Internationale Politikanalyse Internationale Politikanalyse International Policy Analysis Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler ∗ Marksizm’den Ana Ak ı ma m ı? Uç sol-eski komünist Do ğ u Avrupa’n ı n büyük bölümü ve di ğ er baz ı ülkeler d ı ş ı nda- AB politik arenas ı nda gitgide daha istikrarl ı, güçlü ve kal ı c ı bir aktör haline gelmektedir. Pek çok ülkede ise so ğ uk sava ş sonras ı gücünü yakalamak üzere oldu ğ u söylenebilir. Uç solun, ana ak ı m sosyal demokrat partilerin ba ş l ı ca muhalifi haline gelmesi, art ı k a ş ı r ı uçta yer almayan büyük partilerin kendilerini sosyal demokratlar ı n vazgeçti ğ ini iddia ettikleri de ğ er ve politikalar ı n en büyük savunucusu olarak göstermelerinden kaynaklanmaktad ı r. En ba ş ar ı l ı uç sol partiler, karizmatik bir lidere sahip, ideolojisiz ve faydac ı bir politik hat izleyenlerdir. En ba ş ar ı l ı stratejiler ise, postmateryalist, beyaz yakal ı lar ı n gündemlerine vurgu yapan, popülist ve seçkincilik kar ş ı t ı hedeflere sahip olanlard ı r. AB’nin güncel sosyoekonomik ve politik ortam ı da popülist stratejilerin gelecekte yükseli ş e geçme ihtimalini artt ı rmaktad ı r. Politikay ı belirleyenler, kural olarak uç sol partileri dü ş manla ş t ı rmamal ı veya marjinalle ş tirmemelidir. Çünkü bu tür politikalar geri tepebilir ya da düzen kar ş ı t ı popülist e ğ ilimleri harekete geçirerek sadece k ı sa vadede bir ba ş ar ı yakalayabilirler. Uç sola ili ş kin ba ş ar ı l ı bir strateji, gerekti ğ inde en pragmatik unsurlar ı yla ileti ş im ve i ş birli ğ ini içermektedir. Bu arada daha köklü sosyo-ekonomik ve politik ili ş kilere yönelme aray ı ş lar ı da uzun vadede ba ş ar ı y ı sa ğ lamaktad ı r. Çevirmen: Hülya Osmana ğ ao ğ lu ∗ Uç Sol:‘Far left’ terimi metin boyunca uç sol ş eklinde çevrilmi ş tir.(Ç.N.)

Internationale Politikanalyse 3 1 Uç Sol’un tan ı m ı.........................................................................................................................2 2 Uç solun komünizm sonras ı dönü ş ümü....................................................................................4 3 Seçim Ba ş ar ı lar ı ve Yenilgilerinin Nedenleri.............................................................................6 3.1 Sosyo-Politik Ortam...................................................................................................................6 3.2 Sosyal Demokrasinin Dönü ş ümünü İ stismar Etmek.....................................................................9 3.3 Parti İ çi Adaptasyon.................................................................................................................10 4 Uç Solu Kimler Destekliyor?....................................................................................................10 5 Uç Sol Programlar ve Etkileri...................................................................................................12 6 Rakiplerin Uç Sola Kar ş ı Stratejileri.........................................................................................15 6.1 D ı ş lama...................................................................................................................................15 6.2 Agresif Marjinalle ş tirme...........................................................................................................15 6.3 Pragmatik i ş birli ğ i....................................................................................................................16 6.4 Agresif Massetme....................................................................................................................16 7 Avrupa Ölçe ğ inde Uç Sol A ğ lar...............................................................................................17 8 Özet, Ç ı kar ı mlar ve Tavsiyeler.................................................................................................18 9 Ek...............................................................................................................................................21 10 Kaynakça...................................................................................................................................21

2 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler 1 Uç Sol’un tan ı m ı Uç sol partiler, kendilerini‘sol’da, ancak ço ğ u kez yetersiz oldu ğ unu dü ş ündükleri ya da sol kanatta bile görmedikleri sosyal demokrat solun ötesinde bir solda tan ı mlayan partilerdir. Temel olarak iki‘sol’ tan ı m ı vard ı r. Birincisi kapitalizmin sistematik olarak ba ş tan a ş a ğ ı- de ğ i ş mesini isteyen radikal sol partilerdir ki kar ş ı tlar ı nca genelde a ş ı r ı bulunan uç sol partilerin aksine, bu partiler(en az ı ndan söylemde) demokrasiyi kabul etmektedir. Dahas ı demokrasi tan ı mlar ı na politik reformlar ı ve/veya do ğ rudan demokrasi özlemini, kat ı l ı mc ı yerel demokrasiye ili ş kin yakla ş ı mlar ı,-ço ğ u belli belirsiz tan ı mlanan- politik sistemden d ı ş lanm ı ş lar ı n ve marjinalle ş tirilmi ş lerin örne ğ in i ş siz ve göçmen i ş çilerin- haklar ı n ı da dâhil etmektedirler. Antikapitalizm anlay ı ş lar ı, en genel anlam ı yla Washington Konsensüsü’nde, ticari liberalizm, piyasala ş t ı rma ve özelle ş tirmede temsilini bulan neo-liberal küresel kapitalizme muhalefeti içerir. Ancak bununla birlikte bu partiler, art ı k planl ı ekonomiyi savunmamakta, hizmet sektörü ile küçük ve orta ölçekli i ş letmelerle s ı n ı rl ı bir özel giri ş imi desteklemektedirler. A ş ı r ı sol partiler ise tersine, liberal demokrasiye daha çok dü ş manl ı k beslemekte ve sosyal demokratlar dâhil tüm politik güçleri“burjuvazi” ile uzla ş makla suçlarken, parlamento d ı ş ı mücadeleye vurgu yaparak, piyasa giri ş imlerini genellikle lanetli addedip antikapitalizmin alt ı n ı daha sert tan ı mlamalarla doldurmaktalar. 30 y ı l önceki uluslararas ı komünist hareketle kar ş ı la ş t ı r ı ld ı ğ ı nda uç sol radikalli ğ inden fazlas ı yla s ı yr ı lm ı ş görünmektedir. A ş ı r ı sol-Fransa, Portekiz ve Yunanistan hariç- ço ğ u yerde marjinal kalm ı ş t ı r. Bu bo ş luk genellikle Troçkist ve Maoist gelenekten gelen, kendilerini“devrimci” olarak tan ı mlayan partilerce doldurulmaktad ı r. Tüm Avrupa ülkelerinde bunlardan yar ı m ş ar düzine vard ı r ancak çok az yerde küçük birer‘cemaat’ olman ı n d ı ş ı na ç ı kabilmekteler. Hem radikal hem de a ş ı r ı solun, mevcut politik ve toplumsal duru ş lar ı n ı n temeline ekonomik e ş itsizli ğ i koymas ı, kolektif ekonomik ve sosyal haklar ı öncelikli gündemleri olarak ifade etmesi,‘sol’ olarak de ğ erlendirilmelerinin gerekçesi olabilir. Bu partilerin radikallikleri ya da a ş ı r ı l ı klar ı oldukça sorgulanabilir, zira en marjinalleri dâhil hepsi seçim süreçlerine dâhil olurken, Marks’ ı n yakla ş ı mlar ı yla uyumlu bir biçimde kendilerini sosyalizme ula ş t ı racak yolun nitelik ve detaylar ı n ı bile telaffuz etmemekteler. Örne ğ in Frans ı z ve İ talyan Komünist Partileri art ı k devrimden de ğ il, kapitalizmi yenmekten ve a ş maktan söz etmektedir. Uç sol ideolojik ve politik tercihlerine göre dört ana gruba ayr ı labilir.(Bkz. Tablo 1) 1. Komünistler büyük bir gruptur.‘Ortodoks’ komünizmin Marksizm’le ba ğ lar ı-Moskova’n ı n bask ı s ı olmad ı ğ ı nda- komünist isim ve semboller yahut önde gelenler aras ı ndaki harekete dair bilinç ve duygular ı n ötesine gitmemektedir. ‘Muhafazakâr’ komünistler kendilerini mutlaka Marksist-Leninist diye tan ı mlarken, Sovyet miras ı na neredeyse hiç ele ş tiri yöneltmeden, partilerini özgün Leninist disiplinleriyle (demokratik merkeziyetçilik) örgütlemekte ve dünyay ı So ğ uk Sava ş’ ı n‘emperyalist’ prizmas ı ndan görmeye devam etmektedir. Asl ı nda ço ğ unun Marksists-Leninistlikleri’nin üstü milliyetçi ve popülist(en çok da Yunanistan ve Rusya’da) yönelimlerle s ı vanm ı ş durumdad ı r. Di ğ er yandan,‘reformcu’ komünistler oldukça parçal ı ve eklektik bir görünüm sergilemektedir. Sovyet döneminin izlerini silip(örne ğ in Leninizm ve demokratik merkeziyetçilik ba ğ lam ı nda İ talya, Fransa ve Çek Cumhuriyeti, piyasa ekonomisine do ğ rudan muhalefet ba ğ lam ı nda ise Fransa ve K ı br ı s’ta) 1968 sonras ı ndaki‘yeni sol’ gündemin ilkelerini(feminizm, çevrecilik, taban demokrasisi vb.) en az ı ndan lafta da olsa kabul etmi ş görünmektedirler. 2. Demokratik sosyalist partiler kendilerini hem ‘totaliter’ komünizme hem de‘neo-liberal’ sosyal demokrasiye kar ş ı t olarak tarif etmektedirler. Feminizm, çevrecilik ve özyönetim gibi‘yeni sol’a ait ba ş l ı klar ı öne ç ı kar ı p yerel kat ı l ı ma ve do ğ rudan demokrasiye önem veren, alternatif ya ş am tarzlar ı n ı ve etnik az ı nl ı klar ı destekleyen, dogmatik, hatta ço ğ u zaman Marksist bile olmayan bir sosyalizme vurgu yapmaktad ı rlar. Bu çizginin en önemli destekçileri İ zlanda, Norveç, İ sveç, Danimarka ve Finlandiya’daki,‘ İ skandinav Ye ş il Solu’dur. Bu partilerin eko-sosyalist çizgisi kapitalizmin ekonomik ve çevresel ele ş tirisinin sentezini içermektedir. 3. Popülist sosyalist partiler benzer bir demokratik sosyalizm anlay ı ş ı na sahiptirler. Ancak seçkincilik ve statüko kar ş ı t ı yönelimlerin yan ı s ı ra, artan bir ideolojik eklektizmle s ı n ı f meselelerinden çok(özellikle bölgecilik, milliyetçilik ve kamu düzeni gibi konular) kimlik politikas ı vurgusunu öne ç ı karmaktad ı rlar. Popülizm, popülist sosyalizm kar ş ı tlar ı taraf ı ndan yerine getirilmesi mümkün olmayan vaatler, sorumsuzluk ve

Internationale Politikanalyse 3 demagoji anlam ı na gelen tart ı ş mal ı bir kavramd ı r. Bu ş ekilde kullan ı lmas ı na ra ğ men kavram, reklam ı n ı yapmak için hedeflerini ve çap ı n ı abartan ancak iktidara gelme ş ans ı çok s ı n ı rl ı olan muhalefet partilerini tan ı mlamaktad ı r. Daha do ğ rusu popülizm, toplumun tümüyle iki homojen ve antagonist grubun, saf ve temiz insanlarla çürümü ş seçkinlerin kar ş ı kar ş ı ya oldu ğ u bir bölünmeyi ve politikan ı n, halk ı n ‘ volonte generale’ini 1 yans ı tmas ı gerekti ğ ini söyleyen bir politik ideolojiyi temel al ı r. 2 Yani, popülist partiler kendilerini, tüm di ğ er‘ana ak ı m’ ve‘statüko’ partilere kar ş ı,‘s ı radan insan ı n’ tek ilkeli savunucusu olarak tan ı mlarken duygusal yakla ş ı mlar ı ve protesto iste ğ ini harekete geçirmeye çal ı ş maktad ı rlar. Bu popülist e ğ ilimin en tipik örnekleri, Hollanda Sosyalist Partisi’nin 1990 seçimlerindeki“Kar ş ı Oy Kullan!”(Stem Tegen) ve Alman PDS’nin(1994)“Seçim Günü Protesto Günü”(Wahltag ist Prottestag), sloganlar ı d ı r. 4. Sosyal popülist partiler, güçlü liderlik anlay ı ş lar ı, görece zay ı f örgütlenmeleri, tutars ı z ideolojileri ve statüko kar ş ı tl ı ğ ı ad ı alt ı nda sol ve sa ğ politikalar ı kayna ş t ı rmalar ı yla klasik popülist hareketlere çok benzemektedir. Bu partiler genellikle, uç sol taraf ı ndan‘sol kanat’ içinde görülmezken, tutarl ı bir ş ekilde antikapitalist hatta radikal olabildikleri de söylenemez. Ço ğ u geçici,‘aniden parlay ı p sönen’, AB’deki ulusal temsilde uzun süre yer alamayan partilerdir. Ancak gerçek uç solun(komünistler hariç) Do ğ u Avrupa’da Bat ı’ya oranla neden çok daha güçsüz oldu ğ unu aç ı klamak için önemli bir faktör konumundad ı rlar. Do ğ u Avrupa’n ı n görece yap ı lanmam ı ş, sol ve sa ğ tan ı mlar ı n ı n belirsizle ş ti ğ i, sosyoekonomik s ı k ı nt ı lar ı olan ülkelerinde s ı k s ı k solcu radikal sloganlar ı desteklenmekte, sistem içinde yer bulabilmekte ve geli ş mektedirler. De ğ i ş en radikallikleriyle birlikte ‘tipik’ sosyal popülist partilere örnek olarak art ı k silinen Slovak İş çi Birli ğ i, Miloseviç’in yönetimindeki S ı rbistan Sosyalist Partisi, Slovakya’daki Smer,(Yön) ve Litvanya İş çi Partisi ile Rus“Sadece Rusya” Partisi verilebilir. Yukar ı daki kategoriler de ğ i ş ebilir veya birle ş ebilir. 1990’dan beri tüm sol partiler, geleneksel mavi yakal ı s ı n ı f ı n ötesine ula ş mak için‘i ş çi s ı n ı f ı’ tan ı mlar ı aç ı s ı ndan gitgide popülistle ş irken, Moskova’n ı n d ı ş politikas ı n ı de ğ il kendi uluslar ı n ı n i ş çilerinin ç ı karlar ı n ı savunur gözükmek için de milliyetçile ş mi ş tir. Dahas ı, ça ğ da ş sol, Sovyet dönemine oranla çarp ı c ı biçimde daha az ideolojik ve daha pragmatik bir hale gelmi ş tir. Uç solu, zaman zaman maskara eden, y ı k ı c ı doktrinsel tart ı ş malar ı ve tarihsel kinleri a ş ma kararl ı l ı ğ ı halen mevcuttur. Kimi ba ş ar ı lar da elde edildi: Özellikle Stalinizm, Troçkizm ve Maoculuk aras ı ndaki eski tart ı ş malar-tamamen olmasa daönemini büyük ölçüde yitirmi ş tir. A ş ı r ı sol her zaman olmasa da radikal sol sosyalizmin niteli ğ ine ili ş kin sonu gelmez tart ı ş malar yerine, k ı sa vadeli pragmatik çözümlere yo ğ unla ş ma e ğ ilimindedir. Dahas ı, yükselen milliyetçilikleri ve popülizmleri, enternasyonalci e ğ ilimlerin yerini al ı rken muhtemelen Stalinist‘tek ülkede sosyalizm’ yakla ş ı m ı n ı destekleyen muhafazakâr komünistler hariç-, uç solun, uluslar ötesi a ğ lar ve dayan ı ş ma aray ı ş lar ı yla birlikte, ulusal sosyo-politik olgular ı n küresel ölçekte yap ı sal nedenleri oldu ğ u iddias ı n ı da yans ı tmaktad ı r. 1 Genel İ rade 2 Bu görü ş e örnek olarak: Cas Mudde, The Populist Zeitgeist, Government& Opposition 39(3)(2004), 541–63; Margaret Canovan, Populism(London: Junction Books, 1981)

