؟ېروپ ۍژیتارتس رت هخڅ ایتدنګرڅان هل د وتالایا هدحتم د هراپل ورګلم يدیلک وا ویډنواګ ناتسناغفا د ېلیاپ ولتو زنیکټاو ویرډنا ، ناراش رومیت

کیلړل وبلاطم د 3 ېربخ لیپ د 4 یکنولتار ویراکمه د ېنلوټ يیاپورا وا وتالایا هدحتم د:ېکیړا اوخ اه کیتنالتا رت وا ناتسناغفا د 9 نوډګ هرادماود وا مزیتامګارپ ،ایتدنګرڅان:ایتلېکښ اپورا د ېک ناتسناغفا هپ هتسورو ۲۰۲۱ هل 14 اپورا وا ناتسناغفا ،هیسور ؟هتسان 18 يژیتارتس ېنوګ هود ناتسکبزا د ېدناړو رپ ناتسناغفا د 22 ناتسناغفا وا دنه ،اپورا هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ؟هرالنړک ېون هوی 27 هتسورو لاک ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ؟ېک تلاح یداع يون هپ يډنواګ 32 ؟هراپل ولیاپ يتینما وا ولیه وړول وزیی همیس د نیچ د: هتسورو ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا 37 ېکیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارآ لوټ ېک ډنواګ ځیتخ هپ 43 تیمها وا لور ېیکرت د ېک هسورپ هپ ېلوس د ناتسناغفا د ؟یړګځنم ولوک هتځنمار ېلوس د

ېربخ لیپ د هـڅ ویرانـس ناتـسناغفا د.يدـن هناـښور مـهال ېـلیاپ وا ،رال ېـغه د هراـپل تـینما يد ېـک هـټل هـپ ېـی یود ېـچ هـنوتصرف هـغه اـی ؟يوراک ېـی ناـیډنواګ ېـچ يد نومـس د ځـنیم رـت وـیډنواګ د ناتـسناغفا د لـتو وـتالایا هدـحتم د ؟يـخاو هـټګ یـچ د ېـک همیـس هـپ ېناګویرانـس یـلیبالیب ؟يوـک هزـیغا هـڅ ېدـناب کرـحت ېړخـش وا ؟يرـل یـنعم هـڅ هراـپل ۍـسیلاپ وا وـټګ اـپورا وزــیی همیــس وا وــلاویړن وــمهم وا وــیډنواګ د ناتــسناغفا د زــیډنل یرالګــت یــغد د نـیب ناـغفا د هـنوزیډنل وـیرواب ېـب وا وـنودنلچ ، وـنودیل ، ویـسیلاپ د ځـنم رـت وړاـغبول کرـحت ېړخـش يـکنولتار د ېـسادمه وا ېدـیدپ ۍنـسوا وا ورـتا ورـخ يناـغفالا یود د اد وا ، يـین یراـیت هراـپل ویرانـس یـموک د يړاـغبول زـیی همیـس.يوـک لکـټا ؟يوـک هزـیغا هـګنڅ ویـسیلاپ هـپ -اـیرب يـکنولتار د ېـک همیـس هـپ ناتـسناغفا د:ېروـپ يژیتارـسرت اـیتدنګرڅان هـل« ټرــیا شــیرډیرف د اد»؟يد هــڅ تالاــتحا وناګویرانــس)اــیرب هزــیخړاره( اــیرب هراــپل وــنایډنواګ د ناتــسناغفا د وــڅرت ،هد هــڅه ېرــپ ېــب وا هــکاولپخ هوــی ټــسنب وا لـیدعت د ویـسیلاپ د ځـنمرت وـکنووړوج یـسیلاپ د اـپورا د وا وناګویرانـس يلاـتحا ۲۰۲۱ وا ۲۰۲۰ د.يشو ېرـخ وا ثـحب اـیتړا رـپ نـیودت د ۍژیتارـس ېوـن ېوـی وینـسوا د وا ورـخ يناـغفالا نـیب د ناتـسناغفا د ،هژورـپ هـغد ېـک وـیړمول هـپ لاک.ز وا ېـمت ،ېنـښېدنا وـنایدڼواګ د داوـېه هـغد د ،واړـت هـپ کـیمانیډ د وړخـش وا وـجنال ،هـخڅ وـنیبطاخم وـلوټ د ټـسنب ټرـیا- شـیرډیرف.یړـک هـتوج اـیتنمډاډان وا ېـلیه ېدــپ ېــچ ناــسک هــغه لوــټ وا یړــک کــیرش هــنورظن هکانتــښزرا لــپخ ېــچ اــچ .یوـک هـننم ېتـسیخا هـخرب ېـی ېـک هژورـپ وـیرډنا يلغاـښ وـی رـه وـنالاوکېل د روـپار هـغد د ېـک ړـل هـپ ېژورـپ ېـغد د ږوـم هـل ېژورـپ ېـغد د ېـچ ،وـی یودـننم تاـیز رـېډ ناراـش روـمیت رـټکاډ وا زـنیکټاو ېـچ ورـل هـلیه ږوـم.یړـک کـیرش هرس ږوـم هـل ېـی ترـیصب وا لـیلحت لـپخ هـلیپ رال هـپ ېګرـس هـت وـبلاطم وروـن ږـنومز وا ئـلخاو دـنوخ هـخڅ ولتـسول د یـی وـسات !ئـسوا رنچرک انیلدگم رټکاډ هسیئر ېګناڅ ناتسناغفا د ټسنب ټربیا شیرډیرف د یوـی د ېـک وـکیړا وـلاویړن هـپ ناتـسناغفا د لـتو وـنوکاوځ وـټان وا وـتالایا هدـحتم د )لوـک اـج وـکیړا د( نوړـت اد.يوـک يـګدنیامن یبیـش ېـکنورل ذوـفن وا یـمهم تـینما زـیی همیـس وا هـکمځ هـپ ېـی اد ېـچ ، يږـیک خـم هرس ۍرواـب ېـب یرـیډ د عاـجا ېزـیی همیـس د هراـپل تاـبث يسایـس د ، ېـک وـطیارش ېدـپ.يرـل ېـلیاپ ېـک هـګوت هـپ ېـسورپ مروـفینوی اـی يـطخوی د دـیاب اد رـګم ، يد نـیړا لوـک هـتځنیمار .يش لدـیل هـنو ید یکنودیلیب هن داعبا زیا همیس وا يلخاد ېړخش د ېـک يلاوـخیرتوات تخـسولوټرت وـی هـپ ۍړـن د ناتـسناغفا ، ېـسیهار وـلاک 40 ورـیت د هـل.هدـن هړـګج ناتـسناغفا د یزاوـی هـپ هـلکڅیه هړـګج اد ، تروـصره هـپ.ید لیکـښ هـخڅ وړـکیرپ د وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ، ېـلخادم ېـلاویړن ، اوـخ ېوـی هـپ ېـلوپ د اـی ېتـسرم ۍـنرهب هراـپل واوـخ ولیکـښ د ، ېروـپ ورـیترس ونوګـسل رـت وـلومک ېړـګج د وـخ ، ید یـلوبول لور ړو ماـپ د لـت ، یکوتـسرم یرـب ېـک ودږوا .يد یړـک رـیډ هـنوواړک وـناناغفا د تـخو ېـنیځ ېـغه د ېـچ ، يرـل ناـیرج وا يوـش ېرـیت وـنودحرس هـل ېړخـش اد ، اوـخ ېـلب هـل هـپ ناتـسناغفا د.يږـیک ساـسحا ېـک ودږوا هـپ ومیـس اوـخاه وا وـیډنواګ د ېزـیغا یـی هـګلیب اروپـسا یاډ ېوـش لـشیو هـخارپ وا هـچک هـخارپ هـپ ېـک ۍړـن هـپ هـلترپ وا ،يلدیتـښت هـخڅ داوـیه هـل هـت وـنوداویه وـیډنواګ کـلخ هـنونویلیم.يرـل نوتـش د ېـک ایـسآ يزـکرم وا يبوـنج هـپ اد ۍروزـمک يـتلود وا يداـصتقا ناور داوـیه ېد د .ید یـلوځرګ زـکرم قاـچاق وـکوت هردـخم د ېــک ناتــسناغفا هــپ دــنوژ وــیډنواګ د یوــغه د وا وــناناغفا د یــچ يږــیک هــمت واوـخ د هـن ېړخـش وا ، يش ودـیک هـښ هـپ خـم هتـسورو هـن وـلدیمک یـلاوخیرتوات وا ېدو يداــصتقا د هړــګج ېــچ هــکځ ، يش هراوــه هرال هــت ورــتا ورــخ ځــنمرت ېـ چ يرـ ل لاـ تحا.يږـ یک لدـ یل هـ ګوت هـپ ډـ نخ یوـ ل وـ ی ېـ ک هرال هـ پ ګـ تخمرپ هـکل ېلـسم يدـیلک يش یـلوک ناتـسناغفا ېـک هلوـس هـپ ېزاوـی ، ېـک تـیاهن هـپ وزـیی همیـس وا دـحرس د وا يړـکو يګدیـسر هـت ونوراـشف يلاـیریپاچ وا کـیفارګومید .يړــکو هتــسرم هراد یــنعم هــت ونوتــښون هراــپل وــلوک هــښن هــپ وــنوګنن ؟ویښو نوګربغ دیاب لوډ هڅ وا- وړکو همت هڅ دیاب ږوم لـتو وـتالایا هدـحتم د ېـچ يوـش لـنم هـچک هـخارپ هـپ اد ېـچ ېـک لاـح ېـسادپ زـیی همیـس د وـخ ، ید روـتکاف مـهم وـی هراـپل نوـلدب د مـیلقا د تـینما د ېـک ایـسآ هـپ

زیډنل ۍسیلاپ د ېکیړا اوخ اه کیتنالتا رت وا ناتسناغفا یکنولتار ویراکمه د ېنلوټ يياپورا وا وتالایا هدحتم د ناراش رومیت ،زنېکټاو ویرډنا

تـسایس ړـتالم د وـتالایا هدـحتم د هـخڅ ناتـسناغفا هـل ۍراکـمه هـپ وـنوداوېه وړـغ وروـن د ېـنلوټ يـياپورا د وا وـټان د ،زـیډنل هـغد ۍـسیلاپ د یـلوک هـګنرڅ تـسایس هـغد ېـچ ،يوزرا هراـچ هـغد وا ،يوـتوج هنوتـسایس ۍـنروک وـتالایا هدـحتم د ېـک هـخرب ېد هـپ ،يـیلاپ هـغد.يړـېڅ هـغه ،يـیلاپ هـغد هـګنرادمه.يړـکرو لکـش هـت وـلتو هوـقلاب وـنوکاوځ د وـتالایا هدـحتم د هـخڅ ناتـسناغفا هـل ېـک لاک.ز ۲۰۲۱ رـپ ،يش د ځــنمرت وــناکیرش د ناتــسناغفا د هــګنرادمه وا يړــک نــمزېغا داوــېه هــغد ،يش یــلوک ګتاــش يــځوپ وــی هــګنرڅ ېــچ ،يړــېڅ ېناګویرانــس .يـین ېدـنال ېـنړېڅ رـت يروـلدېل تکراـشم يـکنولتار وا ۍراکـمه ېړـک ېـنمنایز ېـکیړا اوـخ اـه کـیتنالتا رـت واړـت هـپ ناتـسناغفا د ،هراـنړک وـتالایا اـیآ ؟ودږـېک یـکټ یاـپ د هـت ېزنوتـس هـغد ،يش یادـېک هـګنرڅ ،هد ېـساد هـک وا ېـچ ،ېړـک ېـکډ ېـشت يـتینما هـغه ،يش یـلوکو اـپورا ېـچ ،هتـش تـیفرظ ېـساد وا يـتینما وینـسوا د ،هـترپ ېد هـل ؟يږـېک هـتځنمار هرس وـلتو هـپ وـنوکاوځ يـياکیرما د وـتمچ اوـخ هـل وـنوداوېه ېـنلوټ يـياپورا د ېـچ ،هـچک هدوـجوم وتـسرم)يـيایتخمرپ( ؟يو هرـیم هـب ېـک يـکنولتار هـپ ،يږـېک هدــحتم د ،يوــک یــلچیپ ېنتــښوپ هــغد ېــچ ،هــخڅ وــنولمال يــصا وــغه هــل د ېدــناب ونوتــسایس ودــنوړا ېروــپ ناتــسناغفا هــپ وا اــیتدنګرڅان وــنکاټ د وــتالایا ېـچ هـخڅ ریـسم هـغه هـل ،ېدـناړو وـنکاټ رـت.يد ېزـېغا رـییغت يلاـتحا تـلود يلاوــګنرڅ د نوــلدب ریــسم د تــلود ندــیابوج د ،ېړــک هروــغ ېــی تــلود پــمرټ د يـیلاپ وا يسایـس هرـتایز وـتالایا هدـحتم د وـخ.يو ېدوـجوم ېوایتنوـش ،هړا هـپ ،لدـېک هـت ګـنڅ ړپـشب اکـیرما د ېـچ ،يوـکرو یرادرـخ يـکنوراڅ يـکنووړوج د ،لاــهمرپ ۍرشمــسلو د اــمابوا د.يو هرس ماــپ هــپ هــت وــطیارش وا تــخو يياــښ ندـیابوج ،هـګوت هـپ لایتـسرم د رشمـسلو د ېـک هراـچ هـپ ېـنوړوج ۍـسیلاپ ۍـنرهب .وو يوــلپ ودــېک يــنچوک د تــیرومام وــټان د ېــک ناتــسناغفا هــپ هدــیرب هرــېډ رــت د هــګوت همیقتــسمریغ وا همیقتــسم هــپ ېــسیهار لاک.ز ۱۹۷۹ هــل تالاــیا هدــحتم ېرال هـل ناتـسکاپ د وـتالایا هدـحتم. 1 هد هلېکـښ ېـک هړـګج وا هړخـش هـپ ناتـسناغفا د ېدــناړو رــپ وــنوکاوځ يوروــش د لاک.ز ۱۹۸۰ رــپ وــڅرت ېــچ ،هتــسورو راک رــت يوروــش ېــک هــلیاپ هــپ وا يړــک رــبارب تازــیهجت وا ېلــسو ړو اــیتړا د وــنیدهاجم هـپ ېـنرلماپ ېـلپخ د واړـت هـپ داوـېه هـغد د ،هړوـخو هـتام ېـک ناتـسناغفا هـپ داـحتا ړـتالم ينرـهب هـل اـنعم هـلوټ هـپ ناـناغفا هـګوت ېد هـپ ؛هلتـسوار ېـلاومک ېـک هـچک ،وـش لـمال وړـګج وـینروک ېدیدـش ېرود ېوـی د ،اـخ هـغد.لوـش هـخرب ېـب هـخڅ یـکاوروز وـی ،وـنابلاط وا ،وـش وـباک هرس ودېـسر ېـک کاو هـپ وـنابلاط د ېزاوـی ېـچ وـلپخ هـل ،تالاـیا هدـحتم.هواـځرګو یتـسانیاځ وړـګج وراـبودنب ېـب د تـیمکاح مـظن زـینلوټ یوـن وـی ویتـسورو هـل لاک.ز ۲۰۰۱ د هرس وـنیدحتم وـلاویړن وا يـياپورا ېـی زـکارم يراـښ روـن وا لـباک ېـچ ،ېـک لاـح ېـساد هـپ ،هوـینو ېدـنال سال رـت .لوـسرو هـت تاـبث هړګج ناتسناغفا د ،تسایس اکیرما د هـت ېـڅه ېد اـیب لـځ وـی تالاـیا هدـحتم ېـچ ،يراکـښ ېـساد ېـچ ،هـیاځ هـغه هـل يـياپورا د واړـت هـپ ېمیـس وا داوـېه هـغد د ،يدږـېرپ ناتـسناغفا ېـچ ،يرـل اـیتلاوېل هدــحتم د واړــت هــپ ېلوــس د اــیآ:يد ېــحرطم ېنتــښوپ واړــت هــپ نوــګربغ يسایــس مږﯧﻫﻮﭘ ﻪﻧ ﻒﻟﺎﺨﻣ ﮏﻠﮐ ﻒﻟﺎﺨﻣ ﻪڅ ﻮﯾ ﻖﻓاﻮﻣ ﻪڅ ﻮﯾ ﻖﻓاﻮﻣ ﮏﻠﮐ یرولدېل وکلخ د اکیرما د واړت هپ نوتش يځوپ د ېک ناتسناغفا هپ ١٥ ٣ ٧ ٠ ١٠ ٣٠ ٢٠ ٣٠ ٤٦ ٤٠ ٥٠ يياکیرما د هخڅ ناتسناغفا هل ېسات ایآ هک وا تسای يولپ ولتو د ونوکاوځ ؟تسای فلاخم هرسرو ،لـیدعت د ویـسیلاپ د ،هراـپل وـیډنواګ د ناتـسناغفا د وـڅرت ،هد هـڅه هـکاولپخ هوـی ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف د اد ؟يد هـڅ ېناګویرانـس يلاـتحا يـکنولتار ودـېک يسالرـب د ېـک همیـس هـپ ناتـسناغفا د:هژورـپ ېروـپ يژیتارـس رـت اـیتدنګرڅان هـل.1 لکـیل اوـخ هـل ناراـش روـمیت رـټکاډ و زـنیکټاو وـیرډنا د ېـچ ،هد هـخرب هوـی ۍړـل هـغد د ،زـیډنل هـغد ۍـسیلاپ د.يـینو ېدـنال ثـحب رـت وا نـیودت ېناګویرانـس هـترو هراـپل اـیتړا ېزـیخړا رـه ېوـی ځـنمرت وـکنووړوج يـیلاپ وـینرهب يـياپورا د وا ،ړـلمون ړپـشب وـنوزیډنل د ۍـسیلاپ د.يـینو ېدـنال ثـحب رـت ،ېـلیاپ ورـخ ېلوـس د ناتـسناغفا د وا وـلتو د اکـیرما د ،واړـت هـپ وـنګنن د وـناکیرش يـصا د رـهب وا هـنند هـپ ناتـسناغفا د وا ېـټګ ېکیژیتارـس ،ورازـبا ودوـجوم د ۍـسیلاپ د وـڅرت ،یوـش https://afghanistan.fes.de/publications:يش یـلوک هـسالرت ېـک سردا ېدـنال هـپ .ئروګو سردا https://www.charleskochinstitute.org/news/new-poll-3-in-4-americans-want-troops-home-from-afghanistan-iraq-favor-less-defense-spending-less-military-engagement-abroad د.2 .یکنولتار تکراشم وا ۍراکمه د ېنلوټ يياپورا د وا اکیرما د:ېکیړا اوخ اه کیتنالتا رت وا ناتسناغفا.5

