ่เรืงอะไรกไอ็ด่ทงี คก รหอรืชมุชนเหน็วาเปนอ่ เรืงสำคัญ เชน ค วามบรั ผดิชอบ ตอ สงัค ม คุณ คาค วามมปี ระสทิภิธาพขององคก ร หอรืกวีธิารตางๆ ในองคก ร “ป ระสานเสยีง” ใหกบั ชุม ชน ค วามวรมมอืน่ทีำไปกสู ารเปย่ลีนแป ลง ค วามสมัพนัดท่ธาีี มกลางอเ้ชืชาตห่ทิีลากหลาย การปปรูิฏระบ บ การตอบบรั ลกูคา สภาพแวดลอ มการทำงานดง่ทึดีดูใจ ภาวะนผู ำส่ทาีรงเสมริ พลงัและทรงปญ ญ า เขาผ วูรม ใน ค ณ ะเลอืกหวัขอ ทกุค น ค วรจะมสีทิมเธิสียีงเทาเทยีม กนั นผู ำ หอรื สม าชกิอาสวโุจะตอ งไมค วบ คุม การสาน เสวน า เขาผ วูรม ทกุค น จะตอ ง 5 ไดบรั การสนับ สนุน ใหอ อกค วาม เหน็ ของตน และพดูงอส่ท่ใิยนีู ใจ อยาลมื วาหวัขอน้นั ค วรบงบ อกอถง่เึรงืเปท่นี บ วก ไมใชก ารบ อกวากำลงัมีปญ หาอะไร! วงจวรงจ4ร 4D D การป ระชุม สดุยอด AI เปน การป ระชุม ขนาดใหญ จงึตอ งมสีถานกท่ท่วีาีงขวางพอค่ทีน สาม ารถงน่ทั ำงานวรม กนั เปน กมลุ ยอ ยป ระม าณ กมลุ ละแป ดค น ได แมวาการป ระชุม สดุยอด AI แตล ะคง้จรัะมลีกัษ ณ ะเฉ พาะตาม วตัถุป ระสงคห อรืองคป ระกอบ ของมสผีู วน ยเ่กีวขอ งหอรื ปจ จยัน่อืๆ ตางกนั ไป แตกจ็ ะป ระกอบ ไป ดวยน้ขส่ัตีอน ห ลกัๆ เยร่ีทีกวา วงจร 4-D คอื: คน พบ(Discovery) วาดฝน(Dream) ออกแบ บ(Design) และทำใหเปน  จงริ (Deliver) 73

บทที่ 5 l คูมือสานเสวนาและการปฏิบัติงานรวมกัน ขั้นตอนทั้งสี่มีดังตอไปนี้: ขั้นตอนที่ 1- การคนพบ ในการประชุมสุดยอดการสืบถามดวยความชื่นชมผูเขารวมจับคูกันและทำการสัมภาษณ ที่ไดออกแบบไวแลว เพื่อคนหาชวงเวลาที่องคกรรุงเรืองที่สุด เรื่องราวที่ไดรับการ บอกเลานี้ควรมีรายละเอียดมากที่สุดเทาที่จะเปนไปได เพื่อที่ผูเขารวมจะเริ่มคนพบ “คุณคาหลัก” (positive core) ขององคกร หรือสิ่งที่ทำใหองคกรมีชีวิตชีวาในชวงเวลา ที่ดีที่สุดนั่นเอง การสัมภาษณเชนนี้อาจจะใชเวลาประมาณสองชั่วโมง 5 เมื่อผูเขารวมเริ่มรูสึกชื่นชมกับตัวเองและเพื่อนรวมงาน เมื่อนั้นการเปลี่ยนสภาพครั้ง สำคัญจะเริ่มเกิดขึ้น คำถามพื้นฐานที่สามารถใชไดในการสัมภาษณคูคือ “เมื่อใดที่องคกร หรือชุมชนปฏิบัติงานไดดีที่สุด?”“เกิดอะไรขึ้นจึงทำใหเกิดชวงเวลาที่ดีเชนนั้นได?” ดวยการเลาเรื่อง ผูเลาจะสามารถชี้และวิเคราะหปจจัยตางๆ ที่มีสวนทำใหเกิด ประสบการณสูงสุดได เชน ภาวะผูนำ ความสัมพันธ เทคโนโลยี ขั้นตอนหลัก โครงสราง คุณคา วิธีการเรียนรู ความสัมพันธภายนอก หรือวิธีการวางแผน ตัวอยางแนวทางการสัมภาษณ หนังสือคูมือเลมนี้ไมสามารถใหรายละเอียดเกี่ยวกับการสัมภาษณในทุกแงมุมของชุมชนและ องคกรได แตจะใหตัวอยางการสัมภาษณแบบงายๆ ในชวงของการคนพบเกี่ยวกับการพัฒนา ความรวมมือระหวางเพื่อนรวมงานในองคกร: 74

การสืบถามดวยความชื่นชม แนวทางการสัมภาษณเพื่อความรวมมือที่เปนเลิศในองคกรหนึ่ง ขอใหคุณใชเวลาสองสามนาทีเพื่อนึกถึงความคิดแรกที่เขามาในหัวของคุณเกี่ยวกับคำถามตอไปนี้ คูของคุณจะสัมภาษณคุณและชวยคุณตอบคำถาม ในการสัมภาษณนี้เขาตองการที่จะเขาใจ ประสบการณของคุณและจดบันทึกใหครบถวน หลังจากนั้นคุณจึงสลับบทบาทกัน 1. ชื่นชมการทำงานของคุณรวมทั้งตัวคุณเอง - อะไรคือสิ่งที่คุณชื่นชมที่สุดในงานของคุณ? - อะไรคือสิ่งที่คุณชื่นชมที่สุดเกี่ยวกับตัวคุณเอง หากมองจากมุมมองของเพื่อนคนหนึ่ง? ขอให ตอบโดยไมตองถอมตน 2. ประสบการณเชิงบวกของคุณ ลองคิดทบทวนถึงชวงเวลาในองคกรที่คุณจำไดวาเปนประสบการณพิเศษที่คุณมีความรูสึกตื่นเตน ภูมิใจ หรือมีสวนรวมกับสิ่งที่มีความหมายอยางมาก ชวงเวลาที่คุณเชื่อจริงๆ วาคุณไดมีสวนทำใหเกิด 5 การพัฒนาของสังคมหรือองคกรที่คุณทำงานดวย - อะไรทำใหประสบการณพิเศษนี้โดดเดนขึ้นมา? - เกิดอะไรขึ้น? ทำไมมันจึงสำคัญสำหรับคุณ? 3. ความรวมมือใหมที่ประสบความสำเร็จ ลองจินตนาการวาคุณไดตื่นมาจากการหลับอยางยาวนาน เวลาลวงเลยไปถึงสองปแลว เมื่อคุณตื่นขึ้น ในเชาวันนั้น ทุกอยางสอดประสานกันอยางลงตัว ทำใหความรวมมือระหวางคุณและเพื่อนรวมงาน ของคุณประสบความสำเร็จยิ่งกวาเดิม ขอใหจินตนาการถึงสถานการณนั้นใหชัดเจนอยูในหัว… - อะไรคือสิ่งแรกที่คุณสังเกตเห็น? - คุณปฏิบัติตอคนอื่นอยางไร? คุณและเพื่อนรวมงานของคุณกำลังทำอะไร? ลูกคาและเพื่อน รวมงานของคุณพูดอะไรเกี่ยวกับความรวมมือนี้บาง? - เกิดอะไรขึ้นจึงทำใหเกิดการเปลี่ยนแปลงในความรวมมือเชนนี้? 4. ขั้นตอไป - ในชวงสามเดือนตอจากนี้ มีอะไรบางที่คุณสามารถหรือตองการทำกับเพื่อนรวมงานของคุณ ในเรื่องของความรวมมือในการทำงาน? ลองยกตัวอยางสัก 3 เรื่อง ทายที่สุด ขอบคุณคูสัมภาษณของคุณ และสลับบทบาทกัน 75

บ5่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ คดบเลมส็สัภำบัห รผาัูษณ  อยามอีคตกิับ คำตอบ เขยีนไว ขอใหเกน่ ริน ำการสมั ภ าษ ณแ ละถาม คำถาม ใหใก ลเคยี งกับ่ ที บ างคนอาจจะตอ งใชเวลาคดิหาคำตอบ ป ลอ ยใหมชวี งเวลาเยง่ีทีบ บาง ของคุณ ไดใชค วามคดิ เอ่พใืหคสมัู ภ าษ ณ  ถาผตู อบ ตอ งการคดิยเ่กีวกับ คำตอบ ของตน ควรใหเว ลาเขาท บ ท วน และเปดท างเลอืก ใหคดิ ยเ่กีวกับ คำถามน้นัแลวกลับ ม าตอบ ให มทหี ลงั ตวัอ ยางค ำถามชท่วียใหเจ าะรายล ะเอยีด ไดม ากน้ขึ: ● เลาม าอกีซิ ● ท ำไม คุณ ถงึสรกูึ เชนน้นั? 5 ● ท ำไม มนัถึงสำคัญสำหบรั คุณ? ● มนัผ ลสงต อ คุณ อยางไร? ● คุณ มสีวนท ำอะไรใหบา ง? ● องคก รของคุณ ท ำอะไรบางเอ่พชืวยเหลอืคุณ ในอ่เงรื?้นี ทพรั ยากรและโครงสารง เชน ระบ บ ขอ มูล ภ าวะผนู ำ ● คุณ คดิวาอะไรเปน งทส่่ทิีำใหมนั ป ระสบ ความ สำจเร็? ● มนัไดเป ย่ลีนแป ลงคุณ อยางไร? ป ลอ ยใหผต ู อบ เลอา่เงรืราวของเขา ยเ่กีวกับ ป ระสบ การณน้นั อยาเพง่เลอิา่เงรืของคุณ หอรืแสดงความนเห็ของคุณ อยากจ่ทีะเยรี นแรู ละสนใจยเ่กีวกับ ป ระสบ การณ  ความจงริใจ ความ คดิ และความสรกูึ ของเขาดวย จดัเวลาในการสมัภ าษ ณให เสจ ร็สม บูรณกอ  นจ่ทีะเปย่ลีนไป อกีอ่เงรืห ง่นึ ถามใีครไมตอ  งการตอบ คำถาม หอรืไมส าม ารถตอบ คำถาม ได ไกมเ็ป น ไร 76

การบสืถามวยดคนวชา่มืช คุณ อาจจะสงสยัวาทกุคนสาม ารถถาม คำถาม แบ บน่ชืชม ไดห อรืไม  หอรืควร จะเปนสมผัู ภ าษ ณทผา่ ีนม าอบ รม ม าแลวเทาน้นั คำต อบน้นาังยม าก คุณ ไม  จำเปน จะตอ งไดบรั การอบ รม ม ากอ น ความ อยากเรียนรู การเปด ใจ แล ะความ สน ใจ น้นเัปนงทม่่ สีีอิใยูนตวัคนเราอแยู ลว ง่เหสิลาคน้อืีทศันคตทเร่ีาิสาม ารถสารงน้ขึไดห ากเรา ตอ งการ ห ลงัจากสัม ภ าษ ณเส รจ็ วธมิท่ีกัีจะท ำกัน กค็อื: อเม่แคืู รกสมั ภ าษ ณกนั แล ะกนั เสจร็แลว อผู ำน วยการป ระชมุ จะจดักมลุ ยอ ย กมลุ ล ะ 6- 8 คน ใน กมลุ ให ญน้ี ใหสคม ัู ภ าษ ณแ ตล ะนคู ำเสน ออ่เรืงราวของต น ตอ กมลุ ให ญ  จากน้นเัขียนอ่เรืงทด่ทสีี่ดีุในกมลุ ให ญน้ขกึ ระดาษ ชาตร แล ะสปรุ ตอ ห นาเขาผ วูรมงท้หั ม ด ใน การสปรุ แตล ะกมลุ ควรจะเนน ปจ จยัความ สำจเร็แล ะขอ เสน อแน ะสำหบรั อน าคต คุณ อาจจะล องใหแ ตล ะกมลดุคลิโกหโ อรื คำขวัญ ของแตล ะกมลนุ้ ขึม าก็ ได 5 ขั้นตอนที่ 2- วาดฝน- เกิดอะไรขึ้นไดบาง! จากน้นั เราจะใชค วาม สำจเรทผ็่าีนม าวาดภ าพอนาคต ท่ปี รารถนา น้ขัต อนจน้ีะสนับ สนนุ ใหเขาผ วูรม นึกถึงภ าพขององคก รหอรื ชมุ ชน ของชวงเวล าทด่ีี ราวกับ วาชวงเวล าทด่ทีีส่ดีุ ทเร่ีาได “คน พ บ” ในน้ขัต อนแรกเหลาน้นเัปนอ่ เรืงธ รรม ดาดทเก่นีิ้ขเึปนจกวิตั ร ไมใอช่เรงื เศพิษ แตอ ยางใด “ง่สิตา งๆ จะเปน อ ยา งไรถา....” เราสาม ารถท ำอ่เรืงไน้ดีดีกวาน้ี แลวเราจะมตีชีวิ ท ำงาน แล ะเรียนอรยูางไร ชมุ ชน แบ บ ไห น ทเร่ีาจะไดอ าศยัอยู เราจะจดัการกบัน้ขัต อนอน้ยีางไร จากป ระสบ การณน้ขตั อนจน้ีะทำไดอยางมีป ระทสภิธิาพ ดวยธวีิ “ส ภ ากาแ ฟ ( ” World Café) แตอกา็ จรวม การเลน บ ทบ าทสม ม ติ(role play) แล ะการแสดงน้สัๆ คลายๆ กับ ท่ี ำในธวีิการ “เส าะห าอ น าค ต (F ” uture Search) ไวดว ย คุณ อาจจะแบงก มลุ ใหญเปน  กมล ยุอ ย กมลุ ล ะ 4- 8 คน ใหท ำงานวรม กนัอเ่พืทำใหภ าพ ฝน ของพวกเขาน้นั “มเอี้นืมีห นงั” ม ากทส่ดีุเทาทจ่ีะท ำได จากนน้ใกัห็น ำเสน ออยาง สารงสรรคในกมลุ ใหญ  มีคนเสนอวาใหใธชวีกิ ารสารงแบ บ จำล องหอรืการวาดภ าพ หอรืคุณ อาจจะ ใหเขียน จด ห ม ายถึงแ มห อรื ถึงอเ่พืน ใน อน าค ต นทจ่ิีต น าการถึงใน อีกสอง สามปขา งหนาไกด็ 77

บ5่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ น้ขัตอนข้นีอง “การสืบ ถ าม ดวยค วามน่ชืช ม” ตางจากการสารงจนิตภ าพ ถงึ อน าคตหอรื วธิกีารวางแผน งานน่อืๆ อเ่นืงจากภ าพ ของอน าคตของชุม ชน เกท่ดิีน้ขนึ้นัมฐีาน อปท่ยูี ระวตัศิ าสตใรน อดตี ดงนั้นจังึเปนงสม่ท่โิีอีกาสเปน ไป ไดจงริ อยางม าก ดวยการใชวธกิี ารสารงสรรค อนาคตก็จะมชวีีติชวีาและเปนจ งริม ากน้ขึ ขั้นตอนที่ 3- การออกแบบ- ควรจะเปนอยางไร! น้ขัต อน การออกแ บบน้นงัมใุหเผขาู วรม ไดม าสาน เสวน ากันยเ่กีวกับการสารงอน าค ต ต่ทีน ตอ งการ เผขา วูรม จะงน่รัวม กนั และเขยีน แถลงการณอน าคตส่ทาีรงพงนลั้ขึม า แถลงการณอนาคตส่ทาีรงพงนลั้นเัขยีน โดยใชค ำพูดใหเปนอ่เรืงปจจ บุนั ทาท ายสถาน ะ เปน่ทีอ ใยูนปจจบุนั จงึเปนอ่เรงื สารงสรรคให มอ่ทธีิบายถงึป ฏบติักิารเปน่ทีรปู ธรรม แ ละ ควรจะไดบรั การสนับสนุนโดยเผขา วูรม 5 กาลวอกีนยัหงน่กึค็อื เผขา วูรมม่เริคดิยเ่กีวกับระบบสงัคม ให มของชุม ชน หอรื องคก ร ของตน ตวัอยางเชน พ วกเขาอาจจะนยิาม วธิกีารม ออง่เรืงภ าวะนผู ำ การมสีวนวรม การสารงศกัยภ าพ หอรื การบหริ ารเสยีให ม  จากน้นัจะมกีารกำห น ด เป า ห ม ายระยะน้สัและระยะยาวเอ่พืบรรคุลวาม ฝนน้นัดวยการ ท ำม ตใินป่ที ระชุม Cooperrider และถผอืู หกัลป ฏบติัติาม เขาเยรี กเปา หม ายวา้นขีอ เสนอ ส่ทาีรงพงัล ขอ เสนอส่ทาีรงพงคลั้นีวรจะกาวพน ขอบเขตป กตขิององคกรหอรืชุม ชน แตก็ เปนงส่่ทิีาม ารถบรรไลุดอเ่นืงจากอบยู น ฐาน ของอดตีชวงดส่่ทีีี ดุ ตัวอยางของขอเสนอที่สรางพลัง สม าคม ของเราจะท ำทกุอยางจ่ทำเปีน เอพ่ื สารงโรงเยรี น ภ ายในสองป  และจะเปด สอน ครบทกุน้ชัระดับป ระถม หมบา ูนจ้นีะป กปอ งปาเห่ทอีืลอยู และจะป กูลตน ไมหงน่พึนัตน ในอกีสองฤดูกาลขางหนา อเ่พืใหมี ปาเหอืลรอดใหค นนรุตอ ไป เราจะเผชิญ กับเอชไอว/เีอดสใน ชุม ชนของเรา และจะทงจำส่่ทำิเปีนอเพ่ ชืวยชวีติคนของเรา ภ ายในแป ดเดอืนเราจะมฐีานขอ มลูสม าชกิใ่ทชไีดส ม บูรณ  มทข่ีอี มลูถูกตอ ง และเปนป จจยัสำคัญ ในการตดิตามจดัการ และคาดการณ ค วาม ตอ งการการบกริ ารของกูลคาไดงดนย่ข้ีิึ ค ำแ น ะน ำ เปน่ : ี สวนทท่าีท ายม าก ตอ งท ำใหขอ เสนอสารงพงนลั้นเปันอ่เรงื ส่ทาีรงแรงบนัดาลใจ และความงมหุ วงัขององคกรหอรืชุม ชนอยางแทจงริ คดิใหใหญเขา ไว!  78

การบสืถามวยดคนวชา่มืช ในกมล ยุอ ย ใเหขาผ วรู ม “ล งอ่ชื” อเ่พืสำรวจงพส่่ทิีวกเขาสนใจจะออกแบ บ จากน้นัใหกม ล าุรง “ขอ เส น อ ส รางพ ลงั” ทท่าีทายองคก รใหบรั อนาคตใหม  ดท่กีีวา จากน้นัแบงป น ขอ เสนอกน้ับี กมลุ ใหญแ ละป บรั ป งรุใหดนข้ีึ เอ่พืใหไดก ารสนับ สนนุ จากงท้อังคก ร ใผกช วีูธาิ รเหน้นี็ พอ งกัน วา การ เป ย่ลีน แ ป ลงแ่ทีทจงริจะเกิดน้ขึ ไดถา ชวงของการออกแ บ บ้น มัเขผาี วูรม ม ากสด่ทุีเทาจ่ทีะเปน ไป ได กลาวอกีนยัหนง่คึอื ไทด่บผรัี ู ผลกระทบ จะตอ งสาม ารถจ่ทีะ เสนอความ เหน็ของตน ได ขั้นตอนที่ 4- โชคชะตา(ทำใหเปนจริง) ชวงสดุทายกค็อืการสงม อบ ความนฝ และงอส่่ทิีอกแบ บ ไวให ไป คสู วาม จงริ อเ่นืงจากคำวา “Deliver” หอรืการทำใหเป น จงรนิ้นัฟงคอ นขางจะเปน กลไก ใท่ชผี ู AI หลายคนจึงหนัม า ใชค ำวา “Destiny” หอรื “โช ค ช ะต า” ซง่เึปน คำอ่สท่ืถีึงการงมไุ ปอสู นาคต ในน้ขัตอน้นี เขาผ วูรมป บฏิตัติามขอ เสนอสารงพ ลงัของตน มกีารกำหนดบ ทบ าทและความบรั ผดิช อบ 5 ออกยทุ ธศาสตร เสมริ สารงความ สัม พนัเชธงิ สถาบัน และระดม ทพรั ยากรเอ่พืใหบ รรลุ ค วามนฝ ในน้ขัตอนจ้นีะมกีารพัฒ น าและม่เริิแผน โ ครงการให ม  สารงความ สัม พนัใธห ม  และ่ที ป ระชมุ จะกาวไป ดวยวสิยัทศันแ ละค วามสกึรู วามเีปา ห ม าย่เริิ่ที มน้ขึ ให ม  ดวยผลของ กวีธิาร้นี เขาผ วูรม จะเขาใจม ากนข้ึ วาเปา ห ม ายตางๆ ม่เรทนิิ่ข้ึี ให มน้นัมคีวาม สัม พัน ธ ยเ่กีวโ ยงไป ถึงอนาคตระยะยาวขององคก รหอรืชมุ ช นของตนไดอ ยางไร นผู ำแตล ะคนเสนอหวัขอ(แถลงการณยเ่กีวกับ อน าคต) เอ่พืการดำเนนิ การและท ำงาน วรม กันในการออกแบ บ โ ครงการใน กมลุ อาสาสมคัร กวีธิารเชนใน้ชีไดผ ลใน คณ ะท ำงาน แบ บ ธรรมดาเชน กนั เพยีงแคตอ  งจดัใหกม ลุ มคีวามหลากหลายสดุ่ทีเทาจ่ทีะทำได ใน ชวง สดุ ทาย ค ณ ะท ำงาน ค วรจะแลกเปย่ลีน กัน ดวยวาพ วกเขาจะกรั ษ าค วามสกึรู ดๆี ไท่ดี  จาก AI ไป ในอนาคตอยางไร และพ วกเขาอยากจะเฉลมิฉลองความสำจเร็ในอนาคตของ พ วกเขาอยางไร กจิกรรม ชวงอ้นีาจจะใกชวีธาิ ร “พ้น เืท่สี ร”ี เอ่พืใชป ระโ ยช นจ ากค วาม สารงสรรคแ ละค วามสกึรู ขอยเงก่ท่ผวีีู ขอ งใหม ากสท่ดุี กวีธิารยน้งัีท ำให  กมลเลทุ่อืีกสม าชกิน้ขึ ม าเองส้นีาม ารถวางแผนน้ขัตอ ไป ใน ป ระเดน็พ่ทีวกเขาสน ใจสท่ดุี และตอ งการจ่ทีะบรั ผดิช อบ ดำเนนิการ 79

บ5่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ จย จปย ข จ ัอ ัข ง อ ค ง ว ค าม ว จส าม ร็ำ ส เ ำจ็รเ การสืบ ถามและการสานเสวนาน้นัสารงภ าพชด่ัทเีจนง่ยิ วธิกีาร AI น้นัอบยู นขอ สนันิษ ฐาน วา่ที ภ าพ อนาคตของเราจะสงผ ลตอ ป ฏบิตักิารใ นปจจุบนั อเ่มืภ าพ ของอนาคตน้นเปันไป ใ นทางบ วกและมคีวาม หวงั แรงกระนตุ และความ กระตอือรืนร ของกมลุ คนใ นองคก รและ ชุม ชนจก็ะสงนู้ขึตาม ไป ดวย ถาภ าพ อน าคตหดแหู ละเปน ไป ใ น ท างลบ กำ ลงัใ จของคน จก็ะแยล ง ดวยการเสมริ สารงการคน พ บ และการแบงป นอ่ เรืงราวเชงิบ วกของเรา้ทั งใ น อดตีและอนาคตวธิกีาร AI ไดท ำ ใ หเกดิ การยนืยนัถงงดสึท่่อีิแีย ลูวและขยายงส่เิหลาน้นั ออกไป ขกอาบรงารเสาัูงรควนา้มปจงาเขึิร ลโกของเราน้นัไมไดเปน เพ ยีงวตั ถเปนุ่ทปีรู ธรรม เทาน้นั แตถกู สารงน้ขึม าดโยการบรั รู 5 ของเรา และดโยการแลกเปย่ลีนกับ คนน่อื ถาคุณ ขดัขนือะไรบ างอยางและบ อกวา “ฉัน ไม  ตอ งการมัน” แตท ำ ไมเลา มนัยงกัม็กัจะเกดิน้ขกึับ คุณ อด?ยีู ดงนั้นั การคทุ่ีณ มคีวามบรั รู “ตอ ตาน บ างอ ยาง” หอรื “ตอ งการบ างอ ยาง” น้นจังึกอ ใ หเกดิ ความ แตกตางอยางม าก ตวัอยางชด่ัทเีจนตวัอยางหงคนอ่กืึ็ คโรงการ “ตอ ตาน การลวงล ะเมิด ท างเพ ศ” คโรงการ เหลมา่เรน้ิดีวยจุดเนน เชงิลบ ดโยองิกับ ปญ หาอยางแน บ แนน แตถา ดำ เนนิคโรงการ อเ่พื “ค วาม สัม พัน ธระห วางชายแ ล ะห ญงิท่มีีค วาม เค ารพ กัน ม ากข้นึ” และเยรีนจรูาก ตวัอยางป่ที ระสบ ความสำจเรใ็ นอ่เรงืแ้นีทนละจะเปนอ ยางไร งเสร่่ทิาีจดจอ อจยู ะกำ หนด ชะตาของเราอ่เรืงราวของเรา ความ คดิของเรา และภ าษ าของเราเปนจุดกอ เกดิวาอนาคต ของเราจะเปนเชน ไร งส่สิำ คัญ เร่ทาีควคอกืร็รู ใ น ทุกๆ บษริทั ทุกองคก ร และทุกกมลุ มงดสท่่ีแิีีละป ระสบ ความสำจเร็ งคซอ่กืงพึ็ส่่ทิีลงังานชวีติของเราน้นมัทุ เทไป ใ หแ ละเปนท่ี เร่ทาีสารงอนาคตน้ขึมา ยกาปร่นมเลแปวตดี่ยล รงิคเำถามแรก เราม่เรเิพ าะเมดล็พนัแุธหงก ารเปย่ลีนแป ลงงต้แัตค ำ ถาม แรกเร่ทาีต ง้คัำ ถาม ไมวาจะเปน  “ท ำ ไม คุณ จึงตดั สิน ใจ เพ่อื ชวยอ งคกรใน ค ราว้นั?”“อ ะไรคือง่สทิ่แีผน กข อ งคุณ ป ระสบ ค วาม สำ เรจ็ ใน วัน น้ีและคุณ ภมใิูจ ใน อ ะไร?” ‘การสืบ ถาม หอรืการวเิคราะห’ ขององคก ร ลวนสงผ ลตอคผู นและความบรัขรูองพ วกเขา คำ ถามเปน่ทีก ลางน้นัไมมอี จยงริู ดงัเชนม่ทีี คนกลาวไวา “คุณ ไมส าม ารถท่จี ะไมสอ่ื ส ารได”  คำ ถามต่ทีรงไป ตรงม า ไมวาจะเปน  คำ ถาม ใ ดตก็าม ลวนกำ หน ดกรอบ และทศิท างแกเราใ น ตวัของมนั เอง 80