4 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler Tablo 1: AB ve Avrupa Ekonomik Alan ı’ndaki ba ş l ı ca uç sol türler Radikal Sol Reformcu Komünistler Bohemya ve Moravia Komünist Partisi(KSCM) Komünist Yeniden İ n ş a Partisi(PRC) İ talyan Komünist Partisi(PdCI) İ spanyol Komünist Partisi(PCE) Çal ı ş anlar ı n İ lerici Partisi(K ı br ı s)(AKEL) Frans ı z Komünist Partisi(PCF) Muhafazakâr Komünistler A ş ı r ı Sol Yunanistan Komünist Partisi(KKE), Slovakya Komünist Partisi(KSS), Portekiz Komünist Partisi(PCP), Letonya Sosyalist Partisi(LSP) Demokratik Sosyalistler Sol İ ttifak(Finlandiya-VAS) Sol Parti( İ sveç)(V), Sosyalist Halk ı n Partisi(Danimarka)(SF), Sosyalist Sol Parti(Norveç)(SV), Sol-Ye ş il Hareket( İ zlanda)(VG), Sol Blok(Portekiz)(BE), Sol Hareketlerin ve Ekolojinin Koalisyonu (Synaspismos)(Yunanistan) K ı z ı l Ye ş il İ ttifak(Danimarka)(EL) Popülist Sosyalistler Sosyalist Parti(Hollanda)(SP), İ skoç Sosyalist Partisi(SSP), Sol Parti(Almanya), Sinn Fein ( İ rlanda) Yeni Anti-Kapitalist Parti(Fransa)(NPA)(1) Sosyal Popülistler Slovak İş çiler Birli ğ i(ZRS) Not 1: Haziran 2008’den beri kurulu ş sürecinde. 2 Uç solun komünizm sonras ı dönü ş ümü Komünizmin çökü ş üne uç solun verdi ğ i alt ı genel tepki ş öyle s ı ralanabilir: 1. Ço ğ u sonunda‘komünist’ yaftas ı n ı terk etmeye karar vermi ş tir. Komünist partilerin baz ı lar ı- İ sveç Sol Partisi gibi- Sol Parti’ye dönü ş ürken ve Alman SED gibi baz ı lar ı isimlerini de ğ i ş tirirken kendilerini komünist olmayan radikal sol partiler olarak tan ı mlamaya ba ş lam ı ş t ı r. 2. Kalanlar ı n ço ğ u-özellikle Do ğ u Avrupa’n ı n eski iktidar partilerinin büyük bölümü- tümüyle sosyal demokrat partilere dönü ş mü ş tür. Bat ı Avrupa’da ise en önemli örnek, İ talyan PCI’nin Sol Demokratik Parti olarak yeniden yap ı lanmas ı ve sonuçta bugün de Demokratik Parti ad ı n ı almas ı d ı r. 3. Her ne kadar sonradan sosyal demokrat bir yönelime girmi ş olsalar da, Do ğ u Avrupa’daki eski komünist partilerden baz ı lar ı-S ı rbistan Sosyalist Partisi, Bulgar Sosyalist Partisi ve Romanya Sosyal Demokrat Partisi-ilk etapta h ı zla milliyetçipopülist bir hat tutturmu ş tur. 4. Partilerin ço ğ u ba ğ ı ms ı z varl ı klar ı na son verip sosyal demokrat yönelimli, baz ı kal ı c ı olmayan koalisyonlar ı n parças ı olarak, yeniden ortaya ç ı km ı ş t ı r(örne ğ in İ spanyol Komünist Partisi, Birle ş ik Sol olmu ş tur) veya sosyal demokrat partilerin küçük bile ş eni haline gelmi ş tir (Örne ğ in Bulgar Komünist Partisi, Bulgar Sosyalist Partisi ile birlikte liste olu ş turmaktad ı r.) 5. Di ğ erleri, kendilerini de ğ i ş ik ideolojilere sahip post-komünist koalisyonlar içinde eritmi ş tir. Örne ğ in Hollanda Komünist Partisi-radikal olmayan- Groen Links’in(Ye ş il Sol) parças ı olarak 1989’da yeniden ortaya ç ı km ı ş t ı r. Kalanlar‘geni ş sol partiler’ diye adland ı r ı lan, farkl ı radikal ve a ş ı r ı sol e ğ ilimlerin içinde yer ald ı ğ ı kal ı c ı koalisyonlar olu ş turmu ş tur. İ talyan Komünist Yeniden Kurulu ş u, İ skoç Sosyalist Partisi, Danimarka K ı z ı l Ye ş il İ ttifak ı ve Portekiz Sol Blo ğ u bunun örnekleri olarak say ı labilir. 6. Ço ğ u parti eski isimlerini ve kimliklerini korurken -örne ğ in K ı br ı s, Portekiz, Yunanistan ve Frans ı z Komünist Partileri- yava ş yava ş uyum sa ğ lamaya çal ı ş m ı ş t ı r. 1972’de kurulan Maoist Hollanda Sosyalist Partisi ise 1980’lerin sonunda a ş amal ı olarak doktriner safl ı ğ ı n ı terk etmi ş tir. Uç sol partilerin 1989 sonras ı nda belirgin bir sapma ya ş amalar ı ş a ş ı rt ı c ı de ğ ildir.‘Ortodoks Komünizm’in 1980’lerdeki bütünlü ğ ü bir maskeden ibarettir. D ı ş destek olan SSCB’nin çökü ş ü, ço ğ u için ölümcül bir rüzgâr-maddi ve finansal ya ş am desteklerinin

Internationale Politikanalyse 5 kesilmesi- olsa da, en az ı ndan Sovyet himayesinden kurtulma ve daha esnek stratejiler ya da ideolojik yakla ş ı mlar olu ş turma ş ans ı n ı yakalamalar ı n ı sa ğ lam ı ş t ı r. 1989’dan beri tüm partilerin ortak e ğ ilimi ‘ulusal, özgün bir sosyalizm’i kabul etmek olmu ş tur. İ stenen, yerel politik me ş ruiyetlerini yenileyecek kimlikler olu ş turmak, yerel sosyalist mirasa vurgu yapmak ve‘ba ş ar ı s ı z proje’ 3 ile özde ş le ş en tüm ‘leke’lerden ar ı nmakt ı r. Yukar ı da say ı lanlar aras ı ndan genel olarak ba ş ar ı s ı n ı kan ı tlanm ı ş yegâne uç sol örnekleri ikinci gruptakiler olmu ş tur. Sosyal demokratla ş an eski komünistler k ı sa sürede komünizm utanc ı n ı üstlerinden atarak 1990’lar ı n ba ş ı ndan itibaren tüm Do ğ u Avrupa’da-hatta İ talya’da 1996–2001 aras ı nda ilk kez- iktidar olmu ş tur. Ancak bu strateji evrensel bir ümit verecek ş ekilde kendini kan ı tlayamam ı ş t ı r. Örne ğ in Slovakya’daki ve eski Yugoslavya’daki postkomünistler egemen milliyetçi ve popülist güçlerin destekçisi olmu ş tur. Radikal bir kimli ğ e özgü unsurlar ta ş ı yan bir strateji seçmek ve sosyal demokrasiden ayr ı ş mak ço ğ u parti için mant ı kl ı görünmü ş tür, zira sosyal demokrat dönü ş üm genelde-mevcut sosyal demokrat partilerin güçsüz oldu ğ u Do ğ u Avrupa ve İ talya d ı ş ı nda- bir partinin kendini çözülmeye b ı rakmas ı anlam ı na gelmi ş tir. Post-materyalist kimliklerin daha güçsüz oldu ğ u Do ğ u Avrupa’da ise bu ç ı k ı ş ı n daha az görünür olmas ı na ve popülist stratejilerin çekiciliklerini ispatlamalar ı na ra ğ men pek çok durumda, özellikle ye ş il partilerin güçsüz oldu ğ u yerlerde, eko-sosyalist ve demokratik sosyalist‘yeni sol’ stratejileri komünizmden ç ı k ı ş ı n en do ğ al yolu olmu ş tur. 4 Bugün çok say ı da parti komünist kimli ğ ini korumay ı tercih etmektedir. Yerel komünist gelenekler komünist kimli ğ in korunmas ı karar ı nda etkili olmu ş tur. Moskova’n ı n d ı ş politikas ı yla yollar ı n ı daha önceden ay ı rarak reformist ‘Euro-komünist’ kimli ğ i kabul edenler-örne ğ in İ skandinav partileri, İ talyan Komünist Partisi’nin büyük bir bölümü- SSCB’nin çökü ş ünden yaras ı z beresiz kurtulup, post-komünist kimliklerine uyum sa ğ layarak, varl ı klar ı n ı sürdürmü ş tür. Pazarl ı k gücü varken politik reformlara giri ş mek önemli olmu ş tur. Derin bir çökü ş ya ş ayana kadar reformlar ı erteleyenler 3 Alison Mahr ve John D. Nagle,“Resurrection of Successor Parties and Democratization in East Central Europe, Communist and Post Communist Studies Say ı: 28(4)(1995), 393-410 4 Joan Botaella ve Luis Ramiro, The Crisis of Communism and Party Change, The Evolution of west European Communist and Post-Communist Parties(Barcelona: Institut de Ciencies Politiques i Socials, 2003) -örne ğ in İ ngiltere, Avusturya, Belçika, İ sviçretümüyle silinirken, bu ülkelerde uç solun yeniden ortaya ç ı kmas ı mümkün olmam ı ş t ı r. Ancak, yerel devrimci gelene ğ in güçlü oldu ğ u pek çok ülkede, 1990’lara kadar varl ı ğ ı n ı sürdürebilen istikrarl ı komünist partiler var olagelmi ş tir.(K ı br ı s, Yunanistan, Portekiz, Fransa, Çek Cumhuriyeti ve İ talya). AB ve Avrupa Ekonomik Toplulu ğ u’ndaki(Tablo 2) ba ş l ı ca uç sol partilerin seçim performanslar ı oldukça de ğ i ş ik bir tabloyu ortaya ç ı kartmaktad ı r. Partiye deste ğ in 1980’lerden sonra çarp ı c ı biçimde artt ı ğ ı çok say ı da örne ğ in(Hollanda, İ rlanda, Almanya) yan ı s ı ra, ciddi dü ş ü ş ler ya ş ayanlar (Fransa, ş imdi İ talya ve 2008 seçimlerinden sonra İ spanya) da söz konusudur. Kimi yerlerde ise, seçim dönemleri aras ı nda ciddi dalgalanmalar oldu ğ unu, sonuçlar ı n yirmi y ı ll ı k süreçte bir miktar de ğ i ş mesine ra ğ men görece bir istikrar ı n korunmu ş oldu ğ u gözlemlenmektedir. Komünist kimli ğ in korunmas ı genel olarak en az ba ş ar ı ş ans ı yakalayan seçenek olmu ş tur. En iyileri 1980’lerdeki deste ğ in çok alt ı nda bir oranla(örne ğ in Yunanistan ve Portekiz), ve gelecek aç ı s ı ndan endi ş e verici bir ba ş ar ı elde edebilmi ş tir(Çek Cumhuriyeti’nin 2002 seçimleri). Ancak K ı br ı s bu konuda en önemli istisna olu ş turmaktad ı r. AKEL’in ba ş ar ı s ı, militan proleter alt kültür, kitlesel parti üyeli ğ i, ideolojik önderlikle bütünle ş en s ı k ı disiplin, kademeli kadro yenilenmesi ve politik reformlar(AB yönelimlerinin ve s ı n ı flar aras ı i ş birli ğ inin kabulü) 5 gibi ulusal ölçekli kimi özelliklerle aç ı klanabilir. Ancak genel olarak komünist partiler büyük seçim yenilgileri ya ş am ı ş, ve uzun vadede pek çok ülkede-Fransa, İ talya, İ spanya, Slovakya- geleceklerine ili ş kin ciddi soru i ş aretleri olu ş mu ş tur. Demokratik sosyalist partiler- İ skandinav ülkeleri, Yunanistan ve Portekizgenel olarak var olan konumlar ı n ı istikrarl ı bir biçimde sürdürürken, popülist sosyalist partiler (özellikle Hollanda, Almanya ve İ rlanda) 2000’lerde yakalad ı klar ı büyük destekle en dinamik gruplar haline gelmi ş tir. 6 5 Richard Dunphy ve Tim Bale,“Red Flag Still Flying? Explaining AKEL- Cyprus’ Communist Anomaly”, Party Politics 13(3)(2007), 287-304 6 Ku ş kusuz Sinn Fein’in ba ş ar ı s ı n ı n aç ı klamas ı İ rlanda’ya özgü. Buna partinin, silahl ı İ rlanda Kurtulu ş Ordusu’nun politik kanad ı oldu ğ u uzun geçmi ş i ve1998’deki Good Friday(ç.n. Hay ı rl ı Cuma) anla ş mas ı ndan itibaren (öncelikle) i ş çi s ı n ı f ı ulusalc ı l ı ğ ı n ı n me ş ruiyetinin artmas ı da dahil.