هـپ.هد ېوـش هـلدب هـنیچرس هوـی رـپ ېـجنال د ځـنمرت وـنیدحتم يـياپورا وا وـتالایا ،هتـسورو ناـعا رـت کـیل هړـکوه د ېـټېن ۲۹ د يرورـف د ېـچ ،ېـک لاـح ېـساد هـتځنمار»هـترپ لـب وـی هـل وا ګـنڅرت لـب وـی د« هـښرک هزـیلوټ ځـنمرت وړـغ د وـټان د هروـشم هـن د هرس یود هـل ېـک هـخرب ېد هـپ وـکوراچ يـياپورا وروـن وا يـنمرج ،هوـش هـپ وـنولک وروـلڅ د ېـچ کاکـطصا هـغه – هدوـښو يـښوخان هـلپخ هړا هـپ ودـېک د ېـچ ،يراکـښ ېـساد.هـلدنومو اـیتخارپ هـتایز هرـېډ اوـخ اـه ناتـسناغفا رـت نا هدوـم اکـیرما د ېـچ ،يرـلو نوتـش ېنتـښوپ ېـمک هـب هړا ېد هـپ ځـنمرت وـکاوراچ يـياکیرما د ،هرس هرس وـیلیهان د وـټان د.يش مـه لـمال ګتاـش د ېـنلوټ يـياپورا د هـب ګتاـش .هد هدـنګرڅ اـیتلړت نامزاـس هـغد د ېروـپ رـچ وا وواـنبرېز يـتینما هـپ وـتالایا هدـحتم رېمــش وــی ؛يد ېړوــل ېراــنړک رــت وــڅه وــکیتامولپید د وــتالایا هدــحتم د ېــکوین ېړـکوه ېوـی د ټاکوـچ زـیی همیـس د ېـچ ،يودـنګرڅ هنـښېدنا هړا ېد هـپ ناکـیرش نــیب هــل ېــچ ،يوــش هرسرــت يد هــن تاــمادقا رــېډ ،واړــت هــپ تیمــسر وا داــقعنا د د تالاــیا هدــحتم ېــچ ېــک لاــح ېــساد هــپ.يو یرــګلم هرس ورــخ يناــغفالا ېــک هــخرب هــپ ړــتالم د ورــخ ومیقتــسم د ځــنمرت وــنابلاط وا تــلود ناتــسناغفا بوــتیړګځنم د ېــک همیــس هــلوټ هــپ ،راــپ هــپ ولتاــس وا وــلوک هــتځنمار د کرــحت د رېمــش وــی وا ناتــسناغفا د ،هــنرلماپ هــلپخ وا ،ید ناوــېرګ وا سال هرس ۍــسامولپید وزـیی همیـس هـل وـخ ،هد ېـلوړا هـت ورـخ وزـیخړا وـېرد ځـنمرت وـنوداوېه وـیډنواګ هـخرب هـپ وـلوک یاـځ وـی د وـنوداوېه يـياپورا ویودنتـسرم وا وـکیرش د هرس وـنوداوېه همیـس زار څـېه ېـک هـخرب ېد هـپ ېروـپ هـسوارت وا – ید یړـک راک مـک رـېډ ېـک ېـچ ،يـیو وـکاوراچ يـياکیرما رېمـش وـی.يوـش هرسرـت يد هـن ېرـتا ېرـخ ېزـیی هـپ ،ېزنوتـس ېـکیتامولپید هرس)نارـیا وا نـیچ ،ېیـسور هـکل( وـناکیرش وـلاویړن هـل وـخ ،يړـک کـیرحت ېـڅه ېزـیی همیـس تالاـیا هدـحتم مـه هـڅ هـک ،ید اـنعم ېد .يړـک تـیریدم ېـی هـګوت همـس هـپ ېـچ یـلوک يش هـن ېـک وـطیارش وینـسوا هـپ د ،وـکاوراچ يمـسر تـینما يـم وا ځوـپ د وـتالایا هدـحتم د ،ېـک وـینوا ویتـسورو هـپ ېدـناړو هـپ وـنودنګرڅ د وناراکاـس يسایـس د پـمارټ د هړا هـپ ۍـسیلاپ د ناتـسناغفا هـل داوـېه هـغد د واړـت هـپ ناتـسناغفا د ،ېـنودنګرڅ ېزـیلوټ هـغد.ید یړـک ګتاـش هـغد ېـچ ،ید یودنراکـښ تـفلاخم يـخاد د هـنند هـپ تـلود اکـیرما د هرس ۍـسیلاپ ېوـی رـت اکـیرما ېـچ ،لاـهم هـغه ؛وـش لدوـښو مـه ېـک تـشایم هـپ تـسګا د هـڅ وـی وـنابلاط د هـخڅ وـناخیدنب رېمـش وـی هـل ناتـسناغفا د ېـچ ،هړوار راـشف ېدوـم هـپ ولتاـس د یوـغه د ېـک دـنب هـپ تـخو هـترو هـپ وا ،يش يشوـخ ناـیدنب رېمـش ېـچ ،ېدـناړو هـپ ګتاـش کـټچ ېـساد د ،راـشف ځوـپ اکـیرما د.لوـک یرـګیبال واړـت ېـک هـخرب ېد هـپ ،يو ېـک هـمت هـپ لـصف وا لـح د ېرال هـل ورـخ د یـلوک يش هـن وـلوین ېـک ماـپ هـپ هـل وـلیاپ وـنکاټ د ېتـشایم رـمون د ېـچ ،ييـښ کـیمانیډ ېـساد ،هراـچ هـغد ېـچ ،يراکـښ ېـساد هـګنرادمه.يش ېـتاپ لاـح لـپخ رـپ يياـښ ،هـترپ ېـک ۍـسیلاپ هـپ ېیروـس د وـتالایا هدـحتم د ېـچ ،ید هـترو هرس کـیمانیډ هـغه هـل يسایـس ېـچ ،روـنام ېـساد ؛يش لـمال روـنام يسایـس نـلکوڅ د وا هوـش هدـنګرڅ هـل ېـی رواـب وـناکیرش وزـیی همیـس د ،ېړـک ېـلچیپ ېـسپ ال ېـڅه ېـکیتامولپید وا .وـش لـمال وـیډوډګ د ېـک تـیعضو هـپ ېمیـس د وا لړوـی هـځنم لـمال ورـخ وا ثـحب د واړـت هـپ ناتـسناغفا د ېـک نټګنـشاو هـپ ،هـنوکیمانیډ هـغد يـځوپ د اـیآ«:يږـېک هـتځنمار هرس ماـپ هـپ هـت ېنتـښوپ ېزیټـسنب ېوـی وا ید یوـش ۍـسیلاپ د وا ېـنتک يسایـس د ،هنتـښوپ هـغد« ؟هد اـنعم هـپ رـفص د ،رـفص وـنوکاوځ تـسایس ينرـهب د وـتالایا هدـحتم د ېـچ ،ېـک لاـح ېـساد هـپ ؛يوـسکعنم هـچک .يـڼګ رـبارب هرس وـلیاپ هـل ماود د ېړـګج د ،لـتو یـنړیب د وـنوکاوځ د ،ېرـېڅ ؟ېک اوه هپ وټان ېزـیخړا ېوـی هـغه يژیتارـس وـتالایا هدـحتم د واړـت هـپ ودېـسر د هـت ورـخ ېلوـس د د وـټان د ېـکلب ،وـلتو وـنوکاوځ يـياکیرما د ېزاوـی هـن ېـچ ،هو هلماـش هـت اـیتنمژ هدــحتم د ،هراــچ هــغد هــتبلا – هو هلماــش ولتــسیا وــنوکاوځ د وــنوداوېه وړــغ وــلوټ تکراشم تیرومام څوغ د وټان د – ونوکاوځ يياپورا وا يياکیرما د ٩٠٠٠ ٨٠٠٠ ﻲﻨﻣﺮﺟ ﺎﯿﻧﺎﺘﯾﺮﺑ ﺎﯿﻟﺎﺘﯾا نﺎﺘﺴﺟﺮﮔ ﺎﯿﻧﺎﻣور ﻪﯿﮐﺮﺗ ﺪﻨﻟﻮﭘ لﺎګﺗﺮﭘ ﺖﯾرﻮﻬﻤﺟ ﮏﭼ د ﺎﯿﻧﺎﭙﺳا تﻻﺎﯾا هﺪﺤﺘﻣ ﻮﺗﺎﻧ:ﻪﻨﯿﭼﴎ ٧٠٠٠ ٦٠٠٠ ٥٠٠٠ ٤٠٠٠ ٣٠٠٠ ٢٠٠٠ ١٠٠٠ ٠ -٠٥-١٠-١٢-٠٥ -٠٧ -٠١-٠٥ -٠٦ -١٢-٠٢ -٠٦ -٠٢ -٠٦ ١٥ ٠١٥ ٠١٥ ٠١٦ ٠١٦ ٠١٧ ٠١٧ ٠١٨ ٠١٨ ٠١٩ ٠١٩ ٠٢٠ ٠٢٠ ٢٠ ٢ ٢ ٢ ٢ ٢ ٢ ٢ ٢ ٢ ٢ ٢ ٢ .یکنولتار تکراشم وا ۍراکمه د ېنلوټ يياپورا د وا اکیرما د:ېکیړا اوخ اه کیتنالتا رت وا ناتسناغفا.6