การบสืถามวยดคนวชา่มืช การงต้คัำถาม แบ บน่ชืชม ไมไดอ ธิบ ายโลกใน อดตีเกท่ดิีน้ขอเึ่มืวาน นี ้ แตแ สดงถงึความ เปน ไป ไดแ หงอ นาคตจ่ทีะม าถงึในวนัพงน้ รุี การสมั ภ าษณแ ละการเปย่ลีนแป ลงเกดิน้ขึไป พ อร มๆ กนั งย่เริาถาม คำถามส่ทาีรงแรงบนัดาลใจ ไดม ากเทาไร การเปย่ลีนแป ลงจกะ็ง่ยิ ป ระสบ ความ สำจเร็และมีป ระสทิ ธิภ าพ ม ากน้ขเึทาน้นั ถาเราใชก รณตีวัอยาอง่เรืงการ บกริารลกูคา ห ากการบกริารลกูคาแบ บ ดยเ่ยีีม ของคนๆ ห งน่เกึดิน้ขเึพยีงห งน่ใึนสิบ กรณี “การสืบ ถ าม ดวย ค วามน่ชืช ม” จก็ะพ ยายาม สืบ ห าวาท ำไม จงึเกดิกรณเดียีวนน้น้ัขึได ห ลงัจ ากน้นเัรามก็องห าค วาม เปน ไป ไดจ่ที ะเกดิ การบกริ ารลกูคาแ บ บ ดยเ่ียีมน้ขึไป อกี ไดอ ยางถาวรและเปน ป ระจ ำ ถามคำถามหอกเมนดืๆ็เ ววลา่ทีี “ถาม ค ำถาม เห มอื น เดก็ๆ น้น ” ัห ม ายถงึการเปด เผยและความ ใค รู วแล้นีีสดงถงึ ความสามารถในตวัพ วกเราทกุคนจ่ทีะน่ตืตา ป ระห ลาดใจไดบรั แรงดลใจ และป รารถนา จ่ทีะเยรี นอ รูะไรให มๆ ใน แผน การพัฒ น า “Imagine Chicago” งซ่กึลายเปน กรณนข้อี่ึชื ใน AI ว่ทโัลกน้นั กเด็และวยัน รุไดท ำการสมั ภ าษณนท่าีจ ดจ ำและใหแ รงบนัดาลใจสด่ทุี 5 ยเ่กีวกับ อนาคตนท่าีรอคอย กับ ตวัแท น พ ลเมอืงชคิาโก การนำAI มชาใ AI น้นัมีป ระโยชนใน การวางแผนเชงิยทุธศ าสตร การพัฒ นาชมุ ชน การเปย่ลีนแป ลงเชงิ ระบ บ ห อรื วธิกีารน่อืๆ มท่คีีวาม ป รารถน าอยางแทจ งรจิ่ทีะเปย่ลีน แป ลงและเติบ โตบ น ฐ านของการสืบ ถาม เชงิบ วก และการบรั ฟงเสยีงของคนจ ากทกุระดับ ของระบ บ แมวาการ นำม าใอช้นีาจ จ ะม องไดวาเปน วธิกีารห งน่ใึน ตวัของมนั เองไท่มเีกี ย่วกับ อยางน่อื แตมนั ตอก็ งอบยู นพน้ืฐ านของสภ าพ อ่ทีงคกรห อรืชมุ ชนสาม ารถวรม กนัสารงอนาคตป่ทีรารถนา โดยใชรา กฐ าน จ ากงสด่ท่่ดีุิีีใน อดตี การป ระชมุ สดุยอด AI น้นัมกัจ ะเปน เพยีงการ ม่เริตน ของวธิกีารอัน ตอ อเ่นืงใน การต รวจ ส อบ แ ละตอ ยอด บ น ค วาม เขม แงขแ็ ละค วาม เปน ไป ไดมท่อีี ยู การป ระชมุ สดุยอด AI อาจ จ ะมคีนเขาวรม ไงดต้แั ต 100 ถงึ 2000 คน งย่ไิป กวาน้นั ห ลกัการ AI ยงัสาม ารถถกูผน วกเขาไป อยางเยรี บางยแตท รงพ ลงัใน การ ป ระชมุ เชงิป ฏบิตักิารห อรื การรวม ตวัน่อืๆ โดยการป ฏบิตัติาม ห ลกัการพน้ื ฐ านอ่เรืงการ ถาม คำถาม ดวยความน่ชืชม และการท ำงาน กับ การเลาอ่เรืงงซ่เปึน ตวัแท น อนั ท รงพ ลงั ในการทำใหค นเขาม ามสีวนวรม แนวทางป ฏบิตาังิยๆ คอืก็ การเยรีนศลรูิป ะของการถาม คำถาม ดวยความน่ชืชมก่ทีระนตอ่ เรุืงราวนท่าีสน ใจ และชวยใน การสร างภ าพ อน าคตได 81

บ5่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ “การสืบ ถ าม ดวย ค วามน่ชืช ม” ยงัสาม ารถท ำไดโด ยไมตอ  งมกีารป ระชมุ สดุยอด AI โดยท ำเปน วธิกีารสืบอเ่นืงมท่กีีารสมั ภ าษ ณแล ะการสาน เสวน า เทก่ดิีน้ขึว่ททั้งัระบ บ(องกคร ชมุ ชน เมอืง) การวางกแผธานีริวAI เชน เดยีวกับ วธิกีารน่อืๆ ใน วธิกีาร AI เราจะตอ งพดูคยุและตกลงกนั ใน ป ระเด็น ตางๆ นอกเห นอืจากการระบหุวัขอ ห ลกัของการป ระชมุ ถามนัจะเปน วธิกีารใท่ชเีวลานาน คุณ ก็ ควรจะต้งัคณ ะกรรม การวางแผนป่ที ระกอบ ไป ดวยอผ ำูน วยการป ระชุม และบคุคลห ลกัๆ ไ่ทดีป ระชมุ กนั เปน ป ระจำ การป ระชมุ สดุยอด AI บ างคม้งร่เัริจากการวางแผน สาม ถงึ เดอ่สืีนกอ นก่ทีารป ระชมุ จงริจะเกดิน้ขึ กมลุ นอำร งน้คีวรจะเปน ตวัแท นความ เหน็ ห นา่ที และความ สนใจแ่ทีตกตางกนัไป เชน เดยีวกับ ในกจิกรรม กมลุ ขนาดให ญน่อๆื คุณ ควรจะมี ความ ชดัเจนในอ่เรืงองปคร ะกอบ ของกมลุ(นำท้งัระบ บ เขาม าไวใน หอ งเดยีว) ขนาดของ 5 กมลุ ระยะเวลา(ป ระชมุ แบ บ สดุยอดหอรืวธิกีารป ระชมุน่ทีานกวา้นั) สถาน่ที เวลาจดั และบ ท บ าท และความบรั ผดิชอบและทายสท่ดุี ลองคดิยเ่กีวกับ การสารงบ รรยากาศ แหงก ารแบงป น และความ อบนอ เทุร่าีสาม ารถใชทศั นคตแิบ บน่ชืชม น้ไีด  กากนรทบัึผล ดงเัทร่าีไดเหน็ ม าจนถงนึ้ขัตอน้นี วธิกีาร AI ้ นั อบยู นฐานของการสานเสวนาเปน ห ลกัใน วธิกีาร AI ห ลายค้งรั เขาผ วูรม ไดแ สดงความ เหน็วาตนจะไมลมือ่เรืงราวตางๆ พ่ที วกเขา ไดฟง และไดแ บงป น างยๆ แตอ ยางไรกต็าม เปน ง่สิำคัญ จ่ทีะตอ งพจิารณ าถงวธึิกีารน่อืๆ ในการบนัทกึผลและวธิกีารของกจิกรรม ไมใชวาทกุความ คดิจะเห ม าะสม กับ วธิกีารหอรื การป ระชมุ สดุยอด AI ทกุค้งรั ดงั้นั คณ ะกรรม การวางแผนควรจะพจิารณ าอยางละเอยีด วาจะตอ งท ำอะไรบาง การนกบัึท การสมั ภ าษ ณ้นั ค วรจะไดบรั การถายวดิโีอหอรื บนั ทกึเสยีงไว จาก้นั น ำม าตดัตอ และ แจกใหแ กเอพ่ื นวรม งาน และเอ่พืน ๆ บนั ทกึเห ลาน้จีะชวยท ำใไทห่ผมอเูี่ชใื น วธิกีารได  พจิารณ าลองเขาวรม หอรืจดัวธิกีาร AI ดวยตวัเองได 82

การบสืถามวยดคนวชา่มืช กนวัาดภาพนกบทัึการปมรชะุ ถาคุณ มนีกัวาดภ าพ บนั ทกึการป ระชมุ งซ่คอึสืท่ผีาูม ารถวาดภ าพบ่ทีอกเลาและสปรุ อ่เรืงราวของการป ระชมุ ได คุณ กจ็ ะสาม ารถจดัท ำ โป สเต อขรองการป ระชมุ ห อรื กระง่ทั แจ กจายไป ใหแ กเอพ่ื นวรม งาน ได อเกสานรกบทัึการปมรชะุ คุณ อาจ จ ะลองทำ สมดุบนัทกึมท่หีีวัขอ(ห อรือ่ชืขออง่เรืงเลา) อ่เรงดืสท่่ดีุีีและอางองิ คำ พดูบ างคำ บนั ทกึบ างอายง ปจ จยทั่ทีำ ใหป ระสบ ความ สำ เจร็ แ ละขอ เสน อแ น ะ และน่อืๆ น้ขึม ากไ็ด หง จ ลจั ากก าก าร ก ป า ม ร ด ป สชยะ มด ุุ ร อ สชยะุ ด ุ ว อ จแล ด ทะ วแ ำอ จล รปไต  ะไ? ทะ  ำอรไะตอปไ? 5 การป ระชมุสดุยอด AI มกัจ ะทำ ใหเกดิ ความ คดิดๆี อเ่พืการป ฏบิตัไิด เขาผ วูรม จ ะไดบรั การกระตนุ พ ลงัแ ละมคีวามงมนมุ่ั ดงนั้นัจงนึเปง่สิ ำ คัญจ่ทีะตอ งมกีจิ กรรม ตดิต าม ตออเ่นืง ใน การวางแผน ป ฏบิตักิารน้นกัมธ็วีิกีารตดิต าม งาน ห ลายธวิี เชน การงต้คัณ ะ ทำ งานไทด่บรีั การสนับ สนนุอายงดโีดนยผู ำ การป ระชมุ ตดิต าม งานและแนวคดิน่อืๆ อกี มากมายคุณ อาจ จ ะพจิ ารณ ารวบ รวมอ่เรืงราวดๆี เกท่ดินี้ขึในการป ระชมุ AI และตพีมิ พ  ออกมา(ห อรือาจ จ ะคดิไป ถงึการใหรา งวลัห อรืแสดงการยอมบรัน่อๆื) ไมมกี ารใหรา งวลัใด ดไีป กวาการยอมบรัคผู นท่ทีำ งาน อายงสอดคลอ งกับ ความ ฝน แ ละการออกแ บ บท่ทีำ กนั ในธวิกีารน้นัตอ สาธ ารณ ะ อง้ ท หง ฤ บลืษเัAฎ ษ ีI อฎ้งหงบีืลเั AI ห ากคุณ ไมส นใจ “เอ้นืห าท างวชิาการ” คุณ กอ็าจ จ ะขาม สวนไน้ปี กไ็ด การสปรุ ทฤ ษ ฎตีางๆอเอบ้ท่งืยูีห ลงธัวิกีาร้นี ในบ ทอยจย้นีะนเป  หกนลกัฐา้รานพืของ“การบสืถามวยดคนวชา่มช”ื การจ่ทีะพดูถงึห ลกัการน้พืฐาน โดยไท่มีพดู รวม ๆ เกนิ ไป เราจ ำ ตอ งพดูถงึงานนเป่ที แรงบนั ดาลใจ ใหเกดิ ธวิี AI ้ นี ห ลกัการน้พืฐาน หาป ระการของท ฤ ษ ฎี AI มดีงัตอ ไป้ นี 83

บ5่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ อหกงล่กัการาืรเปรกะอบสางรท างสคัม หลกักาอร่เรืงการป ระกอบ สารงทางสงัคมเหน็วา งเรส่ท่าิีอเ่ชวืาเปน จงริในโลกน้นจั่ทงรีิแลว ถกูสารงน้ขึผาน ท างวาท กรรม ท างสงัคม ของเรา น่นัคอืบ ท สน ท น าเร่ทาีมแีละอ่เรืงราว่ที เราเลาแ ละสารงน้ขึม า วาท กรรม ท างสงัคม เห ลาท้นีำ ไปขอส ู ตกลงวาเราจะเหน็ โลก เปน อยางไร เราจะป ฏบิตัิวัอยางไร เราจะย อมบรั วาอะไรคอืความ จงริ และเราจะอเ่ชวืา อะไรเปน ไป ได  อหกงล่กัการาืรเนปดนไพำิเอรมนั ก “คุณ บ อกไดวาคนๆ หงน่ฉึลาดหอรื ไมไ ดดว ยคำตอบ ของเขา คุณ บ อกไดวาคน ๆ หงน่มึี ปญ ญ าหอรื ไม  ไดดว ยคำถาม ของเขา” Naguib Mahfouz(ชาวอยีิป ตไผดรูับ รางวัล โนเบ ลส าขาวรรณ คดอเี่มืป2 531) 5 หลกักาอร่เรืงการด ำ เนนิไป พอร ม กนัอยบู นพลงัของการสืบ ถาม และบ นทฤษ ฎ วา่ทีี ความ เปย่ลีนแป ลมง่เรติน อเ่มเืราถาม คำ ถาม การสืบ ถาม และการเปย่ลีนแป ลงน้นเักดิน้ขึพอร ม กนัไป นาทเรท่ีาีถาม การเปย่ลีนแป ลงมก่นเร้ิ็ขึ ทำ ใกหวีธาิ มร่เรติน ดวย การสมัภาษณแล ะ คำ ถาม อกเรงีทท่างว้ีีธต้ิัคัำ ถามน้นคัอืหวัใจหลกั AI จงึเปน การระด มการสบื ถามผานทาง การสารง “ค ำถาม เชงิบ วกไทอร่่เงีืน ไข” อหกงล่กับารืทเ:กีว “การคน พ บแ่จีทงริน้นัไมชใกอ่ทาียูรพ บ แผน ดินหใ มแ ตเปน  การม องดวยดวงตาหคใู ม” - Marcel Proust หลกักาอร่เรืงบ ทกวเีสนอวา “อ ดตี ปจ จบุัน และ อ น าค ตขอ งค น เรา้นั เปน แห ลงเรยี น รู แห ลงส รางแรงบัน ด าล ใจแ ล ะ การตคี วามไทสร่ท่้นีีิ สุด เชน เดยี วกับ ค วาม เปน ไป ได  จ่ทีะ ตคี วาม บ ท กวดีีๆ สกัน้ชิ ห รอื ค ำส อ น ท างศาส น าไดม ากม าย ห ล าย ค วาม ห ม าย เปน ตน” เราสามารถหาอะไรกต็ามเร่ทาีตอ งการไดใน คนๆ หงน่หึอรืในสถานการณหงน่ึ งทด้ส่ท่ัิแีีละเลว ถกูและผดิ สวย งามและนาเกลยี ด งเรส่ท่ิาีเลอืกจ่ทีะใหค วามสำ คัญ น้นั สารงความเปน จงริของเรา งย่เริาใหค วามใสใจ กบั อะไรมากเทาไร งนส่้นิกัจ็ะขย าย ตวัเปน สวนหงน่ขึองป ระสบ การณขอ งเรามากน้ขเึทาน้นั 84

การบสืถามวยดคนวชา่มืช อหกงล่กัคารืวเามคาดงห:ัว “ถาคุณ ตอ งการตอ เอรื สกัลำ อยาบ อกใหค น ไป เก็บ ไมแ บงห นาท่แีละออกคำง่สัแตจ ง สอนพ วกเขาใหถ วลิห าท ะเลอนั กวางให ญ แ ละนไส้ท่ริสีดุ” Antoine de Saint Exupery หลกักาอร่เรืงความ คาดห วงัเสน อวา ภ าพเร่ทาีสารงน้ขึใน ใจยเ่กีวกับ อน าคตน้นัจะน้ชีำ การกระทำในปจจบุนัของเรา แ ละสารงอนาคตน้นัใหเปน จงริ ภ าพ เชงิบ วกยเ่กีวกบั อนาคต น ำเราไ ปกสู ารกระท ำเชงิบ วก งซคก่อึื็ฐาน แ ละสม ม ตฐิานมท่ีพี ลงัม ากงนย่้ขึิของ “การ สืบ ถาม ดวยค วามน่ชืชม” น่นเัอง อเกสารานอปมรมตกะิเ่อบพิเ แ ห ลงขอ มลูออน ไ ลนดสท่่ดีุีี ใน ขณ ะ้นี คอืเวป ไ ซ ทจด่ัที ท ำดโม่ยเรธวิิกผิีู าร AI เอง่ ที 5 http://appreciativeinquiry.case.edu น อกจากมกห้ีน็ีนงัสอืภ าษาองักฤษมเ่พิม ากน้ขึ เลมผ่ทีม ชอบสท่ดุีคอื The Appreciative Inquiry Handbook(มอคืู การสืบ ถ าม ดวย ความน่ชืชม) ดโย Cooperider, Whitney แ ละ Stravros 85

บ6่ทีท ถาเราไมเป ย่ลีน ทิศ ท างข อ งเรา เรากจ็ะจบ ล ง ณ เท่่รีีางมุห นาไป สุภ าษติจนีโบ ราณ สเาหะาอนาคต (FUTURE SEARCH) การปมรแบชะุบ“สเาหะาอนาคต”อคอืรไ?ะ คุณ เคยสงสยัหอรื ไมวาเราจะน ำคน จำน วน ม ากยเก่่ทีวีขอ งกับ ป ระเดน็ ๆ หงน่มึ าอใยนู ป่ทีระชมุ เดยีวกนั โดยไมให เกิดการการสน ท น ายดืยาว แ ละการถ กเถยีงไท่มีจ บนส้ิได อยางไร “เส าะห าอ น าค ต ค ” อืวิธกีารใท่ชกีบั ป่ทีระชมุ ขน าดให ญแ ละกอ ใหเกิดผลดท่ไีีด กลาวโดยน้สัๆ “เส าะห าอ น าค ต ( ” Future Search) คอืการป ระชมุ เชิงป ฏิบตัิการน าน 16 ว่ชโัม ง น่ทีำคนมท่คีีวาม สน ใจห ลากห ลายม าท ำงานวรม กนั ในอ่เรืงหงน่ๆึ วรม กนั “เส าะห าอ น าค ต ม ” สีองาเปห ม ายใน เวลาเดยีวกนั าเปห ม ายแ รกคอืการชวยป่ทีระชมุ ขน าดให ญมท่คีี วาม ห ลากห ลายไดคน  พบ คุณ คา จดุป ระสงค แ ละโครงการตางๆ่ ที พวกเขามวรีม กนั าเปห ม ายส่ทีองคอืการชวยใหค น สารงอน าคตตท่อี งการวรม กนั แ ละ ท ำงานวรม กนัอเ่พืท ำใหอ น าคต นเปจ ริง ใท่ชผว ธีอิู้นีีาจจะอธิบ ายวิธกีาร “เส าะห า อ น าค ต” นเปก ารใชวธิกีารห ลากห ลายอเ่พชืวยใหค น เขาใจอดตี ของต น บรัปจรูจบุนั ของต นสารงวสิยัทศั นวรม แ ละสารงแ ผนป ฏิบตัิการอเ่พือนาคต งสท่ิ่ทีำใหวธิกีาร “เส าะห าอ น าค ต ท ” รงพลงักค็อืการทท่กุีคนมท่สีวีน ไดสว น เสยีกับ ป ระเดน็ไน้ดมีสีวนวรม ดวย ไมวาจะนเปก ารท ำงาน ระห วางคน จากห ลายกมลุ หอรื การ ป ระชมุ ระหวางคนในองคก ารเดยีวกนั

สเาหะาอนาคต การแ ส ด งค วาม เห็น ตอ การป ระชุม แ ล ะการป ระเมิน ผ ล การป ระชุม ไดแ ส ด งใหเห็น วา ผลลัพ ธของการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต น้น ” ันางท่มึ าก ในการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต” คผู นบรัแรูละเขาใจ ความ แตกตางของตน และจ ากน้นัก็พ ยายาม คน ห างส่ทิ่มวีีรม กนั ท่ี ทกุคนสาม ารถสนับ สนนุได อผู ำ นวยการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต วาช้ ” ี พ ลงังานทเ่คีย ใชไป กับ การท ะเลาะกนัน้นถักูนำ ม าใชใน การสารงสรรคแ ท น วามรจข ำเนวนู ผ เราควรจดัใหมเขผีา วูรม กค่ีน ใน การป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต แ ” ตล ะคง้?รั จ ำ น วน ใน อดุมคตอคิื 8 x 8= 64 น่นอัคืกมลมุผสีูวนไดสว นเสียแป ดกมลุ กมลุ ละ 8 คน ทจ่ี ะเปน ตวัแท นของระบ บ ทเร่ีาควรนำ ม ารวม กนัไวใน หอ งหอ งหง่นึ แตจ ำ นวนเขาผ ูรวม 40- 75 คน กใ็ชไดห ากไมมีปญ หอ่างเรปืจ จน่ยัอๆื อยางไรกด็ี หากมีคนนอ ยกวา 40 คน คุณ อาจ จ ะ ไมไดมมุ มองทห่ีลากหลายม ากพ อ แตถามีคนม ากกวา 75 คนการนำ เสนอการแลกเป ลย่ีน ตอ ท่ปี ระชมุใหญกอ็ าจ จ ะเสียเวลาม ากเกนิไป และการป ระชมุ กจ็ ะสูญ เสียพ ลงัไป 6 “สเาหะาอนาคนใตส”จชถใหะาน่มเกอาหทมะรไีรณืดใ? มีงาน เขียน ม ากม ายพดูถงึการจดัเตรียม การป ระชมุ เชน เดียวกนั กับ วธิีการจดัป ระชมุ ขน าดให ญแ บ บ่นอๆื สำ คัญ บ างป ระการ: “เส าะห าอ น าค ต ไ ” วม ากม าย วธิีการน้ปี ระกอบ ไป ดวยปจ จยั ป ระการแรกคุณ จ ะตอ งมีป ระเดน็ทส่ีำ คัญ จ งริๆ ทจ่ี ะป ระชมุ ป ระการทส่ีอง ป ระเดน็หอรโือกาสน้นัตอ งการความวรมอมืของคนหลากหลายท่มีีแมงมุ ท่ี แตกตางกนั Marvin Weisboar ม d ่เรวธิิผิีูการ “เส าะห าอ น าค ต ได ” ก ลาวไวา “คุณ ตอ ง น ำงท้รัะบ บ เขาม าอใยนู หอ ง” สถาน การณใด ไมเห ม าะจ ะใชวธนิี?้ี จ ากป ระสบ การณแ ลวสวน ทย่ีากทส่ีดุกอค็ืการน ำ เขาผ วูรมทเ่หีมาะสมมาอวรยมู กนัอเกืบ สาม วนัเตม็ ในขณ ะท่พี วกเขามีตารางงานทแ่ีนน 87