6 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler Ülke/ Parti Ortalama Ortalama Ortalama Art ı ş Art ı ş 1989’dan oy 1980–89 oy 1990–99 oy 2000–08 1989–2008 1999–2008 sonraki en yüksek oy K ı br ı s(AKEL) 30.1 31.8 32.9 2.8 1.1 34.7(2001) Çek Cumhuriyeti KP 12,1 15,7 3,6 18,5(2002) (KSCM) Danimarka(EL) 0,9(1) 2,5 2,7 1,8 0,2 3,4(2005) Danimarka(SF) 12,6 7,7 8,5-4,1 0,8 13,0(2007) Finlandiya(VAS) 13,5(2) 10,7 9,3-4,2-1,4 11,2(1995) Fransa(PCF) 12,4 9,6 4,6-7,8-5,0 909(1997) Almanya(SOL) KP 4,0 6,4- 2,4 8,7(2005) Yunanistan(KKE) 10,4 5,1 6,5-3,9 1,4 8,2(2007) Yunanistan(SYN) 1,6 3,0 3,8 2,2 0,8 5,1(1996) İ zlanda(VG) 15,4(3) 12,6 11,6-1,0-3,8 14,4(1991) İ rlanda(Sinn Fein) 1,4 2,1 6,7 5,3 4,6 6,9(2007) İ talya 28,2(4) 7,1 6,0-22,2-0,9 8,6(1996) (PRC-PdCI) Letonya(LSV) KP 8,5* 16.8*- 8,3 19,1*(2001) Hollanda(SP) 0,4 2,4 9,6 9,2 7,2 16,6(2006) Norveç(SV) 6,8 7,0 10,4 3,6 3,4 12,4(2001) Portekiz(PCP) 15,6* 8,8* 7,3*-8,3-1,5 9,0*(1999) Portekiz(BE)- 2,4 4,6- 2,2 6,4(2005) Slovakya(KSS) KP 2,1 5,1- 3 6,3(2002) Slovakya(ZRS) KP 4,4 0,6--3,8 7,4(1994) İ spanya(PCE) 5,9* 9,2* 4,8*-1,1-4,4 9,2*(1993/6) İ sveç(V) 5,6 7,6 7,2 1,6-0,4 12,0(1998) Tablo 2: Parlamento Seçimlerinde Ba ş l ı ca Sol Partiler(Avrupa Ekonomik Alan ı) 1999–2008 Not:‘Ba ş l ı ca’dan kas ı t en az yüzde 3 oy alanlar ve parlamentoya en az bir kez seçilenlerdir. *: Koalisyon orta ğ ı demek KP: İ ktidardaki komünist parti 1-Danimarka Komünist Partisi(DKP) 2-Fin Halk ı n ı n Demokratik Birli ğ i, SKDL(1987 SKDL+Demokratik Alternatif) 3-Halk ı n İ ttifak ı(AB) 1999’dan önce 4- İ talyan Komünist Partisi(PCI) Kaynak: www.parties-and-elections.de 1989’dan sonraki en dü ş ük oy 30.6(1991) 10,3(1996) 1,7(1990) 6,0(2005) 8,8(2007) 4,3(2007) 2,4(1990) 4,5(2007) 2,9(1993) 8,8(2003) 1,6(1992) 3,1*(2008) 5,6(1995) 1,3(1994) 6,0(1997) 7,0*(2002) 2,4(1999) 0,8(1992) 0,6(2002) 3,8*(2008) 4,5(1991) 3 Seçim Ba ş ar ı lar ı ve Yenilgilerinin Nedenleri 3.1 Sosyo-Politik Ortam Statüko kar ş ı t ı partilerin-sa ğ, sol ya da ye ş il; yöneliminden ba ğ ı ms ı z olarak- yükseli ş ine neden olan etkenler üzerine genel bir fikir birli ğ i olmas ı na ra ğ men, bu etkenlerin göreceli önem derecelerine ili ş kin mutabakat oldu ğ unu söylemek zordur. 7 7 Bu etkenlerin daha detayl ı analizi için bkz: Hans George Betz, Radical Right Populism in Western Europe(New Statüko kar ş ı t ı partilerin 1980’lerden itibaren tüm Avrupa’da nas ı l ortaya ç ı kt ı ğ ı konusunda uzla ş ı lan genel görü ş,‘modernle ş me krizi’ ve buna ba ğ l ı ‘popülist Zeitgeist ∗ ’t ı r.‘Modernle ş me krizi’, endüstri sonras ı ekonomiye geçi ş i, 1970’lerden itibaren sava ş sonras ı‘sosyal demokrat mutabakat ı n’ çökü ş ünü ve küreselle ş menin yay ı lmas ı n ı n‘modernle ş menin kaybedenleri’ York: St. Martin’s Pres, 1994); Amir Abedi, Anti Political Establishment Parties: A Comparative Analysis(London: Routledge, 2004); Cas Mudde, Populist Radical Right Parties in Europe(Cambridge: Cambridge University Pres, 2007) ∗ Ç.N. Zeitgeist: Zaman ı n ruhu

Internationale Politikanalyse konumunda bulunanlara yeni güvensizlikler ve protestolar için geni ş bir alan açmas ı n ı, devletin, s ı n ı rlar ı, ekonomiyi ve refah ı kontrolünün zay ı flamas ı na ba ğ l ı olarak tan ı mlamaktad ı r. ‘Popülist Zeitgeist’ kavram ı ise Avrupa’n ı n neredeyse bütün önemli politik aktörlerinin, popülist bir retorik içinde-özellikle kendilerini ‘avam ı n do ğ al temsilcisi’, muhaliflerini ise seçkinci ya da dokunulmaz olarak tan ı mlarken- kullanmay ı al ı ş kanl ı k haline getirdikleri bir fenomendir. 8 Politikac ı lar ı n gizem perdesini aralayan ve onlar ı hiç olmad ı ğ ı kadar mercek alt ı na alan modern‘büyük’ medya, s ı n ı fsal safla ş malardan çok siyasi yelpazenin tam ortas ı na meyleden‘merkez partiler’in ortaya ç ı k ı ş ı ve s ı n ı rlar ı n ı y ı kan AB entegrasyon süreci popülist-seçkincilik kar ş ı t ı hareket için çok kolay bir av olmu ş tur. 9 Tablo 3, 15 AB ülkesinde ba ş ar ı l ı olan uç solun performans ı n ı, ba ş ar ı l ı olunmayan 12 ülkeden üçüyle(Avusturya, Polonya ve İ ngiltere) kar ş ı la ş t ı rmal ı olarak aç ı klama potansiyeline sahiptir ve sosyo-politik ortam ı belirleyen temel etkenleri s ı ralamaktad ı r. 10 Bu tablo[sosyo-politik] ortam ı n nas ı l bir zemin rolü üstlendi ğ ini göstermektedir. Uç sol partiler pek çok farkl ı ortamda geli ş ebilirken bu geli ş me bizim öngördü ğ ümüz alanlarda olmayabilmektedir. Örne ğ in, a ş a ğ ı da daha detayl ı aç ı klanaca ğ ı gibi, Polonya’da tatminkâr bir demokrasinin yoklu ğ una ve yüksek i ş sizlik oranlar ı na ra ğ men dikkate de ğ er bir uç sol parti de yoktur. Uç solun güncel ba ş ar ı lar ı n ı n en geçerli ve uzun vadeli etkenleri-önem s ı ras ı yla-: Uç solun geçmi ş i, yüksek i ş sizlik oranlar ı ve isyan, protesto iste ğ i, rakip muhalif partilerin olmay ı ş ı ve yak ı nsak parti sistemidir. Ku ş kusuz güçlü bir sol partinin geni ş leyebilmesi için bunlardan çok daha fazlas ı gerekmektedir. En belirgin ba ğ lant ı, birinci sütunda da gösterildi ğ i gibi, tarihselliktir. Bugün ba ş ar ı l ı olan sol partiler, genellikle geçmi ş te de ba ş ar ı l ı olmu ş tur. Belirgin istisnalara ra ğ men bu kural de ğ i ş memektedir. Örne ğ in, Hollanda Sosyalist Partisi ulusal parlamentoya sadece 1994’de girmi ş tir. Ancak yerelde bir belediye kazanmas ı, ta ş rada kap ı kap ı dola ş arak gerçekle ş tirdi ğ i kampanyas ı yla var olmas ı, kirac ı örgütleriyle ve 1980’lerden itibaren de çevreci gruplarla 8 Özellikle Mudde’nin“The Populist Zeitgeist”i 9 Margeret Canovan,“Trust the People! Populism and the Two Faces of Democracy”, Political Studies Say ı: 47(1), (2002), 2-16 10 Bu etkenler Ferdinand Müler Rommel’e dayand ı r ı l ı yor: “Explaining the Electoral Success of Gren Parties:A Cross National Analysis”, Enviromental Politics Say ı: 7(1998), 145-54 7 ili ş kilenmesi, sonras ı nda da GroenLinks partisinin tatmin etmedi ğ i eski komünistlerin deste ğ i etkinli ğ ini sürdürmesini sa ğ lam ı ş t ı r. Uç sol bir gelenek, ba ş ar ı için bütün ülkelerde gerekli ş art olarak görünse de, yeterli olmamaktad ı r. Polonya’da 1989’dan beri ulusal ölçekte dikkate de ğ er bir uç sol parti yoktur.(Asl ı nda Çek Cumhuriyeti ve Slovakya d ı ş ı nda eski Do ğ u Avrupa’da yoktur.) Eski komünist rejimlerin ço ğ u, komünizmin y ı k ı lmas ı n ı n ard ı ndan uç sol bir partinin var olmas ı n ı sa ğ layacak yerel me ş ruiyetten yoksundur. Eski komünist sosyal demokrat partiler, sendikalarla ve-ba ğ ı ms ı z uç sol partiler olu ş turabilecek önemli say ı da aktivist de dâhil olmak üzere- eski komünist seçmenlerle ili ş kiyi tekellerine alm ı ş t ı r.(Örne ğ in Bulgar Sosyalist Partisi’ndeki Marksist Platform.) Çek Cumhuriyeti’ndeki istisna-KSCM Avrupa’n ı n en güçlüsüydü- ise komünist yönetim dönemindeki güçlü yerel sosyalist gelenekle k ı smen aç ı klanabilir.

8 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler Politik Ortam ve Uç Solun AB’de 1990-2008 aras ı seçim ba ş ar ı lar ı Ülke Önceden var olan benzer bir sol parti Federalizm/ bölgesel iktidar Yak ı nsak Parti sistemi Yüksek i ş sizlik (1) Dü ş ük GSMH art ı ş ı (2) Ulusal demokrasinin yetersizli ğ i (3) Dü ş ük AB deste ğ i (4) Yüksek küreselle ş me kayg ı s ı (5) Belirgin bir Ye ş il partinin yoklu ğ u (6) Belirgin bir sa ğ partinin yoklu ğ u(6) 10’un yoklu ğ u K ı br ı s Çek Cumhuriyeti Danimarka Finlandiya Fransa Almanya Yunanistan İ rlanda İ talya Letonya Hollanda Portekiz Slovakya İ spanya İ sveç 15’in toplam ı Kar ş ı örnekler Avusturya Polonya İ ngiltere 3’ün toplam ı +++++ 5 ++++ 4 ++ 2 +++++++ 7 +++++ 5 ++++++++ 8 ++++++ 6 ++ 2 ++++++ 6 +++++ 5 + 1 ++++ 4 ++++ 4 ++++++ 6 ++++ 4 13 2 5 9 4 8 5 7 8 8 ++++ 4 ++++ 4 ++++ 4 1 2 1 1 0 1 2 1 2 1 Not: Tan ı mlar, 1- Y ı ll ı k i ş sizlik oran ı n ı n yüzde 8’inüstüne ç ı kmas ı halinde 2- Y ı ll ı k GSMH’n ı n büyümesinin yüzde 2’nin alt ı nda olmas ı halinde 3- Ulusal demokrasiden yeterice ve çok tatmin olanlar ı n ortalama yüzde 60’ ı n alt ı nda olmas ı halinde 4- AB üyeli ğ inin iyi bir ş ey oldu ğ unu söyleyenlerin yüzde 50’den az olmas ı halinde 5-“Küreselle ş me ülkemizdeki i ş ler ve ş irketler için tehlikelidir” diyenlerin ortalama yüzde 40’ ı n üstünde olmas ı halinde 6- İ lgili partilerinin ülke çap ı ndaki oyunun yüzde3’ün alt ı nda olmas ı halinde Kaynaklar: 4 ve 5. sütunlar: www.oecd.org; www.worldwide-tax.com; http://indexmundi.com www.globalpolicynetwork.org 6. ve 8. sütunlar: Eurobarometer, http://europa.eu/public_opinion/standard_en.html K ı s ı tl ı sosyo-ekonomik ko ş ullar belki de umulan ı n tersine-4. ve 5. sütunlar- do ğ rudan uç solun ba ş ar ı s ı n ı sa ğ lamamaktad ı r. Her ne kadar yüksek i ş sizlikle aras ı nda do ğ rusal bir ba ğ var gibi görünse de-uç sol partilerin i ş güvencesine vurgu yapt ı klar ı dü ş ünülünce gayet mant ı kl ı-, uç sol i ş sizli ğ in azald ı ğ ı pek çok ülkede büyümektedir.(Danimarka, Yunanistan, İ rlanda, Hollanda). Ortalama i ş sizli ğ in yüzde 15’e yakla ş t ı ğ ı Polonya’da ise henüz bir uç sol parti ortaya ç ı kmam ı ş t ı r. Uç solun muhalif partiler içindeki seçim program ı 6. ve 7. sütunlarda gösterilmektedir: Uç solun geni ş ledi ğ i örneklerin yakla ş ı k yar ı s ı nda(8 tane), ülkedeki demokrasiden tatmin olanlar ı n oran ı yüzde 60’tan azd ı r.‘Modernle ş me krizinin’ dikkat çekti ğ i bir dizi ülkede-6 tanesinde- küreselle ş menin ‘ülkedeki ş irketleri ve istihdam ı tehdit etti ğ i’ne inananlar ı n say ı s ı n ı n yüzde 40’ ı geçmesi, muhtemelen uç solun retori ğ inde küreselle ş me kar ş ı tl ı ğ ı na ve i ş lerin korunmas ı na yapt ı ğ ı vurguyla

Internationale Politikanalyse 9 ilintilidir. AB deste ğ i ile uç sol aras ı ndaki ba ğ daha güçsüzdür(7. sütun). Uç solun AB entegrasyon sürecinin mevcut yönelimine muhalefetine ra ğ men AB seçimlerinde politik partilerin genel kuralm ı ş ças ı na ulusal konular üzerinden yar ı ş t ı ğ ı dü ş ünüldü ğ ünde, mevcut tablo ş a ş ı rt ı c ı olmamaktad ı r. Neticede uç solun her zaman muhalif duygular ı sömüremiyor olmas ı ş a ş ı rt ı c ı de ğ ildir, asl ı nda zaten bunu her daim istiyor olmad ı ğ ı da söylenebilir. Kimi partiler-Yunanistan KKE, Alman Sol ve SP- di ğ erlerinden(örne ğ in Danimarka’daki SF ve Finlandiya’daki VAS) çok daha statüko kar ş ı t ı d ı r. Dahas ı uç sol, bir yandan muhalefet rolünü Ye ş illerle payla ş ı rken, AB, küreselle ş me ve statüko kar ş ı tl ı ğ ı n ı uç soldan daha iyi ifade eden bir a ş ı r ı sa ğ da söz konusudur. Tablodaki sekiz örnekte ba ş ar ı l ı bir uç sol partinin Ye ş il ya da a ş ı r ı sa ğ bir rakibi yoktur.(Dört tanesinde her ikisi de yoktur.) Bununla birlikte İ ngiltere’de ulusal ölçekte ba ş ar ı l ı Ye ş iller, uç sol veya uç sa ğ partinin bulunmay ı ş ı büyük oranda yeni partilere yüksek baraj engelleri koyan ço ğ unlukçu seçim sisteminden kaynaklanmaktad ı r. Tablo’da belirtilen di ğ er etkenler daha az belirleyici durumdad ı r. 3. sütun(yak ı nsak parti sistemleri) esas politik güçlerin merkez çevresinde topland ı ğ ı politik sistemlere i ş aret etmektedir. Bu sistemlerin temel özelli ğ i: 1- Esas politik güçler aras ı nda ideolojik kutupla ş ma olmay ı ş ı,(Artan politik uzla ş malarda ve çok partili koalisyonlarda daha s ı k, ama en çok merkez sa ğ ile merkez solun yapt ı ğ ı“büyük koalisyon”larda görünmektedir.) 2Kartelle ş me,(Esas politik aktörlerin partiler aras ı rekabeti ortadan kald ı r ı p tekelle ş me yönelimleri, mali destekler ve seçim yasalar ı arac ı l ı ğ ı yla politik muhalefetleri d ı ş lamalar ı.) Çok say ı da ara ş t ı rmac ı ya göre, temel politik aktörlerdeki yak ı nsak e ğ ilimler statüko kar ş ı t ı-genellikle popülist- gündemler çerçevesinde hareketlenme e ğ ilimini artt ı rmaktad ı r. Tablo 3’teki ülkelerden Avusturya, Hollanda, Almanya, Finlandiya ve İ talya en çok,-tan ı ml ı bir politik statükoya engel olu ş turacak ş ekilde komünist ve anti-komünist güçler aras ı nda sürekli kutupla ş ma ve politik istikrars ı zl ı ğ ı n ya ş and ı ğ ı- eski Do ğ u Avrupa ülkeleri ise en az yak ı nsak olarak de ğ erlendirilmektedir. 3. sütun yak ı nsak parti sistemlerinin özel olarak uç soldan çok genel olarak statüko kar ş ı t ı partilere destek oldu ğ unu göstermektedir. Popülist, statüko kar ş ı t ı sol, Almanya ve Hollanda’da güçlüdür ancak Avusturya ve asl ı nda Belçika ile İ sviçre’de popülist a ş ı r ı sa ğ ile marjinal uç solun bulundu ğ u yak ı nsak parti sistemleri vard ı r. Sonuçta, federalist unsurlar veya bölgesel özerklikler, statüko kar ş ı t ı partilere, özellikle de yeni, farkl ı ilgi alanlar ı n ı ifade eden, yerelden ulusal düzeye bir canl ı l ı k in ş a edenlere, yard ı mc ı olmaktad ı r. Bu özellik genellikle bölgesel düzeyde ba ş ar ı örnekleri de olan- İ skoç Sosyalist Partisi’nin ba ş ar ı s ı na ra ğ men uç solun İ ngiltere ölçe ğ inde bir kar ş ı l ı ğ ı yoktur- uç sola yard ı mc ı olsa da uç sol partiler üniter sistemlerde federatif olanlara oranla daha ba ş ar ı l ı olmaktad ı r. De ğ i ş ik seçim sistemlerinde ba ş ar ı kazanabilmektedir. Asl ı nda İ skoç Sosyalist Partisi ba ğ lam ı nda söz etti ğ imiz etken çok belirleyici de ğ ildir. Sadece daha önce de belirtti ğ imiz gibi, küçük ve yeni partileri engelleyen bir seçim sisteminin oldu ğ u İ ngiltere bu anlamda bir istisna olu ş turmaktad ı r. 3.2 Sosyal Demokrasinin Dönü ş ümünü İ stismar Etmek Ş a ş ı rt ı c ı olmayan bir biçimde, tarihsel olarak ayn ı seçmen taban ı için rekabet ettiklerinden, ana ak ı m sosyal demokratlar ı n özellikle‘modernle ş me krizi’yle ba ş a ç ı kma yetenekleri-belki de yeteneksizlikleri-, uç sola istismar edebilecekleri veriler sunmaktad ı r. Sosyal demokrasinin 1980’lerden itibaren‘neoliberalle ş mesi’, uç sol kimlik ve hareketlili ğ in temel gündemini olu ş turmu ş tur. Ana ak ı m merkez sol, sosyal demokrat refah mutabakat ı n ı n, kamu mülkiyeti, ekonomik müdahalecilik ve tam istihdam gibi ba ş l ı ca dayanak noktalar ı n ı terk eder göründükçe, uç sol Keynesçili ğ in, sosyal devletin, sendikac ı l ı ğ ı n, e ş itli ğ in ve i ş çi haklar ı n ı n savunucusu görünmek için at ı l ı ma geçmi ş tir. Uç sol partiler, sosyal demokratlar ı n geleneksel fikirlerine ve yap ı lanmalar ı na ihanet etti ğ i iddialar ı ndan yararlanm ı ş t ı r. Popülist sosyalist partiler, özellikle sosyal demokratlar ı n ve sa ğ kanat partilerin neredeyse birbirinin ayn ı‘statüko partileri’ oldu ğ unu,‘s ı radan çal ı ş an insan ı’ terk etmi ş bir politik s ı n ı f ı temsil ettiklerini, iddia etmektedir. Ayn ı ş ekilde, eski Hollanda Sosyalist Partisi lideri Jan Marjinessen de ana ak ı m partilerdeki‘neo-liberal Ayetullahlar ı’ sosyal demokrat refah devletini çökertmekten sorumlu tutmaktad ı r. Pek çok partinin ad ı ndaki‘sol’ kelimesi, sadece sosyalizmin niteli ğ ine ili ş kin ideolojik anla ş mazl ı klardan kaç ı nmak için de ğ ildir, liderleri art ı k‘sol’ kelimesini kullanmayan sosyal demokrat partilerin üyelerine yönelik bir kimlik vurgusu yapmak için de kullan ı lmaktad ı r. Uç sol partiler, ho ş nutsuz sosyal demokratlara yönelik gitgide daha do ğ rudan ve aleni giri ş imlerde