يـتینما د ،يد يراـس ېـب ېـچ ځـنمرت وـنیدحتم د وـټان د نا ،هـترپ وواـنبرېز وا ایتلېکـښ هـل وـتالایا هدـحتم د ېـچ ،یړـک فارـعا وـکاوراچ يـياپورا وـڅ ،هرس هرس ۍـلیهان هـل ،هـترپ نوتـش هـل وـتالایا هدـحتم د ېـچ ،يرـل هړـکوه هرس ېـک هـخرب ېد هـپ وـکاوراچ يـياکیرما وا يـياپورا.يـځ هـځنم هـل هـګوت هـکانزېغا هـپ ایتنوـش وـلوک وـتمچ وتـسرم هراـشا هـترو اوـخ هـل وـکاوراچ يـياپورا رېمـش وـی د ېـک ویتـسورو ېد هـپ ېـچ ،»ایتلـشاپ« يسایـس ينروـک د هړا هـپ ناتـسناغفا د.يد ړو وـلنم هـن د ریـسم يـځوپ يتاـپلت وـی د ،يش یـلوک مـه راعـش»هـترپ لـب وـی هـل وا یاـځوی هرس لـب وـی هـل« د.يو هـترو هرس وتـسرم يـتینما وینـسوا د ېـچ ،يرـل راګـنیټ ماود هـن رـپ هـڅ ېـساد د ېزاوـی ،ېوـش ېـچ ،يراکـښ ېـساد ،يړـکو تـکرح هـتخم هرس ګتاـش ړپـشب وـی هـپ ېـچ ،يړـکو هړـکېرپ تالاـیا هدـحتم هـک ،مـه ال.يش لـمال ۍـنیبدب د ېـک ومیـس رېمـش وـی هـپ اـپورا .هتـش هـنولیدب لوـمعم ږـل ،هراـپل راک هـغد د ۍنـسر ېزینلوټ د رشمـسلو وـتالایا هدـحتم د هـک نا ،يوـک کرد هـن تـسایس وـتالایا هدـحتم د هـګوت هـپ يـیلاپ وـلتو ړپـشب د ېـچ ،يوـنالعا هراکـښ هـپ مـه تـلود ناتـسناغفا د د وـنولیدب وروـن د ،هراـپل وتـسرم د ۍرـم هـپ وـتالایا هدـحتم د ،ځـنمرت ورـېڅ يسایـس وا وـکاوراچ د لـباک د ،تـخو هـترو هـپ.يورداـص ،هرس زـیدناړو هـغدمه هـپ ېـیمالعا ېـکلب ،هـن هړا هـپ ېـنوزرا د اـیتلاوېل د یوـغه د هـخوم هـپ ولتاـس د ېـچک ېنـسوا د وتـسرم د وا ېـنړېڅ واړـت هـپ وـټان د ،هـنوثحب هـغد.يږـېک هـنوثحب ږـل ،ېـک هـخرب هـپ وـلړېڅ ورـخ ېلوـس د ،يش یـلوک ېـچ ،هد هدـنږېز اـیتنمډاډان د واړـت هـپ وـتامادقا وـکنولتار د وـتالایا هدـحتم د ،تـیلاعف هـغد.يد واړـت هـپ وـلوګنیټ د وـکیړا د هرس وـنوداوېه ېمیـس د .يو هړا هـپ يلاوـګنرڅ د نوـګربغ د وروـل وړاود د ېړـګج د وا وا اکـیرما د ،هـڼب هراکـښ هـپ ،يش یـلوک لدـېمک وـنوکاوځ يـځوپ د لـیپ يلاوـمک د ۍړـل د لـیومت يلاـم د ونایودنتـسرم وـځیدیول وروـن هـترو د ېـک)وـکیړا اوـخ اـه کـیتنالتا رـت( ناتـسناغفا هـپ وـخ ،يو هــلای هدــیا هــپ زار ادــمه ،ویرانــس هــغد.هــترپ ېزــېغا يــفنم يــتینما د ځـنمرت وـناکیرش د هـغه د ېـک وـټان هـپ وا وـتالایا هدـحتم د ،هـګوت .يش لماـش هـت نـیودت ویژیتارـس وډـګ وا ېروـشم اـس هړــکېرپ يياــښ هــباترشم يسایــس وــتالایا هدــحتم د:ریــسم سوــکعمƒ اــیتنمژ هــل ګتاــش د وــنوکاوځ د هــخڅ ناتــسناغفا هــل ېــچ ،يړــکو د وــنابلاط د ېــک ناتــسناغفا هــپ ېــی لــمال وا ،يړــکو هډډ هــخڅ د هرس وــلډ ورالدــنوت وروــن اــی هدــعاقلا هــل اــی وا ماود يلاوــخیرتوات د هــګوت هدــنکېرپ هــپ ،هراــچ هــغد.ييــښو ماود وــکیړا د ېــلډ هــغد د هـګوت هزیټـسنب هـپ وـنابلاط ېـچ ،ټاکوـچ ینـسوا ورـخ د ېلوـس لـخاد ېـکپ راـپ هـپ اـیتنمډاډ د هـخڅ وـلتو کـټچ د وـنوکاوځ وـینرهب ،هراـپل ماود د ېړـګج د ،تـلود ناـغفا ،ېـک هـلیاپ هـپ.يوډـنځو ،يش ۍنـسوا د وتـسرم يـيایتخمرپ وا يـتینما د اوـخ هـل اکـیرما وا وـټان د ،هد هــن هــتوج ال.يړــکو هنتــښوغ هــب هراــپل ولتاــس وا ماود د ېــچک وـیړمول هـپ لاک ناور د ،نـیدحتم وـټان د وا نایودنتـسرم يـياپورا ېـچ ،هتـسورو ودـېخماخم رـت هرس ویرانـس هـل ګتاـش د وـنوکاوځ د ېـک ېنتـښوغ ېـچک ېړوـل د وتـسرم وروـن اـی يـتینما د اـی ګتاـش هـغد ۍړـمول کډ وـعجاف هـل ،يش یـلوک ګتاـش لوډ هـغد.ييـښ نوـګربغ يـ ياپورا ېـ ی هـ لما هـ ل ېـ چ ،يـ مومو تروـص هـ ب هتـ سورو ویرانـ س وــخارپ رــت ېړــګج ينروــک ناتــسناغفا د هدــیرب هرــېډ رــت هــنوداوېه .يشار ېدــنال وزــېغا ېناګویرانس هنکمم هراپل ولتو د وتالایا هدحتم د هــت وــطیارش وــغه ،تالاــیا هدــحتم:»هد اــنعم هــپ رــفص د رــفص«ƒ ېـک هړـګج ناتـسناغفا اـی زـیم هـپ ورـخ د ېـچ ،هـترپ ېـنرلماپ هـل هـت هـباتیلپ وـطیارش ېړـکوه ېـلپخ د هرس وـنابلاط هـل ،يرـل نوتـش لکـټا ېـخم هـل ېـک کـیل هړـکوه هـپ ېـحود د ېـنعی ؛يوـکرو ماود رـت لاک.ز ۲۰۲۱ د اـی يـم د( لـتو ړپـشب ېـخم هـل شـېولاهم ېوـش ړا مـه هـنوکاوځ وـټان د ،ټـسنب رـپ ویرانـس هـغد د.) ېروـپ يـيامین يـتینما اـپورا د يياـښ ېـک هـلیاپ هـپ ېـچ ،يړـکو ګتاـش ېـچ ،يد يلاـم يـتینما د.يشار ېدـنال ېـنراڅ هرـک رـت ېتـسرم يـيایتخمرپ وا يــځوپ اکــیرما د ېــک ناتــسناغفا هــپ ،هرس وــچک هړوــل هــپ وتــسرم ،ېــک ټاکوــچ هــپ ویرانــس هــغد د ،هرس ماــپ هــپ هــت دیلاــش روــضح ېـنیودناړو ېبـساحم وا ودـېمکار د ېـجدوب ينرـهب د ،تـلود ناـغفا نایودنتــسرم روــن ېــچ ،ېــک لاــح ېــساد هــپ.يرــلو اــیتړا هــب هــت وتـ سرم د هـ چک ۍنـ سوا هـ پ هـ جدوب هـ غد ېـ چ ،يړـ کو هـ نمژ يياـ ښ د ېـ چ ،هد ېرـیل هراـچ هـغد وـخ ،يتاـسو ،ېدـ ناړو هـپ ودـ ېټیټار د هــپ ودــېډنځ اــی ودــېمک د وتــسرم يــتینما د وــتالایا هدــحتم اکــیرما ودـېمک د وتـسرم د.يړـک هـکډ اـخ یوـش هـتځنمار ،ېـک تروـص هـل ،ۍړـل رـپ اـضف يـتینما وا ېړـګج د ،يش یـلوک ،رـیهب لوډ هـغد .يرـلو ېـک رـب وا رـل هـپ داوـېه د ېـلیاپ ېـکډ ېـعجاف ویتــسورو وــلپخ هــل تالاــیا هدــحتم:»هړــکرو ېرال هــل ېړــکرو د«ƒ رـپ)تـلود ناـغفا الاـتحا وا( وـنابلاط د هـخڅ ورـېترس ویوـش ېـتاپ هـخرب هـپ ګـتخمرپ د ېـسورپ د ېلوـس د وـڅرت ،يـخا هـټګ ېدـناړو يـځوپ ،هتـسورو هـغه رـت ېزاوـی هراـچ هـغد.يـخاو راک ېرـت ېـک ودېــسر هــت یاــپ د ېړــګج د يروــل هړاود ېــچ ،يوــک يــياهن لــتو ،ېـک ویرانـس هـغد هـپ.يږېـسرو هـت ېړـکوه يسایـس ېوـی راـپ هـپ .یکنولتار تکراشم وا ۍراکمه د ېنلوټ يياپورا د وا اکیرما د:ېکیړا اوخ اه کیتنالتا رت وا ناتسناغفا.7

هـپ هـچک ګوـلایډ يـځنملپخ وـټان د ،هـترپ ډـنځ هـل دـیاب تالاـیا هدـحتمƒ هراــپل ېړــګج وا ېلوــس د ېــک ناتــسناغفا هــپ وا ،يړــک هــتایز هــچک هړوــل هـت ونـښېدنا وا وـټګ وـنیدحتم وـلپخ د ېـک هراـنړک هکیژیتارـس هـلپخ هـپ .يړـکو ماـپ حرــطم ېنتــښوغ وا تاــعقوت هناــښور هړا هــپ هــڅ هــغه د وــتالایا هدــحتمƒ وا نــیدحتم رــهب ټاکوــچ هــل وــټان د هــکل( ناکــیرش لاوــیړن ېــچ ،يړــک هـپ ولدینـشزېغا د رـیهب ېلوـس وا تـلود ناـغفا رـپ ،يش یـلوک)نایودنتـسرم نوتـش مرـها راـشف د مـه اـیب ېـچ ېـک لاـح ېـساد هـپ ؛يش یـلوک واړـت هدحتم د.ۍـسیلاپ ترـجاهم د نا ،ۍراکـمه يـتینما ،ېواـیتنمژ هـکل ،يرـلو هـپ ېـچ ،یړـکرو ناکـما اد هـت وـناکیرش وـلاویړن وروـن ،ۍـسیلاپ وـتالایا ېــچ ،يرــلو ځــیرد دــنګرڅان مــه ال وا ينیــښک ېد ېــک»ۍــکوڅ هتاــش« .يش حاـصا هرس مادـقا هـپ هرس وـنیدحتم ېدږـن هـل ،يش یـلوک هراـچ هـغد هنوزیدناړو رـت ېـی تـلود وـتالایا هدـحتم د ېـچ هـترپ ېراـنړک ېـغه هـل ۍـسیلاپ دƒ هدـحتم هـپ ېـچ ،ېـکخم هـغه رـت هـنوداوېه يـياپورا ،يـین ېدـنال سال ېد ،يږــېک هــتځنمار رــییغت موــک ېــک هــلیاپ هــپ نوــلدب يسایــس د وــتالایا ځـیرد کاوـلپخ وـی هړا هـپ ناتـسناغفا د لوډ لاـیډیا هـپ ېـچ ،يرـل اـیتړا هـت هـپ رژ رـېډ ونایودنتـسرم يـياپورا روـن وا وـنوداوېه يړـغ وـټان د.يړـک لـپخ میـسرت ېواـیتنمژ وا ېراـنړک ېـلاهمځنم وا ېـلاهمډنل لـپخ ېـک هـخرب ېد .يش لـمال اـیتنمډاډ ېـتایز د تـلود ناـغفا د هـب هراـچ هـغد ېـچ ،يړـک وا یړــګناځ وتــسرم يــتینما د دــیاب هــنوداوېه يــياپورا ړــتالم ناتــسناغفا دƒ هـترپ روـضح يـځوپ هـل ېـک داوـېه هـغد هـپ وا ،يرـلو هـنوځیرد يـټوم وـی »هـترپ لـب وـی هـل وا ګـنڅرت لـب وـی« د هړا هـپ وتـسرم يتروـشم وا يلاـم د .يړـک هناـښور ېـلیاپ راعـش dougg/ هنوکاوځ يياکیرما ېک ناتسناغفا هپ ټسنب تربیا شیرډیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د هــخڅ وــنورپخ زار رــه هــل اوــخ هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د .يرــل هــن زاوــج هنتــسیخا هــټګ هزیرګادوــس ترــیا شــیرډیرف د ېــیرظن ېوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن ېکنووــسکعنم يروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د يوـینخم هـپ وړخـش د وا ،ید یـکنوړېڅ وـی واړـت هـپ وروـلدیل د ېړـګج وا ېلوـس د ناتـسناغفا د ،زـنیکټاو وـیرډنا يرـب ،ونونامزاـس وـنوتلم ورـګلم هـل ېـک ناتـسناغفا هـپ ،ېـکخم ېد رـت هـغه.ید لېکـښ هـګوت هروژ هـپ ېـک .ید یړـک راک هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ د هـګنرادمه وا وـتالایا هدـحتم ،وـنلوټ ناتـسناغفا د ېـکخم ېد رـت وا ،ید داتـسا ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما ناـغفا هـپ ،ناراـش روـمیت رـټکاډ .و یکنونـش ښـکخم ېـلډ ېـلاویړن نارـحب د ېـک هـخرب هـپ :هړا هپ ونوروځنا د ۍتښپ د رـم هـییارجا ناتـسناغفا د ،يـنم يـمومع وـټان د گربنتلوتـس سـنیج ،رپـسیا کراـم رـیزو عاـفد وـتالایا هدـحتم د ېــک لــباک هــپ هــتېڼ هــم ۲۹ رــپ يرورــف د لاک ۲۰۲۰ د ېــچ ،یــنغ فرشا رشمــسلو وا هــللادبع هــللادبع رــټکاډ .وو يوـش لوـټار هرس هراـپل ېتـسان يرـخوی لیعامسا دمحم:روځنا .یکنولتار تکراشم وا ۍراکمه د ېنلوټ يياپورا د وا اکیرما د:ېکیړا اوخ اه کیتنالتا رت وا ناتسناغفا.8

زېډنل ۍسیلاپ د د ېک ناتسناغفا هپ هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ هل ایتلېکښ اپورا نوډګ هرادماود وا ،مزیتامګارپ ،ایتدنګرڅان ناراش رومېت ،زنېکټاو ویرډنا