บ6่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ดงนั้นั อเ่มคืุณ ไมพ อรมจะจดัการป ระชมุ 16 ว่ชโัม งเตม็ย่ทีาวสาม วนัแลว กอ็ยาคดิวชธใิี “เส าะห าอ น าค ต แ ” ละดงคณั่ทุี ไดเหน็ แลวจ ากวธิกีารน่ออื่ทธีิบ าย ไนใวหนงัสมอืื คู อเลม้ นี คุณ ตองจำ ไเวส มอวานถาผำู คนหลกัๆ ไมไดเต ยรี ม พ อรม เปด จใจ่ทีะย อมบรั ทางออกคท่ดิี ไดจากการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต จ ” งริๆ คุณ กไ็มค วรจะเสยี พ ลงังานและเนงิ ทองไป กับ วธิกีาร้นี เพอ่ืน ค น หงน่เึค ย กลาวไวา “ถาคุณ ไมไดง ต้ใั จจ่ทีะสนับ สนุน ผลใด ๆ ห รือ วสิยั ทศั นใด ๆ อ่ทีาจเกิด จากการสาน เสว น าเมอ่ื้นั คุณ กไ็มตอ  งจดั‘เสาะห าอ น าค ต’!” นอกจาก้นีคุณ ยงัควรจำ ไดวย วา คุณ จะตองมเวีลาเตยรี ม การเพ่ทียี งพ อ สองเดอืนกอ น หนาก จิกรรม กน็าจะเหม าะสม และควรจดัหใมหี งน่วึนั เตม็ สำ หบรั การป ระชมุ เตยรี ม งาน โดยมสมวีผีนูไดสวนเสยี หลกัๆ เขาวร ม(รวม ถงึตวัแท น ของห นวย งานหใก่ทีารสนับ สนนุ ทางการเนงิ ดวย ถาม)ี แมวามี บ างคนไดจดั “การป ระชุม‘เส าะห าอ น าค ต’ แ บ บ เรงด ว แ น ตเร ” า กย็งัควรจดั “เส าะห าอ น าค ต นใ ” ลกัษ ณม่เรแิิะผท่ลูีถะอืผปู ฏบิตวธัิิกีาร “เส าะห าอ น าค ต ได ” แ นะนำ ไว 6 แลปทตะริฤวัะษฎี อ่เรืงห ลกัการท างท ฤษ ฎขีองวธิกีาร “การคน ห าอ น าค ต” น้นเักนิ ขอบ เขตของห นงัสอื เลมไน้ปี แตจ ะขอกลาวน้สัๆ ถงึป ระวตัแิละท ฤษ ฎขีองวธิกีาร้นี แน วคดิ ของ “เส าะห าอ น าค ต นน้ ” ั พัฒ น าน้ขโึด ย ชาวอเมกรินั สองค น คอื Marvin Weisboard และ Sandra Janoff อเ่มืป  ค.ศ. 1982 พ วกเขาเหน็ วาการป ระชมุอ่เรืง อน าคตของชมุ ชนเขามทวผร่ ีีูม จำ น วน ม ากของ Ronald Lippitt และ Eva SchindlerRainman น้นัคอืม่ทีาของ “เส าะห าอ น าค ต นใ ” ชวงป  1970 พ วกเขาไดรว มคนป ระมาณ 300 ค นม่ทีาจากทกุระดับนใ ชมุ ชน ม าวรม ป ระชมุ หงน่หึอรื สองวนั คผนู ตางงมนมุ่ั กับ โครงการหใ มๆ พ่ที วกเขามองวาไมมที างเปน ไป ไดเพยี งอเ่มไวนืม่ักกี อ น กองผ้ตัู “เส าะห า อ น าค ต” ไดยเรีจ นากรู Lippitt และ Schindler-Rainman วาจะตองเอาระบ บงท้รัะบ บ เขาม าไนใวหอง และเนน ไปอ่ทีน าคต ไมชปใญ ห าและความ ขดัแยง 88

สเาหะาอนาคต นอกจาก้นี “Search Conferences” (การป ระชมุอเ่พเืสาะหา) ของ Eric Trist จาก สหฐรัอเมกริา และ Fred Amery จากออสเตรเลยี ไดสง ผ ลกระท บส่ทีำคัญ ตอ การพัฒ นา ธวิกีาร้นี พ วกเขาไดเยรี นจารูก Trist และ Emery งถคึวาม สำคัญ ของการท ำใหทกุ คนพดู งถโึลกเดยีวกนั และใหค นจดัการแผนของตนเอง อ่ชื “Future Search” (เสาะหาอนาคต)น้นัใหเกยี มร่เรตจิิผิู ากงท้สัองคณ ะ จ่ทงรีิแลว ธวิกีารยง้นัไีดบรั อทิ ธิพ ลจากคนน่อืๆ อกีดวย ง่ ซึ Marvin Weisboard ไดท ำลำดับม่ทีา เอาไว แตก ารลงรายละเอยีดจะเปน การเกนิขอบ เขตของบ ทไน้ปี Marvin Weisboard ได สปรุ งถพึัฒ นาการของการจดัการไอว ยางางยๆ แตนา สนใจ ดงั้นี 6 สำหบรั Weisboard แลว ธวิกีารทท่กุีคน ไดวรม พัฒ น างท้รัะบ บเกทน่้ดิีนน้ขึัยอมบรั าว มผสีวนู ไดสว น เสยีงท้ภัายในและภายน อกมคีวามแรูละปญ ญ า และพ วกเขางจคึวรไดมี สวน วรม ใน การค วบ คุม พ ลงัและค วาม สารงสรรคข องพ วกเขาเอ่พืการเปย่ลีน แป ลงหอรื อเ่พืพัฒ นางท้รัะบ บ ดวย กลาวอกีนยัหง่กน็คึอื ถาคุณ ตอ งการการเปย่ลีนแป ลงเชงิองคก ร หอรื การเปย่ลีน แป ลงสงัค ม คุณ ตอ งใมหผสวี นู ไดสว น เสยีทกุฝา ยเขาวรม ธวิกีารดวย และงสท่่ทิีรงพ ลงัและไมค าดคดิจะเกน้ดิจขึน กลายเปนอ่เรืงป กติ การจ่ทีะท ำเชนน้นัได  คุณ ตอ งป ลอ ยวางการควบ คมุ ระดับ หง่ นึ 89

บ6่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ การนำ ม ม าปบช าปบ รใ รใ ั ัช การป ระชมุ เชงิป ฏบิตักิารแบ บ “เส าะห าอ น าค ต นน้ ” ั ถกูใชกบั ป ระเดน็ ห ลากห ลายใน ระดับ องคก ร ชมุชน อตุสาหกรรม และระดับ ชาติ ม าเปน เวลาหลายท ศวรรษ ไดมีการ ตีพมิ พบนั ทกึและรายงาน เก่ยีวกับ การป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต” ม ากม ายจากการน ำ มาใชเปน  อร ยๆ คง้รั คุณ สาม ารถหาคำ อธิบ ายและบนัทกึเก่ยีวกับ การป ระชมุ “เส าะห า อ น าค ต” ท่ีป ระสบ ความ สำ เจร็ในสถาบนัการศกึษ าท่วัไป และสถาบนัการศกึษ าระดับ ส งู หนว ยงานท างการสาธารณ สขุ และกับ หนว ยงานฐรับ าลหลายาฝย รว ม กนั น้ขนดาอบขไัหัง“สเาหะาอนาคต” ● น้ทั่ขี 1: งมเนุน ท่อีดีต ● น้ทั่ขี 2: งมเนุน ท่ีปจ จบุนั ● น้ทั่ขี 3: จนิตนาการภ าพ อนาคตในอดุมคติ 6 ● น้ทั่ขี 4: ระบจุดุยนืรว ม ● น้ทั่ขี 5: วางแผ นป ฏบิตักิาร วาระการประชุม- สรุปภาพรวม การป ระชมุมีหาชว ง คอื อดีต ปจ จบุนั อนาคต จดุยนืรว ม และป ฏบิตักิาร แตล ะชว ง มีการสารงฐานอข มลู แบงปน ความาเขใจในกมลุ ยอ ย การนำ เสนอตอ กมลุ ใหญ แ ละการ สานเสวนาในกมลุ ใหญ  ทกุชว งจะตอ ยอดกนั และผ ลกค็อืแผ น ป ฏบิตักิารและโครงสารง การตดิตาม การป ฏบิตักิาร ทาผเข่รีูว ม จะม่เริดวยป ระวตขัิองสถาน การณทท่ี ำ ใหพ วกเขา มารวมตวักนั จากน้นกัท็ ำ แผ นทข่ีองแนวโนม ตา งๆ ในโลกท่สีงผ ลกระท บ ตอ ป ระเดน็ของ พ วกเขา กมล เกุผย่ีู วอข งแตล ะกมลุ เลา วา มีอะไรเกดิอะน้ไรใึขนแนวโนม ห ลกัๆ และสม าชกิ ของกมลุ ตอ งการจะท ำ อะไรในอนาคต จากน้นักมลุ ยอ ยกจ็นิตนาการถงึอนาคตท่ตีอ งการ าเขผรว ู ม ระบถงุสึ่งิท่ีพ วกเขามรีว ม กนั หอรืป ระเดน็ ห ลกัท่ีป รากน้ฎใึขน ทกุๆ จนิ ตภ าพ ชว งสดุทายน้นเัปน การวางแผ นป ฏบิตักิาร ยทุ ธศาสตกร ารดำ เนนิงาน และความบรั ผดิชอบ ตรวจสอบ ได 90

สเาหะาอนาคต ลองตมปืบัฏิิ ทางเดยีวเร่ทาีจะสาม ารถเขาใจวธิี “เส าะห าอ น าค ต ไ ” ดอ ยางถอ งแท  คอืการเขาวรม ในการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต แ ” ตกนา็ เสยีดายวาในทางป ฏบิตกัิท็ำไดย าก เราห วงวัา การสปรุ ตอ ไป จ้นีะชวยใหเห็ น ภาพ ของ “เส าะห าอ น าค ต ไ ” ด ใน ท างป ฏบิตักิม็คีวาม แตกตางกันไป แตงจส่่ทิีะอธิบ ายตอ ไป เน้ปีน รูป แบ บเปท่นีแ่ทีน ะน ำกัน การป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต ค ” ้งรัหง่คนึรอบ คลมุ เวลา “ส อ งวัน ส อ งคืน” โดยม่เริใน ตอนบายของวันแรก และน้สิสดุลงตอน กลางวัน ของวันส่ทีาม ผเขา วูรม ท ำงาน ท้งใัน กมลุ ยอ ยเปท่นี ผมสูีวน ไดสว น เสยีมท่ผีี ลป ระโยชเหน มอืน ๆ กัน และใน กมลปุ่ทีระกอบ ดวย ตวัแทนของกมล ผุมสูีวน ไดสว น เสยีตางๆ ขั้นที่ 1- มุงเนนที่อดีต “เส าะห าอ น าค ต ม่เ ” ริตนชว่ทีงบายวนัแรกของการป ระชมุ ในชวงเน้รีาตดิกระดาษ บ อดร แผน ยาวๆ ไวบ น ผ นงัสาม ดาน กระดาษ สาม แผน จ้นีะใชเปน  เสน เวลาบันกทขึอ มูลสาม 6 อยางคอื ระดับ บคุคล(Personal), ระดับ องกครห อรืชมุชน(Local) และระดับ โลก(Global) กระดาษ แ้นีบงอ อกเปน ชวงท ศวรรษ ตางๆ ห อรื ต าม ชวงทท่มีี ออกแบ บ ป ระชมุ เห็น วา เห ม าะสมเกดิอะไน้รขใึน ระดับ โลกใน ชวงสบ่สิี ปผท่าีน ม า? เกดิอะไน้รขกึับ ชมุ ชน ห อรื องกครของเราในชวงสบ่สิี ปผท่าีน ม า? และเกดิอะไน้รขกึับ ตวัฉัน(ใน สวนยเก่่ทีวีขอ งกับ หวัขอ การป ระชมุ) ในชวงสบ่ิสี ปผท่าีนม า? ในชวงตน ใหเวลาผเขา วูรม ไดท บ ทวนและจดบนักทกึับ ตวัเอง แลวจาก้นัทกุคนในหอ ง กเข็ยีนงถปึ ระสบ การณ  เห ตกุารณสำ คัญ แน วโนม และความ ท รงจำของตนลงใน เสน เวลาง้ทัสาม กจิกรรมใ้นชเีวลาป ระม าณ 45 นาที อเ่มืห ม ดเวลาของกจิกรรม ชวงแรก ผเขา วูรม จะถูกแบงอ อกเปน กมลุ ผ สม กัน แลวดชูวง เวลาตางๆ ดวยกัน ขอใหพ วกเขาตคีวาม เสน เวลาเสน ใดเสน หง่แนึละพู ดงถลึกัษ ณ ะ แนวโนม ห อรื รูป แบ บมท่กัีเกดิซ้ำๆ กัน สดุทายผอู ำน วยการป ระชมุ จะใหผเขา ูรวม ม องห า แนวโนม ห อรืความสัม พนเกทัด่น้ิีธขรึ ะห วางเห ตกุารณในเสน เวลา้ทั งสาม้ นี 91

บ6่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ อผู ำนวยการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต เห ” ็นวาน้ขัตอนส้นาีรงค วามน่มัใจในศกัยภ าพ ของ เขาผ วูรม ใน การท ำค วาม เขาใจกับ ขอ มลูจำน วน ม าก กิจกรรมงต้แั ตก ารท ำเสน เวลา การพดูคยุในกมลุ และการรายงานตอ กมลุ ให ญ มกัจะใชเว ลา 2 งถสึองว่ชโัม งง่ค รึ เตอืนเขาผ วูรม วากระดาษ และผนงนั้นเัปน ของทกุค น กระดาษ เสน เวลา้นี ยงัค งติดไวบ นผนงัจนกวาจะเสร็จน้สิวธิกีารป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต” ขั้นที่ 2- มุงเนนที่ปจจุบัน น้ขัตอนส่ทีองจะพ าป่ทีระชมุเปย่ลีนจากการม องยอ นอดตีม ากสู ารม องที ป่จจบุนั เขาผ วูรม มารวมกนัเอ่พืพัฒ นา “แ ผ น ค่ทีวาม คิด” หอรื mind-map ของกมลยเุ่กีวกับ แนวโนม ตางๆ สง่ทผี ลกระทบ ตอ องคกรหอรืของป ระเด็นก่ทีำลงกัศึษ ากนัอยู อาจไมใอช่เรงืแป ลกกท่มลีุ จกะสดอึรูอึดัหอรื กระกสงทวา่ึรูัค วาม สลับบัซอซ นน้นัถาโถม เขาม าไมห ยดุ บ างคงเขา้ผร ัู วรมก็อาจจะไมคอ  ยพดูอะไรม ากออกม า 6 โดยป กติแ ลวเราจะใอชผ ำู น วยการป ระชมุ สองค น ค อยเขยีน แ น วโนม ตางๆ ใน แ ผน่ ที ค วาม คิดขนาดให ญต ามเขาผท วู่รีม พดูออกม า ทกุค น จะไดบรั เชิญใหพดู แตก็สำคัญวา เส่ทผีูนออ่เรืงอะนไ้รมขึ าจะตอ งแ้ชีจงใหชดั เจน บ างค นอาจจะตอ งการทำแผนค่ทีวาม คิด มท่โีีค รงสารงอยางดี แตสว นให ญแ ลวกงต็้ใัจใหงดยเหูุ ยิง น้ขัตอนงท้หั ม ดใชเว ลาป ระมาณ 30- 45 นาที 92

สเาหะาอนาคต กอ น จะน้สิสดุวนั สดุทาย เขาผ วูรม จะไดบรั เชิญ ใถหง้ชึปี ระเด็น สำคัญ ของต น เองห รือ แน วโ นม จากแผนค่ทีวาม คดิ เราจะใชวธอิี ะไร? สวน ให ญกท็ ำโ ดยการใชจดุ สตกิเกอร เจด็จดุ โ ดยใหส มาชกิแตล ะคนของกมลมผุสีวูนยเ่กีวขอ งจากแตล ะกมลุ หรือ องกครมจีดุสี เดยีวกนั จากนน้อผัู ำนวยการป ระชมุขอใเหขาผวรู มเอาจดุสขีองต นไป แป ะไวต รงพ่ทีวกเขา สกึรูวาแน วโ นมน้นัสำคัญ ตอ ป ระเด็น รวม ของการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต เขาผ ”  วูรม อาจจะแป ะจดุเดยีวหรือหลายจดุกไ็ดใน แนวโ นม หงน่ๆึ กจิกรรมไน้มไีดก ารสำรวจเอ่พืหา ลำดับ ค วาม สำคัญ ของป ระเด็น ของกมลุ แตเอพ่ื วางรากฐาน สำหบรั การแลกเปย่ลีน ความเหน็กนัตอ ไป มากกวา ถาการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต มน่เรข้ิ ” ึในต อนบายดงไัท่ดแีนะนำไว เขาผ วูรม กจ็ะกลับ บาน ห รือพกัผอ น ใน หอ งโท่รีงแรม โ ดยค วาม สับ สน ใน หวั เราตง้ใัจใหเปน  เชนดนง้คทัีุ่ณี จะเหน็ไดจากภาพรถไฟเหาะตลีงักา(ในหนา 97) 6 ส่อนงทัีว ชวงเชาของวนัส่ทีองของการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต” ยงัคงเปนอ เ่รืงยเ่กีวกับ ปจ จบุนั เราอาจงตอ้่ชัชืวงวา้นี “เรากำลงัท ำอ ะไรกัน อ”ยู อผู ำนวยการป ระชมุ จะนับ จดุมท่อีบียู น แผนค่ทีวาม คดิขนาดให ญ  และกอ็าจจะเปน ป ระโ ยชจท่นีะเขยีน แน วโ นมไทด่บรีั คะแน น สงสดูุ่ทีไวบ นกระดาษ ฟลิป ชตารพอร ม จำนวนคะแนนไท่ดี จากนน้เขาผั วูรม แบงก มล ยุอ ย ต ามกมลุ ของมผสีวูนยเ่กีวขอ ง ในกมล ยุอ ย เขาผ วูรม จะตอ งบ อกวาต นกำลงัทำอะไรเปน การต อบ โ ตกบั แน วโ นม แตล ะแน วโ นม บาง(งท้โั ดยสวน ตวัและโ ดยสวน รวม) ใน สวน่ ที ยเ่กีวขอ งกับ หวัขอ ของการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต เขาผ ”  วูรม ยงัสาม ารถระบดุวยวามี อะไรพ่ทีวกเขาอยากทำแตไมไดท ำภายใตขอบ เขต ของพส่่ทิีวกเขาสาม าร ถทำได 93

บ6่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ยจสใีเ จ่ใแลมทะิีภู่ งีท่ิ ส 6 ทกุกมลุ รายงานตอป่ ทีระชมุรวม ในจดุใน้หีท ำ การบนัทึกความคลายกนัและความแตกตาง ในอเ่รืงมมุ ม องเอาไวแ ละอปิภรายแลกเปย่ลีน ความ เห็น กนั โดยม ากแลวจ่นีะกลายเปน จดุเปย่ลีน แตล ะกมลุ จะผลดักนั เปน เจาของป ระเด็น และบรั ผดิชอบ งานน้นัๆ ท ำ ใหเปน  การเปย่ลีน แป ลงพลงัใน การท ำ งาน การรายงาน ตอป่ทีระชมุ รวม ควรจะใชเว ลากมลุ ละ 2- 5 นาที น้ขึอกบยัู จำ นวน ของกมลมผุสีวูนยเ่กีวขอ ง ในน้ขัตอนจดุ้นีเนน อปทจ่ย ี จูบุนัจากมมุ ม อง “ภ าย ใน ก ” มลมผุสีวูน ไดสว น เสยีแตล ะกมลุ เขยีนรายการงส่่ทิี “ภมูใิจ” และ่ที “เสยี ใจ” ยเก่่ทีวีกับ ป ระเด็น ของการป ระชมุ น่นัคือให  พวกเขาถ าม ตวัเองวา “อ ะไรคอืงสเ่ท่ิรีาภมูใิจ แ ล ะอ ะไรคอืงสเ่ท่ิราีสกรึู เสยีใจยเ่กีวกับ ป ระเด็น ข อ งการป ระชุม ข อ งเราง่สเ?ิห ลา น้มีีค วาม ห ม าย ตอ ปจ จุบัน แ ล ะอ น าค ต อ ยา งไร?” กจิกรรมเปน้นี กจิกรรมส่ทีำ คัญม าก ณ ตอนส้นีม าชกิของกมลุ จะยงัคงทำ งานจากมมุ ม อง สวนตวัเปน สวนให ญ ดวยเคอ่รืงมือกน้มลีุ จะเคอ่ลืนไปคสู วาม เปน “เรา” เขาผ วูรม จะเกดิ การพัฒ นาความสกึรูวาตนเปน สวนห งน่ึของภาพงท้หั ม ด และวาแตล ะสวนของระบ บน้นั ควรจะมคีวามบรั ผดิชอบ ในการพัฒ นาภาพรวม ดวย เขาผ วูรม จะตอ งไมโท ษ คนน่อืห รือวา้ชีคนน่อืกระท ำ ผดิ เพยีงแครา ยงานอเ่รืงนามภูใิจ่ที มภูใิจสทุ่ดี แ ละอเ่รืงเสยีใจเสท่ยีีใจสทุ่ดี ตอป่ทีระชุม รวม แ ละแ ลกเปย่ลีน ค วาม เห็น กัน คุณ อาจจะสงัเกตไดวา แผนค่ทีวาม คดิน้นเันน ไปก่ทีารบ รรยายถึงขอ มลู สวน “งสภ่ท่ิมูีใิจ แ ล ะเท่สียีใจ” น้นเันน ไปอ่ทีารม ณแล ะความสกึรูม ากกวา กอ นพกัยเ่ทีง เขาผวูรมแบงก มลุ แบ บ ผสมอกีคง้รั ดวย ภารกจิตอ ไปน้นัรวมเวลาอาห ารกลางวนั 94

สเาหะาอนาคต วันที่ 2- บาย- ขั้นที่ 3- มุงเนนที่อนาคต ถงึชวองผนู้ำีนวยการป ระชมุ จะนำพ าเขาผ วูรม เดนิทางอสู นาคต ใหเขาผ วรู ม จนิตนาการ วาขณ ะเปน้นี ป  2570 ห รือ 2580(โดยม ากจะใหเปน  อน าคต ใน 20 ปขา งห นา) แล ะ ความฝน ของคุณ ดไก ล ายเปน ความ จงริ ขอใหเขาผ วรู ม บรรยายโครงสารงแล ะวธกีิารตางๆ พท่วีกเขาดไสารงวใไน อน าคตน้นัอยางเปน ปรู ธรรม บน กระดาษ ฟลิป ชาร ต ใหพ วกเขา เขยีนถงึลกัษ ณ ะ นโยบายระเบยีบวธิีป ฏบิตัิ ลกัษ ณ ะของความ สมั พนัรธะ ห วยางวเก่ผขีูอ ง ตางๆ แล ะวาพ วกเขาจะดำเนนิ ธรุกจิของต น อยางรไ อผู ำน วยการป ระชมุ อาจจะขอให  กลาวถงึอุป สรรคสำคัญกมล่ทีุ จะตอ งกาวขาม ใหดไ แล ะถาม วาพ วกเขาทำดไอ ยางรไ สวนสท่อีงของชวงเป้นีน สวนานท่ต่เีืตนสดุ่ ที ใน “เส าะ ห าอ น าค อ ต ผ ำู ” นวยการป ระชมุจะขอ ใหก มลุ นำเสนอขอ คน พ บของตนเอง แตล ะกมลุ สามารถเลือกวธกิีารนำเสนอวสิยัทศั นของตนเอง 6 ตอ กมลุ ให ญดไ เคยมกีารใชก ารแสดง เชน แสดง เปน รายการขาวทางโทรทศั น ห รือเลน ล ะคร ห รือ ท ำเปน ป กนติ ยสอายมงเ่รเวีทื่่กกีีบัความ สำเร็จ ขององคกรห รือของชมุ ชน ของตน เขาผ วูรม นำเสนอรายล ะเอยีดใหเปน  ปรู ธรรม ม ากสดจุทะ่่ทีีท ำดไ  ใหเห มือน ราวกบังวา่สิ เห ลาน้นดไเักดิน้ขึแลวห รือกำลงเักดิน้ขึอใยนู ปจ จบุนั มวธ่กเิีรผิิา รูดไก้นี ลาววาไ “ใน การ นกึถงึอ น าค ต ใน อดุ ม ค ตขิอ งเราใหเห มอื น ภ าพ ชวีติ จรงิ(ไมใช เพ ยีงท ำรายการส่งทเิ่รีา ตอ งการ) เรากไ็ดบม เพ าะ มัน ล งลงึใน ตัวขอ งเราเอ ง โด ยไดดงึ เอ าค วาม ป รารถน าแ ล ะ ค วาม ค าด ห วังทเ่รีาไตมรวั ูน้ขึ ม า แ ลวท ำใหส่งทเิ่รีาตอ งการจรงิๆ น้นั เปน ส่งทิ่สี าม ารถ ม อ งเห็น ได”  ล ะครเห ลาส้นีะทอเร งนา่ทต่สีอิ งการทำใหเกดิ น้ขดไึอ ยางคอ นขา งแมน ยำ 95