10 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler bulunarak, sosyal demokrasinin bo ş altt ı ğ ı alanlarda egemenlik kurmaya çal ı ş maktad ı r. Örne ğ in, Danimarka SF’nin 2008 ba ş ı ndaki seçim anketlerinde Sosyal Demokrat Parti’yi geçmesinde sosyal demokratlar merkeziyetçili ğ e yönelirken, SF’nin çarp ı c ı politik uyum-buna Avrupa ku ş kuculu ğ unun yumu ş at ı lmas ı ve konumunu göçmelik yönünde güçlendirmek de dâhilmanevralar ı yap ı yor olmas ı da, en az liderleri Villy Sovndal’ ı n ki ş isel yakla ş ı mlar ı kadar önemli olmu ş tur. Alman Solunun selefleri-Emek ve Toplumsal Adalet Seçim Alternatifi(WASG)- aç ı kça k ı z ı l-ye ş il koalisyonun neo-liberal yöneliminden, özellikle de i ş çi haklar ı na kar ş ı‘toplum kar ş ı t ı’ diye tarif edilen Hartz IV/Gündem 2010 reformlar ı ndan ho ş nutsuz sosyal demokratlardan olu ş mu ş tur. Parti e ş ba ş kan ı olarak Oskar Lafontaine’in tercih edilmesi, eski bir sosyal demokrat partiyi silip süpüren bir Avrupa sol partisi için oldukça önemli bir ad ı md ı r. İ li ş kiler ku ş kusuz her zaman rekabet içermez. İ sveç Sol Partisi s ı k s ı k‘yolda ş oylar ı ndan’ yararlanmaktad ı r. Sosyal demokratlar yüzde 4’lük seçim baraj ı n ı geçmesi için Sol Parti’ye oy vererek sol kanad ı n parlamentoda maksimum temsilini sa ğ lamaya çal ı ş maktad ı r. Kald ı ki sol seçmenler de sa ğ bir hükümet iktidar oldu ğ unda oylar ı n ı merkez sola kayd ı rmaktad ı r. 3.3 Parti İ çi Adaptasyon En ba ş ar ı l ı uç sol partiler, soyut ideolojik slogan ve doktrinleri daha az temel al ı rken tüm radikal sol e ğ ilimleri Marksizm ve sosyalizme s ı n ı rl ı bir gönderme yaparak neo-liberalizme kar ş ı mücadele ş emsiyesi alt ı nda toplamaya çal ı ş maktad ı r. Fransa’daki Yeni Anti-Kapitalist Parti’nin(eski Devrimci Komünist Birlik) ba ş kan aday ı Olivier Besancenot bile art ı k Troçkist oldu ğ unu söylememektedir. Bu partiler,‘kampanya’ partileri olarak devrimci bir gelecektense s ı k s ı k özel güncel sorunlara-örne ğ in AB çal ı ş ma saatleri direktifine muhalefet- odaklanmakta ve çevrecilik, feminizm ve halkç ı l ı k gibi geleneksel olmayan ideolojik yakla ş ı mlar ı benimsemektedir. En etkili olan manevra ise liderlik rolünde de ğ i ş im öngörmektir. As ı k suratl ı dan da öte, dogmatik geleneksel komünist partilerdeki Georges Archais ve Alvaro Cunhal gibi demokratik merkeziyetçi ş ahsiyetler, yerlerini-çok say ı da medyatik performansla birliktedogmatik olmayan ama ilkeli bir imaja sahip, politik muhaliflerince bile karizmatik bulunan uç sol liderlere b ı rakm ı ş t ı r. Bu liderlere Gregor Gysi(Alman Solu), Frederico Louça(BE) ve geçmi ş teki alkol sorununa ili ş kin aç ı kl ı ğ ı, feminist ve antikomünistli ğ iyle İ sveç Sol Partisi’nin 1993–2004 y ı llar ı aras ı ndaki lideri Gudrun Schyman da dâhildir. Bu de ğ i ş imlere ra ğ men, uç sol partiler, 1980’lerdeki Ye ş il partiler gibi iç çeki ş melere aç ı k durumdad ı r. Realos ve Fundis ∗ olarak bölünürlerken, Fundis’in taban demokrasisi politikalar ı na yönelimi, etkinli ğ ini artt ı rm ı ş t ı r. Ku ş kusuz Ye ş iller’deki gibi Realos’ta da dominant bir liderlik olu ş mu ş tur. Bununla birlikte partilerin, partilere ve kurumsalla ş m ı ş politikalara güvenmeme e ğ ilimi olan, küreselle ş me kar ş ı t ı‘küresel adalet’ hareketiyle ba ğ lar ı, s ı k s ı k iç gerilimi yükseltmi ş tir. Eski doktrinci tart ı ş malar azalm ı ş ama yok olmam ı ş t ı r. Özelikle çok say ı da komünist parti muhafazakârl ı klar ı n ı ve sekterliklerini terk etmeme e ğ iliminde olmu ş tur. Görünürde eski komünist olan partiler, zaman zaman uzun ideolojik ve stratejik tart ı ş malara bo ğ ulmu ş tur. En dikkat çekici olan, Finlandiya’daki VAS’ ı n lideri Suvi-Anne Siimes’in 2006’daki istifas ı n ı, partideki Sovyetçi e ğ ilim ile uzla ş maz AB ve NATO kar ş ı tl ı klar ı na ba ğ lamas ı d ı r. 4 Uç Solu Kimler Destekliyor? Genel olarak iç içe geçmi ş üç grup tan ı mlanabilir (Aralar ı ndaki denge partilere göre de ğ i ş ebilmektedir): 1. Uç sol alt kültür. Uç sol gruplar ı n oda ğ ı nda, ço ğ u partide uzun dönemdir çal ı ş an ideolojik olarak ikna olmu ş destekçiler ve aktivistler, selefleri, sol ö ğ renci gruplar ı, sendikalar, STK’lar ve feminist/çevreci gruplar bulunmaktad ı r. Örne ğ in Hollanda SP ve İ sveç V’nin eski liderleri Jan Marijnissen ile Gudrun Schyman eskiden Maoist partilerde görev alm ı ş t ı r. Komünist Yeniden İ n ş a’n ı n ilk liderleri de bir sendikac ı d ı r. Azalmakla birlikte,‘k ı z ı l ku ş ak’, özellikle de komünist partilerin‘be ş ikten mezara’ tüm yerel hizmetleri uzun süre sa ğ lad ı ğ ı bölgelerde eski ya da halen komünist partiler üzerinde önemli bir rol oynamaya devam etmektedir. Bu tür bölgelerde uç solun oylar ı ortalaman ı n üstüne ç ı kmaktad ı r.(Örne ğ in, Fransa’da Creuze ve Correze, İ talya’da Bologna, Portekiz’de Setubal ve Kuzey Finlandiya’da.) Gerçekten de PDS’in 1990’larda Do ğ u Almanya’da ald ı ğ ı deste ğ in nedenini çok say ı da yorumcu, partinin sosyalist kültürü temsil etme yetene ğ inden kaynakland ı ğ ı, ∗ Realos ve Fundis: Gerçekçiler ve köktenciler.(ÇN)

Internationale Politikanalyse 11 ş eklinde ifade etmektedir. Bu, eski komünist pek çok ülkede var olan sol-paternalist bir yönelimdir. 11 2. Ho ş nutsuz merkez sol seçmenler. Uç sol partiler bilinçli olarak ve artan oranda merkez soldan insan kazanmakta ba ş ar ı l ı olmaktad ı r. Uç sola son dönemde artan deste ğ in(Örne ğ in Alman Solu’na 2005’de, Hollanda’daki SP’ye 2006’da, Danimarka’da SF’ye 2007’de) dörtte biri sosyal demokratlara duyulan ho ş nutsuzluktan, kalan ı ise liberallerden, ye ş il partilerden ya da hiç oy kullanmam ı ş lardan gelmi ş tir. Asl ı nda Ye ş il partiler uç sol oylar ı n en büyük kayna ğ ı, olmakla beraber‘ne sol, ne sa ğ’ imajlar ı na ra ğ men aktivistleri genellikle kendini solda tan ı mlamaktad ı r. Finlandiya ve İ sveç’teki Ye ş illerin ba ş ar ı l ı olma nedenlerinden biri de buralardaki uç sol partilerin, Norveç ve Danimarka gibi ye ş il rakiplerin yoklu ğ unda kendilerine‘eko-sosyalist’ kimli ğ i veren uç sola oranla, çok daha güçsüz olmas ı d ı r. Benzer biçimde güçlü bir Ye ş il Parti’nin varl ı ğ ı Alman Sol Parti’nin, Bat ı Almanya’da taban ı n ı geni ş letme çabalar ı n ı engellemi ş tir. Di ğ er yandan Sol Parti’nin güçlü olmas ı da Ye ş illerin Do ğ u Almanya’da kök salmak için çok mücadele etmesini gerektirmi ş tir. 3. Tepki Oylar ı. Uç sola deste ğ in son parças ı politik tepki oylar ı, özellikle de kendilerini halkç ı olarak tan ı mlayan-popülist- partiler ve/veya AB’ye ş iddetli muhalefet edenlerdir. Örne ğ in 2007’de Yunanistan uç soluna-ve a ş ı r ı sa ğ ı naverilen oylardaki s ı çrama, merkez sa ğ ı n 2007 yaz ı ndaki orman yang ı nlar ı na yeterince ilgi göstermeyi ş ine dayand ı r ı lm ı ş t ı r. Uç sol, s ı k s ı k daha önce oy kullanmayanlar ı ba ş ar ı l ı biçimde etkileyebilmektedir.(2005’de Portekiz’de BE’nin yapt ı ğ ı gibi). Ancak a ş ı r ı sa ğ ı n, uç solun tepkisel rolünü s ı n ı rland ı rma yetene ğ i artmaktad ı r, zira uç sol ve uç sa ğ oylar zaman zaman örtü ş ebilmektedir. Örne ğ in‘Solcu-Lepenci’ Frans ı z komünist seçmenlerden a ş ı r ı sa ğ a kayanlar için kullan ı lan bir kavramd ı r. Çek KSCM’nin 2002’deki güçlü performans ı k ı smen a ş ı r ı sa ğ Cumhuriyetçi Parti’nin çökü ş üne ba ğ lanm ı ş t ı r. Ancak a ş ı r ı sa ğ oylar merkez solla bulu ş mad ı ğ ı sürece daha çok uç solla örtü ş mektedir. Son dönemdeki çal ı ş malar i ş çi s ı n ı f ı ndan çok say ı da seçmenin ya ş ad ı ğ ı ‘küreselle ş me kayg ı s ı’ ile do ğ rudan sosyal demokratlardan a ş ı r ı sa ğ a(tüm partilerin zarar görmesine ra ğ men) yöneldiklerini göstermektedir. 12 Uç solun deste ğ ine ili ş kin bir dizi genelleme yap ı lm ı ş t ı r. Öncelikle i ş çi s ı n ı f ı ndan gelen seçmenlerin bu deste ğ in a ğ ı rl ı ğ ı n ı olu ş turmad ı ğ ı tespit edilmi ş tir. Zaten Sovyetler döneminde komünist partiler de esas olarak s ı n ı f partileri olmalar ı na ra ğ men, i ş çi s ı n ı f ı n ı n ço ğ unlu ğ u onlara oy vermemi ş tir. İ kincisi, di ğ er sol partilerle kar ş ı la ş t ı r ı ld ı ğ ı nda komünistlerin daha ya ş l ı, i ş çi s ı n ı f ı ndan, erkek ve az e ğ itimli seçmeni vard ı r. Çok ba ş ar ı l ı partiler(AKEL gibi) ya da Ortodokslar (örne ğ in PRC) bu konuda bir istisna olu ş turmaktad ı r. Ya ş ortalamas ı yüksek, muhafazakâr ve marjinal seçmenler gelecekteki var olu ş lar ı n ı tehlikede görmektedir. Üçüncüsü, demokratik sosyalist partiler -Finlandiya’daki VAS komünist seçmen profilini sürdürse de- ye ş il partiler gibi daha özgürlükçü sol bir seçmene sahiptir. Daha gençlere, beyaz yakal ı lara, kad ı nlara, ö ğ renci gruplar ı aras ı ndaki geni ş bir tabana, daha e ğ itimli özellikle de kamu sektöründe çal ı ş anlara, çekici gelmektedir. Uç sol partilerin sendikalarla, di ğ er toplumsal gruplarla ve STK’larla ba ğ lar ı henüz gev ş ektir, ancak bu ba ğ lar ı n gitgide güçlenmekte oldu ğ u da bir gerçektir. Komünistler ve eski komünistler-örne ğ in VAS- sendika aktivistleriyle güçlü ba ğ lara sahip olmaya devam etseler de, art ı k“komünist” sendikalardan söz etmek mümkün de ğ ildir. Uç sol partiler gitgide sosyal demokrat partilerden ho ş nutsuzluk duyan sendikac ı lar için de cazip hale gelmektedir. WASG sendika aktivistlerinin bir uç sol partiye kat ı lmalar ı n ı n en somut örne ğ idir. Ço ğ u ülkedeki-örne ğ in İ skandinavya- büyük sendikalar uç sol partilere gitgide daha ı l ı ml ı yakla ş makta ve mümkün olan yerlerde, merkez sol ile uç sol aras ı ndaki“sol-sol” koalisyonlar ı desteklemektedir. İ ngiltere’de İ leti ş im İş çileri Sendikas ı’n ı n(CWU) kimi ş ubeleri ile Demir ve Denizyollar ı Ta ş ı ma Sendikas ı (RMT), 2004’de İş çi Partisi’ni b ı rak ı p İ skoç Sosyalist Partisi’ni desteklemi ş tir. Sendikalar ı n yak ı n gelecekte sosyal demokratlardan kopmas ı n ı beklemiyoruz zira sosyal demokratlar iktidar partileri olduklar ı sürece sendikal ç ı karlar için lobi çal ı ş malar ı en iyi onlarla yürütülmektedir. Ancak sosyal demokrat partiler sendikalarla ba ğ lar ı n ı gev ş etti ğ i sürece ve/veya neoliberal politikalar ı kabul ettikçe, uç sol partilerin daha fazla hükümet orta ğ ı olmas ı n ı ve sendikac ı lar ı n 11 Dan Hough, Michael Koss ve Jonathan Olsen, The Left Party in Contemprary German Politics(Basingstoke: Palgrave Macmillan,2007) 12 Hilde Coffe,“Social Democratic Parties as Buffers against the Extreme Right: The Case of Belgium”, Contemporary Politics Say ı: 14(2)(Haziran 2008), 179–85