شـېولاهم هـل اد.يـین ېدـنال ثـحب رـت ایتلېکـښ اـپورا د هرس ناتـسناغفا هـل هتـسورو ېـغه هـل وا ېـک لاک.ز ۲۰۲۱ هـپ زـیډنل ۍـسیلاپ د هـغد يـکنولتار هـپ هـب هـګنرڅ ېـچ اد وا ېزـېغا ېـی وـټګ رـپ اـپورا د وا لـتو وـنایځوپ يـياکیرما د هـخڅ ناتـسناغفا هـل ېـک لاک.ز ۲۰۲۱ هـپ مـس هرس هـپ وزنوتـس ېـنوړوج ناـپ د هـګنرادمه وا ورـخ ېلوـس ناـغفا د اد.يـین ېدـنال ېـنړېڅ رـت ،يړـک دودـحم يواروـغ ۍـسیلاپ د اـپورا د ېـک اکـیرما د هـنامیپ هـیول هـپ هـنوداوېه يـياپورا ېـچ ېـک لاـح ېـساد هـپ ،يړـېڅ هـنوډنخ هوـقلااب ېدـناړو رـپ ځـیرد ينـسوا د ېـنلوټ يـياپورا د هړا هراـپل ونـښېدنا يـتینما وـلاهمدږوا اـپورا د ناتـسناغفا هـتابثاب.يړاوـغ یـلاودنګرڅ هړا هـپ ۍـسیلاپ ېـکنودېخارپ ېزـیخړا وـی د وـنوتلایا ودـحتم .يد ېوـش ېدـناړو ېنتـښراپس هراـپل ګـت هـت خـم د ېـک يـکنولتار هـپ وا ید يتاـیح اـپورا د)ایتنوـش وـلتو ړپـشب د ېروـپ ېتـشایم ېـم رـت لاک.ز ۲۰۲۱ د وا( هـب لدـېمکار يوــن د ېــنلوټ يــياپورا د هــتلد ؟يرــلو یــنعم هــڅ هراــپل وتــسرم یــتینما وــکنولتار يـياپورا یرـېډ ،هـګوت هـپ ېـلیاپ د.هتـشن تـحاضو ړو اـیتړا د هړا هـپ ایتلېکـښ د لـیدب لــیپ لوــځرګار هــترېب وــلاوډک ناــغفا د هدــیرب رــت ایتنوــش د ېــچ يړاوــغ هــنوداوېه .هد هړوـل اروـخ رـېڅ هـپ وړـګج د وـنولک ورـېت د هـکل هـچک يلاوـخیرتوات د وـخ ،يړـک يماــسا ناتــسناغفا د هــنوړوج ناــپ ودېلېکــښ د اــپورا د هراــپل ناتــسناغفا د اـیب.يرـل هړا ېروـپ ېـلیاپ هـپ ورـخ ېلوـس د ځـنمرت وزاتـسا د وـنابلاط وا تـیروهمج يـیلاپ ېـکنولتار هـپ ېـچ يش یـلوک هـنوځیرد يـياپورا هړا هـپ ورـخ ېلوـس د مـه .يرــلو ېزــېغا ېــلاهمدږوا ېــک هــنوړوج ېـچ يد ېـک هنـښېدنا ېد هـپ هـنوتموکح يـياپورا یرـېډ وا هـنلوټ يـياپورا هـلپخپ یود د ېدــناړو رــپ ناتــسناغفا د هــب هرس ودــېمکار هــل وــنوځوپ وــټان وا يــياکیرما د ناـیاپورا وا ناـناغفا یرـېډ هـکځ وـن ؛يړـک هروـغ دودـح وا هـڼب لوډ موـک ۍـسیلاپ وا ېواـیتړا وـڅرت ،»يړـکرو باوـځ هـت ېنتـښوپ ېد« يړاوـغ اـپورا هـل ېـچ هتـش يــکنووړوج يــیلاپ يــياپورا ېــک تــقیقح هــپ.يش هناــښور وا هــښن هــپ ېــنوګنن ېتـسرم هرادـماود هـل کاوـځ يـځوپ د وـتالایا هدـحتم اکـیرما د:يد حـضاو اروـخ اـی وا نوتـش يـځوپ لـپخ ېـک لـمع هـپ ېـچ یـلوک يش هـن هـنوتموکح یود د هـترپ ونوځوپ وـټان د وا هـنوتموکح يـکنووکرو هنپـسب يـياپورا.يړـکرو ماود هـت وتـسرم مـه تدـش ېړـګج د ،يـکنولتار ېړـګج ناـغفا د ېـچ يراکـښ ېـساد هـنوتلود يړـتالم ېـچ ېد هـل ېـکخم وا يړاـجړوج يسایـس هـګنرادمه وا وـنولماع هوـقلااب يلاوـتایز ناـغفا يـکنولتار د ،يش خـم هرس ښاوـګ هـل ېـک ړـتالم وا ایتلېکـښ هـلاهمدږوا هـپ .يړاوـغ تـحاضو هړا هـپ بـیکرت د تـموکح اکــیرما د ېــک ویتــسورو هــپ لاک.ز ۲۰۰۱ د وــنوداوېه يــياپورا وا ېــنلوټ يــياپورا تاـبث هـپ ېـنلوټ وا تـموکح ناـغفا د هتـسورو ېـلخادم هـل وـټان وا وـنوتلایا ودـحتم اـپورا د هرس ناتـسناغفا هـل ېـچ ېـک لاـح ېـساد هـپ ۱ هد ېړـک هتـسرم ړو ماـپ د ېـک لاک.ز ۱۹۳۰ هـپ ،هـګوت هـپ ېـګلېب د ؛يـځرګ هـت ېرود هتـسورو رامعتـسا هـل ایتلېکـښ اکـیرما د لوډ يساـسا هـپ ېـکیړا ېرصاـعم ،لور يـنمرج د ېـک هـنوغرایب هـپ ېـک اوـخ ېد هـپ ار هـخڅ لاک.ز ۲۰۰۱ هـل.يد ېوـش فـیرعت يروـل هـل وـنوتلایا ودـحتم يـځوپ ېـلپخ وـنوداوېه وړـغ وـټان د ېـک څرـت هـپ راګـنیټ د وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د هــپ وــخ.) يد يــتو هرس جــیردت هــپ ېــچ اد اــی( يد ېلتاــس هرادــماود ۍراکــمه يلدېتـښت ېړـګج هـل ېـچ نوډـګ هـپ وـلاوډک ناـغفا د ېـک وـنولک.ز ۲۰۱۵ وا ۲۰۱۴ وـنوداوېه يـياپورا یرـېډ ،وـش هـتروپار ېړـګج هـل ېیروـس د نارـحب وـلاوډک د ،وو تاـبث ناتـسناغفا د ېـچ يش لـنمو اوـخ هـل یود د وـڅرت هدوـلرد اـیتړا هـت تـعانق ږـل .ید هـټګ هـپ یود د هنوړوج نالپ ځنمرت ایتدنګرڅان د:هنوګنن اپورا د ېک ناتسناغفا هپ ذوـفن کـیتامولپېډ وا نوتـش يـځوپ اکـیرما د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـچ اد ،لاهمـسوا ال هـسورپ ېوـش لـیپ هزاـت ېلوـس ناـغفا د وا يرـل ناـیم روـل رـپ ایتلېکـښ هـن د روـن ماود هړـګج هـچک هـپ داوـېه د ېـچ ېـساد ؛يوـک هـبرجت هنوـښاوګ وا ړود وړا هـخمد هـک.يد ناوـېرګ وا سال هرس ونتـښوپ ورـېډ هـل يـکنووړوج يـیلاپ يـياپورا وا يرـل هـب هـڼب ،يړـک هـتځنمار یړاـجړوج يسایـس ېدـناړو رـپ ېړـګج د ېرـخ ېلوـس د يړـک هروـغ لور لوډ موـک ېـک مـظن يسایـس يوـن هـپ هـب ناـبلاط ،يو لوډ موـک ېـی ودـېمکار هـل ځوـپ د ؟يرـلو یـنعم هـڅ هراـپل ېـنوګناپ وا وتـسرم يـياپورا د هـب اد وا ایتلېکـښ وا نوتـش د وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د ېـک تروـص هـپ ایتنوـش د هتـسورو د ،ېناګویرانـس يلاـتحا هراـپل وـیډنواګ ناتـسناغفا د ېـچ هد هـڅه هـکاولپخ) FES( ټـسنب-تربېا–شیرډیرف د هژورـپ»؟يد موـک هـنوډنخ هراـپل وناګویرانـس وـکنوټګ د ېـک ډـنواګ هـپ ناتـسناغفا د:ېروـپ ۍژيتارـس رـت هـخڅ اـیتدنګرڅان هـل« د.1 ید یوـش لکـیل يروـل هـل ناراـش روـمېت روـتکود وا زـنېکټاو وـیرډنا د ېـچ هد هـخرب ېلـسلس ېـغه د زـیډنل هـغد.يـین ېدـنال ېـنړېڅ وا ثـحب رـت اـیتړا ۍژیتارـس ېزـیخړا رـه د ځـنمرت وـکنوړوج يـیلاپ وـینرهب يـياپورا د وا نومـس ۍـسیلاپ د.يـین ېدـنال ثـحب رـت ېـنوګنن هراـپل وړاـغ ولېکـښ يدـیلک د رـهب هـخڅ ناتـسناغفا هـل وا ېـک ناتـسناغفا هـپ وا وـټګ وکیژیتارـس ،وـکوت اـی ولیاـسو هتـش رـپ ۍـسیلاپ د ېزـېغا ورـکاذم وـناور ېلوـس ناـغفا د وا وـلتو وـنوکاوځ يـياکیرما د ېـچ https://afghanistan.fes.de/publications:ئـش یالوـک هـسالرت هـخڅ یاـځ ېد هـل تـسېل ړپـشب وـنوزیډنل د ۍـسیلاپ نوډګ هرادماود وا ،مزیتامګارپ ،ایتدنګرڅان ایتلېکښ اپورا د ېک ناتسناغفا هپ هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ هل