บ6่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ขั้นที่ 4- คนพบจุดยืนรวม แตล ะกมลุ ผสม ทำรายการหวัขอ ของจดุยนืวรม(อะไร) และโครงการเป่ทีน ไป ไดห อรื วธ่ิทีี จะท ำงาน เอ่พืน ำไป อสู น าคตวรม(อยางไร) น้ขึม า จากน้นัสองกมลุ ยุบ รวม กนั เอ่พืน ำ รายการมารวมกนั แลวตดักระดาษเขท่ยีีนป ระเด็นหลกัและความ คดิๆ ตางใหเปน  แถบ ๆ แถบ ละป ระเด็น/ความ คดิแลวเอาไป แป ะไผว่ทีนงั(1 ว่ชโัม ง) วันที่ 3- เชา- ขั้นตอนที่ 4 ตอ- ยืนยันจุดยืนรวมแหง อน น าค า ต คต งป้่ทัีระชมุมาพ บ กนัผ่ทนีงเัอ่พืสานเสวนาและยนืยนัแตล ะหวัขอ ของ จดุยนืวรม การแลก เปย่ลีนทำใหทกุ คนเกดิความ ห ม ายและเขาใจในงส่เดิยีวกนั งส่ใิดทท่กุีกมลุ ยอมบรั กค็อื งสเร่่ทิาีมวรีม กนั ห ากมขีอ เห็น ตางไท่มีส าม ารถตกลงกนั ได ก็จะตอ งถูกยายไป อใยนู รายการ “งสเ่ท่ิหี็น ตาง” รายการงมสว่ท่ริีีม กนัจะกลายเปน ทศิ ทางของป ฏิบตักิารของกมลุ กจิกรรมอ้นาีจจะใชเว ลา 30- 60 นาที 6 ง่สิส ำคัญ: การสานเสวน าอยางเปด ใน ชวงเปน้นีงส่สิำคัญม าก การแ่ทีผน จะเปน ไป ได และถูกน ำไป ป ฏิบตัจิงรนิ้นัไมไนด้ขึอกยบัู วาคน ใชเว ลาใน การแกไ ขปญ ห าจงริๆ เทาไร แนต้ขอึ กยบัู ระดับ ค่ทีนไดเป ย่ลีนแป ลงศกัยภาพ ตนเองเอ่พืทำงานวร ม กนัม ากกวา ในกมลุ เผขาท่ วูีรมมคีวามแตกตางกนั แตล ะคนจะเปย่ลีนแป ลงในจงัหวะเวลาตท่าีงกนัไป ถาเรา บรี ปด เร็วเกดิไป เราอาจจะสูญเสยีความงมนมุ่ั ในการมสีวนวรม อยางหงย่ลัึกของสม าชิ ก คนหลกัๆ ได ขั้นที่ 5- การวางแผนปฏิบัติการ กมลแุ่ทีบงกนัเองตาม ใจคยุกนัอ่เรืงป ระเด็นวรม เอ่พืกำหนดกจิกรรม จ่ทีะทำ โดยกจิกรรม ระยะน้สัจะดำเนิน การภายใน สาม เดอืน ขางห นา และกจิกรรม ระยะยาวจะท ำภายใน ป ระม าณ สาม ปขา งห นา จากน้นักมลุ รายงาน แผน ของพ วกเขาตอ กมลุ ให ญกอ  น ปด การ ป ระชมุ นอกจากกน้ม็ีกีารวางแผนอ่เรืงการรวบ รวม และเผยแพงไสร่ท่ดเยิีรี นร แู ละเอกสาร ตางๆ และมกัจะมกีารกำห น ดการป ระชมุ ท บ ท วน งาน ใน อกีห กเดอืน ขางห นา กจิกรรม ชวงอ้นาีจใชเว ลา 2- 4 ว่ชโัม ง 96

สเาหะาอนาคต จดปกะารปมรชอะาุงรยไ? ถามชีวงการปด การป ระชมุน้สัๆ กจ็ะเปน การดี เขาผ วูรม อาจจะกลาวความสกึรูของตน คน ละป ระโยคใผหู ก ารสนับ สนนุ การป ระชมุ กค็วรจะไดก ลาวปด และแจงใ หเขาผ วูรม ท ราบ วาจะมกีารตดิต าม ผลของการป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต อ ” ยางไร การป ระชมุ 6 “เส าะห าอ น าค ต จ ” ะเสจร็น้สิระห วางเวลาเท่ยีงวนัถงึบายสาม โม ง ของวนัท่สีาม ปอกตยุงรเมร่ีณีท  ● สถานทท่ม่ีผีีนงวัางๆ เยอะสำหบรั ใชแสดงเสน เวลาและแผนท่คีวามคดิ ● กระดาษ ขนาดให ญ  ก) เสน เวลา: สามแผน ขนาดป ระมาณ 1.5 x 8 เมตร ข) แผนท่คีวามคดิ: สามแผน ขนาดป ระมาณ 1x 3 เมตร ห มายเห ตุ- ถาไมมผี นงัพอ กอ็าจจะใชก ระดานท่สีามารถแป ะ/แขวนกระดาษเสน เวลายาว 8 เมตรได ● ป ากกาหวัให ญ-  กมลุ ละ 8 สี ● กลอ งป ากกาหวัให ญส องกลอ ง กลอ งละ 12 สี สำหบรั อผ ำูนวยการป ระชมุ ● กระดานขางต้สัำหบรั กระดาษ ฟลปิ ชารต กมลุ ละกระดาน ● กระดาษ กาวสำหบรั แตล ะะโต ● จดุสี- แตล ะกมลุ หอรืองคก รมสผวี ูนยเ่กีวขอ งจะไดบรั สตีางกนั แตล ะคนไดบรั 7 จดุ 97

บ6่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ● อปุ กร ณ สำหรบัการ สรางฉากอนาคต- จำนวนเพยีงพ อสำหรบักมลุ ผสมทกุกมลุ เชน กร ะดาษ กร ร ไกรกร ะดาษกาวหรอือาจจะมสีติกเกอร  ชดุละคร หมวกและน่อืๆ ● เกาจด้ัอเีปน วงกลม ● ตะโขน าดเล็กห นง่ึตวัสำห รบัอผู ำน วยการ ป ร ะชุม แ ละสองตวัสำห รับวางกร ะดาษแ ละอุป กร ณ  สามาร ถ นำตะโมน้ี าป ร ะกอบกิจกร ร มบทบาทสมมตใินชวงการ สรางภ าพ อนาคตได ● อาหาร วางและอาหาร กลางวนัดๆี ● ร ะบบเสยีงและไมคโรฟโ น 2 ตวั(ถาจำเปน) 6 หกลัการ 6 ปรกะารของ“สเาหะาอนาคต” ห ลกัการ ● อเ่พืนำเอากมลม สผวุี ูนยเ่กีวขอ งงท้หัมดเขามาไวใน หอ งเดยีวก นั ● อเ่พืมองไป ในอนาคตแทนจ่ทีะมองปท่ญี หา ● อเ่พคืน หาความสนใจรวมแทนจ่ทีะทำงานในป ร ะเด็นขดัแยง ● อเ่พืสำร วจหาร ะบบเป่ทดี อยางเต็ม่ที ● อเ่พืทำงานในกมลจดุ่ัทีการ ตวัเอง ● อเ่พืวางแผนป ฏบิตัิการ หลงัจากบร ร ลคุวามเห็นเอกนัฉทแ ลวเทาน้นั 98

สเาหะาอนาคต อาล่งเื รเ กจิกรรม“เส าะห าอ น าค ตกบ”ั เดก็ไท่ดรีบั ผ ล กระท บ จากส งค ราม ใน ซูด าน อเ่มืป  2542 โครงการ Operation Lifeline Sudan งซ่ไดึบรั การสนับ สนนุจากยนเูิซฟ ไดเชญิ เดก็ และใผหู ญ เข ารว ม การป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต เพ ” อ่จืดัการกับกวิฤตกิารสูญ ยเสเีดก็นรุหงน่ไึป กับ ความ อลมา น ข องสงคราม กลางเมอืงอนั โห ดารย เพอ่ืใหยเสีงข องเดก็ไดบรั การบรั ฟง การป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต ห ” ลกัน้นจัดัน้ขึห ลงัจาก “เส าะห าอ น าค ต ส ” ำ หบรั เดก็นเปก ารเฉพ าะ กจิกรรเดม้ก็ีนปี ระมาณ 40 คน อายรุะห วา ง 13-17 ป (พ อร ม กับ ค)รู เขารว ม เดก็เห ลสาว้ นี ให ญ  ตอ งป ระสบ กับ การพ ลน่ดัถิฐานและการแยกจากครอบ ควรัข องพ วกเข าอนันเปผ ลจากสงคราม และ บ างคนงถึกับ เคยรว มรสบู ใน สงคราม ดวย ขอ ความพ่ที วกเข าไอด่สอื อกม าน้นัพง เุปา ชดัเจน ม าก เดก็ๆ ตอ งการสนัตภิ าพ พ วกเข าตอ งการการเขางถึการบกริารท างการแพ ท ยและเห นอืน่อืใด พ วกเข า ตอ งการกลับ ไป โรยงเรีน และยเรีน ห นงัสอื การป ระชมุ ข องใผหู ญ ห ลงัจากน้นกัไ็ดผ ลคลายคลงึกนั เขผา ูรว ม สว นให ญ ป ระสบ กับ ความ บ อบ ชำ้ ท างจติ ใจและความ สูญ ยเสีจากส งคราม งซ่สึะทอ น ออก มาในเสน เวลาก่ทมลุี วาดน้ขึ อ่เรืงราวโศกนาฏกรรม ข องแตล ะคน ทง้กัารสูญ ยเสลีกู พ อ แมห อรืนอ่พ งี ระเบดิล่ทงโีรยงเรีน การหตนีายจากการกูถโจม ตี ลวน ป รากฏอใยูนเสน เวลา อ่เรืงเลา ตา งๆ ทงม้กีัาร่ที 6 พ อ แมไผมู ส าม ารถชว ยตวัเองไดไม ส าม ารถหยา้เงลีครอบ ควรัไดใน ระ ห วา งภ าวะอดอยากอเม่เขผาื ู รว มพดูงพถึส่่ทิีวกเข าภมูใิจ ก็ป รากฏชดัวา พ วกเข าไดพ ยายาม ภ ายใตส ภ าพ ความ ยากลำ บ ากตา งๆ เพอ่ืพัฒ นาตวิชีต นเอง ความนอฝ่ เรืงอนาคต สำ หบรั เดก็ๆ ท่ทำี โดยการป ระชมุ ข องใผหู ญนน้ เัห มอืน กับ ความนฝ ข องเดก็อยา งง่ยิ สนัติภ าพ และการสม าน ไม ตปรีรากฏออกม าอยา งชดัเจน เชน ยเดีวกับ ความจำนเปเรง ดว นจ่ทะีตอ งกมีารศกึษ าและการบกริาร ท างสขุ ภ าพใผหู ญยงั ไดระ บงกถึุอีป ระเดน็ หงสน่่ทึำี คัญ ในการดแูลใหอมีนาคตสดท่ีำี หบรั เดก็ในซดูานใต  น่นัคอื ธ รรม าภิบ าลโมค่ีทรีงสารง่ที เอาผดิต รวจสอบ ไเคด่ทาี รพ สทิ ธมินุษ ยชน นอกจายกง้กัมนีาีรสารงโครงการปรู ธ รรมน้ขึมาจำ นวนหง่นึ และกม็ีารจดั “เส าะห าอ น าค ต กอสี ” องคงเ้พรัอ่ืตดิต าม “เส าะห าอ น าค ต ค้ง ” ้นรัี ดดัแป ลงจากขอ ความเขท่ยีีนโดย Gilian Wilcox ยนเูิซฟ คใรอำนวยการปมรชแบะุบ“สเาหะาอนาคตา”งบ?ด ไ ควรจดัใอหผม ำูี น วยการป ระชมปุม่ทีรีะสบ การณส องคน มกัจะพ บ กนั วาอผู ำ น วยการ ป ระชมปุม่ทีรีะสบ การณจ ะชว ยใหค ำ แ น ะน ำอผู ำ น วยการป ระชุมนรุนอ งในกธวิีาร่ที ซับ ซอ น้ นี แ ละจำ ไวา ตอ งท ำ งานอ่เรืงการวางแ ผน แ ละการจดัการกอ น การป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต จ ” งริ 99

บ6่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ หกลัการหกลัของ“สเาหะาอนาคต” มหีลกัการของวธิกีารอน้สยีู ามป่สีระการ ห ลกัการแรกกค็อื ถาคุณ กำลงัจะเปย่ลีน แป ลง ระบ บคุณ จะตอ งใหทงร้ั ะบ บ เขาม ายเ่กีวขอ ง ในกรณขีองเรา คุณ กจ็ะตอ งท ำให “งท้รัะบ บ เขาม าอใยนู หอ ง” ในความ เปน จงริ จะตอ งมกีารวางแผนอยางละเอยีด อเ่พืหากมลม สผุีวูน ยเ่กีวขอ งทง้หัมด เขาผ วูรมป ระชมุ คอืมสผีวูนดไสว นเสยีกมลุ ตางๆ ทมศ่ีกีัยภ าพทจ่ีะสารง ความแตกตางในอนาคตของกมล ดุไ  คนเหลาคน้อืีคนทมข่ีอี มลู แนวคดิ และอำนาจทจ่ีะ ปบฏิตักิารดไ  ควรจะจำกดั จำนวนกมลม สผุีวูนดไสว นเสยีวมไ ากทส่ดุี 8 กมลุ โด ยแตล ะ กมลุ มตีวัแท นเขาวรมป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต 8 ” คน คุณ จำพทุ ธสุภ าษติอ่เรืงช ายตาบ อด คลำชางดไหไ ม(อาน ดาน ลาง) น้ อขกบึยัู วาพวกเขา คลำชางทส่วีนหไ น แลวกจ็ะตคีวาม แตกตางกนัปไ คน ทจ่ับี ขาชางก็บ อกวาชางเห มอืน ลำตนมไ  คนทจ่ับี ขางตวัชางก็บ อกวามนัเหมอืนผนงัอาคาร แตล ะคนกอเ่็ชวืาตนจับงส่ทิ่ี ตางกนั แตทจ่งีริแลวงสท่ิ่พีวกเขาอธิบ ายตางกนัน้นักค็อืสตัตววั เดยีวก นั ดงนั้นั เรางจึ พบ วาเราตอ งท ำงานกับ “ค วาม เปน จรงิ” ทห่ีลากหลายของชมุ ช น เพยีงอเ่มเืราม่เริสำรวจ 6 ความเขาใจของการบรัครูวาม จงริตางๆ เทาน้นทัจ่ีะเราจะเขาใกล “ขอ เทจ็จรงิ” ม าน้กขึ จะตอ งมคีวามพยายาม อยางม ากในชวงแรกๆ ของ “เส าะห าอ น าค ต อเ่พ ” ืใหกม ลม สผุีวูน ดไสว นเสยีตางๆ ดไบรั ฟ ง มมุ ม องจากกมลนุ่ อืๆ หลงัจากน้นัในวธิกีาร “เส าะห าอ น าค ต” เขาผ วูรม จะดไบรั การสนับ สนนุ ใหพจิ ารณ าวาพ วกเขาสาม ารถสารงความ แต กตางอะรไ ดไบา ง 100

สเาหะาอนาคต อทงพ่ธุภสตรคาืษุเินตาบอดคลางำช พุท ธสุภ าษิตอเ่รืง ค น ต าบ อ ด ค ล ำชาง พ ระพทุธเจาป ระทับ อยู ณ พ ระวหิารเชตวนั เมอืงสาวตัถี ไดตสรั ป รารภ ถงึเจาลทัธติางๆ มท่คีี วาม คดิ ค วามเห็นตางกนั ตางมท เุถยีงกนัตามค วาม เห็นข องตนๆ คน้รัแ ลวทรงนำเอาอ่เรืงค นตาบ อดค ลำชาง มาเลาใหภกิ ษงทุ้หัลายฟง  พ อสปรุ ไดวา มีพ ระราชาออยู งคหง่นึ ในเมอืงสาวตัถใีนอดตี ไงดส่ใหั เยรี กค นตาบ อดงท้หัม ดม าป ระชมุ กนั แ ลวง่สั ใหน ำชางไป ใหค น ตาบ อด เห ลาน้นัค ลำ คน้รัค น ตาบ อด ค ลวำ่ททักุค น แ ลวพ ระราชาไดต สรั ถาม วา ชางมลีกัษ ณ ะอยางไร? ค นตาบ อดเหลาน้นั ตางมคี วามเห็นแ ตกตางกนัออกไป ตาม แ ต่ทีนค ลำพ บ พ อสปรุ ไดดงั้ นี ● ค นตาบ อดพ วกค่ทีลำถกูศรีษ ะชางตอบ วา ชางเหมอืนหมอ ● ค นตาบ อดพ วกค่ทีลำถกูหชูางตอบ วา ชางเหมอืนกะดง ● ค นตาบ อดพ วกค่ทีลำถกูงาชางตอบ วา 6 ชางเหมอืนผาล ● ค นตาบ อดพ วกค่ทีลำถกูงวงชางตอบ วา ชางเหมอืนงอนไถ ● ค นตาบ อดพ วกค่ทีลำถกูตวัชางตอบ วา ชางเหมอืนฉางขาว ● ค นตาบ อดพ วกค่ทีลำถกูเทาชางตอบ วา ชางเหมอืนเสา ● ค นตาบ อดพ วกค่ทีลำถกูหลงัชางตอบ วา ชางเหมอืนค รกตำขาว ● ค นตาบ อดพ วกค่ทีลำถกูโ ค นหางชางตอบ วา ชางเหมอืนสาก ● ค นตาบ อดพ วกค่ทีลำถกูหางชางตอบ วา ชางเหมอืนไมกวาด ค นตาบ อดเหลาน้นั ตางมท เุถยีงกนัแ ละกนัวา ชางเปน เชน้ นี ชางไมไดเป น อยางน้นั แ ลวก็หาขอ ยตุไิมได  เพ ราะตางก็ไมไจกดัรชูา งแ่ทีทจงริ พ วกลทั ธติางๆ ไจท่มงีรูิ ก็มลีกัษ ณ ะเห มอืน ค น ตาบ อดค ลำชาง ฉนันท้นั กริสตูร 24/154 101

บ6่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ หลกัการส่ทีามคอืการงมไุ ปอ่ทีนาคต แมวาอดตีจะเปนอ่ เรืงสำคัญ และเปนงเสร่่ทิาีตอ งให เกยีรติ แตจดุ ป ระสงคข อง “เสาะห าอ น าค ต ค ” อืการสารงอนาคตดท่กีวีา ในวธิกีารน้มีี ความเหอ่ลืมซอ นกนักับชวงวาดฝน ของวธิกีารการสืบถาม ดวยความน่ชืช ม(Appreciative Inquiry) เขาผวูรมจะไดบรัการสนบัสนนุใหสารงสรรคอเ่มคืดิยเ่กีวกบัภ าพอนาคตในอดุมคติ หลกักาครอ่สื่ทีีการบหริ ารจดัการตวัเอง การป ระชมุ “เส าะห าอ น าค ต จ ” ะมกีารอำนวยการ ป ระชมุนท่อี ยมากแตล ะเอยีดออ น เขาผวูรมจะตอ งจดัการตวัเอง เขาผวูรมจะตอ งไดบรัการ ป ลอ ยใหค วบคมุการป ระชมุและอนาคตของตวัเอง สามคยวบวามก่ดายคักส“ทสิีุเเาหะาอนาคต” “เสาะหาอนาคต” ใน ส ถ าน การณมท่คีี วาม ขัด แ ยงอ ยางม ากจะเปน อ ยางไร? วธิกีารน้ไมีไดห ลกียเ่ลีงความ ขดัแยง การป ระชมุกนู้ถีออกแบบม าไมให ค วาม ขดัแยง ขยายตวั ณ จดุนคุ้ีณ คงเห็นแลววา เขาผ วูรม จะกาวไป ขางหนาในอ่เรงืทท่กุีคนเห็นอพ ง กนัเทา้นั งย่ไิป กวา้นั วธิกีารนย้งัียอมบรั ความ แตกตางและท ำใหเห็น ความ แตกตาง 6 ผมไดฟงขอ กงัวลยเ่กีวกับความ ขดัแยงหท่ งยี่รัากลกึ เชน ระหวางป าเลสไตน- อสิราเอล และคำถาม วาวธิกีารน้ใีชไดห อรืไม  คำตอบคอื “ได”  แตแ นล ะวากมลุ วางแผนจะตอ ง จิพารณ าและจดัการกับขอ กงัวลเหลาน้อียางสารงสรรค เราไดอ ะไรจาก “เสาะหาอนาคต”? คุณ อาจจะเกดิคำถามนข้้นึีในใจ คุณ อาจจะแยกระหวางผลลพธัท างวตักบุถัเปท่นี นามธรรม แ่ทีนๆ คอืคุณ จะไดวตัปุถระสงคแ ละกจิกรรมเปท่นีปรู ธรรม และมกัจะไดน วตักรรม สำคัญ น้ขึม า ดาน ผลท างวตัุถ อาจจะมกีารสารงความ กระตอือรืนร และการเปย่ลีน แป ลงท าง วัฒ น ธรรมน้ขึม ากม าย จะมกีารลดอคตลิงม่เพิความ เขาใจกนั และกนั ระห วางกมลม ผุีู สวน ไดสว น เสยีตางๆ ม ากน้ขึ สวน ให ญจ ะเกดิความสกึรูให มวาเปน สวน หงน่ขึองกมลุ เดยีวกนัน้ขึ แลวผลไท่ดีจาก “เส าะห าอ น าค ต งย่ย ” ันืหอรืไม? ป ระสบการณตา งๆ แสดง ใหเห็นวาวธิกีารน้ทีำใหมกี ารนำผลไป ป ฏบิตัใิชห ลายอยางม ากกวาดวยวธิกีารว่ทไัปน่อืๆ แนละ วาควรจะมวธีิกีารตดิตาม ผล ตวัอยางเชน กมลุ อาจจะพบกนัอกีค้งรั อ่เพืรายงานผล ความสำเร็จท่ทีำไดแ ละวางแผนน้ขัตอ ไป 102

สเาหะาอนาคต เกิด อ ะไรน้ขึห ลงัจาก “เสาะหาอนาคต”? เชน เดยีวกับ วธิกีารน่อืๆ “เส าะห าอ น าค ต จ ” ะท ำใหเกดิ ความ กระตอือรืนร และป ฏบิตัิ การดๆี ม ากม าย แตเรากนกัรู็ดวาีแมก ระงท่หั ลงัจากการป ระชุมยเย่่ทีีม ยอด ค วาม กระตอือรืนร กอ็าจลดห ายไป ไดถาไมมกี ารตดิตามเห่ทีม าะสม Weisboard และ Janoff เสน อแน ะใหมกี ารป ระชุม ตดิตาม งาน กับเคผ่ทีู ยเขาวรม หอรื มกีารจดัท ำจดห ม ายขาว เพอ่ืแจงใ หท ราบ กนั วาเกดิอะนไ้รหขึลงัจาก “เส าะห าอ น าค ต ค ” ุณ ยงัอาจจะท ำบนักทึ หอรื วดิโีอดวยกไ็ด ไมวาคุณ จะมคีวาม คดิจะท ำอะไร กข็อแน ะน ำใหคดิ ยเ่กีวกับ วธิกีาร ตดิตาม ไงวต้แั นต้ขกั ารวางแผ น ไมใชอเ่มืการป ระชุม ใกลจ ะจบ แลว! อเกสารานอปนมรมตๆแอกละิ่เขอะม่อู บืพิเ Weisbord, Marvin and Janoff, Sandra.(2000) Future Search(2nd Edition). San Francisco: Berrett-Koehler. Marvin และ Sandra ไดกอง ต้เคัอรืขาย “เส าะห าอ น าค ต ( ” Future Search Network) 6 [http://www.futuresearch.net/ ง] ่เปนซึ เคอรื ขายระดับ โลกใท่หีบ กริ ารวธิกีารและการ อบ รม “เส าะห าอ น าค ต แ ” กห นวยงาน ภ าคฐรั องคกรไมแ สวงห ากำไร องคกรพัฒ น า เอกชน ไมวาจะไดบรั คาตอบ แท น อยางไร พ วกเขามคีวาม มงนมุ่ั ใน การสารงโลกเป่ทดี กวาง ไมกดี กนัผใดู และงย่ยันืดวยเคอรืขาย้นี และพ ยายาม ทำดสท่ีุดีเพอ่จืดัใหมกี ารจดั วธิกีารอเม่้นืมีคีนตอ งการ คุณ สาม ารถเขาไป ดเว่ทูีป ไซทเพอ่ื ห าแน วคดิยเ่กีวกับ กจิกรรม ตางๆ ก่ทีำลงัเนก้ดิวท่ขโึัลก 103