12 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler bireysel olarak politik ba ğ lar ı n ı de ğ i ş tirmelerini bekleyebiliriz. Uç sol partiler, genellikle çok say ı da STK, tek bir soruna odakl ı gruplar ve toplumsal hareketlerle daha iyi ve büyüyen ili ş kilere sahiptir. Bunlara 1970’lerden beri bar ı ş hareketleri, çevreciler ve Küba dostluk gruplar ı da dâhildir. Örne ğ in İ ngiltere’de marjinal bir örgüt olan İ ngiliz Komünist Partisi’nin lideri, Nükleer Silahs ı zlanma Kampanyas ı’n ı da yönetmektedir. Seattle 1999’un ard ı ndan, 2002’deki Avrupa Sosyal Forumu’nun iki y ı lda bir yapt ı ğ ı atölyeler, seminerler, tüm Avrupa’daki (Örne ğ in Eylül 2008’de İ sveç Malmö’de) STK’lar ı n, sivil toplum örgütlenmelerinin ve sendikalar ı n toplant ı lar ı arac ı l ı ğ ı yla, küresel adalet hareketiyle de ba ğ lar güçlenmektedir. Uç sol partilerin ço ğ u yoksulluk, özelle ş tirme ve gümrük vergileri hakk ı ndaki tart ı ş malara kat ı lmak için delegasyon göndermektedir. Uç sol, kat ı l ı m ve parlamento d ı ş ı tepkileri örgütleme yönünde artan bir e ğ ilim göstermektedir. G8 protestolar ı, Körfez sava ş ı na kar ş ı kampanyalar bunun örne ğ idir. Ancak uç solun, hareketin geni ş kesimleriyle ili ş kisi yeterince geli ş memi ş tir. Hareketin büyük bölümü kendini‘sol kanat’ olarak de ğ erlendirmemektedir ve asl ı nda anar ş istler(öncelikle‘Kara Blok’, G8 kar ş ı t ı gösterilerde çat ı ş mac ı tavr ı yla dikkat çekmektedir) oldukça güçlüdür. Di ğ er bile ş enler- Frans ı z ATTAC gibi- öncekilere oranla reformisttir ve devletlerle lobi yapma e ğ ilimleri isyan k ı ş k ı rt ı c ı l ı klar ı ndan daha güçlüdür. Ayn ı noktaya dikkat çekmek aç ı s ı ndan, sosyal forumlar ı n partilerin politikalar ı na ş üpheci yakla ş t ı ğ ı n ı ve ASF’nin örgütlenme kurullar ı nda politik partilerin varl ı ğ ı na izin verilmedi ğ ini belirtmek gerekmektedir. Küresel Adalet Hareketi, uç sol için güçlü bir parlamento d ı ş ı hareket potansiyeli ta ş ı mas ı na ra ğ men küresel bir sol parti olu ş turma umudu ta ş ı mamaktad ı r. 5 Uç Sol Programlar ve Etkileri Son 15 y ı lda uç sol partiler,‘parti ailesini’, bu makalenin ilk bölümünde belirtilen geni ş çerçeveli bir politik gündemle, gitgide daha net ortaya koyarak konsolide etmi ş tir. Somut önerileri: Özelle ş tirmeyi s ı n ı rland ı rmak veya kar ş ı ç ı kmak, ücretlerde kesintiye gidilmeksizin maksimum 35 saat i ş haftas ı n ı desteklemek, sendikal örgütlenme için daha kapsaml ı haklar(örne ğ in Portekiz’de), uyu ş turucunun suç olmaktan ç ı kar ı lmas ı ve siyasal demokrasinin geni ş letilmesidir.(Örne ğ in yerel otoritelerin yetkilerini art ı rmak ve referandumlar yap ı lmas ı) Uç sol partilerin uluslararas ı planda destekledikleri politikalar: Uluslararas ı ticaretin denetimi-buna uluslararas ı finansal i ş lemlerden Tobin vergisinin al ı nmas ı için verilen yayg ı n destek de dâhil-, nükleer silahs ı zlanma ve uluslararas ı ili ş kilerin ilkesel olarak militarizmden ar ı nd ı r ı lmas ı, ABD kaynakl ı bir So ğ uk Sava ş kurumu olarak NATO’ya kar ş ı ç ı kmak, AG İ T ve BM gibi örgütlerin rollerinin artt ı r ı lmas ı, bar ı ş ı korumaya vurgu yapmak, sürdürülebilir kalk ı nman ı n ve ekonomik k ı s ı tlamalar ı n kald ı r ı lmas ı n ı n önemine binaen uluslararas ı finansal kurumlar ı n(IMF ve Dünya Bankas ı) ı slah ya da feshedilmesidir. Hâlâ önemli bölünmeler söz konusu, komünistler -özellikle Do ğ u’da- gey ve lezbiyen haklar ı, uyu ş turucunun suç olmaktan ç ı kar ı lmas ı, nükleer güçlerle mücadele gibi‘özgürlük sorunlar ı’ ile daha az ilgilenmektedir. AB’ye yönelik yakla ş ı m da önemli bir ayr ı m olmaya devam etmektedir: Uç sol partiler, genel olarak,‘sosyal’ Avrupa’y ı desteklemekte ve Avrupa i ş birli ğ inin emek, kad ı n ve çevre haklar ı n ı n ilerletilmesi için mücadele stratejileri ve ortak politikalar olu ş turmas ı n ı hedeflemektedir. Ancak ‘politik Avrupa’ya-daha büyük bir federasyon olu ş turma fikri-,‘askeri Avrupa’ya-ortak savunma ve d ı ş politikalar ı n geli ş tirilmesi- ve‘piyasa Avrupas ı’na-s ı n ı rs ı z rekabet ve ulusal ekonomik s ı n ı rland ı rmalar ı n kald ı r ı lmas ı- kar ş ı ç ı kmaya devam etmektedir. Buna ba ğ l ı olarak bütün önemli uç sol partiler Lizbon ve Anayasa sözle ş melerine ayn ı eksende muhalefet etmektedir. Bu muhalefet noktalar ı neo-liberal vurgular, seçilen politik federasyonla ş ma biçimi ve gerekli demokratik müzakerelerin yap ı lmay ı ş ı d ı r.(Asl ı nda AB entegrasyonunun bizatihi reddedilmesinin gerekli olmad ı ğ ı fikrindeler, örne ğ in sloganlardan birinde ‘daha iyi bir sözle ş me için bu sözle ş meye hay ı r de’ denilmektedir.) Ancak bunlar ı n ötesinde çok s ı n ı rl ı bir mutabakat söz konusudur ve uç solun savunma konumundan aktif-pozitif bir tutuma yönelmesi zor görünmektedir. Çok say ı da parti-örne ğ in Yunanistan’da KKE, Portekiz’de PCP, İ sveç’te Vdaha ileri bir entegrasyona tamamen kar ş ı d ı r. Di ğ erleri kat ı l ı ma hay ı r demeyi savunurken(örne ğ in Norveç’te SV, İ zlanda’da VG) kalanlar da fazlas ı yla entegrasyoncu(Finlandiya’da VAS, Danimarka’da SF, Yunanistan’da Synaspismos, K ı br ı s’ta AKEL) bir tutum gütmektedir. Uç solun temel öngörülerinin geçerlili ğ i kolayca sorgulanabilir-özellikle de ço ğ u parti söylediklerini gerçekle ş tirecek seçmen deste ğ inden fazlas ı yla yoksunken- ancak oldukça keskin bir hat izlemeye devam etmektedir. Asl ı nda, uç solun sosyal

Internationale Politikanalyse 13 demokrasinin solunda diye tan ı mlad ı ğ ı hareket, özü itibar ı yla 1970’lerde ve 80’lerde sadece ana ak ı m sosyal demokrasinin solu olarak de ğ erlendirilmekteydi.(Örne ğ in Keynesçi ekonomi tam istihdama ve kamu mülkiyetine vurgu yapmaktad ı r). Bunlar, daha büyük bir dikkatle, taban kat ı l ı m ı, ye ş il ve feminist politika, parlamento d ı ş ı s ı n ı r ötesi mücadele, Atlantik kar ş ı t ı ve pasifist d ı ş politika ile birle ş tirilmi ş ti. Neticede uç sol, sosyal demokrat devleti korumak için verilen‘savunma’ sava ş ı n ı n gelecekteki daha radikal-ama tan ı mlanmam ı ş-‘sosyalist’ gündemi engellemeyece ğ inde ı srarl ı d ı r. Tablo 4: Uç Solun 1989’dan sonra hükümetlere kat ı l ı m ı Ülke Ad ı Tarih Destek Türü İ talya 1996–98 Destek(PRC) Takip Eden Seçimdeki Oy Fark ı(%) 1998–2001 Destek(PdCI) -1,9(PRC ve PdCI toplam ı) Finlandiya 2006–2008 Koalisyon(PRC ve -7,1 PdCI) 1995–99 Koalisyon -0,3 K ı br ı s 1999–2003 2003Koalisyon Koalisyon -1,0 -3,6(2006) Danimarka 20081994–98 Koalisyon Az ı nl ı k Deste ğ i(SF) Henüz bilinmiyor +0,2 1994–98 Az ı nl ı k Deste ğ i(EL) -0,4 1998–2001 Az ı nl ı k Deste ğ i(SF) -1,1 Fransa İ sveç 1998–2001 Az ı nl ı k Deste ğ i(EL) -0,3 1997–2002 Koalisyon-5,1 1998–2002 Az ı nl ı k Deste ğ i -3,6 Norveç 2002–2006 Az ı nl ı k Deste ğ i -2,5 1994 Az ı nl ı k Deste ğ i -1,9 Yunanistan İ rlanda İ spanya 20051989–90 1994–97 2008–2008 Koalisyon Koalisyon(Syn/KKE) Koalisyon(Dem Sol) Az ı nl ı k Deste ğ i Henüz bilinmiyor -0,7 -0,3 -1,2 Kaynak: Bale ve Dunphy(2007), yazar ı n ki ş isel hesaplamalar ı Uç solun, So ğ uk Sava ş’tan beri stratejilerindeki en büyük de ğ i ş iklik hükümetlere kat ı l ı m e ğ ilimidir. 1947–1989 aras ı nda sadece Finlandiya Komünist Partisi-Bat ı Avrupa’n ı n di ğ er partilerinin toplam ı ndan uzun süre- düzenli hükümet orta ğ ı olmu ş tur. 1989’dan sonra ise geli ş mi ş liberal demokrasilerde hükümet için gerçekçi bir koalisyon önerisini reddeden bir uç sol parti örne ğ i yoktur. 13 13 Tim Bale ve Richard Dunphy(2007),“In from the Cold: Left A ş ı r ı sol partiler olmasa da, radikal sol partiler art ı k burjuva parlamentolar ı n ı n ve sosyal demokratlar ı n i ş çi s ı n ı f ı n ı‘kand ı rman ı n’ arac ı olduklar ı n ı dü ş ünmektedir. Leninist‘öncü’ rolünü terk ederek, kapitalist sistemi‘parçalamak’ için yap ı sal olmayan Parties, Policy, Office and Votes in Advanced Liberal Democracies since 1989”, yaz ı n ı n bu bölümünde yararlan ı lan makale PSA’n ı n radikal sol partiler ve hükümet ortakl ı ğ ı üzerine olan atölye çal ı ş mas ı nda sunuldu.