یاـپ هـپ.يږـېک هرسرـت ېرال هـل لور تاـیز هـځڅ دـح هـل وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما خـم تـیرومام مـهم وـټان د ېـک تروـص هـپ بوـت يـمع رـیغ يکیتـسجول د ،ېـک یاـځوی ،هـنند یاـځوی« ېـچ ،يودـنب هزاورد ېدـناړو رـپ وـیواروغ ورـېډ د لړو هـت ړپـشب د وـنوکاوځ يـياکیرما د.يوـک هـتځنمار ېواـیتړا ېرـېډ وا باـختنا ږـل»رـهب هـن یواروـغ يلاـتحا موـک هراـپل ماود د وتـسرم يـتینما وـټان د ېـک تروـص هـپ وـلتو .يږـېک وګرـس رـت د ېـچ يو هدوـجوم اـیتلاوېل هزادـنا يفاک هـپ هـب ځـنمرت ورـېڅ يسایـس يـياپورا د اـیا ونوداوېه وړـغ د ېـک وـنولک وـځنپ ورـېت هـپ ؟يړـک نـمډاډ ماود ړـتالم د تـلود ناـغفا ورـلاډ دراـیلم ۱،۴ ناـځ ېزاوـی هـپ لـیومت ېـنلوټ يـياپورا د ،هـترپ هـخڅ ړـتالم هـل ورـلاډ وروـن وـنودرایلم وـن ،يش مـکار لـیومت وـنوتلایا ودـحتم د هـک وـخ ،يږېـسر هـت ينـسوا ځـنمرت وـناتامولپېډ يـياپورا د.يړـک نارـج هـشت هـغد وـڅرت يش اـیتړا هـب هـت د وـڅرت يو نمزنوتـس لوـک هـسالرت وـنمژ د يش یادـېک ېـچ يد هـلما ېد هـل هـنوثحب هـپ هـنوتلایا دـحتم اکـیرما د ېـچ ،يش لتاـسو لاـح لـپخ هـپ هزادـنا ۍنـسوا لـیومت بـسانم هـپ هـخڅ ونتـښوپ وـغد هـل ېـنیځ.يوـکډ هـشت ېوـش ېـتاپ هزادـنا هـمک هرـېډ لاـح ېـساد هـپ ،يد يوـش هـښن هـپ يروـل هـل وړاـغ ولېکـښ يـياپورا د لوډ خارـپ وا هپ ېړـګج ناـغفا د يـکاوراچ يـياپورا رېمـش وـی.يد ېـتاپ هـباوځ ېـب روـن ېـچ ېـک یرـېډ د هـچک هـپ ېـچو ېـیول د ېـچ ،يد ينیتـښېر هړا هـپ»ساـسحا ایړتـس« د واړـت .ید یوـش ساـسحا هـترو يروـل هـل وړـګو وا وـنودنوګ يسایـس)يو هـن لوـټ هـک( ېوـش قـیدصت لوډ هناـښور هـپ اد يروـل هـل يـکاوراچ هـبتر ړوـل هوـی د هږـل رـت ږـل وتـسرم د وـن ،يش هدـب اروـخ هـسورپ ېلوـس د مـه اـی وا هړـګج ناتـسناغفا د هـک ېـچ .يړواو هـخڅ مـغز هـل هـب لوـطرش هـل وـتالایا هدـحتم اکـیرما د ،ېـک یاـپ هـپ بوـت يـمع رـیغ يکیتـسجول د هـترپ نوډـګ خـم تـیرومام مـهم وـټان د ېـک تروـص هـپ هزاورد ېدـناړو رـپ وـیواروغ ورـېډ د لړو هـت »رـهب یاـځوی ،هـنند یاـځوی« ېـچ ،يودـنب هــتځنمار ېواــیتړا ېرــېډ وا باــختنا ږــل .يوـک “ ؟ېدناړو رپ مزیتامګارپ د لوصا هــپ ېــچ هــګنرڅ هــکل»ځــیرد يلوــصا« ېــنلوټ يــياپورا د هړا هــپ ېلوــس ناــغفا د ېـک هـکیل هـپ»دـیل وا راـظتنا« د هـخړا هـل ېـکوین د ،ېوـش هراـشا هـترو لوډ يـمومع اـیتدنګرڅان ایتلېکـښ ېـلاهمدږوا اـپورا د ېـچ يد دـنا ېد هـپ يـکنوتک ېـنیځ.ید ېـم هـپ هـیمالعا اروـش د ېـنلوټ يـياپورا د هړا هـپ ېـسورپ ېلوـس د.هد ېړـک هـتځنمار هرس تـموکح ناـغفا وا وـنابلاط هـل ېـی ټـسنب رـپ ېـچ ،هوـش هرـپخ ېـک تـشایم ېــچ ېروــپ هــباتیدنوخ هــپ وــیدازا يصخــش وا وــنوقح يرــب د ېتــسرم ېــکنولتار اد.يد ېړــک ېــطورشم ،هد ېوــش هراــشا هــترو ېــک روــشنم هــپ وــنوتلم ورــګلم د تــیروهمج يماــسا ناتــسناغفا د وا هدــنګرڅ هراــلح هبــسانم ېــچ یــنعم ېد هــپ وـغد د ېـک يـکنولتار هـپ.يش هـن دـنب ړـتالم ېـک څرـت هـپ لـیپ د وـتارکاذم د ېدـناب وراـنړک ودودـحم د هـب يواروـغ يـياپورا هراـپل ایتلېکـښ د.يد ېـخارپ ېزـېغا وـلیاپ د ېـک نادـیم هـپ لـمع د ،يد يـښېرپ هتاـش هـناځ هـلپخ هـل وـټان ېـچ نوډـګ هـپ یـلوک ،راګـنیټ ۍورـپ هـپ وـنوقح يرـب د.يوـک هروـغ لکـش ساـسا رـپ وـنوتیعقاو هـپ ېړـګج هـل یـش هـڅ ېـچ اد وا يړـک دودـحم مـه روـن ذوـفن اـپورا د ېـچ يش .يوـک هزـېغا ،يږـېک ېـتاپ هـګوت هـپ ېـنوګنن د ېـک لاـیرېپاچ هتـسورو ماود لوـطورشم وتـسرم د اـیا ېـچ هړـکو هنتـښوپ وـکاوراچ وـنیځ ېـنلوټ يـياپورا د ېـنمژ ېـلاهمدږوا ېـک هـسورپ هـپ ېلوـس د ېـچ هړـکو ېـی هنتـښوغ وا هـنک وا يړـکو رـمون يـکنولتار هـپ وا يش لړـت هـنو ېروـپ وـتالیامت وـناور هـپ لوډ میقتـسم هـپ دـیاب وــکاوراچ ناــغفا وــنیځ وــخ.يــنو هراــشا هــترو ېــک ســنارفنک هــپ اوــینج د ېــک وا وتــسرم د اــیا ېــچ لتــښوپ ېــیو وا هوــګننو ځــیرد ېــنلوټ يــياپورا د وــنالاعف وا يـياپورا د هـخڅ وـناناغفا هـل لوډ يـعقاو هـپ يش یـلوکو هـب لودودـحم ګـتخمرپ ېـچ يوـکرو هزاـجا وا يړـک عـنم هتـش اـیتړا هرـېډ هـترو ېـچ ړـتالم وا لـیومت ېـنلوټ ېـچ ېـساد ړـتالم طورـم ؟يـینو ېـک لـمغری هـپ ېـی ناـبلاط هـځیرد تخـس ولېکــښ وــلوټ د نوډــګ هــپ وــنابلاط د وــڅرت يش لدــنژېپو ېــی هنتــښوغ وا تــښزرا اـپورا د یود ېـچ يش هوـپ ېد رـپ ناـبلاط هـک وـخ.يش نـمډاډ ماود ېـی هراـپل وړاـغ هتـسورو هـپ هـخڅ ېلوـس هـل هـګنرادمه وا وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د وا ړـتالم هـل د وـن ،يش یـلوکرو ماود هـت وړو وړـک وـلپخ وا یـلدېک ېـتاپ يدـنوژ ېـک لاـیرېپاچ ېـچ ېـک اـیتړو هـپ ېـنلوټ يـياپورا د وا در هـب لوـطورشم وتـسرم د ېـنلوټ يـياپورا .يشار یـمک ړو ماـپ د ،يړـکو ذوـفن وا ړـتالم هـخڅ ناتـسناغفا هـل د ناتـسناغفا د ېزاوـی هـن ناـبلاط ،ټـسنب رـپ اـنیو د وـناتامولپېډ د ېـنلوټ يـياپورا د يـمع هـپ وا لورـټنک تـلود لوـټ ېـچ يوـک هـڅه ېـکلب يد ېـک هـڅه هـپ لورـټنک لـیلد ېـساد يـکاوراچ هوـی هږـل رـت ږـل.يرـلو یاـځ ېـک متـسیس لاوـیړن هـپ لود ېـچ یـلاوخارپ ړـتالم يلاـم د ېـنلوټ يـياپورا د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـچ ړـک ېدـناړو ېـی یاـځ ېـچ يو ېنوـشان هـب اد ،ید داوـېه یـکنوړو هـټګ رـس هـچک هـپ ۍړـن د لړـکرو ذوـفن رس رـپ پورـګ د هـت وـکنوولیومت يـياپورا هـکځ وـن( يـینو کوـڅ لـب يروـل هـل ورـېڅ يسایـس ناـغفا د وـڅرت يرـل ماود لالدتـسا هـغد هـمد ېد رـت.) وـش ېـچ ېـساد ،ید ېـتاپ هـګوت هـپ ېنتـښوپ ېدازا ېوـی د وا يش خـماخم هرس ېـکوین هـل لوډ هـښ هـپ هـخمد هـخڅ ودـېلوټار هـل دـیاب ېـی هـنوداوېه يړـغ وا هـنلوټ يـياپورا .يړـک هـښن هـپ ېـی ېــک ویــسیلاپ وــکنولتار هــپ یود د مــه ناراکــمه یــیاپورا ناتــسناغفا د هــګنرادمه لــماع هوــقلااب هراــپل ېــکنولتار وــټان د.يد خــماخم هرس وــنوتیدودحم يــمع هــل ځـنمرت وـناراکمه يـياپورا وا وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د ېـچ ماـهبا هـغه ،ید مـهبم د يروــل هــل وــنوتلایا ودــحتم اکــیرما د.يوــک راګــنیټ ېدــناب هحاــس هــپ لاــجنج د وـنوداوېه وړـغ هـل وـټان د ېـک ودږوا هـپ ېنووـښرال د وـیرول ناـغفا د هـت زـېم ېرـکاذم هـپ ېتـسرم يـتینما ېـکنولتار ناتـسناغفا د.ېوـش هو هـن هروـشم هـچک هـخارپ هـپ هرس د هـنند ېـک نامزاـس هـپ ،هـنوړوج ناـپ هـلاهمدږوا وا هـنوثحب هـنند ېـک وـټان هـپ هړا نوډګ هرادماود وا ،مزیتامګارپ ،ایتدنګرڅان ایتلېکښ اپورا د ېک ناتسناغفا هپ هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ هل

،هد ېـک»رال ېـکنولت هـت خـم هډـګ« هـپ ېـچ هـنمژ هـلپخ اـیب لـځ وـی هـنلوټ هـغد هــځنم هــل ېــک رــبوټکا ېد هــپ وا کیلــسال ېــک لاک.ز ۲۰۱۶ هــپ ېــچ يوــقیدصت هـت دـیعبت وـناناغفا د يوـک هـڅه لاـهم رـپ ایتنوـش د ېـچ هد هـیمالعا هـغه اد ؛يـځ سـنارفنک اوـینج يـکنولتار د ېـچ رال هډـګ ګـت هـت خـم د.يړـک وـتمچ هنوتلوهـس هراـپل ورـخ وـیون ېلوـس د وا يشو ېرـخ ېرـپ اـیب لـځ وـی هـب ېـک يرویـس هـپ .يړوار راـشف ېـک وـطیارش هـپ وـلنم وا وـلوطورشم د هـګوت هوـقلااب هـپ ،تـخو ډـنل يلاو هـښ د ېـک لاـیرېپاچ يـتینما وا يسایـس هـپ ناتـسناغفا د ېناګویرانـس رېمـش وـی يـځ خـم رـپ ېرـکاذم ،هرـېبرس وـنوګنن ورـېډ د.يوـک ييودنوراکـښ ګـت هـت خـم اـی هـتلد ،ید یلدېـسر ځـنمرت وروـل ناـغفا وزـیی هړـګج وړاود د یړاـجړوج يسایـس وا يو لوـکیرش تردـق د ېـک تـیریدم يوـن هـپ هـب ېـک هـلیاپ هـپ ېوـی د:يد ېرال هود ېـساد هـپ ،يش یـلوک راک هرسرو یود ېـچ يد رواـب ېد رـپ هـنوتلود يـياپورا ېـچ يش یادـېک وـن ،يش وـنوقح رـب د عوـضوم هـک ېـک هـلیاپ هـلب هـپ ېـچ ېـک لاـح ېـی هـنوداوېه يړـغ وا هـنلوټ يـياپورا هـک.يو هـن هرـبارب هرس ونتـښوغ هـل وـکلخ د د ېدـناړو رـپ ناتـسناغفا د وـن ،يش ېـتاپ نـمژ هـت وـطیارش ویوـش ناـعا وينـسوا هـپ.يش صخـشم ېـخم هـل ېراـنړک ېوـن د هـب هـکیړا هـلاهم دږوا ېـنلوټ يـياپورا همیـس وا داوـېه هـپ ېراـیل يـياپورا یرـېډ هـخوم هـپ ایتلېکـښ د ،ېـک تـخو نـیع اکـیرما د ؛يرـل هړا ېروـپ وـلوک مـظنم هـپ وراـنړک د وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د ېـک ېـک لـمع هـپ ،بوـتيلپ ېـغه د ېـچ ېد هـل هـترپ هـب لـتو هوـقلااب وـنوتلایا ودـحتم دودـحم يواروـغ يـياپورا ،يش لوـینو ېـک ماـپ هـپ هنتـښوغ ېـلخادم د وا ېزـېغا .يړـک هنوچېلږک هوقلااب وا ېنښېدنا وناناغفا د اکـیرما د وا ځـیرد يلوـصا ېـنلوټ يـياپورا د هړا هـپ ورـخ ېلوـس ېوـش لـیپ ېوـن د ناــغفا د ،تــفلاخم ړو ماــپ د هرس ېراــنړک ېدــنال هــل ۍرــهر هــپ وــتالایا هدــحتم ېـک وراـچ ناـغفا هـپ ځـیرد هـغد هـګنرادمه.هد ېـلوړا ار هـتناځ ېـی هـنرلماپ وـناهوپ وا لور يزاوــم یود د هــګوت هــپ يړــتالم زــیخړا هود وا يــنمرج د ړوــل ېزادــنا هــل ،نوډـګ هـپ لور ړوـل د یود د هـګوت هـپ يړـګ مـیېرد د ېـک هـسورپ هـپ ېلوـس د نا ېـنیځ.هد ېـلوړا ار هـتناځ مـه ېـی هـنرلماپ وـنوداوېه وړـګناځ د ېـنلوټ يـياپورا د لـېبالېب هـترپ ېـښرک يوـمع هـل ېـنلوټ يـياپورا د لوډ کاوـلپخ هـپ هـنوتلود هـنوتخو هـپ ،ېـک ایتلېکـښ هـکیتامولپېډ يصوـصخ هـپ هـنوتخو ېـنیځ ،يوـک هروـغ هـنوځیرد وـلپخ ېـچ يوـک هروـغ ځـیرد ېـساد ېدـناړو رـپ وراـچ ناـغفا د ېـک وـنوتخو وروـن يـياپورا د وـن ،يش ۍـسیلاپ د ناتـسناغفا د هرـخ ېـچ هـلک.يوـکرو رـخ هـت وړـګو هرس وـکاوراچ ناـغفا یرـېډ هـل وا يږـېړالوار ېـچک ېـلېبالېب وـټګ د ځـنمرت وـنوداوېه هدـحاو ایتلېکـښ ېـکنولتار»يـياپورا« هد ېنوـش اـیا ېـچ يږـېک حرـطم هنتـښوپ اد .يش صیخـشت د هــلپخ هــپ وا يد ودــېتایز هــپ ېنــښېدنا وــنایاپورا د ېــچ ېد هــل هرس ،هــګنرادمه هـترېب وا وـلاوډک د ېـک اـپورا هـپ مـه اـیب وـخ ،يد دـب رـېډ مـه طـیارش هراـپل وـناناغفا هـپ ځـنمرت وړاـغ ولېکـښ ناـغفا وا يـياپورا د هزادـنا هـتایز هـپ عوـضوم وـکنودېځرګار د هـچک هړوـل هـپ وړـګو ناـغفا ېـک لاک.ز ۲۰۱۹ هـپ.هد ېوـش هډډ ېرـت ېـک ورـخ هـپ ېړـګج د ېـچ ید رېمـش ټـغ اد.هلتـښوغ هاـنپ ېـک وـنوداوېه هـپ ېـنلوټ يـياپورا هـل ؛يوـک هتـښېت هـخڅ داوـېه هـل ناـناغفا رېمـش رـېډ هـلما هـل يلاوـتایز د ېـک تدـش .ید یـلغار یـلاوتایز هنلـس ۸۵ ېـک رېمـش هـپ وـناناغفا د اوـخ ېد هـپ ار لاک.ز ۲۰۱۸ هـپ ۍـسیلاپ ېـکنولتار د وـکنودېځرګار هـترېب وا وـلاوډک د ېـچ ېـک لاـح ېـساد هـپ یادـېک هـلیاپ ېـنلوټ يـياپورا د ،يد ېوـش ېرـخ هزادـنا هـمک هـپ لوډ هراکـښ هـپ هړا .يو هراـشا ړو ېنـښېدنا د ېدـناړو رـپ ونتـښوغ يـياپورا د ېـچ يش 5000 4000 ۳000 ۲000 ۱000 0 ﻤﺘﭙﺳ ــﻣﻮﻧ رﻮﻨﺟ ﺎـــﻣ ــــﻣ ﻻﻮﺟ -ﱪ -ﱪـ ۹ي -چر -ﯥـ -ﻲﯾ ١٨ ١٨ ۱ ۱۹ ١۹ ١۹ ﻤﺘﭙﺳ ـﻣﻮـﻧ رﻮﻨﺟ -ﱪ ۹ﱪ ٠ي ١۹ ١ ٢ رﺎــﻣ ــــﻣ ﻻﻮﺟ -چ ۰ﯥ -ﻲﯾ ٢٠ ۲ ۲۰ -ﱪﻤﺘﭙﺳ ۲۰ ناغفا د ېک ونوداوېه ورون وا هنلوټ يياپورا هپ ۍړمول ودېتشېم د ونوکیلنتښوغ ېنتښوغ هانپ هګلېب رتفد ړتالم د ېنتښوغ هانپ د اپورا د:هنیچرس ﻲﻔﻨﻣ ړﺗﻼﻣ ﻲﻋﺮﻓ ﺖﯿﻌﺿو ﻮﮑﻧﻮﺘښﻮﻏ هﺎﻨﭘ د ۲000 1000 0 ﻤﺘﭙﺳ ــﻣﻮﻧ -ﱪ -ﱪـ ١٨ ١٨ -يرﻮﻨﺟ ﺎـــﻣ ــــﻣ -چر -ﯥـ -ﻲﯾﻻﻮﺟ ۱۹ ۱۹ ١۹ ١۹ -ﱪﻤﺘﭙﺳ ١۹ ﻣﻮـﻧ ﻮﻨﺟ ﱪـ -ير ١۹٢٠ رﺎــﻣ ــــﻣ -چ ۰ﯥ ٢٠ ۲ ﯾﻻﻮﺟ ۲۰ﻲ -ﱪﻤﺘﭙﺳ ۲۰ ﻞځ یړﳌ یﻮﺷ راﺮﮑﺗ ېک ونوداوېه ورون وا هنلوټ يياپورا هپ وکنوتښوغ هانپ ناغفا د هراپل ودېتشېم د هنوکیلنتښوغ رتفد ړتالم د ېنتښوغ هانپ يياپورا د:هنیچرس نوډګ هرادماود وا ،مزیتامګارپ ،ایتدنګرڅان ایتلېکښ اپورا د ېک ناتسناغفا هپ هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ هل