บ7่ทีท ยง้ปลางอาีเ & วองลมาชผนเ (FISHBOWL& SAMOAN CIRCLE) ยง้ปาลงอเีาคอืรไ?ะ “อางเย้ลีงป ล า” คอืปรู แบ บ การเสวน าอกีท างเลอืกหงนเยร่่ีทึีบางยแตเตม็ ไป ดวยพ ลงั และความ คดิสารงสรรค อเ่มเืทยีบ กับปรู แบ บ การเสวน าตาม แบ บ ฉบับว่ทไัป ปรู แบ บ้ นี ชวยสารงสสีนั และความน่ลืไห ลใ หกบั การป ระชุม แบ บ เดิม ๆ วธิกีารสน ท น าเยร่ีทีกวา “อางเย้ลีงป ล า” ส้นีาม ารถใ ชไดใน การพดูคุยเปน กมลุ ใ ห ญๆ วธิกีารมน้กีีารใ ชกนั อยาง กวางขวางใ น การใ หก ารศกึษ าท างการเมอืงแกพ ลเมอืงใ น เยอรมนั และป ระเท ศยรโุปน่อืๆ การจดัอาจมปรูี แบ บ ใ นรายละเอยีดอ่ทีาจแตกตางกนั ไป ไดม ากม าย แตมจีุดวรม คอืการ จดักมลุ คนกมลุ เลก็ๆ งน่เัปน วงกลม พดูคุยกนั เปยรีบ เหมอืนพ วกเขาเปน ป ลาลอ่ที ม รอบ ไป ดวยกมลุ สผงั เูกตการณมท่จีี ำน วน ม ากกวางนท่ล่ัอี ม อใยูน วงน อ ก หอรื เปน อางน่นเัอง อผู ำน วย ก ารป ระชุม ห อรืยเผ่ชีู วช าญ หงน่หึอรื สองค นคท่ดัี เลอืกม าใ หขอ มลู ซกัเลก็นอ ย เอ่พเืปน การกำห น ดกรอบ ของการเสวน า แลวห ลงัจากน้นัวงใ น มก่เริ็การเสวนา อทว่ผยีงููนอกมกัจะเปน ฟผู งและสงัเกตการณ อเ่มมืใี ครตอ งการ มสีวนวรม และขยับ เขาวงใ น อทผ่ใยีููน วงใ น ค น ใ ด ค น หง่นกึจ็ะตอ งส ล ะเกา้อี และยายม าอวยงูนอก

ยง้ปาลงอีเา& วงอลม ชานผเ ปยรโะขชอนปงแบูรบกาสรเวนาแบยบง้ป“าลงอเีา” ปรู แ บ บท้นีำใหเขผา วูรม กมลุ ให ญสกึรูวาค วาม คิด เห็น แ ละทัศ น ะของตวัเองไดบรั การ นำเสนอในการเสวน า แมวาจ ะไมไดน ำเสน อดวย ตวัเองกต็าม เอ่นืงจ ากพวกเขาไดบรั รู ส่งทิ่คีนน่อืพดู จวางรึูป ระเดน็ ท่สีำคัญ สำหบรั ตน เองไดบรั การน ำเสน อและถ กเถยี งแล ว ป กตแิลวเอ่มืการเสวน าแบ บ “อางเย้ลีงป ล า” จ บ ลงเขาผ วูรม และสงผั เูกตการณจ ะมี ค วาม เขาใจ ท่ลกีึง้ซมึ ากน้ขเกึ่ยี วกับ ขอ คดิ เห็น และค วาม แต กตางท างค วาม คดิ เก่ยี วกับ ป ระเดน็ตางๆ ท่มีอีภยาู ย ใน กมลุ ของท่ปี ระชมุน้นั ง่ซึอาจ เปน จดุม่เริตน ท่ดีสีำหบรั กมลุ ตางๆ ในอนัท่จี ะพัฒนาตอ ไป บ นน้พืฐานวรม กนั ดงนั้นั น่อีาจ เปน เพยี งน้ขัตอนหน่งึในของ การสนทนาหอรืการเป ย่ลี นแป ลงงท้หัม ด ค ำเตือ น: อยาพย าย าม ใปชรู แบ บเพอ่้นืีหาม ตหิอรืตดัสนิใจ เอ่นืงจ ากจ ะไม  มที าไงดรเูล ย วามจี ำน วนเขาผ วูรม ทเ่หีน็ ดวย และไมเหน็ ดวย ใน การตดัสนิ ใจ ตางๆ มากนอ ย เพยี งใด กธาีริว กธาีริว จดัใหเขาผ วูรม กมล เุลก็ๆ น่งเัปน วงกลม อตยู รงกลาง โ ดย สวน ให ญแ ลว จ ะจดัทน่่งีัไว ส่ถีงึห ก่ที เขาผ วูรม คนน่อืๆ น่งัลอ ม วงอกีห น่ง้ึชัหอรืม ากกวาน้นั อผู ำน วย การป ระชมุ 7 ตอ งเคงรค ดรั ใน การอนุญ าตใหเขาผ วูรม ทน่่งีัอวยงูใน สดุเทา้นั น เปน พผดูู คน วงน อกฟง คนใน แตส าม ารถ เขาม าวงใน และแสดงความ เหน็ ไดทกุ เอ่มื โ ดย ตอ งม าน่งทเั่กาทีวา่้อีีง อใยนู วงใน ถาไมมทวา่ี ีงใหน่งั กส็าม ารถ ม ายนือหยู ลงัเกา้อี รอจ นมคีนวงในพดูเสจร็ แลว ลกุออกไป โ ดย ป กติ จะตองใชเวลาสักพักกอนที่คนจะชินกับการเขา-ออกวงระหวางที่มีกา รเสวน า ยงัดำเนนิอยู ปรู แบ บอ้นีาจ ใชเว ลางต้แัต 30 ถงึ 90 น าที แตอผ ำู น วย การป ระชมุ และ จผดัู การเสวนาควรสงัเกตความ มชวีีติชวีาของการพดูคยุ และตดัสนิ ใจ วาเอ่มืไหจรงึ ควร คอ ย ๆ ยตุกิารเสวนา ระวง่อัเรืงระบ บ เสยี ง ไมค วรใชไม โ ครโ ฟ น เอ่นืงจ ากเขาผ วูรม ทกุคนท่อตียู รง กลางควรมสีทิธไิดพดู อยางเทาเทยี ม กนั ไมใชแ  คส องสาม คนท่ถอีืไม ค แตถา  จ ำเปน ตอ งใชไม โ ครโ ฟ น กต็อ งดแูลจดัการใหทกุ คน สาม ารถ เขาถงึไม คไดอ ยางไมนอ  ย ห นากนั 105

บ7่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ปอแบรงูชบใไจ่ึ กมาสืรเเวนาแบบย้“งาลงปอีเล า”? วธิกีารส้นีาม ารถใชไดใน หลายโอกาสดวยกนั วธิกีารเปน้นี ปรู แบ บ ท างเลอืกดท่แีีท น การ ถกเถยีงต าม แบ บ แผนเค่ทียท ำกนั ม า ถาคุณ วางแผน จะ จดัการป ระ ชุม ต ามปรู แบ บ การ ป ระ ชุม แบ บงด้เดัมิ ต าม แบ บ แผน “อางเย้ลีงป ล า” กจ็ะ เปน ท างเลอืกดท่แีีท น เวทกีาร เสวนาหอรืการอภิป รายขอยงเ่ชผวีู ชาญ แทนจ่ทะี ป ลอยใหอผ ภูิ ป รายนำเสนอยดืยาว กใ็ห อผู ภิป รายนำเสนอสกัคนละ 5 ถึง 15 นาที แลวอผู ภิป รายากเขว็รม ในวงในงมฟทผ่ีีู ลดั กนัาเขวรม ดวยอกีสกัสามคน วตัถุป ระ สงคคอื ป ลอยใหอเ้นืหาไดผดุ ออกม าจากความ เหน็ และ คำถามตาง ๆจากาเขวผร มู และ ลดความ ตาง ระ หาวยงเ่ชผวีู ชาญ และงฟผู ปรู แบ บยน้งัใีชไดดสี ำหบรั การป รึกษาห าอรื กับ ชุม ชน วงกวาง วธิกีาร “อางเย้ลีงป ล า” สาม ารถใชเพอ่ื สารงความอเ่ชนื่มัไวางใจภ ายใน ชุม ชน โดยการสารงสำนกึอ่เรืงความ โปงรใ สใน การตดัสนิ ใจ พึ งตระ ห นกัาวปรู แบ บใน้ชกี ารไดดสท่ีุดีอเ่มืการน ำเสน อเปน ไป อยางน้สักระ ชับ บทบาทข อองำผูนวย การปรมชะุ ปรู แบ บ การเสวนาแบ บ“อาง ยเ้ลีงป ลา” บ้นีางคง้กรเัป็น วธิกีารไท่มางีย นกั อผู ำน วยการ 7 ป ระ ชุม จึงควรเปนมทป่ผีีู ระ สบ การณ  อผู ำน วยการป ระ ชุม มหี นาห่ทีลายป ระ การดวยกนั ในวธิกีาร้นี เขาตอ งทำความาเขใจกบัยเช่ผีวูชาญาเขทว่รมี การเสวน ากอน ลวง ห น าถึง วธิกีารเสวนาและ บ ทบ าท ของพ วกเขา เชน ยเช่ผีวูชาญ ตอ งาเขใจชดัเจน กอนาวไ มมเวี ลา สำหบรั การอภิป รายและ น ำเสน อยท่ดืียาว อผู ำน วยการป ระ ชุม ยงัมหี นาดท่แูีลการพดูคุย ใหไห ลน่ลืดวยการงต้คัำถามนท่าสี น ใจ(ห ากจำเปน) และ สรุปอเ้นืห า และ ดแูลใหก าร พดูคุยจำกดัอแย ตูเฉ พ าะงนท่อ่ผวัีู ยงู ใน เทานน้ั จะ เปน การงดย่ีหิากอผู ำนวยการป ระ ชุมจะ ไดเต ยรีมป ระ เดน็คำถามสำหบรัาเขวรผ มู ทุกคน เวลากลบั ไปาเวขรม ในวงใหญ  งซ่เึปน จุดมท่กัีทำใหเกดิ การขบ คดิใคคร รวญ จงริๆ พึ งต ระ ห นกัาวเพอ่จื่ทะี ใหวธกิี าร “อางเย้ลีงป ล า” ป้นีระ สบ ค วาม สำจเร็ คุณ ตอ งดแูลใหแ นใจ าวยเ่ชผ วีู ชาญาเขวท่รมี น้นัมคีวาม เตม็ อกเตม็ ใจจ่ทะี ให อเ้นืหาไดผดุน้ขึมาจากการแสดงความ เหน็และงต้คัำถาม ภ ายในกมลุ ไมใชไ ป กำกับ จำกดั ค วาม คดิ ปจจยัค วาม สำจเร็อกีป ระ การคอืการเลอืกหวัอข การเสวน าเปท่นีส่ทีน ใ จของ กมลาเขวุผร มู 106

ยง้ปาลงอีเา& วงอลม ชานผเ ปแบูรบางตๆ ขกอธายงีรงวิ้ป“าลงอเีา” ปรู แบ บ ยอ ยของวธิกีารปรู้นีแบ บ หงน่คึอื “อางเย้ลีงป ล าแ บ บ ปด” อผทู่ำีนวยการป ระชมุ คอยดแูลอยางเขม งวด ใน กาเรขผาท่ วูรีม จะเขาหอรื ออกระห วางวงใน แ ละวงน อก วธ้ินีี อาจเปน ท างเลอืกดท่หีี ากเขผา วูรม ทง้ัห ม ด ตางเปนยเช่ผีวูชาญ วธิกีามร่เริดวยการให  เขผา วูรม นง่เักาใอ้หเีต็ ม ทง้ัห ม ด อผู ำน วยการป ระชมุ แบงเขผา  วูรม ออกเปน สองกมลุ (หอรื ม ากกวาต าม ความ จำเปน) เขผา วูรมนงท่่ัอีวยงูใน ไดดูพ แสดงความ คดิเห็น กอ น ใน หัวขอก่ทีำห น ด โด ยอผู ำน วยการป ระชมุ ต าม เวลาอัน สม ควร อเ่มืห ม ด เวลาหอรือเ่มดืูพ ป ระเด็นนท่าีสนใจหมดแลว เขาผ วูรมนงท่่ัวีงในก็ลกุออกจากเกาแ้อลีวใฟหผง ูจากวงนอก เขามานง่ัแทน กมลุ ใหมกน้็แี สดงความ เห็นในป ระเด็นเดมิ ตอ ไป วธิกีาร “อางเย้ลีงป ล าแ บ บ ปด” ส้นีาม ารถใชไดใน ต อนทายของวันป ระชมุ โดยใเหขาผ ู วรม สวนหงนน่งึ่ัอวยงูใน เห่ทีลอืนง่ัอวยงูน อกต าม ป กติ อผู ำน วยการป ระชมุ ตง้ัป ระเด็น อยางเชน อเ้นืหาการป ระชมุเปท่นี ป ระโยชสนดุ่ทีในวันคน้อืีอะไร? ทำไม? ใชเว ลาไมน าน อท่วผย ีูงูในกย็ายไป นง่ัวงนอก อผว ยูงูนอกกเ็ขาม านง่ัวงใน คุณ จะเปย่ลีนป ระเด็นคำถาม ก็ไดาถเปน กมลุ ใหญ (ม ากกวาสิบ หาคนน้ขึไป) ก็อาจแบงเปน สาม รอบ ผลัดกัน เขาไป นง่ัวงใน ใเหขาผ วรู มสวนใหญไดมโอี กาสแสดงความ เห็นในวงใน ใน ทง้ัสองกรณี อเ่มืห ม ด เวลาและการเสวน าจบ ลง ดผู ำเนนิ รายการจะสปรุ อเ้นืห าการ ดูพคยุ 7 “อางเย้ลีงป ล า” หลายอาง: าถกมลเขาุผ วูรม มขีนาดใหญ  เชน 20- 30 คน คุณ อาจแบงเปน ห ลายกมลุ ด ำเนนิ พอร ม กัน ไป อเ่มเืสร็จน้สิการเสวน า ให  ตัวแ ท น หง่นหึอรื สองค น จากแ ตล ะกมลุ ม าแ สด งค วาม เห็น ใน กมลุ อางยเ้ลีงป ล ากล าง ห ลังจากน้ั ก็ใหฟผงูไดส ะทอ น ความ เห็น หอรื ใหตั วแท น แตล ะกมลุ กลับ ไป เสวน ากั บ กมลุ ตัวเอมง่เพเิตมิตอ ไป วองลมชานผเ อกีปรู แบ บ หงน่ขึองการเสวนาแบ บ “อางเย้ลีงป ล า” คอื “วงลอ ม ชน เผา” (Samoan Circle) ง่เปซึน ปรู แบ บ การเสวน าเห่ทีม าะกับ สภาพบ รรยากาศ มท่กีีารแบงวข้ั “วงลอ ม ช น เผา” ใหค วาม สำคัญ กับ การสารนง้ปพท่ื่ทีีลอด ภัยและอเ้อืใหค วาม เห็นเป่ทนี ป ฏิปก ษกนั ไดรับ ก ารน ำเสน อ 107

บ7่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ใหตวั แท น หงน่หึอรื สองคนเปท่นี ตวัแท น ความ คดิเหน็ แตล ะกมล เุปน แกน กลางถาวรของ “วงลอ ม ช น เผา” คน กมลงนนุ่เ้ปัีน คง่วรึงกลม ตลอดการเสวน า โดยมเกีาส้อีองสาม ตวั ลอ ม ไว ผอู ำนวยการป ระชมุ จะตอ งเปน ไผทด่บรีัู  ความ เอ่ชถือืและคอยดูแลว ากฎของการ ป ระชมุไดบรั การป ฏิบตัติาม อยางเคงรค ดรั 7 108 ควรมกีารแจงก ตกิาใหชดั เจน กอ นม่เริการเสวน า(ดดูาน ลาง) และยำ้เตอืน ตลอดการ เสวนา กตกิาสำคัญ คอืผเขา วูรมไท่มไีดอวยูงในจะไมไดบรั อนุญ าตใหพู ด ตะโกน โห หอรื แมแ ตป รบ มอื ผอู ำน วยการป ระชมุ ควรตกลงกตกิากับ ผเขา วูรม ใหป ฏิบตัติาม กตกิานี้ อยางเคงรค ดรั จะโดยการยกมอืหอรืนเ็ซยอมบรั กตกิาในกระดาษเต่ทยีรี ม ไวลว งหนากไ็ ด ตวัแทนของความคดิเหน็าฝย ตางๆ ถกป ระเดน็กนัโดยผเขาวูรมน่อืๆ งน่ฟั ง ป กตมกิัม่เริดวย การแสดงความเหน็น้สัๆ ของตวัแทนแตล ะคนอ่ทใยีนู คง่วรึงกลมแลวคอ ยเปน การอภปิ ราย แลกเปย่ลีนในกมลุ ตวัแทน โดยคนน่อืๆ สาม ารถวรม แสดงความ เหน็ดวยทกุอเม่ตท่ือี งการ โดยการเขาไป อใยนู คง่วรึงกลม ผอู ำน วยการป ระชมุ ตอ งพจิารณ าอยางระมดัระวอง่ัเรืง บ ทบ าทของตนในการดำเนนิการเสวนใานบ างคง้รั ผดู ำเนนิอาจออกจากวงหลงัจากไท่ดี ทำการแนะนำแนวทางการเสวนกาำหนดเวลาและวธิกีารเยรี บ อร ยแลว ในกรณมท่ีปีี ระเดน็เปท่นี ขอ ขดัแยงกนัมาก วธิกีารจ้นะีไดผ ลกต็ออเ่มืกมล ผเุขาวูรมมคีวาม สนใจไทด่บรีั ฟ ง ความเหน็แ่ทีตกตางและใหค วามเคารพ ในขอ คดิเหน็ขอ งแตล ะาฝย เทาน้นั กตกิาสำหบรั “วงลอ ม ช น เผา” ● ผเขา วูรม วงในงน่หันัหนาเขาหากนั ● งนผท่่วัีูงในเทาน้นสั่ทีาม ารถออกความ เหน็ได

ยง้ปาลงอีเา& วงอลม ชานผเ ● งนท่่อผวัี ยูงูนอกควรงต้ใัจฟงแ ละสาม ารถจดบนัทกึได ● งนท่่อผวัี ยูงูนอกสาม ารถวรม แสดงความ คดิเหน็ได คนถก่ทูีแตะเปย่ลีนตวัจะยายไปงน่ใันวงนอก ● งนท่่อผวัี ยูงูในยงัคงมสีวนวรม ในการเสวนาไดจนกวาจะถกู ● ดผู ำเนนิตอ งคอยดงึการเสวนากลับ ม าอใยนู ป ระเดน็ โดย “แ ต ะเปย่ลีน ตวั” กับ คนวงใน “แ ต ะเปย่ลีน ตวั” จงริๆ แลว ม่ทีาขออ่งชวธกีิืาร้นี(Samoan Circle- วงกลม ของช าวเกาะซามวั) ไมไอดง่ต้ชตัื าม ช น เผาซามวั แตเผ อิญ วาอาจไดแ รงบนั ดาลใจจากวธิกีาร่ที ช น เผาใน เกาะแ หงใน้ ชจีดั การกับ ป ระเด็น ขดั แ ยงด วยการจดั ใหมกี ารอปิภ รายถกเถยีง แลกเปย่ลีนความคดิเหน็กนั โดยใกห่ทผรี ูะอตรืืน ไดพดู จากวงใน สวนคน่บรัอืฟงจ าก วงนอกและป ลอ ยใหก ารแลกเปย่ลีนดำเนนิไป จนกวาจะมคีวาม เหน็พอ งหอรืจุดยุ ติ อสขเน อแนบะางปรกะาร ป ระโยชขนอ ง “วงลอ ม ช น เผา” และ “อางเย้ลีงป ล า” อกค็ืการเสวนากมลุ เลก็ในปรู แบ บ “อางเย้ลีงป ล า” มกัจะลดทอนป ระเดน็สวนตวัและลดความ ตงึเคยรีดลง เขาผวูรม จสะกึรู เปน ป ฏิปก ษแล ะป ะทะกนันอ ยลง แตล ะฝายมโีอกาสไดน ำเสนอขอ มลูและเห ตุผลสนบั สนุน ขอ คดิเหน็ของตนเอง โดยองิกบังนส่่ทิีำเสนอจากอกีฝายหง่นึ งซ่ลึวนเปน ป ระโยชแนฟกผง ู 7 ใน การถกเถยีงโตวาทตีาม ป กติ ตางฝา ยตางตอ งการเอาช น ะ ใน การเสวน าแบ บ “อาง เย้ลีงป ล า” หอรื “วงลอ ม ช น เผา” หวัใจห ลกัอคืการอธิบ ายถงึป ระเดน็และห ลกัฐานตางๆ และบ างทอีาจคน พบ มุมมองความเขาใจและทางอเลืกให มๆ อ่ทีาจไมมใีครเคยนกึมากอ น อ่เมกืารเสวนาดำเนนิไป ไดดว ยดี จุดนยืของแตล ะฝา ยมแีนวโนมจ่ทีะออ นลงหอรืยุติ และ กลับ กลายเปน ความ เขาใจนดท้่ขีึี างออิ ห นงอัสยเื่กีวกับ การเสวนาแบ บ อางยเ้ลีงป ลา Kraybill, R(2001)‘Facilitation skills for interpersonal transformation’, Berghof handbook for conflict resolution, Berghof Center’: http://www.berghof-handbook.net/general_intro.htm ดาวโนห ลดบ ทความ ภาษ าองักฤษ ได่ที http://www.slhi.org/publications/tools/ACT-Samoan_Circle.pdf 109

บ8่ทีท คาราวาน (CARAVAN) คาราวานอคอืรไ?ะ คาราวานอคอืรไ?ะ “ค าราวาน” อาจเปน เคอ่รืงมอืดท่แีีละเห ม าะสม ใน การดำเนนิ การเสวน าสำหบรั กมลุ เขผา วูรม ขน าดให ญยมเทช่่ผวีีีู ชาญ ห ลายคน หอรื อาจใชวธกิี ารส้นีำหบรั การถกเถยีง อภิป ราย เน้อืห ายท่ืดี ย าวแ ล ะเกบ็ ผ ล ต อบ บรั แ ล ะขอ มูล จากเขผา ูวรม กมล ใุท่หี ญ้นขึ จะกรณใีดกต็ าม คุณ สาม ารถใชวธกิี ารวร้นีม ไป ใน การป ระชมุ ให ญๆ ได ปรู แบ บ ยน้งัีอใยนู น้ขัต อนการฒัพ นา มนัมจดีุม่เริในต อนผ่ทีม กำลงัดำเนนิ การป ระชมุ วยงเช่ผวีู ชาญ วาดวยอ่เรืงสขุอนามยัทางเพศ และการเจญริ นัุพธ  สำหบรั เยาวชน อใยนู ป ระเท ศ เน ป าล ยมเช่ผีีวูชาญ บรั เชิญ ม าเขาวรม ป ระม าณ 50 คน และต ามารงกำห น ดกาจรดผทัู่ ไีดสง ใ หผ ม้นั จะตอ งมกีารน ำเสน อต าม แบ บ แผน ปิ กต จากยเช่ผีวูชาญ หลายคน ผม กงัวลวาจะสาม ารถใยหเช่ผวีู ชาญ น ำเสน อไดไมม ากคน นกั แลวยเช่ผวีู ชาญน่อืๆ ไท่มมีโอี กาสไดน ำเสนอละ? พวกเขาอาจถกูลดคาลงไป เปน แฟคผ ู ง ยกเวน แตใน ชวงถามต อบมทเ่วีีลายเีพงน้สัๆ เทา้นัเอง ผมงจถึาม ตวัเองวามวธีิกีารน่อดื่ทีี กวาไหม สำหบรั การถายท อดความแรูละใยหเช่ผวีู ชาญ คนน่อืๆ ไดมสีวนวรม

คาราวาน อยบ่ว“่กชคัืกเีาราวาน” ในตอนแรกวธิกีารยน้งัไีมอม่ช เยีืรี ก แลวสดุทายผมงกอต้่็ชัืมนั วา “ค าราวาน” คาราวาน คอืกมลุ คน เดท่นิีทางไป ดวยกนั งซ่โึดยมากมกัจะ เปนอ่ เรืงการคาตามทะ เลทรายและ เสน ทางสายไหม การเดนิทาง เปน กมลุ มีป ระ โยชนห ลายป ระ การและ ชาวคาราวานมกัแวะ พกัตาม โอเอซสิ งซ่เึปน หยอ มอดุ่ทีม ดวย พชืพนัตุธาม แหลงน ำ้ กลางทะ เลทราย ท ำ เลงตท้ข่ัอีงโอเอซสิมคีวาม สำ คัญ อยางม ากสำ หบรั เสน ท าง การคาและ การคม นาคม ในน้พทื่ทีะ เลท ราย คาราวาน ตอ งเดนิ ท างแวะ ไป ตาม โอเอซสิตางๆ อเ่พเืตมิ เสบยีงและ นำ้ม่ดื น ผำู ของโอเอซสิมกัเปนมอี ผำู น าจและ มคีวาแม ลรูะอ่เรืงราวม ากม ายท จ่ีะ บอกเลา แตกเป็ น ควาแม ลรูะอขล มเขทู่าีไดบรั จากคาราวานน่อืๆ แ่ทีวะ ม าน่นเัอง 8 อยาปใชรูแ บบใน้นีสถานการณมทค่ีี วามดัขแยง อเ่นืงจาาเกขวร มผูอาจคาด หวงัใหญป  หาไดบรั การแกไข หอรื เปย่ลีน ทศัน ค ติ เปน ตน วธิกีารแบบ คาราวานเปน ป ระ สบการณ ก ารยเดรแี่ทีนี ตไรมูค วรใชอเ่พืการแกไขค วามดัขแยงมทอ่ีี ารมณ  ควาสกมึ แรูละ ผลป ระ โยชนสว นตนงสู 111