14 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler talepleri öne ç ı kartmaktalar. Artan oranda, sosyal demokratlarla ve ye ş illerle koalisyon kurarak hükümet orta ğ ı olmaya(duruma göre Finlandiya’daki gibi merkez ve merkez sa ğ partilerle) ya da en az ı ndan parlamentoda geçici i ş birliklerine ve sosyal demokrat az ı nl ı k hükümetlerine destek vermeye aç ı k olduklar ı söylenebilir.(bkz. Tablo 4). Genelde, tablo 4’de görüldü ğ ü gibi, hükümet ortakl ı ğ ı uç sol için pek olumlu bir deneyim olmamaktad ı r. Ço ğ u durumda, hükümet ortakl ı ğ ı n ı n ard ı ndan parti, deste ğ ini kaybetmektedir. Bunun önemli bir istisnas ı, K ı br ı s’ta 2006’daki oy kayb ı na ra ğ men, AKEL lideri Demitris Christofias’ ı n 2008’de devlet ba ş kan ı seçilmesidir. Oylardaki dü ş ü ş, özellikle tatmin olmayan seçmenlerin tercih edecekleri alternatif sol ya da sa ğ muhalif partilerin oldu ğ u yerlerde-örne ğ in Fransa ve İ talya- çok daha fazla olmaktad ı r. Uç sol partiler genellikle, hükümetin neo-liberalizme direnmesini etkisizle ş tirmek, yava ş latmak, buna do ğ rudan kar ş ı ç ı kmak, iktidar ı n a ğ ı rl ı k merkezini sola çekmek, kendi politik gündemleri için avantaj elde etmek ve sosyal demokratlar ı n‘sol vicdan ı’ olarak davranmak için koalisyon orta ğ ı olmaktad ı r. Uç solun hükümete kat ı l ı m ı na yönelik en yayg ı n hareket, az ı nl ı klara destek konusundad ı r. Hükümetlerin sorumluluk ta ş ı malar ı ama politik olarak bu politikalar ı etkileme güçlerinin olmamas ı, olabileceklerin en kötüsü olarak de ğ erlendirilmektedir. Hükümet orta ğ ı olundu ğ u için ya ş anan oy kay ı plar ı art ı k muhalefetteyken oy kaybetmekten daha kötü görülmemektedir. Ku ş kusuz hükümet ortakl ı ğ ı uç sol için derin bir çeli ş ki olmay ı sürdürmektedir. Kimi sorunlar, az say ı da bakana sahip-genellikle en i ş levlileri sosyal güvenlik, sa ğ l ı k, çevre ve kad ı n bakanl ı klar ı- tüm küçük partiler için ayn ı d ı r: Destekçilerine somut kazan ı mlar göstermek ve statüko kar ş ı t ı partiler aç ı s ı ndan tepki ve yönetme rollerini ba ğ da ş t ı rmak. Uç sol, orta vadede seçim ba ş ar ı s ı n ı garantileyen popülist statüko kar ş ı t ı bir strateji ile sosyal demokratlara yönelik ho ş nutsuzlu ğ u harekete geçiren ancak s ı n ı rl ı politik etkinlik sa ğ layacak ve sosyal demokratlarla hükümet uzla ş mas ı ve ortakl ı ğ ı için pragmatik bir tutum ile etkili olabilecek ama radikalli ğ ini yitirme riski de ta ş ı yan, tercihlerle kar ş ı kar ş ı yad ı r. En h ı zl ı büyüyen popülist sosyalist partilerin iki tanesinin-Alman Sol Parti ve Hollanda Sosyalist Partisi- henüz ulusal hükümet ortakl ı ğ ı yaparak statüko kar ş ı t ı imajlar ı n ı yumu ş atmam ı ş olmalar ı dikkat çekicidir. Hiç ku ş kusuz yerel ve bölgesel düzeyde tablo daha karma ş ı k bir görünüm arz etmektedir. Örne ğ in Sol Parti’nin Bundesland [eyalet] hükümetlerine kat ı l ı m ı-Berlin gibi- ve Hollanda’daki SP’nin yerel mecliste temsil edilmesi, bu partilerin politikalar ı n ı daha ı l ı ml ı hale getirirken, daha‘sorumluluk sahibi’ bir imaj edinmelerine de katk ı da bulunmu ş tur. Uç sol, iktidarda oldu ğ unda, oldukça mütevaz ı reformlar ba ş latm ı ş t ı r. Bu reformlar i ş verenlerin sa ğ l ı k ve sigorta primlerinde küçük art ı ş lar, özelle ş tirme ve piyasala ş t ı rman ı n yava ş lat ı lmas ı, devlet sübvansiyonlar ı n ı n ve düzenlemelerinin artt ı r ı lmas ı olarak özetlenebilir. Ancak neoliberalizmin radikal bir dönü ş ümünün söz konusu oldu ğ unu söylemek pek de mümkün de ğ ildir. Kimi ba ş ar ı lar-örne ğ in Jospin hükümetinin istihdam önlemleri- Sosyalist Partiden destek görmü ş tür ancak uç sol olmasayd ı da gerçekle ş ecek bir mahiyettedir. Uç solun büyük ortak oldu ğ u-K ı br ı s ve Moldova gibi- hükümetlerde bile, hükümet politikas ı n ı n sol kanat sosyal demokrat partinin önerilerinden çok farkl ı oldu ğ unu söylemek zordur: Devletin ekonomideki rolüne daha çok vurgu yapmak ve bununla birlikte Euro Atlantik kurulu ş lara yönelik ku ş kuculuk. Asl ı nda, en önemli sorunlar-örne ğ in Avro alan ı na girmek, hükümetin NATO operasyonlar ı na kat ı l ı m ı, kemer s ı kma politikalar ı- uç solun çok nadiren dalgay ı tersine çevirebildi ğ i ve seçmen deste ğ ini korumaya devam etmekte ya ş ad ı ğ ı zorluklard ı r. Partiler, hem hükümete ortak olup hem de be ğ enmedikleri hükümet politikalar ı na kar ş ı harekete geçmek-özellikle Fransa’da 1997–2002, İ talya’da 2006–2008 aras ı nda- gibi anlams ı z bir‘ikili oyun’ oynad ı klar ı nda, genelde parti birli ğ ini tehdit alt ı na sokman ı n ötesinde bir sonraki seçimde de ciddi oy kayb ı na u ğ ramaktad ı r. İ talya’daki PRC’de, ‘eylemci’ ve Troçkist unsurlar ta ş ı yan Fundis Partisi, Ocak 2007’de iki komünist senatörün, hükümetin Afganistan’daki operasyonlar için sava ş bütçesini artt ı rma karar ı na kar ş ı oy kullanmas ı yla, Prodi hükümetini devirmi ş tir. Hükümetin savunma politikas ı na kar ş ı gösterilerle, partinin hem hükümette hem de hareketin içinde olmas ı n ı n yaratt ı ğ ı bütünlüklü çeli ş ki, komünistlerin 2008’deki seçim fiyaskosunda önemli bir etken olmu ş tur. Çok say ı da uç sol parti art ı k‘ikili oynaman ı n’ bindikleri dal ı kesmek oldu ğ unu fark etmi ş tir. Uzla ş malar ı, gerçekle ş memi ş gibi göstermekten ya da inand ı r ı c ı l ı ktan uzak zaferler gibi sunmaktansa, gerekliliklerini teslim etmek daha mant ı kl ı gelmeye ba ş lam ı ş t ı r. 14 14 A.g.e.

Internationale Politikanalyse 15 6 Rakiplerin Uç Sola Kar ş ı Stratejileri 6.2 Agresif Marjinalle ş tirme Rakip partilerin uç sol kar ş ı t ı çok say ı da stratejisini s ı ralanabilir. Hepsinin dikkate de ğ er avantajlar ı ve dezavantajlar ı vard ı r. 6.1 D ı ş lama Örne ğ in Çek Cumhuriyeti’nde ve Almanya’da, 1990’dan beri ya ş anmaktad ı r.(Özellikle 1994’deki ‘k ı z ı l darbeler’ kampanyas ı s ı ras ı nda; İ talya 1947–96, İ ngiltere 1920’den bugüne.) Bu strateji, sürekli biçimde parya olarak karalayarak, uç solun me ş ruiyetini reddetmektedir: Anti-demokratik, totaliter,‘komünist’, Troçkist/Stalinist vb. ithamlarla uç sol tecrit edilmekte, koalisyon ortakl ı ğ ı ihtimali ve parlamento komisyonlar ı ndaki anahtar rolü inkâr olunmakta, partiler aras ı politik münazaralardan d ı ş lanmaktad ı r. Ancak-2000’lerde Çek Cumhuriyeti’nde ve Almanya’da oldu ğ u gibid ı ş lama bazen kimi resmi olmayan perde arkas ı ndaki i ş birlikleriyle gerçekle ş tirilebilmektedir. Bu strateji uç solu önemli karar süreçlerinden ba ş ar ı yla d ı ş larken, politik etkinli ğ i kendi kendini seçmi ş politik aktörlerden ibaret k ı lar. Politik izolasyon, uç sol içinde entegrasyona ve ı l ı ml ı olmaya yönelik bask ı lar ı artt ı rabilir. Örne ğ in İ talyan komünistlerinin‘tarihsel uzla ş ma’ hareketi, Çek komünistlerinin çok say ı da liderinin ve Alman Sol Parti’nin‘sürüden ayr ı lmama’ arzusu gibi… Ku ş kusuz d ı ş lama uç solun etkinli ğ ini azaltabilmektedir ancak ço ğ unlukla oylar ı n ı azaltmakta ba ş ar ı l ı olamamaktad ı r.(Örne ğ in Çek komünistleri ve Alman Sol Partisi tarihlerinin en yüksek oy oran ı na d ı ş lan ı rken ula ş m ı ş t ı r.) Asl ı nda d ı ş lanma, kolayl ı kla uç solun,‘statükonun’ hilelerinin kurban ı imaj ı n ı güçlendirebilir. Yukar ı da da belirtildi ğ i gibi‘büyük koalisyonlar’ statüko kar ş ı t ı aktörlerin oylar ı n ı artt ı rabilir ve uç solun, merkez solun‘sat ı ld ı ğ ı’, iddias ı na destek olabilir. Uç solu tehlikeli a ş ı r ı l ı kç ı lar diye karalamak, içinde çok say ı da ölümüne Stalinist bar ı nd ı ran ve/veya komünist geçmi ş iyle yüzle ş memi ş partiler için tutabilir ancak inand ı r ı c ı biçimde komünizmi geçmi ş te b ı rakm ı ş ve demokratik söylemi yayg ı n biçimde kullananlar aç ı s ı ndan(radikal sol gibi) ba ş ar ı ş ans ı dü ş üktür. Dahas ı, uç solu sürekli olarak koalisyon ortakl ı ğ ı n ı n d ı ş ı nda tarif eden bu strateji, di ğ er partilerin esnekli ğ ini de s ı n ı rland ı r ı r. Önceki stratejinin yo ğ unla ş t ı r ı lm ı ş halidir. Pek çok sosyal demokrat partide tart ı ş ı lm ı ş t ı r ancak sürekli biçimde, Tony Blair döneminde İ ngiliz İş çi Partisi’nde ve Walter Veltroni döneminde Demokrat Parti’de, sosyal demokrat‘modernle ş me’ gündeminin bir parças ı olarak uygulanm ı ş t ı r. Bu tutum aç ı kça merkezi tümüyle i ş gal etmeyi hedefleyerek, sosyal demokrat partilerin sendikalarla ba ğ ı n ı koparmak ve ABD’deki Demokrat Parti’nin ilerci, sosyalist olmayan merkez partisi modelindeki, “pragmatik/teknokratik” bir imaj ı kabullenmeyi hesaba katmak anlam ı na gelmektedir. Moderniteye ve partiler aras ı i ş birli ğ ine vurgu yap ı l ı yor. Uç sol konumu, aç ı kça ve kesin olarak, geriye gidi ş diye resmedilmektedir. İ talya ve İ ngiltere’de, uç solu alenen sosyal demokrat partinin içinde veya ba ğ ı ms ı z seçimlere giren bir güç olarak marjinalle ş tirme giri ş imleri vard ı r. Bu strateji sosyal demokrat partiye maksimum esneklik ve pragmatizm vaat etmektedir. Sosyal demokratlar ı n yeni merkezci seçmenleri, sola kapt ı r ı lanlar ı n yerini doldurabilir. Uç sola yönelik kal ı c ı bir marjinalle ş tirme, oylarda dü ş ü ş le sonuçlanabilir. Ancak bu boyutta bir marjinalle ş tirmenin de ba ş ar ı s ı z oldu ğ u ispatlanm ı ş t ı r. Blair’in merkeziyetçi hatt ı yla, İ ngiliz İş çi Partisi’nin-üç seçim kazanm ı ş olsa da- teknokratik yakla ş ı m ı, parti üyelerinin eksenini kayd ı r ı rken ilgisizle ş melerine ve seçmen olarak ho ş nutsuz kalmalar ı na neden olmu ş tur. İş çi Partisi 1997–2007 aras ı nda üyelerinin yüzde 60’ ı n ı kaybetmi ş tir. 2001 ve 2005’te daha az oyla iktidar olurken 1992’den sonras ı ndaki en a ğ ı r oy kayb ı n ı ya ş am ı ş t ı r. Veltroni’nin 2008’de ittifak ı reddetmesi, uç sola‘ba ş ar ı yla’ güç kaybettirmi ş tir. Ancak Demokrat Parti de önceki Zeytin A ğ ac ı ittifak ı n ı n oy oran ı n ı artt ı rmak konusunda ba ş ar ı l ı olamam ı ş t ı r. ABD’nin iki partili ba ş kanl ı k sisteminden dev ş irilen bu stratejinin, yani merkeze do ğ ru hareketlenmenin, di ğ er partilere istismar edilecek alan açt ı ğ ı ve çok partili sisteme nas ı l tercüme edilebilece ğ i, belli de ğ ildir. Örne ğ in, İ ngiltere’de Liberal Demokrat Parti’nin 1997–2005 aras ı ndaki ba ş ar ı s ı ço ğ u ki ş i taraf ı ndan daha solcu bir toplumsal gündeme (vergilendirme gibi) sahip olmas ı na ba ğ lanmaktad ı r. Dahas ı, uç solun dü ş ü ş ü, a ş ı r ı sa ğ a oy verenlerin artmas ı na-özellikle beyaz i ş çi s ı n ı f ı ndan olanlar ı nneden olabilmektedir. 2008’de, popülist Kuzey Ligi partisi eski k ı z ı l bölge Emilia-Romagna’da oylar ı n ı ikiye katlad ı, 3,8’den 7,8’e ç ı km ı ş t ı r. İ ngiltere’de, ı rkç ı İ ngiliz Ulusal Partisi, her bölgede seçime girmemesine ra ğ men 1997’deki 35.832 oyunu