هنوزیدناړو مـه هـڅ هـک.يوـګننو شـېو ینـسوا ځـنمرت وـکنووکرو هنپـسب د ځـنمرت ړـتالم يـيایتخمرپ وا ېتـسرم يـتینما د هـب لدوـښېا یـکټ یاـپ د هـت تـیرومام وـټان د لوډ رـهƒ هـنرلماپ هـت تـیمها روټکـس يـتینما د ېـچ يرـل اـیتړا هـنوداوېه يړـغ ،يرـل نوتـش اـیتلاوېل هـمک هراـپل وـلړو خـم رـپ د تـیرومام يلتـښغ CSDP /ېـنلوټ يـياپورا د .) يړـک خـم هرس رـطخ هـل ېـټګ يـياپورا يش یالوـک یـلاوتام يـم وا تـلود د ېـچ ېـساد( يړـک ېـمظنم ۍـسیلاپ ېـلپخ وا يړـکو هـتځنمار فاـطعنا رـېډ ېدـناړو رـپ وـنوناکټ وـینرهب د اد ېـچ ئړـک هـتځنمار يژیتارـس وا تـیاکح مـس وا میقتـسم هراـپل ایتلېکـښ ېـنلوټ يـياپورا د ېـک ناتـسناغفا هـپƒ .) ېـک تـفلاخم هـپ هرس»رـهب هرس یاـځوی ،هـنند هرس یاـځوی« هـل( يوـک یالوـک هنوتـښون ړـتالم يـکنووکرو هنپـسب هـګنرڅ لوډ يړـګناځ هـپ ،ۍوزراو اـیب لـځ وـی هراـنړک يـخاد ېـنلوټ يـياپورا د ېدـناړو رـپ ورـخ ېلوـس ناـغفا دƒ .لوـک هرـکاذمایب واړـت هـپ ېرال ېـکنولت هـت خـم ېډـګ د اـی ېزـېغا وا شـېولاهم سـنارفنک اوـینج د ،هـګوت هـپ ېـګلېب د ،يړـکو هزـېغا هـسورپ هـپ ېلوـس د ېـچ يش هرس وړاـغ ولېکـښ ناـغفا هـل هړا هـپ هـباتیلپ وا وـنورایعم د وـطیارش وـغد د وـخ ،ئړـکرو ماود هـت راګـنیټ وـلوطورشم ړـتالم د هرس ناتـسناغفا هـل ېـک يـکنولتار هـپƒ .»يـینو لـمغری ېتـسرم ېـنلوټ يـياپورا« د یروـل وـی يش یادـېک ېـچ يش لوـینو هـخم وـنرېګنا ېـساد د وـڅرت ،ئړـک لـیپ هـلدابت هزـیخړا رـه وا هـخارپ هـپ ۍږـغمه د ځـنمرت وـکنووکرو هنپـسب د وا يش هړوـل اـیتنمزېغا وتـسرم د ېـچ ،ئړـکو ړـتالم وـڅه د ونوټـسنب ناـغفا د ېـک ړـل هـپ وـلومکار د ېـچک د وتـسرم دƒ .يش لوـینو هـخم وـڅه وا وتـسرم وـنوګ هود د وـڅرت ،ئـسابو راـیز ېـک وـلوک هـتځنمار ټسنب تربیا شیرډیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو زار رـه هـخڅ وـتارشن يوـش هراـپخ اوـخل ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف د ېـمان هزاـجا ېـلکیل هـل ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف د لوراک زیرګادوـس .يرـل هـن زاوـج هـترپ ترـیا شـیرډیرف د د ،ېـیرظن يوـش ېدـناړو ېـک هـنورپخ هـغد هـپ .يد هـن يکنووـسکعنم وروـلدیل د ټـسنب هړا هپ ونالاوکیل د ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د اوـخپ هـپ وړخـش د وا ید یکنونـش وا یـکنوړېڅ ۍدـنم هـلیه د هراـپل ېلوـس وا ېړخـش ناتـسناغفا د زـنېکټاو وـیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم هړا هپ روځنا ۍتښپ د هــپ لــباک د نــیېل رډ ناو الوــسرا ،هرــم نویــسېمک د ېــنلوټ يــياپورا د ،هرــیزو عاــفد د يــنمرج د تــخو هــغه د .۲۰۱۸ چراــم ۲۶ ، ناتــسناغفا ،ېــک رــګډ يــياوه زرټیور/رلپېک لکیام نوډګ هرادماود وا ،مزیتامګارپ ،ایتدنګرڅان ایتلېکښ اپورا د ېک ناتسناغفا هپ هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ هل

زیډنل ۍسیلاپ د ؟هتسان اپورا وا ناتسناغفا ،هیسور زنېکټاو ویرډنا ،ناراش رومیت

هـګنرڅ ېـچ اد.يـین ېدـنال ېـنړېڅ رـت ایتلېکـښ ېیـسور د هرس ناتـسناغفا هـل اوـخاه ېـغه هـل وا ېـک لاک.ز ۲۰۲۱ هـپ زـیډنل ۍـسیلاپ د هـغد ثـحب رـت ،يړـک ېـنمزېغا ېـټګ ۍـنروک وا ېزـیی همیـس ېیـسور د هـب لـتو وـنوکاوځ يـياکیرما د هـخڅ ناتـسناغفا هـل ېـک لاک.ز ۲۰۲۱ هـپ د ېـک وـنېمزالپ وروـن هـپ اـپورا د وا وکـسم ،لـباک هـپ وا ېزـېغا ،ېناګویرانـس ،ایتلېکـښ ېـکنولتار ېیـسور د هرس ناتـسناغفا هـل اد.يـین ېدـنال وحاـس وږـغمه هوـقلب د هراـپل ۍراکـمه ېدږـن د هرس وـناراکمه يـياپورا هـل واړـت هـپ ناتـسناغفا د هـګنرادمه.يړـېڅ اـیتړا هراـپل نومـس ۍـسیلاپ .يوـک مـه هـنتکایب .يو یړاـغبول یړواـیپ ېـک يسیلاپ هدنګرڅان:ېک ناتسناغفا هپ هیسور دـیل د ېـټګ يـتینما کیژیتارـس د وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د هـت ناتـسناغفا ،هیـسور لوـینو هـخم اـیتخارپ د وـټان د وـڅرت يش یروزـمک دـیاب ېـچ ،يروـګ هـترو ېرال هـل ېـکډ ېنـښېدنا هـل ېـنلوټ يـياپورا وا وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د ،لاـهم هـترو هـپ.يش هـل وـټان د ،هـګوت هـپ ېـګلېب د( ېـک وـتاعوضوم وـلاویړن وروـن هـپ هیـسور وا ېـکیړا هـپ)ېروـپ ېړـګج يـتباین رـت ېـک هیروـس وا نـیارکوا هـپ اـیب ېـلوین هـخڅ اـیتخارپ ېـساد.هد ېړـک هدـنګرڅان يـیلاپ ېیـسور د ېدـناړو رـپ ناتـسناغفا د لوډ میقتـسمان ېیـسور د ېدـناړو رـپ نوتـش د وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـچ .وړـک فـیرعت هـښ ېـک اـیتدنګرڅان هـپ ېـچ يش یـلوک ځـیرد ینـسوا رــپ وــټګ وزــیی همیــس وــلپخ د نوتــش هــلاهمدږوا وــټان د ېــک ناتــسناغفا هــپ وکــسم ينړــېب وا يــپاڅان وــنوکاوځ يــياکیرما د هــګنرادمه ؛يــڼګ ښاوــګ يدــج ېدــناړو لوډ يړـګناځ هـپ تـینما زـیی همیـس يياـښ ېـچ ،یړـکرو مـه یرادرـخ هړا هـپ وـلتو ېیـسور د ېـک ناتـسناغفا هـپ.يړـک هـتابث ېـب هـنوتیروهمج يروزـمک ایـسا يزـکرم د وا مزـیرورت د هـت ېیـسور وا ایـسا يزـکرم نوډـګ هـپ شـعاد د اـیتلاوېل يـتینما هزیټـسنب .ید یوـینخم اـیتخارپ د ماـسا هـځیرد تخـس ،يږېـسر هـت ۍړـېپ ېمـسلون نوـلدب کیژیتارـس ېیـسور د ېدـناړو رـپ ناتـسناغفا د وـنوتردق ورـس د ناتـسناغفا ېـک هـلوپ هلېوـس هـلپخ هـپ ېیـسور هـلک ېـچ ېـساد د لاـهم رـپ ېړـګج ېړـس د اـیب وا اـیناترب هـل یړـمول ؛هـلڼګو همیـس ېـبول د هراـپل هــپ ناتــسناغفا د ،ېــک وزیــسل وروــلڅ ورــېت هــپ.هرس وــنوتلایا ودــحتم هــل اکــیرما هــپ ېــچ و ړالو ساــسا رــپ ېــبرجت ۍړــنوخ د قــطنم کیژیتارــس ېیــسور د واړــت .هړــک هراوا رال هــت لــغری هــماکان يوروــش د ېــی ېــک لاک.ز ۱۹۷۹ هــپ ېــک هــلیاپ هــل مــیژر يتــسانیاځ د داــحتا يوروــش د ېــک ناتــسناغفا هــپ ېــک لاک.ز ۱۹۹۲ هــپ ،ماـسا هـځیرد تخـس د هـت ناتـسناغفا ناـهوپ يـیلاپ يسور ،هتـسورو ودېروکـسن يـتینما د لـم هرس وزـېغا وـکنولتار د نوډـګ هـپ ۍـتابث ېـب وا وـکوت يـي هـشن ،مزـیرورت ۍرـم هـپ وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د ېـک ناتـسناغفا هـپ.يروـګ هګرـس هـپ ښاوـګ زـیی همیـس د هـت تـیرومام هـغد ېیـسور ېـک وـنولک وـیړمول هـپ ېـلخادم د وـټان د وـنوکاوځ يـياکیرما د ېـک لاک.ز ۲۰۱۴ هـپ وـخ ،لـتک هګرـس هـپ روـټکف وـی د تاـبث د وـڅرت لړـک لېکـښ هـنوخړا لوـټ ېـی ېـک هړـګج ناـغفا هـپ هتـسورو ودـېمکار هـل اکـیرما د.يړـک مـکار ېدـناړو رـپ ایـسا يزـکرم وا ناـځ لـپخ د رـطخ ۍـتابث ېـب هـت ایـسا يزـکرم وا ۍلایـس د وـنوکاوځ ورـس د ځـنمرت ېیـسور وا وـنوتلایا ودـحتم يـنیقی هـپ هـب هیـسور ،هرـېبرس ونوـښاوګ هوـقلااب يـکنودېړالوار د هـخڅ ناتـسناغفا هـل کـ یټیلوپویج يـ چېپ هـ پ ناتـ سناغفا د هتـ سورو وـ لتو هـ ل وـ نوکاوځ يـ ياکیرما د لوډ سنماک ایډیپیکیو د:هنیچرس.ایسآ يزکرم وا زاقفق د ،ېناګویرانـس يلاـتحا هراـپل وـیډنواګ ناتـسناغفا د ېـچ هد هـڅه هـکاولپخ) FES( ټـسنب-ټربېا–شېرډېرف د هژورـپ اد»؟يد موـک هـنوډنخ هراـپل وناګویرانـس وـکنوټګ د ېـک ډـنواګ هـپ ناتـسناغفا د:ېروـپ ۍژيتارـس رـت هـخڅ اـیتدنګرڅان هـل«.1 ید یوـش لکـیل يروـل هـل ناراـش روـمېت روـتکود وا زـنېکټاو وـیرډنا د ېـچ هد هـخرب ېلـسلس ېـغه د زـیډنل هـغد.يـین ېدـنال ېـنړېڅ وا ثـحب رـت اـیتړا ۍژیتارـس ېزـیخړا رـه د ځـنمرت وـکنوړوج يـیلاپ وـینرهب يـياپورا د وا نومـس ۍـسیلاپ د.يـین ېدـنال ثـحب رـت ېـنوګنن هراـپل وړاـغ ولېکـښ يدـیلک د رـهب هـخڅ ناتـسناغفا هـل وا ېـک ناتـسناغفا هـپ وا وـټګ وکیژیتارـس ،وـکوت اـی ولیاـسو هتـش رـپ ۍـسیلاپ د ېزـېغا ورـکاذم وـناور ېلوـس ناـغفا د وا وـلتو وـنوکاوځ يـياکیرما د ېـچ https://afghanistan.fes.de/publications:ئـش یالوـک هـسالرت هـخڅ یاـځ ېد هـل تـسېل ړپـشب وـنوزیډنل د ۍـسیلاپ اپورا وا ناتسناغفا ،هیسور ؟هتسان