บ8่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ทก ท ำอ ก า ธ ้ ำ งร า ี ้ ยไ รว?น อีา  ิน ี งยีไร? วธิกีารแบ บ คาราวาน ป ระกอบ ดวยหาน้ขัตอน ห ลกั น้ตอ1ข่ันทดตยีจเรัีมสถา่นีท จดัหอ งเสวน าใหมสี ถานยีอ ย(เยรี กวา โอเอซสิ) ป ระม าณ 3- 5 จดุ เขผาท่ วูรีม จะ สาม ารถเสวน ากนั ไดโด ยไมรบ กวน กนั แตล ะโอเอซสิจะมกีารแตงตง้ หัวัห นา งซ่มึกัเปน เยชผู่ี วช าญ ท่ทีำ ห นาแ่ทีน ะน ำ ป ระนเด็หวัขอ พดูคยุใหกบั วงเสวน า หวัห นาเห ลาน้คืีอ คนเปท่นเยชี ผู่ี วช าญส่ทีามารถแนะนำ ท้งักมล ใจุกหัรูหวัขอจ่ ที ะป ระชมุ กนั และในปรู แบ บ การป ระชุม ต าม ป กตคิน เห ลาน้คืีอคนจ่ทีะข้นึ ไปโท่พี เดยีม แ ละบ รรยายใหท้งหั อ งให ญงฟ น่นเัอง แตค นจ่ทีะมาบรั ตำ แห นงอกน้็ าีจเปน อาสาสมคัจดรผั่ทูกีารเสวนาเลือกมาทำ หนา่ที คมุ ป ระนเดไก็ด็ เขผา วูรมน่อืๆ แก็บงเปน กมลุ(คาราวาน)จ่ทีะเกาะกมลุ กนั ตลอดท้งัการ ป ระชมุ ถาเปน ไป ไดค วรขอใเหขาผวรู มแบงก มลุ ตามความสนใจ เปน กมลุ ขนาดเทาๆ กนั แตบ างค้งรคัุณ อาจแบงก มลเขผุา วูรม ไดเล ยดวยการขาน ตวัเลข โอเอซสิแรกจะเปน โอเอซสิห ลกัของคน ใน กมลุ ห รือพดูอกีอยางคือ คุณม่เริตนส่ทีถานี ไหนสถาน้นีัคกือ็สถานหีลกัของคุณ น่นเัอง แตล ะโอเอซสิมกีระดานปกหมดุหรือเคอ่รืงมือ วาดเขยีน อยางเชน กระดาษฟลิป ช าตร แน ะน ำ ใหใช ก ระดาน ปกห มดุเพราะเขผา วูรม สาม ารถเขยีนความ คดินเห็ลงบ น แผน กระดาษแงขแ็ละสลับ เคอ่ลืน ยายไป ม าไ ด 8 เชน เดยีวกับ ใน วธิกีาร “ส ภ ากาแ ฟ” คุณ อาจใชค วาม คดิสารงสรรคต กแตง หอ งเสวนาได ห าตน ไมกเล็ๆ 4- 5 ตน ม าป ระดับ เปน สัญ ลกัษณของโอเอซสิ น้ตอ2ข่ันทีกาสรเวนาในโอเซสิหกัล ในการเสวนาค้งรัแรกในโอเอซสิห ลกั เขผา วูรม จะพดูคยุอยางยืดยาวและลงรายละเอยีด ดงั้นั จึงจำ เปน ตอ งแบงเวลาใหกบั การเสวน ารอบ แรกน้มี ากกวา อาจจะถึง 45 น าที การเสวนามกัม่เริจากการต้งัป ระนเด็ของหวัหนาโอเอซสิ การต้งัป ระนเด็ไมค วรใชเวลาเกนิ 10 น าที เอ่นืงจากเปน การแน ะน ำ ป ระนเด็ห รือมมุ ม องเพอ่เืปน จดุต้งตัน ของการ พดูคยุ ห ลงัจากเยชผู่ี วช าญ เสน อความนเหเ็สจร็แลว เขผา วูรม่เริก็ ารแลกเปย่ลีน หวัห นา โอเอซสิตอนน้จีะเปนเขผา วูรม ธ รรม ดาคน หง่นึ ไมใช ป ระธ าน ในป่ทีระชมุ 112

คาราวาน งส่สิำคัญ อยางงย่ยิวดคอื ตอ งมกีารเขยีน วาดป ระเดน็ สำคัญ ๆ ความ คดิ ขอ เสน อแน ะ ฯลฯ ใหเหน็ ภ าพ ดงนั้นัจึงตอ งห าอาสาสมคัรคน ห นง่ึคอย ชวยเห ลอืป ระจำทุกสถานี ซง่ึอาจนเปค นจดผั่ ทูเลีอืกม ากไ็ด ดโยสรุป แลว บทบาทของ อาสาสมคัรดงักลาวคอืการแน ะน ำหวัห นาอโเอซสิ ยเ(ช่ผีู วช าญ) แกส ม าชกิคาราวาน เ(ขาผ วูรม) ใน กรณไ่ทีมีไดมกี ารแน ะน ำตวักนั ม ากอ น ใน การป ระชุม และทำห นาชท่วีย วาดหอรืเขยีนความคดิเหน็ตางๆ และกำกับเวลา นนตมนด้ทอติเ3าข่ง่นั ริทีเ อเ่มเืวลาห มดลงสำหบรั การเสวนอาโท่เอีซสิห ลกั สม าชกิคาราวาน(ยกเวน หวัห นาอโเอซสิ) กจ็ะเคอ่ลืนยายไปนเปก มลุ ไป ยงอัโเอซสิถดัไป พ วกเขากจ็ะไดบรัการตอ นบรั จากหวัห นา อโเอซสิแหงใ หกม่ทลีาวแนะนำอยางน้สัๆ และสรุปอเ้นืห าการพดูคุยผา่ทีนม า แลวกเช็ิญ ใเหขาผ วรู มม่เริแสดงความคดิเหน็เม่พเิตมิ ควรใชสตาี งกนัสำหบรั บนัทึกความ คดิเหน็ของกมลุ แรก แยกจากความ คดิเหน็ ของกลมุ ถดัม า(สเีห ลอืง) อโเอซสิห ลกัของตน กจ็ะไดเหน็ สวนเมพ่่ทเีิตมิ เขาม าไดอ ยางชดัเจน (เชน สนีำ้เนงิ) เอ่พื อเ่มืคาราวาน กลับม าถึง คาราวานม่ทีาเยอืนจะตอ งใชเว ลาน าน เทาไร? กค็วรมเีวลาพ อสม ควรสำหบรั การพดูคุย แลกเปย่ลีน แตจ ากป ระสบการณ ผ ม เหน็ วาไมค วรเกนิ 15- 20 น าที อเ่มืห ม ดเวลา เขาผ วูรมงท้หั ม ดกเ็คอ่ลืน ยายไป ยงัสถานถีดัไปดโยหวัห นาอโเอซสิ ยเ(ช่ผีู วช าญ ห ลกั) เอดท่มยิีู รอบรั กมลุ ให ม  ดงนั้นัห ากคุณ เมขาผ วีูรมงต้แัต 30 ถึง 60 คนและการแลกเปย่ลีน 8 แตล ะรอบใชเว ลาไมเกนิ 20 น าที คุณ กส็าม ารถห มุน เวยีน สกัสามรส่อีบจน กลับม าถึง อโเอซสิห ลกัของคุณ เอง น้ตอ4ข่ันทีกบอลโสัเซหิกัล ในน้ขัสุดทาย คาราวาน แตล ะกลมุ กลับม ายงอัโเอซสิของตวัเอง เจาของอโเอซสิทำการ ตอ นบรั สรุป ใหฟง ถึงความ คดิเหน็มทเม่ี่พีเิตมิ จากกลมุน่อืๆ แ่ทีวะเวยีน ผาน ม า ตอนก้น็ี นเปก ารสรุป หอรื คดักรองงเยรส่่ีทินีแรูละความ คดิเหน็ ให มๆ การสรุป ป ระเดน็ ตางๆ ดโย เขยีนบนฟลิป ช ตารจ ะมีป ระยโชมนา ก 113

บ8่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ น้ตอ5ข่ันทีนสำเนอผลการยแลนก่ปเีล ป กตแิลว ตวัแท น หงน่คึน ของแตล ะโอเอซสิน ำเสน อขอ สปรุน้สัๆ จากงสไ่ท่ดเิยีรี นแรูก เขผา วูรม ในบางคง้รั การน ำเสน อวงให ญ อ าจไมจ ำเปน แตบ างคง้กรเั็ปนง ส่จิำเปน อ่เพืหลกียเ่ลีงการนำเสนอยด่ทืียาว คุณ อาจตอ งแ้ชีจงใหชดั เจน วาจะตอ งน ำเสน ออะไร ไมค วรใหนผ ูำเสน ออาน จากบอดรใ หเขผา วูรม ฟง โดยเฉพาะอยางงย่ใิน เมอ่ทืกุคน กไ็ด ผานโอเอซสิแตล ะแหงม าแลว คุณ อาจเสนอใหนผ ูำเสนอทำเปน เหมอืนกำลงัออกโทรทศัน และใหเวลานำเสนอไมเกนิ สาม นาที ใครละจะไดดูพ ออกโทรทศัเกนิกวาสาม นาทโีดยไม  ถกูขดัจงัหวะ? อกีทางหงน่คึอื ใหอผ ำู นวยการป ระชมุ สมั ภ าษ ณหล ายๆ คนและงต้คัำถ าม เชน คาราวานแ่ทีวะม าสน ใจอะไรเปน ห ลกั? คุณ ไดค วามครูวาม เขาใจอะไมร่เิพเตมิ? คุณ มขีอ แนะนำอะไร? คมวมตาิเมหน่พเ็เิ วธิกีาร “ค าราวาน” สาม ารถ ใชไดใน ห ลายโอกาสเชน แตล ะโอเอซสิแลกเปย่ลีน ใน ป ระเด็นแ่ทีตกตางกนั เชน ป ระสบการณจา กป ระเท ศตางๆ แลกเปย่ลีน แน วท างการ ป ฏบิตัิ การนำเสนอผลการดำเนนิงานฯลฯ หอรือาจนำไป ป ระยกุใตชไ ดในการแลกเปย่ลีน ยเก่่ทีวีกับเอกสารบท ความ ม่ทีคีวาม ยาวม ากๆ ห ากคุณ สาม ารถ แบงเอกสารเปน สวน ๆ อ่เพใืหางยแกก ารป ระชมุ หอรืป ระม าณ ไมเกนิ หงน่หึ นา หวัห นาโอเอซสิก็จะสาม ารถ นำเสนออเ้นืหาหงน่หึนากระดาษน้นัแลวใหเขาผ วูรม ทำการแลกเป่ ลี ยน เสนอแนะฒัพนา แนวคดิหอรืยกขอ กงัวล คุณ ตอ งทดลองทำด!ู 8 114

บ9่ทีท ทอคชลโว (TALKSHOW) ทออคชอรืลโวไ?ะ ปแบรูอบงรชใไจท่ึ อ?คชมลโืวเ ปรู แบ บ “ท อ ลค โชว”  ชวยใเหขาผ วรู ม หลกั โดยมกัเยรีกวา “รวผูม อ ภิป ราย” แลกเปย่ลีน ป ระสบ การณใน บ รรยากาศไท่มเีปน  ท างการ อเ่นืงจากวิธกีารอ้นีาศยัการเต ยรี ม ตวันอ ย มากจากอผู ภิป ราย จึงสาม ารถใชไดใน การป ระชมุ เชิงป ฏิบตัิการค่ทีนยงัไจกมัรูกนั หรื อไม  จกรัจดูผัู บ ทบ าท ของเขาผ วูรมเห่ทีลอืคอืการบรังฟแ ละเยรี นจรูากการ “ช ม” ท อลค โชว ลกัษ ณ ะไท่มเีปน  ท างการของท อลค โชวท ำใหมคี วาม เกงร็นอ ยกวาการอภิ ป ราย แตกจ็ ะ ทำใหก ารมสีวนวรมนอ ยกวาในวธิกีาร “อางเย้ลีงป ล า” หอรื “วงลอ ม ช น เผา” ทอลค โชว จะไดผ ลดสด่ทุีอีเม่อ่เรืืงราวของอผู ภิป รายอเ่ชืม โยงกับ ของอผู ภิ ป รายค นน่อื แตกยง็ั ค งมี มมุมองแ่ทีต กตาง ดงนั้นั การวางแผนจึงมหีวัใจอก่ทยาีู รคดัเลอืกหวัขอด ท่แีีละอผู ภิป ราย นท่าีสนใจ ท อลค โชวเปน ท างเลือ กดทเอ่ี่มีเืทยีบ กับ การน ำเส น อ บ น โพ เดยีม หอรื การมอี งคป าฐ ก อยางเปน ทางการ วิธกีารเปน้ดี โอกาสใหมกี ารอเ่ชืม โยงค วาม คิดระห วางอผู ภิป รายและ พ เิค ราะหป ระเดน็ ห ลกัๆ และดสท่่ดุีีีคอืเปน การดงึอ่เรืงราวจากคผู น โดยไมตอ งอาศยั การเต ยรีมการมากม าย

บ9่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ กธาีริว ปแบูรบ มปีจจยัหลกัตท่อี งพจิารณ า 4 ป ระการดวยกนั คอื ปรู แบ บ ของทอลค โชวด ผู ำเนนิรายการ การหานผู ำเส นอนท่าี ส นใจ และการเลอืกหวัขอ อเ่มใืชปรู แบ บ ทอลค โชว ควรใชเว ลาไ มเกนิ 60 90 นาที ส ถานค่ทีวรจดัใหค ลายทอลค โชว ใหม ากส่ทุีดเทาจ่ทีะทำไ ด คอื มีบ รรยากาศส บ ายๆ เปน กนั เอง ถาเปน งาน ป ระชุมม่ทีี เขผา รูว ม จากป ระเท ศเดยีวกนั คุณ อาจตอ งลอกเลยีนปรู แบ บ จากโท รทศนัค่ทีนนคุ เคย โดยว่ทไั ป กจ็ดัเคกาน้อี ดเปูน คง่วรึงกลม ดเผกาูำ้อเีนนิ รายกางรอ้ตขยาั ูงห นาโดยมเกีา้อี แขกบรั เชิญ เยรีงอขยา ูงๆ กธรีิพ 9 116 ปจจยัส ำคัญ ป ระการหงน่สึ ำหบรั ความส ำเร็จของทอลค โชวคอื การมกพีีธริมท่คีีวามส ามารถ กพีธริงนท่่บัี น เสกาอ้บี ายๆ อเยบงู้ื ห นา้นั จงริๆ แลวตอ งท ำห นาห่ทีลายอยา ง เชน กลา วตอ นบรัชผู ม แนะนำหวัขออ่ เรืงอยานงส้ๆั และส นทนากับ แขกบรั เชิญ ทผู ำหนาน้่ทีี ควรมคีวาม ส าม ารถกลา วแน ะน ำอยา งนา ส น ใจใน ลลีาท อลค โชวได เชน “แ ขกรับ เชิญ ค น แรกเปนจ กรัท่กูีัน ดี เขาเค ยเปน...” ถาเปน ไ ป ไ ด การกลา วแนะนำควรนำไ ป สกู าร ป รบ มอืตอ นบรั ของชผู ม จากนนก้พีธัิรดำเนนิ การส น ท น าดวยการถาม คำถามนท่าี ส น ใจ เอ่พใืหเกดิ การแลกเปย่ลีนระหวา งแขกบรั เชิญ ดงกั่ทีลา วม าแลว ตอ งเลอืกส รรคนจ่ทีะม า ทำหนากพที่ธิีรอยา งระมดัระวงั ตท่อี งมทีกัษะใน การดำเนนิ รายการ กพีธิรควรใชทกั ษะ การดำเนนิรายการในการส รุป และคนะค้ยัะยอ ควรมคีวาม ส าม ารถในการเยรีบ เยรีงคำพดู ของแขกบรั เชิญ และซกัถาม ใหอบิ ธายอยา งทนัทว งที เชน “ชวยอ ธิบ ายเพ่มิ เติม ไดไห ม?” หอรื “ชวยยกตวัอ ยาง ห นอ ยไดไห ม?”

ทอคชลโ์์ว อขแนนะำบางปรกะารสกำหบธรรีัพิ ขดัจงัหวะอยางสภุ าพ หากจำเปน อยาป ลอ ยใหพดู ไปอ่เรืยอเป ย ไมเปน  ป ระโยชนส ำหบรั ใค ร สบ ต ากับ แขกบรั เชิญก่ทำีลงัพดู ฟงอ ยางต้งใัจ อเ่มนเืห็คุณ ฟงอ ยางต้งใัจ ขดัจงัหวะและอาจเปน การชวยใหพผดูู สาม ารถพดูไดอ ยางไดนำ้ ไดเน อ้ืดวย พผดูู จก็ะเมต็ใจใหคุณ อยาโยตเงีถ คุณ เปน พกธิีรและหมีนาสม่ัทีภ าษ ณ  ไมใชเขผาวูรม ใหทกุ ค นโมอีกาสแสดงค วาม คิดนเห็ ใหพผดูู ไดแสดงค วามนเหน็้สัๆ ในรอบ สดุทาย โดยคุณ ต้งัค ำถาม ปด ทาย เชน “คุณ มขีอ เส น อ แ น ะใน อเ่รืงอ้นียางไร ใน ส อ งป ระโยค? ห ” อรื “คุณ ไดเรยี นหร รูอื ไดขอ  ส รุป อ ะไรจากท อ ลค โช วค งร?้ั้น”ี วรม ผูอภปริาย วรม ผูอภปริาย การคดัเลอืกวรผมู อภิป รายตกอ็ งกระท ำอยางระมดัระวงัพ อๆ กนั อเ่นืงจากเปน หวัใจของ ท อลค โชว วรผมู อภิป รายแตล ะค น ค วรทมศีั น ะน่าทสีน ใจหอรื ไมเห มอืน ใค ตร่อที งก ารจ ะ แลกเปย่นลี และยงัตอ งจมิตี ใจเปด กวางบรั ฟงค วามนเห็ของค นน่อื ไมหกั ห าญ โยตเงีถ เอาชนะ ต อบ สนองตอ ป ฏิกริยาของฟผง แู ละเค ารพปรู แบ บ ท อลค โชว บ างค้งรัอาจขอใหฟผงตงู้ั ค ำถาม แตตอ  งระวงอัเ่นืงจากปรู แบ บ้ตอนี งการให เกิดการแลกเปย่นลนี่าทสีนใจและอาจจะดเผอ็ร นระหวางวรผมู อภิป รายสาม หคอ่รืสนีเทาน้ั 9 อวขกหัารยแลนป่กลเี เชน ยเดีวกับกวธิีารน่อืๆ เชน “ส ภ ากาแ ฟ“พ”้น เืท่สี ร”ี และ “อางเย้ลีงป ล า” คุณ ค วรหา หวัขอ หอรืป ระนเด็หลกเัป่นทส่ ทีนีใจของเขผา วูรม ไมอ ยาง้นักระงท่ทั อลค สโดช่ดุทด่วูีีที อาจราบยเรีบ นาอเ่บืสำหบรัฟผง ู คุณ อาจปกรึษ าหาอรืกบัคผู นหลายาฝ ยหอรืเชิญ เขผาวูรม ม าคยุกนัลวงหนาเอ่พดืวาูหวัขอ หอรื ป ระนเด็ห ลกัน่าทสีน ใจคอือะไ ร ระดม สม องวรม กับ ค ณ ะจผดัู และนกึค ำถามน่าทสีนใจอเ่พืลงลกึท างเอ้นืหาและใหก ารสนท นาคมี วามน่ลืไห ล เตยรีม ค ำถาม ไวลว งหนาไม่ทใชีค ำถาม แบ บ ปดต่ ทอีบ เยพีงวาใชห อรื ไมใช  และคมี วาม เฉพ าะเจาะจงอเ่พไืมให แขกบรั เชิญ ตอ งอธิบ ายหอรืเลาม่ทาไ่ปีทยีดื ยาว 117

บ9่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ สำหบรั เผขาวูรมมก ลใุหญ  ณคุ อาจจดัทอลค โชว 2 - 3 มก ลดุำเนนิควบ กคนัู ไป และใหเผขาวูรม เลอืกเขาฟงตาม ความ สนใจของตน จิกรรมดิตามงาน ห ลงัจากท อลค โชวแ ลวจะท ำอยางไรตอ? ป กตแิลวท อลค โชวเปน  เพยีงท างเลอืกหง่นึ สำหบรั การเสวน าแบ บ มอผีู ภิป ราย แตพงึ ตระห นกัวาความ เหน็ ปด ทายสท่งตี อ ป ระเดน็ มคีวาม สำคัญ ห ากท อลค โชนวนเ้ปัน ต้ขัอน หงน่ใึน วธิกีารป ระมชยุ่ทีา วน าน ณคุ อาจ พจิารณ าใหมจผ ีู ดบนั ทกึป ระเดน็ สำคัญ ๆ ไวง่ อึซาจน ำม าเผยแพตรอ  เผขา วูรม และคน ว่ทไัปไท่มไีดม าเขาวรม ได ถาตอ งการแคก ารแลกเปย่ลีนดแ่ทีีละสารงสรรค กจ็บ แนค้นั วนลสเาเ(TIMELINE) ถาณคุ ไดอา นบ ท “เส าะห าอ น าค ต ณค ” ุ กไดเ็ยรี นยเ่กรูีวกับ การใช “เสน เวล า” สาม แบ บ เอพ่ม่เืริการป ระมชุแบ บ “เส าะห าอ น าค ต แ ” ต “เสน เวล า” กไ็มไดจำกดัการใชอแยนู ค้นั แมจ ะไมเปน กนรัู่ทีกวางขวางม ากนกั แตอผู ำน วยการป ระมชุจำน วน ม านกอ่เข้รืึยๆ ใท่ชี วธิกีาร “เสน เวล า” ในการสารงการแลกเปย่ลีนและความวรม มอื ป กตแิลว “เสน เวล า” มวตีัปถุระสงคส องป ระการ ใหมก เลผขาวุูรม พัฒ นาความ เขาใจตอ อดตีวรม กนั วางแผนถงึอนาคต ป ระการแรก “เสน เวล า” สาม ารถชวย อนัจะเปน ฐ านใหมก ลไดุคดิ ฝน และ ป ระการส่ทีอง “เสน เวล า” สาม ารถใชใน การศกึษ าพเิคราะหโค รงการ สม าชกิหอรืมผสูีวน 9 วรม ในโครงการหงน่ๆึ สาม ารถม องยอ นหลงัในชวนงส้ๆั อยางคง่ปรึ  หงน่เดึอืนหอรืกระง่ทั อเ่มคืนืวาน เอ่พืหาบ ทเยรี น การปบรั ปงแรุ กไข และแน วท างการป ฏบิตัสิำหบรั อน าคต Norman Kerth ยเผ่ชวีู ชาญ “การม อ งยอ น อ ดีต” (Retrospective) นยิาม วธิกีาวารเป้นีน เห มอืน พธิกีรรมจนด่ัทใี้ขึน ตอน ทายของโครงการเอ่พเยืรี นจรู ากป ระสบ การณของกทุคน และทำใหพ วกเขาวางแผนจ่ทีะมกีารเปย่ลีนแป ลงในการดำเนนิงานคราวหนา อยางไรกต็าม บงสทมนุ้นีใจวธิกีาร “เสน เวล า” ค่ทีรอบ คมลชุวงเวลาย่ทาีนว้ขึ ลมื วามนัสาม ารถใชไดกบั การพจิารณ าทบ ทวนยอ นหลงัในชวนงส้ๆั ไดเชน  กนั แตไมค วร 118