16 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler 2005’te 192.746’ya yükseltmi ş, dahas ı en çok İş çi Partisi’nden oy çalm ı ş t ı r. 6.3 Pragmatik i ş birli ğ i Bu yakla ş ı m İ skandinav ülkelerinde yayg ı nd ı r ve 1981’den beri Fransa’da, 1994’ten beri de İ talya’da uygulamadad ı r. Bu tutum uç solu pragmatik, kimi zaman rekabet edilecek, kimi zaman i ş birli ğ i yap ı lacak, me ş ru ve normal bir aktör olarak ele al ı r. Seçici i ş birli ğ i, ihtiyaç oldu ğ unda ulusal ve yerel düzeyde desteklenmektedir. Geçici yasama i ş birli ğ inden uç solu koalisyonlara dâhil eden bir yelpazedir söz konusu olan. Bu yakla ş ı m, uç solla ideolojik bir prizmadan de ğ il, geçekçi-artan oranda pragmatik, do ğ as ı gere ğ i anti-demokratik olmas ı gerekmeyen- bir ili ş ki kurmaktad ı r. Böylece uç solun, d ı ş a yönelik ma ğ dur rolünü de s ı n ı rland ı r ı l ı r. Koalisyon yelpazesini geni ş letip politik seçenekleri artt ı r ı rken,‘büyük koalisyon’un ta ş ı d ı ğ ı riski de azaltmaktad ı r. Bunun d ı ş ı nda, sol, hatta sosyal demokrat partilerin üyeleri taraf ı ndan da desteklenen ilerici politik sonuçlar elde edilebilir olmaktad ı r.(Örne ğ in, Frans ı z sosyalistlerinin çal ı ş ma saatlerinin 35’e dü ş ürülmesi ve Portekiz solunun 2006-2007’de kürtaj ı n serbest b ı rak ı lmas ı için yapt ı ğ ı i ş birli ğ i.) Ayr ı ca, hükümet kurmada uyum sorunlar ı, uç solun hükümete kat ı l ı m ı n ı te ş vik ederken, politikalar ı n ı yumu ş atmas ı ve uç sol oylar ı azaltmas ı bak ı m ı ndan anlaml ı olabilmektedir. Yine de, uç sol hükümet ortakl ı ğ ı na haz ı r olmad ı ğ ı nda İ talya’daki gibi- güvenilmez bir hükümet bile ş eni haline gelir. Uç sol ile pragmatik ili ş ki kurmak sosyal demokratlar aç ı s ı ndan özellikle riskli zira uç solun, kendi tabanlar ı n ı n gözünde sol kanat sosyal demokrasinin gerçek temsilcisi olarak me ş rula ş mas ı na yol açabilir. Sonuçta ortaya ç ı kan, uç solun sosyal demokrasinin‘yol arkada ş ı’ olarak kabul görülmesi ve sosyal demokrasinin yüzde 25– 35 aras ı ndaki oyunun yan ı s ı ra al ı nan yüzde 5–15 aras ı ekstra oy olur. 6.4 Agresif Massetme Bu yöntem hem Frans ı z Sosyalist Partisi’nde (özellikle 2002’den beri) hem de SPD’de(özellikle 2005’ten beri en az ı ndan Lander düzeyinde, üstelik Sol Parti ile ulusal düzeyde bir koalisyon hâlâ gündem d ı ş ı yken) kimileri taraf ı ndan kullan ı lm ı ş t ı r. Bu strateji, s ı n ı r çizgisi olarak potansiyel koalisyonlar dâhil uç sol ile i ş birli ğ ini d ı ş lamamaktad ı r. Ancak bir önceki stratejinin tersine bizzat sosyal demokrat partinin‘solcu’ kanad ı n ı n-k ı sa ya da uzun vadelikat ı l ı m ı yla uç soldan bo ş altt ı ğ ı alan yeniden ele geçirilerek, sosyal demokrat partinin ekarte edilmesi engellenir. Bu strateji uç solun-ve muhtemelen a ş ı r ı sa ğ ı n da- marjinalle ş tirilmesine veya en az ı ndan büyümesini engellemeye yard ı mc ı olabilir. Uç solun politik gündeminin bir k ı sm ı n ı n seçilerek kabul edilmesi, sosyal demokrat partilerin kendi yap ı lar ı n ı tatmin edecek‘ilerici’ politikalar ı n önünü açabilir. Sosyal demokrat partilerin eski seçmenleriyle ş u ya da bu ş ekilde yeniden ba ğ lant ı kurma ihtiyac ı, modernle ş menin ve küreselle ş menin kaybedenlerine ula ş mak, saf teknokratik çözümlerden uzakla ş mak ve marjinalle ş tirilen seçmenlerle duygusal ba ğ kurmak, artan say ı da sosyal demokrat için önem kazanm ı ş t ı r. Öyle ki daha e ş itlikçi ve hatta popülist bir düzey yakalanm ı ş t ı r. 15 Mevcut krizlerin finans piyasalar ı üzerindeki etkileri, AB’de idrak edilen ‘demokratik eksiklikler’, Euro-Atlantik kurumlar ı n, örne ğ in Rusya’ya yönelik politikalar ı nedeniyle ç ı kan krizler dâhil, uç solun politik dönü ş üm talep etti ğ i tüm alanlar veri al ı nd ı ğ ı nda, uç sol tezler a priori ∗ gözden ç ı kar ı lamaz hale gelmi ş tir. Sola yönelen bir hareket, sosyal demokrat partilerin kendilerini yeniden tan ı mlay ı ş ve krizleriyle yüzle ş me süreçlerinin, en önemli parças ı olabilir. Kimi uç sol gündemlerin massedilmesinin nedeni, aç ı ktan, k ı sa dönemli bir‘mal ı götürme’ stratejisi kurgulay ı p ho ş nutsuz seçmenleri avlamak, sonra da iktidarda edilen vaatleri unutmak oldu ğ unda, destekçilerinin ho ş nutsuzlu ğ u kat be kat artmas ı muhtemeldir. Dahas ı uç sol gündemin gereklerini, özellikle de AB ve uluslararas ı ölçekte, özümsemek ya da massetmek, oldukça sorunludur. Zira bu tutum Avrupa’n ı n mevcut durumunda radikal bir dönü ş üme i ş aret edecektir. Uç sol politikalar ı n savunduklar ı n ı n kimi örnekler AB’nin ekonomik korumac ı l ı ğ ı n ı güçlendirmek, s ı n ı rs ı z rekabetin yan ı s ı ra politik entegrasyonu k ı s ı tlamak, NATO’yu ortadan kald ı rmak ve ABD’nin d ı ş politikas ı na daha ele ş tirel bir tutum almak de ğ il ancak az ı ndan bunlar ı gözden geçirmektir. Bu duygular sadece uç solun tekelinde de ğ ildir(örne ğ in Fransa’da bütün politik yelpaze bu duyguyu payla ş ı yor), ancak bunlar ı kabul etmek sosyal 15 John Cruddas:“How Did We Become the Party of the Establishment?” The Independent,(12.9.2008: 37); Rene Cuperus, The Populist Deficiency of European Social Democracy. Internationale Politik und Gesellschaft, Say ı: 3 (2003),83–109 ∗ Apriori: Önsel, önceden(ÇN)

Internationale Politikanalyse 17 demokratlar ı n son 15–20 y ı ll ı k politik yönelimlerini de ğ i ş tirmesi anlam ı na gelmektedir. Dahas ı bu tür politikalar ı n benimsenmesi parti saflar ı n ı konsolide etmek bir yana, sosyal demokrat partilerdeki sa ğ ve sol gruplar aras ı ndaki anla ş mazl ı klar ı da derinle ş tirecektir. Kald ı ki parti saflar ı nda konsolidasyonu sa ğ lasa bile, partinin stratejik seçeneklerini‘k ı z ı l-k ı z ı l’ koalisyonlarla s ı n ı rland ı raca ğ ı için sosyal demokratlar ı n merkez oylar ı na ula ş ma mücadelesini de engelleyecektir. Sonuçta, daha‘popülist’ olmak sorunludur ve sosyal demokrat partilerin parças ı olduklar ı politik seçkinlerin güvenini sarsmadan,‘s ı radan insanlarla’ ili ş ki kurmay ı sa ğ layacak bir dil olu ş turmas ı n ı gerektirmektedir. 7 Avrupa Ölçe ğ inde Uç Sol A ğ lar 1990’lar ı n ortas ı na kadar süren ciddi anlamda da ğ ı n ı kl ı k ve pusulas ı zl ı k döneminin ard ı ndan, uluslararas ı konsolidasyon geni ş lemi ş tir. Yeni bir Komintern olu ş turmak için ciddi bir giri ş im bulunmamas ı na ve uç sol partilerin genel olarak Avrupa düzeyindeki oldukça bölünmü ş durumuna ra ğ men, asgari mü ş tereklerde anla ş arak, ortak bir Avrupa politikas ı olu ş turmak için mücadele eden bir dizi rakip ve/veya ayn ı kulvarda faaliyet gösteren, inisiyatif vard ı r. Örne ğ in Yunanistan ve Portekiz’deki ba ş l ı ca muhafazakâr komünist partiler geleneksel a ğ lar ı n ı olu ş turmu ş tur ve buna dünyadan bir dizi partiyle seminerler ve konferanslar örgütlemek de dâhildir. Anti-Kapitalist Avrupa Solu(EACL), toplumsal hareketleri ve genel olarak küçük[eski] Troçkist e ğ ilimleri koordine edecek bir forum olarak 2000 y ı l ı nda kurulmu ş, ancak 2005’e kadar görece sessiz kalm ı ş t ı r. İ lk büyük yatay parti a ğ ı Yeni Avrupa Sol Forumu(NELF), 1991’de iki y ı lda bir düzenlenecek bir konferans örgütlenmesi olarak kurulmu ş tur. NELF, uç soldaki farkl ı ak ı mlar ı n ideolojik ve stratejik bölünmeleri aras ı nda köprüler olu ş turulmas ı na ba ş ar ı yla destek olmu ş ancak örgütlenmesini güçlendirmek için belirgin bir giri ş imde bulunmam ı ş t ı r. Ş u anda, en dikkate de ğ er uç sol ittifaklar ya-yukar ı da bahsedilen- forumlar ya da AB kurumlar ı d ı r. Özellikle, Avrupa Parlamenterler Grubu ile Birle ş ik Avrupa Solu Konfederal Grubu/ İ skandinav Ye ş il Sol(GUE/ NGL), 1995’ten beri, 1970’lerde ve 80’lerde uç solun ortak politik tutumlar geli ş tirmesini, mesela bir Avrupa seçim program ı yazmas ı n ı asl ı nda Avrupa’daki i ş birli ğ ini engelleyen derin ayr ı l ı klar aras ı nda köprü olu ş turulmas ı na yard ı mc ı olmaktad ı r. GUE/NGL sadece gev ş ek bir i ş birli ğ i öngörür ve bu nedenle konfederal kavram ı n ı kullanmaktad ı r. Bununla birlikte zaman içinde temsiliyeti, kendi içindeki mutabakat ı ve aktivitesi artm ı ş t ı r. Parti grubu 2004–2009 aras ı nda AB’nin 25 üye ülkesinin 12’sinden 16 partiyi temsil etmi ş tir. GUE/NGL, eme ğ in korunmas ı n ı, çevrecili ğ i, feminizmi, az ı nl ı k haklar ı n ı savunarak demokratik bir Avrupa’ya destek olan bir radikal sol uzla ş ma politikas ı geli ş tirirken, bile ş imindeki partilerin Avrupa entegrasyonuna kökten itirazlar ı n ı n yumu ş amas ı na da yard ı m etmi ş tir. Bununla birlikte, en az bütünle ş mi ş Avrupa parlamento grubu olmaya devam etmektedir. En ı l ı ml ı lardan entegrasyon taraftarlar ı na, anti-komünist VAS’tan(Finlandiya) a ş ı r ı, entegrasyon kar ş ı t ı, fazlas ı yla ulusalc ı ve müdanesizce komünist KKE’ye(Yunanistan) kadar geni ş bir yelpazeden görü ş leri bar ı nd ı rabilmektedir. Avrupa ölçe ğ inde say ı sal olarak a ş ı r ı sa ğ dan ve Ye ş illerden(Avrupa Parlamentosu’ndaki bölgesel partilerle i ş birli ğ i yap ı yorlar) güçlü olmas ı na ra ğ men, AP’da politikalar belirlenirken, uç sol oldukça marjinal kalmaktad ı r. Örne ğ in, 2007’de 24 komite ba ş kanl ı ğ ı ndan sadece birini(uluslararas ı ticaret) alm ı ş t ı r ve içinde bulundu ğ u izolasyonla kendi politikalar ı n ı geli ş tirme ş ans ı çok azd ı r. Uç sol partilerin Do ğ u Avrupa’daki güçsüzlü ğ ü, GUE/NGL’nin 1999’da Avrupa parlamentosunda yüzde 6,7 olan oran ı n ı n 2004’de 5,2’ye dü ş mesine neden olmu ş tur. 2004’de Avrupa Sol Partisi’nin(EL- European Left) kurulu ş u en önemli ad ı md ı r. Uç sol di ğ er büyük Avrupa parti ailelerine kat ı larak Avrupa seçim program ı n ı koordine edecek ve politik yönelimlerini olu ş turacak bir ulus a ş ı r ı partiye(TNP-Ulus A ş ı r ı Parti) sahip olmu ş tur. 2008’in ba ş ı nda EL, merkezinde Alman Sol, İ talyan PRC ve Yunanistan’dan Synaspismos’un oldu ğ u, 17 ülkeden 19 üye partinin varl ı ğ ı yla böbürlenmektedir. Uç solun i ş birli ğ inde yeni bir dönem ba ş lang ı c ı vaat ediyordur.‘Sosyalist, komünist, k ı z ı l-ye ş il, Avrupa Birli ğ i’ne üye ve aday üye ülkelerin di ğ er demokratik sol partileri’ aras ı ndaki politik uçurumlar aras ı nda köprü olu ş turma politikas ı üretmeyi hedeflemektedir. EL’in ulusa ş ı r ı i ş birli ğ inde niteliksel olarak yeni bir evreye geçme e ğ ilimi, NELF ile GUE/NGL’de simgele ş en türden gev ş ek bir i ş birli ğ i olmam ı ş t ı r. EL, özel olarak 2009 Avrupa Parlamentosu Seçimleri arifesinde ortak bir program koordinasyonuna ivme kazand ı rmay ı hedeflemektedir. Üye partilerin seçimlerde- ortak bir zeminde mücadelesini örgütlemeye ve sonras ı nda da potansiyel gücünü daha iyi koordine etmeye çal ı ş ı lmaktad ı r. Avrupa

18 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler Anayasas ı Sözle ş mesi’ne muhalefet sürecinde daha fazla ortak tutumun ortaya ç ı kmas ı n ı, neoliberalizme alternatif biz vizyon geli ş tirilmesini, i ş sizlik, sava ş, çevresel hasarlar, göçmen haklar ı n ı n inkâr ı, az ı nl ı klar ı n marjinalle ş tirilmesi ve sosyal adaletsizli ğ e kar ş ı parlamenter mücadelenin ve toplumsal hareketlerin öne ç ı kar ı lmas ı n ı bekleyebiliriz. EL bugüne kadar üyelerini tümüyle konsolide etmeyi ba ş arm ı ş t ı r ancak hâlâ oldukça zay ı f bir durumdad ı r. Ş u ana kadar Avrupa uç solundaki tüm ilgili aktörleri içerememi ş tir. Örne ğ in di ğ er UAP’lerden farkl ı olarak, Avrupa Parlamentosu grubu ve parti federasyonu ayn ı örgütlenmenin parças ı de ğ ildir. Ku ş kusuz EL’in önemli bile ş enlerinden ço ğ u AP’nun GUE/NGL grubunun üyesidir. Ancak bu grupta önemli say ı da EL’te kat ı lmam ı ş parti( Hollanda’dan SP, Finlandiya’dan VAS, İ sveç’ten V ve İ rlanda’dan Sinn Fein) de mevcuttur. Dahas ı EL bile ş eni çok say ı da parti (örne ğ in Çek Demokratik Sosyalizm Partisi, Romanya Sosyalist İ ttifak ı, Estonya Sol Partisi) kendi ulusal parti sistemleri içinde önemsiz küçük partilerdir. Partiler bir dizi nedenden EL’e kat ı lmamaktad ı r. İ skandinav ye ş il-sol partiler geleneksel olarak her durumda federal kurumlara ş üpheci yakla ş ı yor ve EL’in eski tür komünist partileri, ilgisiz küçük partiler taraf ı ndan fazlas ı yla yönlendirildi ğ ini dü ş ünüyor. AB’ye en ku ş kucu yakla ş an partilerin ço ğ u-örne ğ in Hollanda sosyalistleri- EL’in görece ı l ı ml ı l ı ğ ı ndan ve AB fonlar ı na ba ğ ı ml ı l ı ğ ı ndan rahats ı z olmaktad ı r. Eski tart ı ş malar henüz tamamen tükenmemi ş tir. EL’in ‘anti-demokratik Stalinist uygulama ve suçlar ı’ mahk ű m edi ş ini kimi partiler yeterli bulmazken, komünistler, örne ğ in Çek(sonunda gözlemci olarak kat ı ld ı lar), Yunan ve Portekiz komünistleri bu tutumu çok k ı ş k ı rt ı c ı bulmaktad ı r. Bunlar EL’e fazlas ı yla reformist olmas ı n ı n yan ı s ı ra, AB taraftar ı oldu ğ u için de kat ı lmamaktad ı r. Aç ı kças ı EL k ı sa bir sürede, Avrupa uç solunun on y ı llard ı r sahip olamad ı ğ ı bir entegrasyon ve ortak hedeflere sahip olma düzeyini yakalam ı ş t ı r. Ancak kimi önemli partilerin yoklu ğ u hissedilirken daha küçük üyelerin kat ı l ı m ı yerlerini doldurmak için yeterli olmamaktad ı r. EL’in uç sol içinde birle ş me e ğ ilimini mi derinle ş tirece ğ i yoksa Avrupa’daki co ğ rafi konumunu mu geni ş letece ğ i cevap bekleyen bir soru olarak durmaktad ı r. 8 Özet, Ç ı kar ı mlar ve Tavsiyeler 1. Avrupa uç solu burada kal ı c ı. Belirgin güçsüzlü ğ üne ra ğ men Do ğ u Avrupa’da ve di ğ er baz ı ülkelerde temsil edilmezlerken komünistler de eski desteklerini(K ı br ı s ve Moldova d ı ş ı nda) yakalamaktan çok uzak. Ço ğ u Avrupa ülkesi 1989’dan beri istikrarl ı bir biçimde geli ş en ana ak ı m sosyal demokrat partilerin ba ş l ı ca muhalifi haline gelen, bir uç sol ile kar ş ı kar ş ı ya. Dahas ı, uç sol her durumda yerel bir olgu ve varolu ş u için Sovyet deste ğ ine ihtiyac ı yok. Pek çok ülkede -örne ğ in Hollanda, Almanya ve K ı br ı syükseli ş teler. Bir Avrupa parti ailesi olarak, Ye ş iller ve a ş ı r ı sa ğ partiler kadar olmasa da, artan oranda koordine, konsolide ve güçlüler. 2. En ba ş ar ı l ı uç sol partiler, önemli ideolojik ve stratejik dönü ş ümler geçirerek dogmatizmlerini a ş an, pragmatik ve karizmatik lider kadrolar ı na sahip, parlamento d ı ş ı aktörler ve küresel adalet hareketiyle birlikte güncel mücadelelere yo ğ unla ş anlar. Daha güçsüz olanlar ise geçmi ş in k ı r ı p döken tart ı ş malar ı na ve doktrinsel sorunlara saplan ı p kalm ı ş, hükümet ortakl ı ğ ı na itirazlar ı bir türlü bitmeyen ve ya ş lanan muhafazakâr aktivistleri olanlar. 3. Uç sol partiler de ğ i ş ik oranda ba ş ar ı yla üç temel strateji takip ettiler. Komünist strateji, birkaç istisna ile en az ba ş ar ı l ı s ı. Hatta art ı k geleneksel komünistler bile bir tür demokratik sosyalizme veya ulusalc ı popülizme yöneliyorlar. Demokratik sosyalistler, eko-sosyalist bir stratejiyi öne ç ı kararak sosyal demokrat partilere soldan bas ı nç yapmay ı ve partilerini muhtemel koalisyon orta ğ ı haline getirmeyi hedefliyorlar. Ye ş illerin etkisiz oldu ğ u yerlerde bir hayli güçlüler ancak kendilerini sosyal demokratlardan ayr ı ş t ı rmakta ve hükümette verdikleri ödünlerde sorun ya ş ı yorlar. Popülist sosyalist partiler, konumlar ı gere ğ i ana ak ı m sosyal demokrat partilerin yaratt ı ğ ı ho ş nutsuzlu ğ u en kolay istismar edebilecek grup olmalar ı sebebiyle çok dinamikler. Örne ğ in a ş ı r ı sa ğ ı n keskin rekabetine ra ğ men, tart ı ş ı lmaz görülen AB’ye yönelik ku ş kuculuklar ı n ı bile dillendirebiliyorlar. 4. Uç sol partiler bir dizi farkl ı d ı ş etken alt ı nda ilerliyorlar ancak her ş eyin ötesinde ekonomik ho ş nutsuzluktan, tepkisel duygulardan, rakiplerinin muhalefet eksikli ğ inden, ana ak ı m sol ve sa ğ politikan ı n yak ı nla ş t ı ğ ı parti sistemlerinden yararlan ı yor. Yak ı n gelecekte, AB’nin kötüle ş en sosyoekonomik durumu uç sola(özellikle de