” “ ېـک ناتـسناغفا هـپ وکـسم مـه هـڅ هـک د نوتــش هــلاهمدږوا وــنوکاوځ وــټان د ېدــناړو رــپ وــټګ وزــیی همیــس وــلپخ د هــګنرادمه ،يــڼګ ښاوــګ يدــج ينړـېب وا يـپاڅان د وـنوکاوځ يـياکیرما یړــکرو مــه یرادرــخ هړا هــپ وــلتو هـپ تـینما زـیی همیـس يياـښ ېـچ ،ید يروزـمک ایـسا يزـکرم د لوډ يړـګناځ .يړــک هــتابث ېــب هــنوتیروهمج يـکنووک هـتځنمار تاـبث د ېـک همیـس هـپ وا يلوـب هحاـس ذوـفن لـپخ د ایـسا يزـکرم لوډ يـخیرات هـپ هیـسور د وـنیچرس د مـه اـی وا يلاوتـشن تـیفرظ د ېیـسور د لاـهم یرـېډ يتاـبث ېـب ؛يوـک هرسرـت لـمع هـګوت هـپ يړـمول ناتـسزېغرق د يروـل هـل وـکنووک نوـیرال د ېـک لاک.ز ۲۰۲۰ هـپ.يو لـم هرس يلاوتـشن هـل صـیصخت هـګوت هـپ کاوـځربز د.هد هـښن ۍروزـمک د وـکیړا وا وـنوداوېه وـغد د لوـک هـښوګ فوـنوروب کـېبتبوک رـیزو د ېـک مـظن لاوـیړن دوـجوم هـپ وـن يو هـن هـڅ روـن هـک ېـچ يوـک هـګاډ هـپ ېـساد لدـېک حرـطم وکـسم د يـکنودېړالوار د هـخڅ ناتـسناغفا هـل هـنوداوېه هـغد هـب هیـسور ېـچ يوـک زـیدناړو ېـساد کرد لـپخ ېیـسور د هرس ناتـسناغفا هـل ېـک وزیـسل وود ورـېت هـپ ېـچ ید تـیعقاو اد.يړـک يدـنوخ ېدـناړو رـپ ښاوـګ يـتینما هیـسور ېـچ ،يد ېوـش ېـخارپ ېـکیړا هرس ایـسا يزـکرم هـل ېـی یاـځ رـپ وا ېو ېروزـمک ېـکیړا ېیـسور .يوـک هتـسرم ېـک تـښګنیټ هـپ تـینما د وـلوپ د یوـغه د هرس وـنوداوېه وـغد هـل يوـک ړـتالم لاو هلـسو وا يلاـم وـنابلاط د ېـچ ېـک لاـح ېـساد هـپ يرـل ېـکیړا ېـښ هرس لـباک هـل وکـسم هـپ. يوـخارپ ېـکیړا ېـلپخ هرس وروـخم وا وـکاوروز وزـیی همیـس وزـیمکوت هـل ېـک لاـش هـپ داوـېه د وا تاـیز ذوـفن زـیی همیـس لـپخ ېـچ هد اد هـخوم ېیـسور د هرس وـلوبول هـپ وـنوخړا وـلوټ د ېـک هړـګج ناـغفا ېـکنولتار ېـلپخ هرس ودېـسر هـپ هـت کاو وـنابلاط د مـه اـی وا ودېروکـسن د تـلود د ېـک یاـپ هـپ وا يړـک .يړـک يدـنوخ ېـټګ ناتـسکاپ هل وا ېـنلوټ يـياپورا ،وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د يـیلاپ ېـکنولتار ېیـسور د ېدـناړو رـپ ناتـسناغفا د ېـک وـکیړا وـخارپ هـپ هرس ایـسا يزـکرم وا نارـیا ،نـیچ هـل وا وـنولمال هوـقلااب وـکیټیلوپویج وـلچېپ هـپ هرس ۍراکـمه يتارابختـسا وا ېـکیړا ېیـسور د هرس نارـیا هـل اوـخا رو ېـغه هـل وا ېـک ناتـسناغفا هـپ.هد هـګربغ اـیترګلم د ېدـناړو رـپ ناتـسکاپ د ېیـسور ،ېـک هـخرب هوـی هـپ.يوـک يـچیپ ېـسپال هـنولمال هوـقلااب هـغد .يړـک مـکار ذوـفن نـیچ د ېدـناب همیـس هـپ ېرال هـل وـکیړا د هرس داـبا ماـسا هـل وـڅرت هد ېړـک هروـغ هرالګـت ېـچ ید لـمال هوـقلااب لـب وـی ېـکیړا نـیچ وا ېیـسور د رس رـپ وژورـپ وـمهم ۍژرـنا د ېـک ایـسا يزـکرم هـپ .ید یـکنوړوج مـه هـڅ هـک ،يرـل ماود ېـک هـبول هـپ یرولدیل وکسم د:ېناګویرانس يلامتحا ېک ناتسناغفا هپ .يړـک تاـیز مـه روـن لـماع هوـقلااب هراـپل ېړـګج ۍـنروک د هـنوکاوځ وـټان هـک ،ېـک ویرانـس ېد هـپ:ویرانـس ېړـګج ۍـنروک دƒ ېـک ماـپ هـپ ېـلیاپ ېرـکاذم ېلوـس د وا يـځوو هـخڅ ناتـسناغفا هـل يـتینما وا يـعافد يـم ناـغفا.يوـک ماود هړـګج وـن ،يش لوـین هـنو يـياپورا وا يـياکیرما د تـموکح ناـغفا هـلپخپ وا ANDSF هـنوکاوځ يش یادـېک.يږېروکـسن ېـک نوتـش هـن هـپ ړـتالم يلاـم د وا وـنوځوپ وـنوکاوځ يـتینما وا يـعافد يـم ناـغفا د يـکنوولیومت لاوـیړن ېـچ ودـحتم اکـیرما د هـګنرادمه.يرـلو اـیتلاوېل هږـل هـت ړـتالم هرادـماود مـه اـی وا ېمیـس ېوـی هـل ېـچ هـلک ،ېـنرلماپ هـپ هـت خـیرات وـنوتلایا هرس ېد هـل وـن ،يد يلتـسیا هـنوکاوځ لـپخ هـخڅ فاـتیا يړـګناځ د ېـچ هد ېنوـش.ید یړـک ېرـپ مـه ړـتالم يلاـم لـپخ ېـی اـیب لـم .يش هدودـحم ېروـپ وتـسرم يرـب رـت مـه ایتلېکـښ ېـنلوټ يـياپورا وزـیی همیـس د هـغه يږـېک هـمت ېـچ هـت هـڅ هـغه ،ېـک ویرانـس ېد هـپ ېړاـغ ېلېکـښ ېـک هړـګج هـپ ېـچ هد هړـګج هړپـشب اـیتلم هـپ وړاـغبول يــکیټیلوپویج ېــلپخ وــڅرت ،يوــک ړــتالم هــخڅ وــيرول يــخاد هــل ایـسا يزـکرم د هراـپل ېیـسور د.يړـک ېـخارپ وا بـیقعت ېـټګ يـتینما يرـل اـیتلاوېل هږـل هـمد ېد رـت وا ید خارـپ ښاوـګ ودـېک هـتابث ېـب د ؛يړـک هـکډ هـشت هـغد ېرال هـل ولوتـسا وـنوځوپ د هـت ناتـسناغفا ېـچ ،يرـل هـبرجت هـماکان ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـچ هـلما ېد هـل ېزاوـی هـن اد هـکل ید لېکـښ ېـک وـنویاځ وروـن وـڅ هـپ هـخم د ال وکـسم ېـکلب يلاوتــشن هــل وــنیچرس وروــن ورــېډ د ېــچ اــیبېل وا نــیارکوا ،هیروــس لوډ ېــساد ېیــسور ېــچ هتــش ېوایتنوــش ېــساد.هد خــماخم هرس د وـکاوروز د ېـک لاـش هـپ ېـچ يړـکرو بوـتیړمول هـت ۍژیتارـس يوـیفارغج هـپ ناتـسناغفا د هړـګج ېرال هـل وـلوک لاو هلـسو وا ړـتالم .يتاـسو هدودـحم ېـک وـلوپ ۲۰۲۱ هــپ وا وــلیاپ د ورــکاذم وــناور د يــکنووړوج ناــپ يــیلاپ د وکــسم د وـلتو هـپ وـنوکاوځ يـياکیرما د مـس هرس شـېولاهم يوـش لکاـټ هـل ېـک لاک.ز .يروـګ یـکنولتار ناتـسناغفا د ېـک وناګویرانـس وـیېرد ېدـنال هـپ هرس ینــسوا ېــچ هد ویرانــس ېــساد هوــی اد:تــموکح ينوــناق وا تــباثƒ هتـسورو ولتو هـل وـټان د وا يږـېک ېـتاپ لاـح لـپخ هـپ تـموکح ناـغفا هــغد.يږــېک یاــځوی هرس ټاکوــچراچ هــل نوــناق يساــسا د ناــبلاط سال هــپ تــصرف هــښ وــی هــت وــلاویړن نوډــګ هــپ وکــسم د ویرانــس زـ یی همیـ س هـ پ وا يړـ ک یلتـ ښغ تاـ بث ېـ ک همیـ س هـ پ ېـ چ يوـ کرو ځـنمرت ایـسا يلېوـس وا ایـسا يزـکرم د وا وـیراکمه يـتینما ،داـصتقا .يړـ کو زـ کرمت يلاو ېدږـ ن هـ پ وا لدــتعم ېــک ویرانــس ېد هــپ:هــن یکنوکــښار هړز وــخ ،تــباثƒ تخـس وا يـکنووک يرـېت یرـېډ.يـځ هـځنم هـل تـموکح بـسانم هـت نوـناق يساـسا هدوـجوم وا وـنوقح يرـب ېـچ هـنوکاوځ هـځیرد ېـچ هتـش ایتنوـش هرـېډ وـن ؛يږېـسرو هـت کاو ،يرـل هـن اـیتنمژ څـېه ېــک وــخرب وــلېبالېب هــپ داوــېه د وا یاــځوی هرس شــعاد هــل ناــبلاط د وا هـنلوټ يـياپورا ېـچ هد ېنوـش لاـهم هـغد.يړـک هرسرـت تاـیلمع وـکیتامولپېډ وا وتـسرم يـيایتخارپ زـکرمت لـپخ تالاـیا هدـحتم اکـیرما وا وـنابلاط ېـک ناتـسناغفا هـپ يروـل هـل ېیـسور د.يوړاو هـت وـڅه يزـکرم يش یالوـک ،لوـک وـتمچ ووایتناـسا د هـت وـکاوروز لاـش د وروـن وـنیځ ېـچ هد ېنوـش وـخ.يړـک مـکار رـطخ يـتینما هـت ایـسا وــکوت يــي هــشن د ،هــګوت هــپ ېــګلېب د( يړــک هراوا رال هــت وزنوتــس .) يلاوډــک ،قاــچاق د هرس ورصاــنع وــلېبالېب هــل ېــک لاــش هــپ داوــېه د وا وــنابلاط هــلƒ لوډ يدارااـن هـپ ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـچ يش یالوـک ایتلېکـښ ېیـسور »یوزـیهجت ناـبلاط هیـسور« یـیاو تالاـیا هدـحتم ،)۲۰۱۸(.ج ،تـلوور ؛هـم ۲۴ لـیرپا د لاک.ز ۲۰۱۷ د ،ټـسوپ نټګنـشاو»یو دـییات ېـی لارـج یړوـپړول وـتالایا هدـحتم د ،یوـکرو ېلـسو هـت وـنابلاط هیـسور« ،)۲۰۱۷( ،.ت ،فـن-زنوبیګ.2 هـم ۲۴ چراـم د لاک.ز ۲۰۱۸ د ،یـس یـب یـب اپورا وا ناتسناغفا ،هیسور ؟هتسان