ทอคชลโ์์ว ปยรโะขชอนงวน“ลสเ าเ” อเ่มืมกีารใช “เสน เวล า” อยางไดผ ลแลว จะชวยจดุป ระกายใหกม ลุ มสีำนกึความ เปน ชมุชนดวยการมีป ระสบ การณวรม กนัและอตัลกัษ ณวรม กนับ นนพ้ืฐ านของอ ดตี ตลอดจน อเ่ชืม อดตี เขากับ ปจ จบุัน และอน าคต มัน ยงัเปน เคอ่รืงมอืน้ชัยอดสำหบรั ชวยใหค น พ บ งพ่่ทีสิวกเขามอวีรยมู กนัโดยอายอัศ่เรืงราวตางๆ บ่ทีอกเลาออกม า ในบ างกรณอีาจถงึกับ ชวยใหค นผานอดตีย่ทีากลำบ ากและนำกมลก สุู ารเยยีวยาได ถายงัไมเค ยกจกีธั ราูวิร “เสน เวล า” ม ากอ น คุณ อาจป ระหลาดใจจ่ทีะพ บ วา กมลเขาผุวรูมสาม ารถ รวบ รวม ขอ มลูไดม ากเพยีงใด และอม่เรีืงราว ความสกึ รู และความดคิม ากเพยีงใดฝท่งลีกึอใยนู ความ ทรงจำของเขาผวูรมผดุ่ทีออกม าในชวงเวลา อนัน้สั บ างองคก รจางป่ทกีรึ ษ าหอรื นกจัยัวิม าทำการสัม ภ าษ ณเพอ่ จ่ืทีะดงึเ อาขอ มลู ดงักลาวออกมา แตคณุ สาม ารถ ใกชีธาวิร “เสน เวล า” หาขอ มลูไดม ากกวาอเ่นืงจากมนัมี แมงมุ ในอ่เรืงการมเตเิต็ม กัน และกัน ดวย กธาีรววิน“ลสเรวาเ”ไ?ลเทาชเใ ระยะเวลาของการทำจกิกรรม “เสน เวล า” น้ขึอกบยัู จำน วน คนเขา่ทวีรม และน้ขกึับ วา คุณ ตอ งการทำแผน งาน ดวยหอรื ไม (ใกนีธาวิร “ม อ งยอ น กลับ ไป ใน อ ดีต ) ” ไมอ ยางน้นั คุณ ก็สาม ารถ ใช “เสน เวล า” เปนน้ ขัตอน หงน่ใึน ชวงตน ขอกงีธาวิรป ระชมุงเชปิ บฏกตัิิาร เพอ่ืม องอดตีกอ นจ่ทีะพดูถงึสถ าน การณปจ จบุัน และ/หอรื อน าคต ดงนั้นั กีธาวิร “เสน เวล า” อาจใชเว ลาป ระม าณ 60 น าที ถงึ 3 ว่ชโัม งสำหบรั กมลุ ให ญ  9 นวช“สลเใ เา” แบบหไน? คุณ ตดันสิใจจ่ทะีกใีธชาวริ “เสน เวล า” ใชไห ม? ยเ่ยีม แตพงึตระห นกัวามคีวาม เปน ไป ได หลายทางในการทำ “เสน เวล า” ผม จะบอาิธยถงึแน วทางไท่ดบรัี ความยนิม ม ากสดุ่ทีกอ น กีธาวิร “เสน เวล า” สองแบ บน่ทีำเสน อเปน้นี “เสน เวล า” เขย่ีทีน โดยอผู ำน วยการป ระชมุ (ทางเลอืก่ที 1) หอรื ใเหขาผ วรู มงท้หั ม ดระบเุห ตกุารณของตน ลงบ น “เสน เวล า” (ทางเลอืก ท่ี 2) 119

บ9่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ทอ1าลอง่กืเำทวน“ลีสเวผาเยู”่การทปี ยวม ร น ว ยข ม ช ยะ ี ข เ ช  ุนเี วธิกีาร้นี อผู ำน วยการป ระชมุ น ำเขาผ วูรม ใน วงให ญคดิ ท บ ท วนอ่เรืงราวใน ชวงเว ลา่ที กำห น ดกัน ไว คุณ อาจ ตอ งมอผีู ำน วยการป ระชมุ สองคน คน ห นง่ึท ำห นาด่ทีำเนนิ การ แลกเปย่ลีน อกีคนทำห นาเขท่ยีีน แตถา อผู ำน วยการป ระชมุ มีป ระสบ การณกอ็า จ ท ำไป คนเดยีวได เขยีนเสน เวลาลงบ นกระดาษ สขีาวหอรืนำ้ต าลแผน ยาวสาม ถงเึม่สีต ร หอรืยาว กวาน้นัห ากจ ำเปน ควรเต ยรี ม กระดาษ กอ นม่เริการป ระชมุดโยเขยีน หวัขอ ระงบเสร่่ทุิาี ตอ งการพจิ ารณ ายอ น เวลาและลากเสน แน วน อน ต รงสวน ลางของกระดาษ ระบุปห อรื หนวยเวลาย่ทีาวกวาน้นั 9 120 เขาผ วูรมงน่เัปน คงร่ึวงกลม ลอ ม รอบ เสน เวลา อยางเชน: และอผู ำน วยการป ระชมุ ถ าม คำถ าม ● อ่เรมืง่เริแตอเ่มืไร? ใครจ ำไดบา ง? ● ใครสาม ารถ เลาอ่เรงืยเ่กีวกับ ชวงเวลาไน้ดบีา ง? จ ากน้นั อผู ำนวยการป ระชมุ วาดแสดงใหเหน็ ภาพเหตกุารณส่ทีำคั ญ ตางๆ จ ากอ่เรืงราว บ่ทีอกเลาออกมา เขาหอรืเธอตอ งคอยดแูลใเหขาผ วรู ม ทกุคนมสวีนวรม ดโยถ าม คำถ าม ยำ้ๆ และเตอืนวาคนอท่หยีู ลงัหอ งหอรื คนยท่งัีไมไดพดู ควรแสดงความ เห็ น บาง เปน ตน เขาผ วูรม บ างคนอาจ มขีอ มลูม ากกวาคนน่อื และ/หอรื พอร ม จ ะพดูม ากกวาคนน่อื

ทอคชลโ์์ว เวลาถามเขาผวูรมถงึความสกึรูของพ วกเขายเ่กีวกบั เหตกุารณส ำคัญ ๆ ใหใชสี และสัญ ลกัษ ณเพอ่ื เนนงส่ท่พิี วกเขาถายท อดออกม า เชน ใชสเขยีี วสำหบรั ความสกึรเชูงิบ วกและสแีดงสำหบรั ความสกึรเชูงิลบ คำพดูทเป่นี ทโ ต่แี ยงกอ็าจ ใชสญั ลกัษ ณ  ส ายาฟ ทอา2ลง่กืเทนวีสาสลงเรดเากโยชรใดะ าษงแ็ข ใน ปรู แบ บ้ นเขาีผ วูรม เขยีน เห ตกุารณส ำคัญ ตางๆ โพ สตอทิ ขน าดใหญ  ลงบ น กระดาษ แขง็ ห รือกระดาษ ใน ชวงแรก อผู ำน วยการป ระชมุ อบิธายถงึวตัถุป ระสงคของจผดัู สำหบรั การท ำเสน เ วลา และเชิญ ชวน ใหเขาผ วูรม ชวยกนั ท ำเสน เวลาทแ่ีสดงภาพ เหตกุารณทเกด่ิ นี้ขึ ใน ชวงเวลาท่ี กำหน ด แจ กจายกระดาษ แขง็และป ากกาแเกขาผ วูรม จ ากน้นั กเช็ิญ ใหเขาผ วูรม เขยีน เห ตกุารณ  สำคัญ ห งน่เึห ตกุารณล งบ น กระดาษ แ ขง็แ ตล ะแ ผน แ ละแ ป ะลงบ น เสน เวลาทเ่ตยีรี ม ไ ว บ น ผนงัตาม ลำดับ เวลาอยางคารวๆ ใน การเตยรี ม เสน เวลาบ น ผนงั คุณ สาม ารถแขวน กระดาษ สีน้ำต าลเพอ่ืไ มให เกด้ิวริอยบ น ผนงัแ ละใชส เป รยก าวห รือไ มกเท็ ป กาวแ ป ะ กระดาษ แขง็ อ ยาลืม เตือ นเผขาูรวม ใหแ ป ะเห ตกุารณต าม ล ำดับ เวล า! อกีท างเลือกหง่นึ คุณ สาม ารถคอ ยๆ ท ำไ ป ทลีะชวงเวลากไ็ ด เชน ใหเขาผ วูรม สน ใจ แต เฉ พ าะชวงสบิ ปแ รกนับ จ ากกอ ง้ตัองคก รแ ละแ ป ะกระดาษ แ ขง็เฉ พ าะชวงเวลานเ้ทีาน้นั จ ากน้นั กเอ็ล่ืน ม ายงัอกีสบิ ปถดั ไ ป และอกีสบิ ปถดั ไ ปอเ่รืยๆ จ น ถงึขอบ เขตเวลาทก่ีำหน ด 9 แน ะน ำใหใกชธีวาิ รนถ้าีคุณ ตอ งดำเนนิ การแลกเปย่ลีน ใน ชวงเวลายาว น าน ม ากเพอ่ืชวย เนน ใน แตล ะชวงเวลา เพอ่ืปองกนั ความ ซ้ำซอ น และสงเสมริการท ำงาน ใน กมล ยุอ ย คุณ สาม ารถขอ ใหเขผา วูรม แ บงเปน กมลุ ยอ ยเพอ่ืแ ล กเปย่ลีน แ ล ะเขยีน บ น กระดาษ แ ขง็ สงม าเปน กมลุ งซ่จึ ะชวยลดความ ซ้ำซอ น ของเน้อืห าไ ด 121

บ9่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ คุณ อาจสงสยัวาทำไม จงึใชก ระดาษ แขง็และไมเขยี น ลงบ น เสน เวลาไป เลย กระดาษ แขง็ สตีางๆ ทำใหม องเหน็ อารม ณ ค วามสกรึูตา่ทีงๆ กนั ไป ยกตวัอยาง กระดาษ แขง็สเขียีว บงบ อกถงึความ ท รงจำเปท่นี บ วก กระดาษ แขง็สเีห ลืองบงบ อกความสกรึู กลางๆ และ สแีดงห ม ายถงึเห ตกุารณเปทน่ ี ญป  ห า ห รืออาจจะใชสขี องกระดาษ แบงต าม กมลุ ห รือ แผน กตางๆเขา่ทวรีมกิจกรรมกไ็ด้นี ถาคุณ ไวามรูจ ะกำห น ดชวงเวลาอยางไรดี เวลาเห่ทีมาะสม ใหป กรึ ษ ากับเขผา วูรม บ างสวนยเ่กีวกับ ชวง นวคสลเเรเาวหิะ 9 อเม่อืผู ำน วยการป ระชมุสกรึู วามกีารแป ะกระดาษ แขง็ตางๆ เขผา วูรม ออกม าขางห นาและวรม กนั พเิคราะหเสน เวลาส่ทารีนง้ขึ งค้ตัำถ าม สำหบรั เขผา วูรม อยางเชน: อยางเพยีงพอแลว กเช็ิญ ให  อผู ำน วยการป ระชมุ ● มีปา ยใดไท่มชีดั เจน บาง? ● เหน็ ภาพแนล้วสกีรึู อยางไร? ● เหน็ รูป แบ บ อะไรบางไห ม? ● เหทน่ง็ีห้ทัม ดบน้อีกอะไรบาง? ● เราไดเยรี นอรู ะไรบางจากเสน เวล?า้นี ● จากเสน เวลาเหท่น็ี้ นี เราจะท ำอะไรแ่ทีตกตางไป จากเดิม บางใน คราวห นา? ● มอีะไรเรท่าีป ระห ลาดใจบางอเ่มืดูจากเสน เวลา? ใน การวเิคราะห  เขผา วูรม มกัจะสกรึู วาเห ตกุารณ ส ำคัญ บ างอยางขาดห ายไป คุณ กเช็ิญ ชวน ใหเข าเขยีน และติดกระดาษ มเ่พเิติม ได ใน กรณ้นีี 122

ทอคชลโ์์ว จิกรรม“บโราณต”ถัุว(THE ARTIFACTS EXERCISE) ถาคุณ วางแผนจ่ทีะมี “การม อ งยอ น อ ดีต” (Retrospective) กจิกรรม ตอ ไปกนเ้็หี ม าะ จ่ทีะเสมริ ความ มีป ระโยชนข อง “เสน เวล า” กอ นจ่ทีะมกีารเสวน า ใหเขผา วูรม ล อง จนิตนาการตนเองเปน “นกัโบ ราณ ค ด”ี โดยสืบคน สำกนังาน ห รือบาน ของวตเัองเพอ่ืห า ตวถัสุำญคัยเก่่ทีวีขอ งบกังานหรือโครงการของวตเัอง ในระหวางการทำ เสน เวล า หรือการ ม องยอ นกบลั ไป ในอดตี อผู ำ น วยการป ระชมุ ขอใหเขผา วูรม น ำ เสน อแล ะอธิบายยเ่กีวบกั ตวถัต่ทุีนเองพบ โดยบอกเลาอเ่รืงราววาตนว้ัถนมุัคีวาม เปน ม าอยางไร คุณ อาจดจัใหมี ะโตส ำ หบรัแสดงตวถัเุหลน้านั นอกจากคนุ้ณี งยสัาม ารถพจิารณ าใหมกี ารล งคะแนนเลือก ตวถัมทุ่คีีวาม สำญคั หรือนาสน ใจสท่ดุีไดอกี ดวย การเลาอเ่รืงในปรู แบบท้นีำ ใหเสน  เวล า มคีวามเปน สวนวตัมากน้ขึแล ะตมวีถัเุปน งส่ยิืนนยอเั่รืงราวในชวีิ ตจงริของเลผาู นอหบด็ขาคเงิ ย ปย บว รก่ะบว ั ากร น เี ดก ั น าร ำิาเ ด ว น รลาส ำกน เงาร ิ เ ร  สวานสงลเรา คุณ ไมจ ำ เปน ตอ งทราบป ระตศิวั าสตคร วาม เปน ม าของกมลเขาุผ วูรม เพอ่ืจะดำ เนนิวธิกีาร 9 สารงเสน เวล า นอจั่ทงริี กามรรูากเกนิไปยเ่กวีบกัป ระตศิวั าสตขร องกมลเขาุผ วูรมงแรั ตจ ะ เปน อปุ สรรคแกก ารดำ เนนิการแล กเปย่ลีนถาคุณ ไมส ามารถกหัหามใจในการจ่ทีะนำ เสนอ งคส่ท่ิุณีไดรู เขผา วูรม ตอ งเปนวรผมู สารงป ระตศิวั าสตขร องตน เอง ถาคุณ ท ำ กจิกรรม ม องยอ น กบลั ไป ใน อดตี กต็อ งมคีวามดชเัจนบกเขผัา วูรม วาจะท ำ อยางไรบกขัอ มลู ไท่ดจี ากการป ระชมุ อยาลืม จดนบัทกึขอ ตกล งตางๆ ถาคุณ วางแผน จะทำ กจิกรรมมองยอ นกบลัไป ในอดตี กต็อ งตอบคำ ถาม อยางเชน จะมใีครม าวรม? จะใช สถานไทห่่ทีีน? เมอ่ืไร? 123

บ9่ทีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ เวลาท ำกจิกรรม ม องยอ น กลับ ไป ใน อดตี ตอ งจดัใหส ถ านนมท้เยพ่ื่ีีทีีงพอสำหบรั ให  เขาผ วูรมแ่ทีบงเปน กมลุ ยอ ยเคอ่ลืนยายไป ม า ตดิปาย หอรืจับ กมลุ ในชวงทำการวเิคราะ ห แ ละ ควรจดัในหม้ผพทื่ี นีงัวางสกัสองเม ตอร่เพืแ ป ะ กระ ดาษ แ สดงเสน เว ลา ถาไมมคีุณ ก็ อาจใชก ระ ดานทดแ ท น ไดสว น ให ญแ ลว คุณ สาม ารถ วางเกาเปอ้นี คงร่ึวงกลม ลอ ม เสน เวลา หอรือเ้ชเชืิญใเหขาผ วรู มมายนืรวม กนัขางหนาอ่เพืสำรวจเสน เวล าท่ทีำน้ขึ แ มวากจิกรรมจ้นะี ชวยใหเกดิ ความ เขาใจใน อดตี มนั กไ็มใชก ารศึกษ า ป ระ วตัศิาสตขรอ งจงริ อเ้นืหาของเสน เวลาน้ขึอกบยัู ความแรูละ ป ระ สบ การณ  ของเขาผ วูรม แ ละ เปน มุม ม องสวน ตวัของแ ตล ะ คนมท่ตีีอ อดตี บอ ยคงก้ทม่รัลเีขาผุ วูรมไมไดมคี วาอม่เรงืรูป ระ วตัศิาสตอร ยางละ เอยีดดนีกั ไมวาจะ เปน ป ระ วตัศิาสตขรอ งชุม ชน ฐรั ป ระ เท ศหอรื โลก ดงนั้นัจึงไมใอช่เรงจื่ ทีะ ไป คาดห วงัให  เขาผ วูรม สาม ารถ ใหขอ มลูท างป ระ วตัศิาสตค่ทีรบ ถวน สม บรูณได “เสน เวล า” เปน เคอ่รืงมอืใท่ชใีน การท ำความ เขาใจวรม กนั ม ากกวาจ่ทีะ เปน การห าขอ เทจ็จงริอยาง ถกูตอ งตรงเผง ห ากตอ งการขอ เทจ็จงริท างป ระ วตัศิาสตถท่กูีรต อ งอาจจำเปน ตอ งใช  วธิกีารน่อืๆ ห ากจำเปนจ่ทีะ ตอ งไดขอ เทจ็จงรถิท่กีูตอ ง ผม แ น ะ น ำใหท ำการศึกษ าคน ควาลวงห นา แ ละ เสน อขอ มูลแ กกมลเขผุา วูรม โด ยเปน ขอ มูลป่ทีรากฏ บ น เสน เวลากอ น การป ระ ชุม ป ระ วตัศิาสตไมรค  วรถกูใอช่เพสื ารงค วาม ชอบ ธ รรม แ กส ถ าน ภาพหอรื พฤตกิรรม ตางๆ ในอดตี ยเีพงแ ตใชท ำความ เขาใจงเสก่ท่ดิิีน้ขึแ ลวเทาน้นั 9 มมติเ่ อลพขมิเู 124 Norm Kerth ชาวอเมกรินัเขยีนหนงัสออืมท่่ชวีืีา Project Retrospectives. A Handbook for Team Reviews (การม องยอ นกลับ ไป ในอดตีของโครงการ: มคอืู สำหบรั การทบ ทวน เปน กมลุ) อกีเลมนท่าีสนใจคอื Agile Retrospctives: Making Good Teams Great! (การมองยอ นกลับ ไป ในอดตีอยางรวดเวร็: การทำใหกม ลดทุ่อีแียู ลวยเ่ยีมน้ขึไป อกี) ของ Esther Derby แ ละ Diana Larsen ผม ขอขอบ คุณ อผู ำนวยการป ระ ชุม ชาวออสเตยรี Frowin Fratjak ไท่ดีแ นะ นำผม ใจกหัรู “เสน เวล า” ในการทบ ทวนป ระ สบ การณวรม กนัใน ระ หวางการป ระ ชุมระ ดับ ภมูภิาคของสม าคมอผู ำนวยการป ระ ชุม นานาชาติ อเ่มืป  2550 ก่ทงีรุกวัลาลมัเป อร

บ1่ท0ีท การอำนวยการปมรชะุ บแพบตมีลัว (DYNAMIC FACILITATION) นน่ำกเิร ในการป ระชมุ เชงิป ฏบิตักิารและการป ระชมุ จำน วน ม าก เราใชเว ลาอยางม ากไป กับ การ ถกเถยีงวาทางแกปญ  ห า(หอรื กระงท่ตัวัปญ ห าเอง) อนั ไห นส่ทีำคัญ ม ากกวา จากการ พูดคยุธ รรม ดาๆ บ างทกี็กลับ กลายนเปก ารโตเถยี งอยางดเดุอืด อารม ณค วามกสรอึู าจ พ งลพุ ลาน ไมวาใค รพูดอะไรกนเ็ปป ระเด็น ถกเถยีงกนั ไป ไอด่เรยื แลวพ องถตึอน ทาย ตท่อี งมกีารตดัสนิใจ เจานายหอรืเสยีงขางม ากนเปผตดัู สนิใจ โดยวผรมู ป ระชมุ สวนหง่ นึ ไมพ อใจกับ การตดัสนิในจ้นั “การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล วตั ดูจ ” ะนเปค ำตอบด่ีที สท่ดุีสำหบรั สถานการณเชน ้ นี “การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล วต นเ ั ปวธ ” ิ กีารมท่ลีกัีษณ ะเฉ พ าะตวั ไดบรั การพัฒ นา น้ มขาึโดน Jim Rough จากสหฐรั อเมกริ า เขาไดเผ ยแพ แร ละสอน วธิกีามรงน้าแี้ตตัป ี ค.ศ. 1990 แตนา เสยีดาย่ที “การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล วต ก ั ย็ง ” ัแทบ ไมนเปจกรัทู่ี กนัในเอเชยี ขณ ะใท่นียโุรป ผอู ำนวยการป ระชมุ และปท่กรีึษาจำนวนมนาอเ่กร้ืยขึๆ ได ผ นวกวธิี “การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล เ ว ขา ต  ั ไ้นป ” ี ในงานของตนดวย อเ่มเดือืน มถินุายน พ.ศ 2. 552 เอน้งี Jim Rough เพง่ไดิจดั การอบ รม เชงิป ฏบิตักิาอร่เรืง “การอ ำน วย การป ระชุม แบ บ มีพ ลวตั” นเปงคแ้ รักในเอเชยีตะวนัออกเฉยีงใต ก่ทงีรุเทพ ฯ โดยไดบรั การสนับ สนนุจากมูลนธิิฟดรีคริ เอแบ รท

บ1่ท0ีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ “การอำนวยการปมรแบชะุบพมตีล”ัวอคอื ร รไ? ะ? “การอ ำน วยการป ระชุม แบ บ มีพ ลวต เ ั ปน ”  วธิกีารเห่ทีม าะสำหบรั บรั มอืกับ ป ระเดน็ใหญๆ อยางเชน อ่เรงืยเ่กีวกับ ชวงเวลาย่ทีากลำบ าก วกิฤตหอรื ปญ ห าดทเู่หี มอืน วาแกไ มต ก “การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล วตั สา ” ม ารถใชไ ดกบั ปญ หาทุกป ระเภท ถา ใชอ ยางถกู วธิแีลว คุณสามารถสรา งการยอมบรั นับ ถอื แกปญ หา สรา งค วามอเช่น่ืมั พัฒ นาคุณคา ยึดถอืวรมกนั ตลอดจนกำลงัใจในการทำงานวรม กนัได ถา จะอธิบ ายวธิกีารใ้นี ทางป ฏบิตัอิยางางยๆ คอื “การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล วัต” คอืวธิกีารใท่ชีก ระดาษฟลิป ชารต แ่สีผน แผน หงน่ึสำหบรั ค วาม เหน็ตางๆ ยเ่กีวกับ ปญ หา ก่ทีำลงัพจิารณา แผน หงน่ึสำหบรั ขอ เสนอทางแกปญ หา แผนส่ทีาม สำหบรั ขอ กงัวลตางๆ และแผน สุดทา ยสำหบรั ขอ มลู มคี น คดิวลวา่ทีี “ราย รำไป กับ ฟ ลิป ช ารต” นข้ึม างซ่กึด็ู เขา ทาดี ฟลิป ชารต งแท้่สัีผนเป้นี หวัใจสำคัญ ข องวธิกีาร เพราะผอู ำนวยการป ระชุม ใชบัจ ค วามคดิและค วามเหน็จากผเขู า วรม ตลอดเวลา ไมใชอเ่พืการบนัทึก แตอเ่พืใหผเขู า วรม วางรตสู่่ทิีนพดูไปน้นถักูบรั ฟงแ ละมคีุณคาในการเสวนาก่ทีำลงัด ำเนนิไป และระหวางการ ป ระชุมดำเนนิไปน้นั ลกัษณะการพดูคุยกม็กีารเปย่ลีนแป ลงไป กลาวคอื ผเขู า วรม จะคุย กนัเองนอ ยลง และมีป ฏสิมั พนัธส อดค ลอ งม ากน้ขึกับ ภาพรวมบท่งัเีกดิน้ขึใน “พ้น รทื่วีม” อท่บยีู นฟลิป ชารต และอใยนู การดแูลข องผอู ำนวยการป ระชุม 10 126

การอำนวยการปมรชะแุบบพมลีตัว จอะำนวยการปมรอชะางุรยไ? ใน “การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล อ วต ผ ั ู ำ ” นวยการป ระชมุ จะทำหนาใท่หีก ารยอมบรั ใหคา และตดิตาม บนั ทกึความ คดิความ เห็น บ น ฟ ลิป ชาตรง้ทั่สี ไมวาจะเปนอ่เรงื อะไร ความคดิความเหน็ข อง แตล ะคนส าม ารถเขยีนลง บ นฟ ลิป ชาตร อนัใดอนัหง่นึไ ด ดงั้ นี 1. หวัขอ ปญ ห า อผู ำนวยการป ระชมุ จะจดปญ หาทกุอยาง ลง ไป ความ คดิความ เหน็ข องเขผา วูรม จะกูถ เขยีนออกมาในลกัษ ณะ “เราจะป รับ ป รงุการท ำงาน รวม กัน /ป รับ ป รงุป ระสิท ธิภ าพ/ ห าท างแกปญ  ห าไดอ ยางไร?” 2. ท างแ กปญ  ห า งาวท่ธีิียสท่ดีุคอืเขยีนในปรู ข อง “เราส าม ารถ... เชน ”  “เราส าม ารถ รับ การฝก อ บ รม การ ด ำเนิน ได” “เราส าม ารถ ท ำโรด โชวไ ด ห ” อ  รื “เราส าม ารถ พัฒ น าอเน้ืห าห ลกัสตู ร ส อ งภ าษ าได”  3. ขอ กงัวล ป กตมิกัจะเขยีน ขอ กงั วลใหสมั พนั ธกบั ท าง แกปญ  ห า แตกส็ าม ารถอดโยดูๆ ได เชน “การพัฒ น าอเน้ืห าห ลกัสตู รส อ งภ าษ าจะไมมที างส ำเร็จ เพ ราะตอ งมาคีใชจา ยสงู เกิน ไป” 4. ขอ มลู /มุม ม อ ง ฟ ลิป ชาตรส้นีำหบรั ขอ มลูง้ทัหม ดไท่มเขีา ลกัษ ณะส าม ป ระเภ ทขาง ตน ในฟ ลิป ชาตร้ นี จะมง้ทีัขอ มลูเลก็ๆ นอ ยๆ คำบน ตอ วางอึ่ถเรงื ตาง ๆ ไท่มเีป น ผล ขอ มลูยเ่กีวกับ ส ถานการณต ลอดจนขอ มลูพน้ืๆ อยาง “กระท รวมงถี้นึงี 20 กรม” 10 ลกัษ ณะส่ทีำคัญ สท่ดีุป ระการหง่นึข อง “การอ ำน วย การป ระชุม แ บ บ มีพ ล วตั กคอ ” ็ื วา อผู ำน วยการป ระชมุ จะไมพ ยายาม ควบ คมุ จดัลำดับ การน ำเส น อข องเขผา ูร วม อกีง้ทไัม  พ ยายามกำกับ ใเหขผา วูรม พดูอใยนู ป ระเดน็เฉ พ าะอยาง ใดอยาง หง่นึ 127