Internationale Politikanalyse 19 popülistlere) yönelimi artt ı rabilir. Dahas ı, artan oranda konsolide olmu ş bir uç sol, önümüzdeki AB seçimlerini ve AB Anayasas ı ile Lizbon Sözle ş mesi hakk ı ndaki tart ı ş malar ı harekete geçmek için kullanma e ğ iliminde olacakt ı r. Anayasa Sözle ş mesi tart ı ş malar ı seçkinci bir tarzla yürütülürse-örne ğ in İ rlanda istedi ğ i cevaplar ı alana kadar yeniden oylamaya yapmak konusunda zorlan ı yormu ş gibi görünüyor- bu, uç solun cazibesini artt ı rabilece ğ i gibi daha statüko kar ş ı t ı bir zeminde harekete geçmesini de mümkün k ı labilir. 5. Art ı k radikal sol partilerin temel‘ raison d’ ę tre ∗ ’i devrim de ğ il, çevreci, feminist, AB’ye kar ş ı ku ş kucu, parlamento d ı ş ı gruplarla birlikte hareket ederek sa ğ lanacak sosyal demokrat refah ilkelerinin korunmas ı ve geli ş tirilmesi. Bu nedenle gözlemciler ve politikac ı lar uç solu daha iyi anlayarak yan ı t olu ş turmal ı. Umutlar ı n ı kaybederek radikal solun, demode, yak ı n zamanda çökmeye, yok olmaya mahk ű m bir Sovyet kal ı nt ı s ı ya da a ş ı r ı sa ğ gibi ça ğ da ş demokrasi için bir tehdit oldu ğ u dü ş ünüldü ğ ünde, Keynesçi politikalar ı n uygunlu ğ undan ş üpheye dü ş ülebilir ancak uç solun söylemindeki konular ı n ço ğ u dü ş ünülenin tersine, kat ı l ı ma, kapsay ı c ı l ı ğ a, politik sistemin demokratikle ş mesine vurgu yap ı yor. 6. Sosyal demokrat partilerin politikalar ı solun yörüngesini do ğ rudan belirliyor. Özellikle hareket gerçekten ya da ar ı zi olarak sa ğ a yöneldi ğ inde olu ş an bo ş luk, sosyal demokratlar ı n terk etti ğ i ilkeleri ve de ğ erleri savunma iddias ı ndakilerce dolduruluyor. Sonuçta, sosyal demokratlar bu alan için rekabet ederek son y ı llardaki stratejilerini, gözden geçirmeyi ya da en az ı ndan yeniden formüle etmeyi mi, yoksa bu alan ı tümüyle terk edip radikal sol partilerin sürekli olarak sinir bozucu bir edayla var olmalar ı n ı kabul etmeyi mi dü ş ündüklerine karar vermeli. 7. Yak ı n zamanda, uç solun popülaritesinin sosyal demokratlar ı sollamas ı dü ş ük bir ihtimal. Zira sosyal demokrat partiler hâlâ çok daha büyük, daha fazla iktidar deneyimleri, politik, ekonomik örgütlenmeleri-buna sendikalarla devam eden ili ş kileri de dâhil- ve esneklikleri var. Ancak merkezle uç sol aras ı ndaki dengede kimi hassas oynamalar ı n sürece ğ ini umabiliriz. 8. Kar ş ı tlar ı n ı n sert mücadelesi, uç solu Avrupa politik arenas ı nda marjinalle ş tirme ya da ş eytanla ş t ı rma giri ş imleri, i ş e yaramayaca ğ ı gibi ∗ Raison d’ ę tre: Varolu ş nedeni.(ÇN) geri de tepebilir. Zira en etkin, dinamik ve ba ş ar ı l ı olanlar Stalinistler ya da anti-demokratik a ş ı r ı l ı kç ı lar-aktivistlerinin küçük bir bölümü bu türden yönelimlere sahip olsalar da- de ğ il. Hatta marjinalle ş tirme giri ş imleri uç solun, d ı ş lanm ı ş kurbanlar imaj ı n ı destekleyebilir. 9. Ayn ı ş ekilde, genel olarak sosyal demokrat partileri, merkez partileri olarak yeniden konumland ı r ı p‘solculu ğ a’ sava ş açarak sol kimli ğ i ve bütünlü ğ ünü önemsizle ş tirmek de k ı sa vadede uç solun hareket alan ı n ı k ı s ı tlayarak yönünü kaybetmesini sa ğ layabilir. Ancak solun gelece ğ i aç ı s ı ndan sa ğ lam bir temel sunmaz, özellikle de bu tür bir reform sosyal demokrat partinin destekçilerinin bir k ı sm ı n ı n da tepkisini çekiyorsa. Hatta uzun vadede, sa ğ dan ya da soldan, muhalif ve popülist partilerin oylar ı n ı n artmas ı na neden olur. 10. Asl ı nda, uç solla u ğ ra ş man ı n en iyi yolu, onunla tekil olaylar ekseninde pragmatik ili ş kiler kurmaya çal ı ş mak, normal bir politik aktör olarak yakla ş mak, gerekli oldu ğ unda i ş birli ğ i yapmak, münazara ve diyalog arac ı l ı ğ ı yla ili ş kilenmek, uygun ko ş ullarda muhtemel koalisyon orta ğ ı olarak de ğ erlendirmek. Bu yöntem de her zaman tutmayabilir. Örne ğ in Yunanistan ve Portekiz komünistlerinin politikalar ı en kabul edilemez olanlar ı. Ancak uç sola yap ı lacak halkla ili ş kiler takviyesi, onu sürekli muhalefet etme ve d ı ş ar ı dan konu ş ma lüksünden mahrum ederken politikalar ı n ı test etme ve ı l ı ml ı la ş t ı rma imkân ı verecektir. Ba ş ka koalisyon seçenekleri-her ş eyden öte sosyal demokrat politikac ı lar- için esneklik sa ğ layacak ve belki de sol-sol ortakl ı ğ ı ndan kar ş ı l ı kl ı stratejik ve taktik faydalar ortaya ç ı kabilecektir. 11. Uzun vadede, uç sola yönelim AB’nin ve ulusal politik sistemlerin ve ça ğ da ş sosyal demokratlar ı n geni ş çapl ı sorunlardan ba ğ ı ms ı z dü ş ünülemez. Temelindeki nedenler: Statüko kar ş ı t ı tav ı r, sosyo-ekonomik bunal ı m, ana ak ı m politik aktörlerin-en çok da sosyal demokratlar ı n- gitgide daha teknokratla ş arak birbirine benzemesi ve yurtta ş lar ı n küreselle ş me kar ş ı s ı nda kendilerini savunmas ı z hissetmesi. Bu duygulara hitap edecek somut politikalar geli ş tirmek kolay de ğ il ancak‘AB’yi demokratikle ş tirecek’ önlemler almak, kurumlar ı ile karar alma süreçlerini ş effafla ş t ı rmak ve ‘insanlara yakla ş t ı rmak’ mümkün. AB ba ş kan ı n ı seçmek ya da AB parlamentosunu tek bir yere ta ş ı mak gibi belal ı konular ı tekrar gözden geçirme zaman ı m ı? Avrupa sosyal

20 Luke March demokrasisinin özelle ş tirmeler, piyasa mevzuat ı ve kademeli vergilendirme gibi, özellikle de denetimsiz küresel kapitalizmin güncel travmalar ı kar ş ı s ı ndaki-art ı k refleks olarak pek ele ş tirilmeyen- tutumu üzerine yeniden dü ş ünme zaman ı m ı? Ça ğ da ş sosyal demokrasi için, daha popülist olma, kimlik sorunlar ı yla daha do ğ rudan ilgilenme, politik seçkinlerle halk aras ı ndaki mesafeyi görme, belki de bir dereceye kadar kendi yerel demokrasisini, toplumu ve hatta parlamento d ı ş ı kimli ğ ini güçlendirmeye çal ı ş ma zaman ı m ı? Bu sorulara ne cevap verilirse verilsin, politikac ı lar-özellikle de sosyal demokratlar- bu sorunlarla sistematik olarak ilgilenmeye ba ş lamad ı klar ı sürece uç sol büyümeye devam edecek. Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler

Internationale Politikanalyse 21 9 Ek AKEL: Çal ı ş anlar ı n İ lerici Partisi(K ı br ı s) BE: Sol Blok(Portekiz) EACL: Anti Kapitalist Avrupa Solu EL: Avrupa Sol Partisi EL: K ı z ı l Ye ş il İ ttifak(Danimarka) GUE/ NGL: Birle ş ik Avrupa Solu Konfederal Grubu / İ skandinav Ye ş il Sol KKE: Yunanistan Komünist Partisi KSCM: Bohemya ve Moravya Komünist Partisi KSS: Slovakya Komünist Partisi LSP: Letonya Sosyalist Partisi NELF: Yeni Avrupa Sol Forumu NPA: Yen Anti-Kapitalist Parti(Fransa) PCE: İ spanyol Komünist Partisi PCF: Frans ı z Komünist Partisi PCI: İ talyan Komünist Partisi PCP: Portekiz Komünist Partisi PdCI: İ talyan Komünist Partisi PRC: Komünist Yeniden İ n ş a Partisi( İ talya) SF: Sosyalist Halk ı n Partisi(Danimarka) SP: Sosyalist Parti(Hollanda) SSP: İ skoç Sosyalist Partisi SV: Sosyalist Sol Parti SYN: Sol Hareketlerin ve Ekolojinin Koalisyonu (Synaspismos)(Yunanistan) V: Sol Parti( İ sveç) VAS: Sol İ ttifak(Finlandiya) VG: Sol-Ye ş il Hareket( İ zlanda) ZRS: Slovak İş çiler Birli ğ i 10 Kaynakça Abedi, Amir(2004): Anti-Political Establishment Parties: A Comparative Analysis, Londra Bale, Tim; Dunphy, Richard(2007):“In from the Cold: Left Parties, Policy, Office and Votes in Advanced Liberal Democracies since 1989.” Yaz ı PSA’n ı n“Radikal Sol Partiler ve Hükümet Kat ı l ı m ı Üzerine” atölyesinde sunuldu. Betz, Hans George(1994): Radical Right Populism in Western Europe, New York Botella, Joan Botella; Ramiro Luis(ed.)(2003): The Crisis of Communism and Party Change. The Evolution of West European Communist and Post-Communist Parties, Barcelona Canovan, Margaret(1981): Populism, Londra Canovan, Margaret(2002):“Trust the People! Populism and the Two Faces of Democracy” Political Studies, Say ı: 47 (1),(2002): 2-16 Coffe, Hilde(2008):“Social Democratic Parties as Buffers against Extreme Right: The Case of Belgium.” Contemporary Politics 14(2)(Haziran 2008): 179-85 Cruddas, John(2008):“How Did We Become the Party of the Establishment?” The Independent, 12.9.2008: 37 Dunpy, Richard; Bale, Tim(2007):“Red Flag Still Flying? Explaining AKEL-Cyprus’ Communist Anomaly” Party Politics Say ı: 13(3)(2007):287-304 Hough, Dan; Koss, Michael; Olsen, Jonathan(2007): The Left Party in Contemporary German Politics, Basingstoke Mahr, Alison ve Nagle, John D.(1995):“Resurrection of Successor Parties and Democratization in East Central Europe, Communist and Post Communist Studies Say ı: 28 (4), 393-410 Mudde, Cas(2004):“The Populist Zeigst”, Government& Opposition Say ı: 39(3)(2004), 541-63; Mudde, Cas(2007): Populist Radical Right Parties in Europe, Cambridge Müller- Rommel, Ferdinand(1998):“Explaining the Electoral Success of Green Parties: A Cross National Analysis”, Environmental Politics Say ı: 7, 145-54

22 Luke March Günümüz Avrupa’s ı nda Uç Sol Partiler Künye: Friedrich-Ebert-Stiftung Derne ğ i Türkiye Temsilcili ğ i- Istanbul Cihannüma Mah. Mehmet Ali Bey Sk. No:12 D:5 34353 Be ş ikta ş/ İ stanbul www.festr.org Sipari ş için: Friedrich-Ebert-Stiftung Derne ğ i Türkiye Temsilcili ğ i- Istanbul Cihannüma Mah. Mehmet Ali Bey Sk. No:12 D:5 34353 Be ş ikta ş/ İ stanbul E-Mail: contact@festr.org Fax:+90 212 258 70 91 Bütün metinleri a ş a ğ ı daki adresten temin edebilirsiniz: www.fes.de/ipa Bu yay ı nda ifade edilen görü ş ler yazar ı n kendi görü ş leri olmakla beraber Friedrich-Ebert-Stiftung Derne ğ i'nin görü ş leri ile birebir uyu ş mayabilir.