บ1่ท0ีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ ห นาห่ทีลกัของอผู ำน วยการป ระชมุ คอื งต้ใัจฟงแ ละเก็บบรั ความ คดิ เห็น ความ เห็น จาก เขผา รูว ม ไมใชจดั กมลุ ป ระเภ ท ความ เห็น ของเขผา รูว ม มกัจะเห็น ไดชดั เจน วา การที  เขาผ รูว ม สนใจทางแกปญ  หาของคนน่อืกเ็พราะความ ตอ งการจ่ทีะเสนอทางแกปญ  หาของ ตนเองหอรืเขาผ รูว มน้นัจงริๆ แลวอาจจะตอ งการเสนอปญ หาแ่ทีตกตา งออกไป โด ยน้สเิชงิ เลย แลสะกึรูวา “คน่อืีงสเ่ท่ริีาค วรจะพดู ถงึจรงิๆ” อเ่มเืราฟงต อ ไป งตส่่ทิีอนแรกดเูหมอืน จะนเปขอ  กงัวล กอ็าจกลายนเปท างแกปญ  ห าให ม  หอรื การดูพ ถึงปญ ห าอกีแบ บ ไป เลย กไ็ด  ดูพ อกีอยา งหงน่คึอื อผู ำน วยการป ระชมุ จะตอ งพยายาม ฟงแ ตล ะคน อยา งงต้ใัจ สะทอ นความ เห็นของพวกเขางท้ทั างคำดูพ และท างการเขยีน และเก็บบรั ความ คดิ ความ เหน็ของพวกเขาใหได ค รบ ถวนสดุ่ที งทส่ท่าิีทายสดุ่ที ป ระการหงน่กึค็อืการยอ ยขอ มลูใหได อ ยา งรวด เวร็และเขยีน ใหชดั เจนสดุ่ที เทาจ่ทีะทำได  Jim Rough แนะนำใหเขยี นนเปป ระโยคเต็ม และ ใชถอ ยคำใหต รงกบันผู ำเสนอใหม ากสดุ่ที เทาจ่ ทีะทำได  ไมตอ  งกงัวลวา จะวางความคดิ เหน็ น้นัตรงไหนดี หากอผู ำนวยการป ระชมุ ไมแ นใจ กอ็าจขอในหผ ำู เสนอจิพารณ าวาง ส่่ทิี เขา นำเสนอน้นนเัปป ระเภ ทไหน หอรือผู ำนวยการป ระชมุอาจเขยีนถอ ยความน้นัลงในสองแหง กไ็ด  จำไวา วตัถปุ ระสงหคลกั ของการมกีระด าษชตาแร่สีผน คอืการตอ งการใหค วามค ดิ เหน็ ของทกุคนไดป รากฏ อบยู นบ อดร วตัถุป ระสงหคลกัอยา งหงน่ึของการบนั ทึกคอืการสารง “แ ผ น”่ที ของบ ท สน ท น าก่ทีำลงั ด ำเนนิไป ซง่รึวมถึงมมุม องตา งๆ ห่ทีลากหลายของคนในกมลุ แตล ะชตารจ ะมรีายการ ความ คดิ เหน็ม่เพท่เิตีิม เขาม าอ่เรืยๆ และอเ่นืงจากเราบนั ทึกความ คดิ เห็น ของแตล ะคน แตล ะรายการกอ็าจกนิอเน้ห่ืทีลายหนา อเ่มืหนาหงน่เตึ็ม มก่เร็ิหนาใหม  อผู ำนวยการป ระชมุ จะไมถ าม กมล เขาุผ รูว ม ใหตดั สิน ใจยเ่กีวกับ การระบปุญ ห าใด ปญ ห า หงน่ใึหชดั เจน และไมส ำคัญ วา ตอ งสำรวจดานดดีานเสยีของทางแกปญ  หาอนัหงน่อึนัใ ด 10 อผู ำนวยการป ระชมุบรั ฟงแ ตล ะคนอยา งงต้ใัจและบนัทึกอเ้นืความปญ ห า ทางแกปญ  หา ขอ กงัวลและขอ มลูตา งๆ ผด่ทุีน้ขึม า วตัถุป ระสงหคลกั ของการใชก ระด าษฟ ลิป ชตางรทส้่ัี คอืการใน้หแพื่ที กก ารนำเสนอของแตล ะคน ไมส นใจวา จะนเปไป คนละทศิ ละทางแคไห น กต็าม ขณ ะเร่ทาีสะทอ น บนัทึกและสอบ ทานความ คดิ เหน็ของแตล ะคนความงต้ใัจของ เราคอืการใเหขาผ รูว มไดมโอี กาสไดดูพงตส่่ทิีนเองตอ งการดูพ จร งิๆ ใหขามนพ จากอาการ ตะกกุตะกกัและลงัเลในการนำเสนอตอนแรกๆ 128

การอำนวยการปมรชะแุบบพมลีตัว เขาผ วูรม แตล ะคนเปน เจาของความ คดิเหน็ของตน รายการคอืการบนัทกึการสนท นาอยางเท่ยีงตรง จงึตอ งสอบ ท านง่สทเิ่ขีาเขยีน ลงไป กับเขาผ วูรม อตยู ลอดเวลา แกไข ง่สทเขิ่ยีีนลงไป ได วตัถุป ระสงคของการจด ดงั้นั อผู ำนวยการป ระชมุ โดยหใพ วกเขาสาม ารถ อผู ำนวยการป ระชมุเขยีนบนัทกึเพ่อเหขืใาผวรู มมองเหน็ภาพรวมวา ขอ กงัวลและขอ มลูอะไรบางท่มีกีารนำเสนอน้ขึม า มีปญ หา ท างแกปญ  หา ความปลอดภัย- คุณสมบัติสำคัญของ“การอำนวยการ ปมร ร แบชะุบพ ะ มตลี ช” ุ วั มแบบมีพลวัต” “การอ ำน วยการป ระชุม แบ บ มีพ ลวตั มค ” ีุณ สม บตัหิ ลายป ระการ ขอ แตกตางท่สีำคัญ ทส่ดีุระหวางการดำเนนิการป ระชมุ “ต าม แ บ บ แ ผ น กบั ”“การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล วัต” กค็อืการ่ที “การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล ช ว ใ ตั ป ” ระโยช นจากความ ขดัแยง และพลงนั่อื ๆ นใ หเขาผม วูรูม พดูอกีอยางห น่งกึค็อื กวีธิารนไ้ดีผ ลดทส่ีดีุเม่อืมคีวาม ขดัแยงนใ กมลเขาุผ วูรม หอรื วาเขาผ วูรม มอีารม ณวรม เย่กีวกั บ บ างง่สิบ างอยางม ากๆ ง่ซึ ฟ งดขูดัแยงส ำหบรัทไ่ผมนีคู เุคยกบักวีธิาร้นี จงริๆ แลว อผู ำนวยการป ระชมุ มอือาชีพหลายคนตางมอ่เรีืงเลาม ากม ายถงึความ ตงึ เคยรี ด หอรืความขดัแยงทเ่กดิีน้ขึระหวางการป ระชมุและความยากลำบ ากนใ การด งเขาึผวูรมกลบั เขามากสู ารเสวนา “การอ ำน วยการป ระชุม แบ บ มีพ ลวต เน ั น ”  ความสำคัญของพ้นทื่ปี ลอดภยัสำหบรัเขาผวูรม แมวาจะไมมกี ตกิากำหนดเหมอืนอยางนใ การป ระชมุ ตาม แบ บ ท่วัไป กต็าม อผู ำนวยการป ระชมุตอ งคอยท ำหนาท่ปี กปอ งเขาผ วูรม ยกตวัอยาง หากเขาผ วูรม ป ระชมุ รายห น่งถึกูขดัจงัห วะโดยคนน่อื อผู ำน วยการป ระชมุ กอ็าจพดูวา “ข อ โท ษ น ะค รับ 10 ผ ม อ ยากฟงค วาม คิด เห็น ขอ งคุณ จ รงิๆแ ตผ ม อ ยากใ หเร าฟงค วาม คิด เห็น ขอ งคุณ ค น น้นั ใหจ บ เสยีกอ น” เม่ออืผู ำนวยการป ระชมุ ฟ งนผู ำเสนอรายแรกเสจร็แลว กส็าม ารถ กลับ ไป ทอ่กีีคน ห น่งึและบรั ฟ งความ คดิเหน็ ของคน้นั ได บ างคง้อรผัู ำน วยการป ระชมุ สามารถตดัสนิจในใ ท างกลับ กนัไดแ ละอาจงพคุ วาม สนจใไป ยงทม่ัผอีีู ะไ รจะพดูจงริๆ กอ น กไ็ด 129

บ1่ท0ีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ อยาง่ที Jim Rough แ้ชีน ะใน การฝก อบ รมก่ทงีรุเท พ ฯ วา “ไมส ำคัญ วาใค รพูด กอ น ป ระเด็น สำคัญ คอื แตล ะค น ตอ งไดรบั การรับ ฟง และเปน ห นาท่ขี อ งอผู ำน วย การป ระชุม ท่จีะตอ งรับ ฟงแ ตล ะค น อ ยางง้ตใัจ ใน บ างอโ กาสง่ซึมไีมม ากนกั อผู ำน วย การป ระชุม อ าจจำเปน ตอ งม าอหยู วางกล างระห วางเผขู ารวม ส อ งาฝย เพ่อื ท่จีะค อ ย ขัด จงัห วะการ แลกเป ล่ยี น ท่ดีเุดอื ด ระห วางพ วกเข าท้งัสอ ง” มก่การารปิมเรชะุ 10 130 โดยสปรุ อผู ำนวยการป ระชมุ ตอ งท ำใหเขผา วูรม แตล ะค นงพุ “ค วาม รอ น แ รง” ม ายัง ตนเอง ไมใชงพใเสุขาผ วูรมค นนอ่ื ดวยธวิกีาร้นี เขาผ วูรม แตล ะค นจะสาม ารถพดูและ ถกูรับ ฟงโดยไมตอ  งกลัววาจะถกูโจม ตจีากเขาผ วูรม ค นนอ่ื ๆ ในฐานะอผู ำนวยการป ระชมุ แบ บ ขับ เค ลอ่ืนการป ระชมุ คุณ มทีางเลือกห ลักสองทาง คือ ทางหง่คนุึณม่เริการป ระชมุโดยเพยีงถาม วา “พ วกเราอ ย ากจะพูด คุย เย่กี วกับ อเ่รืงอ ะไร ใน วัน น้?ี” ห รืออกีท างหง่คนุึณ อาจตดิกระดาษฟลปิ ชานรต้ หขท่ึัวีวา “ป ระเด็น” ก็ได ใน ท างแรก ป ระเด็นจะ่ทีถกกันน้ั คอ น ขางมคี วาม ชัดเจน ใน ท างส่ทีอง อผู ำน วยการ ป ระชมุ จะตอ งเชิญ เขผา วูรม ใหเส น อป ระเด็น ตางๆ และชวยใหกม ลุ ตัดสนิ ใจวาจะเลือก ป ระเด็น ใด ขอแน ะน ำใหถ าม ป ระเด็น จากเขผา วูรม ห ากพ วกเขากระตือรือนร ม ากพ อ มรีายงานจากคนท่ผเุีูค ยกับ “การอ ำน วย การป ระชุม แ บ บ มีพ ล วา ต  ั ใน ” บ างคงกร้่ัทีาร ป ระชมุ ตาม แบ บ ป กตดิำเนนิ ไป อยางเลวารยและมคี วามงตเึค ยรี ดสงู พ วกเขากล็น้กุมขึ า ดัจการดำเนนิการป ระชมุโดยใช “การอ ำน วย การป ระชุม แ บ บ มีพ ล แ วตั ล ” ะสาม ารถนำ เขาผ วูรมใหบ รรลผุลสำเรจ็อันไมค าดคดิได

การอำนวยการปมรชะแุบบพมลีตัว กาดรกปารปมรบแชะุบ“การอำนวยการปมรบแชะพุบตมลี”ัว อเ่มถืงึเวลาปด การป ระชมุ อผู ำน วยการป ระชมุ จะชวยท ำใหเขาผ วูรม ปด ป ระเด็น ได  มีห ลายวจธ่ิทีีะท ำเชน้ นั ในนจ้่ทีีะน ำเส น อวธิกีารส าม วตธน่ิทีี ตำบรั เปนแ ผู น ะน ำเอง แ ณตุค กส็ ามารถดิคนค วธิกีารของตวัเองน้ขึม าได กรดะาษชตาแสรดงผลการปมรชะุ วธิกีารหงนอ่ืคึการท บ ท วนงสป่่ทิีรากฏใน กระดาษ ชตาวรม กับ กมลุ แ ลวระบหุ าขอ ส ปรุ ส ำญัค ลงบ น กระดาษ ฟ ลิป ชตารแ ผน ให มเปน  แ ผน “ผ ล” หอรื อาจงต้อ่ัชืไดวาเปน แ ผน “ใชแ ลว” กไ็ด(หอรื “Of Courses” ในภาษ าองักฤษ) คำนถ้กีูเลอืกใชอ ยางระมดัระวงั อเ่นืงจากมันไมไดห ม ายถงึม สต่ิทีอดคลอ งในป่ทีระชมุ หอรื การตดัสิน ใจใดๆ แ ตถา ห ากมี เขาผ วูรมคนหงน่คึนใดใหก ารส นับ ส นนุอยางชดัเจน กค็วรมกีารบนัทกึไวดว ย กรดะาษ“หดมุหมาย”(BOOKMARK CHART) ถงึกมลเขาุผ วูรมจะไดถ กเน้อืหาใหมๆ ไป ม ากม ายกต็าม กอ็าจเปน ไดวายงัอใยนู ระหวาง ชวงส ำญัค ของการส นทนา ในกรณ้นีีณุค อาจส ารง “กระด าษ ห มดุ ห ม าย น้ขึ ” ม านอกเหนอื ไป จากกระดาษ ฟ ลิป ชตาอร่เงื ผลการป ระชมุ ทำไม นะหอรื? กถา็เขาผ วูรม ยงัคงอใยนู ชวง ตน ของการถกเถยีง กอ็าจจะยงัไมมอี ะไรใหบนัทกึลงในกระดาษ ผลการป ระชมุ วตัถุป ระสขงอค งการส ารงหมดุหม ายนอก้ืคี็ การบนัทกึความบืค หนาของการแ ลกเปย่ลีน ของกมลุ ส ปรุ การแ ลกเปย่ลีน แ ละชวยใหเขาผ วูรม ส าม ารถม่เริการแ ลกเปย่ลีน ไดทนั ที ในการป ระชมุง้ครถัดัไป ทางหงน่ใึนการทำหมดุหม ายอกืค็ ขอใเหขาผ วรู ม ชวยส ปรุ เน้อืหาการแ ลกเปย่ลีน เน้อืหา หลกัของการแ ลกเปย่ลีนอืคอะไร? บ บริ ทอืคอะไร? ตลอดจนความ แ ตกตางทางความดิค เหน็อืคอะไร? ใชเวลาสกัเลก็นอ ยในการทบ ทวนกระดาษ ชตารตา งๆ ส่ทาีรงน้ขึระหวางการ 10 แ ลกเปย่ลีน เพอ่ชืวยใเหขาผ วรู ม ตอบ คำถาม ตางๆ เหลา้นี อผู ำน วยการป ระชุม อาจถามเขาผ วูรม วามใีครส่ทีาม ารถนกึสัญ ลกัษ ณจ่ทีะ บงบ อกถงึการแ ลกเปย่ลีนด่ทีำเนิน ม าจน ถงึขณ ะน้ไดีบางไห ม? ถามี กเช็ิญ คน้นั ใหอ อกมาวาดสัญ ลกัษ ณดงัก ลาว้นั จะเปน คำพดู สัญ ลกัษ ณ  หอรืผส ม กนักไ็ด หมดุหมายน้จีะมีป ระโยชในการเปด การป ระชมุง้ครถัดัไป 131

บ1่ท0ีท l อมืสานส เวคูนาแลกะงารตวนปมนิบรฏักัิ อ่งรารืวอขเอำนงวผูยการป ม รชะ ุ มุ อผู ำนวยการป ระชมุมท่ีปี ระสบ การณอ าจเลาอ่เรงืยเ่กีวกับ การดำเนนิ ตอนม่เริการป ระชมุ ทศิทางการแลกเปย่ลีนและจดุหกัเหส่ทีำคัญ ๆ การป ระชมุ อาจเปน ปแบูรบจกิกรรมแบบ 1“สภญปาภมิู ญ า” (WISDOM COUNCIL) ทกุสองสาม เดอืน สม าชกิชมุ ชน หอรื เมอืงสิบ สองค น ถกูเลอืกแบ บมสุ ใหม าป ระชมุ กนั ใน ชวงระยะเวลาน้สัๆ ป ระม าณ หงว่นันงึ่ค รึ กมล ปุ้นีระชมุ กนัโดยใชวธกิี าร “การอ ำน วยการ ป ระชุม แ บ บ มีพ ล วัต” ในการห าป ระเด็นสำคัญ ๆถ กเถยีงแลกเปย่ลีนและห าม ตเิอกนัฉท มตเิห ลามน้คีี วามสำคัญ ในฐานะเปน “ม ตขิอ งป ระช าช น” ค นทกุค นถกูเชิญ ใหม าบรั ฟงม ตดิงักลาวและ “ส ภ าภมูปิญ ญ า” ก็บ รรยายถงม่ทึีาของการ บ รรลมุตเิห ลาน้ั จาก้นัป ระชาชนก็แลกเปย่ลีนในกมล ยุอ ยและรายงายขอ สปรุ ในวงให ญ  Jim Rough สปรุ วาใน ท างป ฏบิตัทิกุค น มกัสนับ สนนุ ม ตแิละวธิกีาร ยเช่ผวีู ชาญ และ ค นน่อืๆ มท่คีี วาม เห็นแตกตางกม็สีวนวรม ใน การแลกเปย่ลีน และไ ดบรั การบรั ฟ งดว ย ปรแูบบจกิกรรม 2“สภงชาสคาเงิวรสามรูรค” (CREATIVE INSIGHT COUNCIL) ค วามแตกตางของ “ส ภ าค วามเชรงูิส รางส รรค” แตกตางจาก “ส ภ าภมูปิญ ญ า” เพยีง เล็กนอ ย ค ณ ะม้นีาป ระชมุ กนั เพอ่ืขบ คดิใน ป ระเด็น เฉพ าะใน เวลาจำกดั สวน “ส ภ า ภมูปิญ ญ า” เปน สวนหง่ในึ วธกีิารใท่หี ญก วาและเกน้ดิขซึ้ำๆ และสาม ารถ เลอืกป ระเด็น 10 ของตนไ ดวธิกีารง้ทัสองเสมริง่กนซัึ และกนั เชน “ส ภ าภมูปิญ ญ า” อาจระบุป ระเด็น เฉพ าะป ระเด็น หงต่ทอ่นีึ งมกีารกศึษ าเพม่ เิติม และเสน อใหมกี ารป ระชมุ “ส ภ าค วาม รู เชงิส รางส รรค” เพอ่ืถ กป ระเด็นอ้นียางลงกลึม าน้กขึ ใน “ส ภ าค วามเชรงิูส รางส รรค” ชมุ ชน มคี วาม ห ลากห ลายใน การถ กเถยีงแลกเปย่ลีน ป ระเด็นย่ทีากๆ โดยแตล ะค นนำเสนอมมุ ม องของตนตอ วงให ญ  132

การอำนวยการปมรชะแุบบพมลีตัว สมาชกิ “ส ภ าค วามเชรงูิส รางส รรค”  อาจม าจากการอเืลกมสุ หอรืการแตงงต้ อเั่พืสะทอ น ความหลากหลายข องชุม ชนกไ็ด จำไวา กวีธิารจ้นีะไดผ ลกต็ออเ่มื เทา้นั “ส ภ า” เหาลไ้นดีแ ลกเปย่นีลกับ ชุม ชน โ ดยรวม แวล น า งอ ย ดหาสทยขค็เ  ิ  “การอ ำน วยการป ระชุม แ บ บ มีพ ล วัต เป ” น เทคนคิดค่่ทีีีวรนำไป ใชให ม าก แตกจ็ ำกดัวาอผู ำน วยการป ระชุม จำเปน ตอ งมีป ระสบ การณ  ดงั้นั จงึควร เขาบรั การฝก อบ รมเสยีกอ น อ ม เม ต กมต ิเ สิ่เาพริเ มก่เรวธีิิผิาูร้นี Jim Rough เขยีนหนงัสอือ่ชวืา Society’s Breakthrough!: Releasing Essential Wisdom and Virtue in all the People(การพัฒ น ากาวผาน ข องสงัคม!: ป ลดปอล ยภมูิปญ ญาและคุณ ธรรม สำคัญในทกุคน) และเข ากมเ็วีป ไซท www.tobe.net และคุณ สามารถ ชมวดิโี อและบ ทสมัภาษ ณยเก่ี วกบั การดำเนนิแบ บ พลวตัในยทูบู ไดอกี ดวย 10 133

บรรณานุ กรม รายชื่อหนังสืออา งอิงนี้เปน สว นหนึ่งของขอ มูลที่ผูเ ขียนใชใ นการเขียนหนังสือคูมื อเลม นี้ นอกเหนือ จากหนังสือเหลานี้แลวยังมีเอกสารและบทความตางๆ อีกมากมายที่สามารถหาไดในอินเตอรเน็ท Baumfeld, L.& Plicka, P.(2005), Grossgruppeninterventionen, OAR-Regionalberatung GmbH, Vienna Bens, I.(2005), Facilitating with Ease!, Jossey-Bass, San Francisco Bens, I.(2005), Advanced Facilitation Strategies, Jossey-Bass, San Francisco Bonsen, M. zur& Maleh, C.(2001), Appreciative Inquiry(AI): Der Weg zu Spitzenleistungen, Beltz Verlag, Germany Brown, J., Isaacs, D.(2005), The World Cafe: Shaping Our Futures Through Conversations That Matter, Mcgraw-Hill, USA Bunker, B.& Alban, B.(1997), Large Group Intervention, Jossey-Bass Publishers, San Francisco Chambers, R.(2004), Participatory Workshops, Earthscan, UK Cooperrider, D.& Whitney, D.& Stravros, J.(2005), Appreciative Inquiry Handbook, Crown Custom Publishing, Ohio Ghais, S.(2005), Extreme Facilitation, Jossey-Bass, San Francisco Haines, G.(2003), Systems Thinking& Learning, R.N. Kothari Sanman& Co., Mumbai Hogan, C.(2005), Practical Facilitation, Kogan Page, London Holman, P.& Devane, T.& Cady, S. et.al.(2006), The Change Handbook, Berrett-Koehler Publishers, San Francisco Kaner, S. et. Al.(2007), Facilitator’s Guide to Participatory Decision-Making, Jossey-Bass Business& Management, San Francisco Kahane, A.(2007), Solving Tough Problems, Berrett-Koehler Publishers, San Francisco Knoll, J.(2001), Kurs- und Seminarmethoden, Beltz Verlag, Germany

Lipp, U.& Will, H.(2001), Das grosse Workshop-Buch, Beltz Verlag, Germany Maleh, C.(2001), Open Space: Effektiv arbeiten mit grossen Gruppen, Beltz Verlag, Weinheim and Basel Owen, H.(1997), Open Space Technology A User’s Guide, Berett-Koehler Publishers, San Francisco Pruitt P.& Thomas, P.(2007), Democratic Dialogue – A Handbook for Practitioners, UNDP/IDEA/OAS, Rough, J.(2002), Society’s Breakthrough – Releasing Essential Wisdom and Virtue in All the People, 1st Books, Bloomington, USA Senge, P.(2006), The Fifth Discipline, Random House, London Senge, P.(2005), The Fifth Discipline Fieldbook, Nicholas Brealey Publishing, London Weisbord, M.& Janoff, S.(2001), Future Search-Die Zukunftkonferenz, Berrett-Koehler, Stuttgart Wilkinson, M.(2004), The Secrets of Facilitation, Jossey-Bass, San Francisco Yankelovich, D.(2001), The Magic of Dialogue, Touchstone, USA Zubizarreta, R.(2008), Dynamic Facilitation Manual, Jim Rough and Associates, USA