وا هــنلوټ يــياپورا.يش یــلدېک هــتځنمار تــموکح هــتابثاب وا هلومــش لوــټ هــپ وــلتو يــپاڅان د وــنوکاوځ يــياکیرما د ېــک لاک.ز ۲۰۲۱ هــپ هیــسور تخــس د نوډــګ هــپ شــعاد د يش یالوــک ېــچ ،يرــل هنــښېدنا هــترو هړا تاـیلمع لـپخ هـب یود وا يړـک هـتځنمار هـشت هراـپل وـلډ يماـسا هـځیرد .يړـک خارـپ مـه اوـخا هـخڅ ناتـسناغفا هـل يږـېک هـمت ېـساد ؛يش لوـینو ېـک ماـپ هـپ ېـلیاپ ېـسورپ ېلوـس د ېـچ ېد هـل هـترپ هـل هـترپ هیـسور هـب هرس ودـېمک هـپ ذوـفن وا نوتـش ځـیدېول د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـچ ایـسا يزـکرم هـپ ،يرـلو هرـېو ودـېخارپ د وزـېغا د يروـل هـل ناتـسناغفا د ېـچ ېد وـلیاپ لوډ اد د هـخمد ال ېیـسور.يړـک خارـپ مـه روـن نوتـش لاـعف لـپخ هـب ېـک زـیلوټ د هـخوم هـپ وـلوړول تـیفرظ زـیی هړـګج وـنوځوپ ایـسا يزـکرم د ېدـناړو رـپ رــپ مزــیرورت د نامزاــس وــیراکمه يياهګناــش د وا ېرال هــل نامزاــس نوړــت تــینما نوتـش ېـک کېکـشېب هـپ ناتـسزېغرق د ېـچ ېنتـسیخا ېـټګ هـپ هـخڅ تـښړوج دـض يـي هـشن وا مزـیرورت د وـڅرت ،يد يړـک هرسرـت»تاـمادقا هـتخو هـل ېدـناړو« ،يرـل يزـکرم د هـخڅ اوـخپ هـل هیـسور.يړـکو هزراـبم ېدـناړو رـپ وکبـش قاـچاق د وـکوت هـپ هـخڅ ېـلډ ېد هـل ېـچ يرـل نوتـش يـځوپ ېـک وـنوتیروهمج وـیېرد هـپ ایـسا .يرـل هډا يـياوه ېـک ناتـسزېغرق لدنوم ومیس وږغمه د وــغد د.يش رــګډ ۍلایــس د کاوــځ يــتباین د ېــچ يرــل تــیفرظ ېد د ناتــسناغفا هدـحتم اکـیرما د ،هـنلوټ يـياپورا ېـچ هـلک يږـېک لوـین لاـهم هـغه هـخم ویلایـس .يړـکو راک وـنولماع وډـګ رـپ ېـک وحاـس هـپ ۍراکـمه د هډـګ هـپ هیـسور وا تالاـیا تالاـیا هدـحتم اکـیرما ،ېـنلوټ يـياپورا د هـتلد:کـیټیلوپویج زـیی همیـسƒ ېزـیی همیـس ناتـسناغفا د ېـچ هتـش لـماع هوـقلااب يـعقاو هراـپل ېیـسور وا هـل دـیاب هـنوداوېه هـغد ،تروـص رـه هـپ.يړـک لـح ېواـیتلچېپ يـتینما هـل دـیل د وـټګ يـتینما اکـیرما د هـت ناتـسناغفا ،ييـښو فاـطعنا هـخړا هـلپخ ،ېیـسور د وا وـیراکمه يداـصتقا وزـیی همیـس د همیـس وا يروـګ هـنو ېرال .يړـک هـلدب زـکرم رـپ ۍږـغمه د ایـسا يلېوـس وا يزـکرم ،ناتـسناغفا اډــنجا ېزراــبم د ېدــناړو رــپ مزــیرورت د:هزراــبم ېدــناړو رــپ مزــیرورت دƒ ،ېـ نلوټ يـ ياپورا د ېـ چ هـ ترېچ هد همیـ س مـ ه اـ ی وا عوـ ضوم هدـ حاو هوـ ی هتــش د.يږــېک یاــځوی هرس ېــټګ ېیــسور وا وــنوتلایا ودــحتم اکــیرما د د ېدـناړو رـپ مزـیرورت د ېـک ناتـسناغفا هـپ هـب هیـسور ،هرـېبرس وـیډوډګ .يړــک دــنګرڅ تــیاضر لــپخ ېدــناړو رــپ نوتــش د ېزراــبم ېرال هــل راک ډــګ د هیــسور وا هــنلوټ يــياپورا:تاــبث ېــک ناتــسناغفا هــپƒ هتـسورو هـخڅ ګـتار هـل ېلوـس د ېـچ يړـکرو نـیمضت ېد د يش یـلوک هنوزیدناړو هـل هړا هـپ ناتـسناغفا د دـیاب نوډـګ هـپ يلاووـی يداـصتقا د ایـسا يلېوـس وا يزـکرم د وا ېزراـبم ېدـناړو رـپ مزـیرورت د هـکل وراـنړک وډـګ وـمهم د هـنلوټ يـياپوراƒ .يړـک هـتځنمار يژیتارـس هـخوم هـپ ایتلېکـښ ېروـټګ وا هرادـماود د هرس ېیـسور وـکیړا ېدږـن هـل هرس نارـیا هـل وا يژیتارـس وـکیړا وـښ د ېیـسور د ېدـناړو رـپ ناتـسکاپ د.يوـبولو لور مـهم ېـک هـسورپ هـناور هـپ ېلوـس د يش یـلوک وکـسمƒ هـل ېـک هـسورپ هـپ ېلوـس ناـغفا د.يش لتـسیخاو هـټګ هـخڅ ړـتالم هـل ېـسورپ ېلوـس د وـنوداوېه د ېـنلوټ يـياپورا د وا وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د دـیاب هـخڅ وزیی همیـس د ېـکخم تـخو هـل يش یادـېک وکـسم ،ېـنرلماپ هـپ هـت وناګویرانـس هـتروپ ،تروـص رـه هـپ.يش لېکـښ ېـک هـپ وا يشو نـلچ»ناـشوی« دـیاب هرس وکـسم یالوـک هیـسور.يړـک هـبارخ هـسورپ ېلوـس د ېـچ يش یالوـک ،يړـک هـتځنمار همیـس هـفرط ېـب ېـک اوخواـش هـپ ېـلوپ لاـش د ېـچ هرس وـلراموګ هـپ وـناکاوروز .يړـکرو نوـلدب مـه هـت تـښړوج ېزـېګنا د وړاـغ يـخاد ولېکـښ وروـن وا وـنابلاط د ېنتـسیخا ېـټګ هـپ هـخڅ ذوـفن لـپخ هـل ېـچ يش دـحتم اکـیرما د وا هـنلوټ يـياپورا.هد ېروـپ هړز هـپ ایتلېکـښ وـنوتلایا ودـحتم اکـیرما د هـچک هړوـل هـپ هرس ناتـسقازق وا ناتـسکبزا هـل ېـک هـسورپ هـپ ېلوـس ناـغفا دƒ .يړـک ېدـناړو ېـلیه ېـکېن وا هـنرلماپ هـلپخ ېـک هـسورپ هـپ ېلوـس ناـغفا د وا يـخاو هډـنو هـلاعف وـڅرت يوـڅهو دـیاب هیـسور ،هـنوتلایا ټسنب تربیا شیرډیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د هــخڅ وــنورپخ زار رــه هــل اوــخ هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د .يرــل هــن زاوــج هنتــسیخا هــټګ هزیرګادوــس ترــیا شــیرډیرف د ېــیرظن ېوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن ېکنووــسکعنم يروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاډ .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د اوـخپ هـپ وړخـش د وا ید یکنونـش وا یـکنوړېڅ ۍدـنم هـلیه د هراـپل ېلوـس وا ېړخـش ناتـسناغفا د زـنېکټاو وـیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم هړا هپ روځنا ۍتښپ د وا فوروال رـیزو وراـچ وـینرهب د ېیـسور د ېـک ورـخ هزـیخړا وـڅ هـپ ېلوـس د هړا هـپ ناتـسناغفا د ېـک وکـسم هـپ زرـټیور/نیخوپراک يـګرس ،يـخا هډـنو يړـغ يواـپ د وـنابلاط د SERGEI KARPUKHIN /REUTERS اپورا وا ناتسناغفا ،هیسور ؟هتسان

زېډنل ۍسیلاپ د هود ناتسکبزا د ېدناړو هپ ناتسناغفا د يژیتارتس ېنوګ ناراش رومیت ،زنېکټاو ویرډنا

ناتـسکبزا د هرس ناتـسناغفا هـل هتـسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رـت ،هرس ماـپ هـپ هـت وـلتو وـنوکاوځ د وـتالایا هدـحتم د هناتـسناغفا هـل ،زـیډنل يـیلاپ هـغد ،یـلاوتایز هـګنرڅ وواـیتدنګرڅان د واړـت هـپ وواـیتړګناځ وـلتو د وـنوکاوځ يـياکیرما د ېـچ هړا ېد هـپ ،زـیډنل هـغد ۍـسیلاپ د.يړـېڅ لـماعت داوـېه هـپ وـخرب يدـیلک وـغه د ،زـیډنل ۍـسیلاپ د هـغد.يړـک ېـنمزېغا ېـټګ ېزـیی همیـس وا يـم ناتـسکبزا د ېـک همیـس وا ناتـسناغفا هـپ يش یـلوک خارـپ اوـخ اـه ېـسورپ رـت ېلوـس د وا يړـکو يراکـمه هرس ناتـسناغفا هـل ،يش یـلوک ایـسا يزـکرم وا هـنلوټ يـياپورا ېـچ ،هرس وـلوین ېـک ماـپ .يـین ېدـنال ېـنوزرا رـت ،يـمومو هـنوتصرف مزال هراـپل لـماعت هډـنو هـمهم ېـک ودـېک هـتځنمار هـپ وـکیړا ېدژـن د هرس ناتـسناغفا هـل وا ګـتخمرپ ،یوـش لـمال ودـېک هـتځنمار د وـکیړا هدـنراک د هرس لـباک هـل ،يـیلاپ هـغد.هد ېـلرل وروـن هـل دنکـشات.يرـل هـښېر ېـک وـنومارګورپ وا وژورـپ ،وواـنبرېز يلاـصتا هـپ ېـچ هـڅه ېـک هـخرب هـپ وـلوتابثاب د ناتـسناغفا د ېـچ ،هرس وـنیلاعف وزـیی همیـس وا وـلاویړن .يرـلو هډـنو هدـنغر ېـک هـسورپ هـپ ېلوـس د ناتـسناغفا د ،يوـک لـباک هـل ؛ېړـک لـیپ ېـڅه ودـېک ېدژـن د هرس وروـل وړاود هـل ېړـګج د ناتـسکبزا وـلوړوج د وـکیړا ېدژـن ال د هرس وـنابلاط هـل وا يړـک ېـګنیټ ېـکیړا هناتـسود هرس هـګنرڅ هـکل.ید مـه نمزنوتـس ،لوړوـج وـکیړا وـغد د هـلک هـلک.ید ېـک هـټل هـپ يواـپ د وـنابلاط د اوـخ هـل دنکـشات د ېـک تـسګا هـپ لاک.ز ۲۰۱۹ د لـباک ېـچ هـپ يش یادـېک ېـنلب لوډ هـغد ېـچ ،ړـکرو یرادرـخ ،ېـک نوـګربغ هـپ يلکرـه د 2 . يړـک ېـنمنایز ېـڅه ېلوـس د هـب ېـک يـکنولتار ودـېلیپ رـت ورـخ ېلوـس د ېـک هـحود هـپ ېـک تـشایم ربمتپـس هـپ لاک.ز ۲۰۲۰ د وا ناتـسکبزا ،ردارـب يـنغالم رـم رـفد يسایـس د وـنابلاط د ،ېدـناړو ېـځرو هود هـپ تـینما وا وـټګ يداـصتقا د وـنوداوېه وـغد د ،هـت وـنوداوېه وروـن ایـسا يزـکرم د وـښېپ وصخـشم ېـکپ وا يد ېـلصفم ېرـېډ ېـنمژ هـغد وـنابلاط د 3 . ړـکرو ډاډ واړـت رـپ وـلاوخیرتوات وا وـینماان اوـخ اـه وـلوپ رـت هـګوت همیقتـسم هـپ وا ېوـش هراـشا هـت د یاـځ ورـخ د هـت دنقرمـس ېـچ ،ېړـک هـنمژ نا ردارـب اـم.يو ېزـکرمتم اـیتخارپ دنکـشات ،ېـک لـباقم هـپ.يروـګ هګرـس هـپ ردـق د مـه هـت وـنوزیدناړو واړـت هـپ دږـېل وــغه د ېــچ هــڅ هــغه ،يړــکرو ماود ېړــکرو تــیعورشم کــیتامولپید د وــنابلاط ېراـنړک ېوـی د هـخوم هـپ وـلوټیټار د ېـچک ونوـښاوګ هدـنږېز وناګویرانـس يلاـتحا .يږـېک لـڼګ هـګوت هـپ )رامعتــسا( کاوــېن رــت ایــسا يزــکرم د اوــخ هــل ېیــسور د ېــک ۍړــیپ همــسلون هــپ هدــحاو هوــی ایــسآ يزــکرم وا ناتــسناغفا ،ېدوــم ېرــېډ رــت هــب وــناینرهب ،ېــکخم ځـنمرت يروـتارپما سـیلګنا وا ېیـسور د 1 . هـلڼګ هزوـح يسایـس وا يندـم ،يـګنهرف مـیژر يتـسینومک د ېـک ناتـسناغفا هـپ وـنولک.ز ۱۹۷۰ رـپ ،ېـجنال ېـکیتیلوپویج هـل ېـکیړا يـخیرات هـغد ،ېروـپ لـغری يوروـش د ېـک هزیـسل ۱۹۸۰ د وا وـلتار رـت ایـسآ يزـکرم هـپ وا ودېروکـسن رـت داـحتا يوروـش د لاک.ز ۱۹۸۹ رـپ.ېړوـی هـځنم ېړـګج ۍـنروک هـل ېـک ناتـسناغفا هـپ وا يـ کاولپخ ېـسپ هـلرپ د وـنوداوېه د ېـک يـتینما وـی رـپ ناتـسناغفا:هوـش خـم هرس شـېو هـل اـیب لـځ وـی همیـس هـغد ،هتـسورو ېـی ېدـناړو رـپ هـنوناځ لـپخ دـیاب وـنوداوېه ایـسا يزـکرم د ېـچ ،وـش لدـب ښاوـګ .یاو يړـک يدـنوخ د ناتـسناغفا د هـګوت هـپ ېرالروـلڅ»يـټیزنارت« د ېمیـس د ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۶ هـل تکوـش رشمـسلو د ناتـسکبزا د وا يروـلدیل يـنغ فرشا رشمـسلو د واړـت هـپ ودـېلدب هراــپل ېنیاــسوه وا تاــبث ،تــینما د ېمیــس د ېــچ ،هــنوزیدناړو هــترو فوــیایضریم تاناکما يوـن ړوـل هـغه رـت وا لـباقت د ځـنمرت وـنوداوېه وړاود د ،يد ېـیرظن ېدـحاو ماـغدا يداـصتقا زـیی همیـس روژ د ،اـضف هـغد لـباقت د هـګنرادمه.يد يړـک هـتځنمار ،يوـک ېدـناړو مـه هراـپل ېـنلوټ يـياپورا د یـکټ يدورو وـی ،هـخوم هـپ لیهـست د .يد ېـښن ېـمهم اـیتلاوېل د اکـیرما د هراـپل وـلتو د هناتـسناغفا هـل ېـچ :ېربخ ېلوس د ناتسناغفا وا ناتسکبزا د :لولماش ونوخړا ولوټ د خارــپ هــل داوــېه هــغه د ،ېــی هنوتــښون وا هــباترشم ناتــسکبزا د لاک.ز ۲۰۱۶ هــل د وا ،لـیدعت د ویـسیلاپ د ،هراـپل وـیډنواګ د ناتـسناغفا د وـڅرت ،هد هـڅه هـکاولپخ هوـی ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف د اد ؟يد هـڅ ېناګویرانـس يلاـتحا يـکنولتار ودـېک يسالرـب د ېـک همیـس هـپ ناتـسناغفا د:هژورـپ ېروـپ يژیتارـس رـت هـماهبا هـل.1 ،یوـش لکـیل اوـخ هـل ناراـش روـمیت رـټکاډ و زـنیکټاو وـیرډنا د ېـچ ،هد هـخرب هوـی ۍړـل هـغد د ،زـیډنل هـغد ۍـسیلاپ د.يـینو ېدـنال ثـحب رـت وا نـیودت ېناګویرانـس هـترو هراـپل اـیتړا ېزـیخړا رـه ېوـی ځـنمرت وـکنووړوج يـیلاپ وـینرهب يـياپورا هـپ ،ړـلمون ړپـشب وـنوزیډنل د ۍـسیلاپ د.يـینو ېدـنال ثـحب رـت ،ېـلیاپ ورـخ ېلوـس د ناتـسناغفا د وا وـلتو د اکـیرما د ،واړـت هـپ وـنوګنن د وـناکیرش يـصا د رـهب وا هـنند هـپ ناتـسناغفا د وا ېـټګ ېکیژیتارـس ،ورازـبا ودوـجوم د ۍـسیلاپ د وـڅرت .http://www.afghanistan.fes.de/publications:يش یـلوک هـسالرت ېـک سردا ېدـنال .۲۰۱۹ تسگآ ۲۴ ، ویډار يدازآ ،« ېزنوتس ودېک هتځنمار ېلوس د ېک ناتسناغفا هپ ،ېبرجت ناتسکبزا د« ،)۲۰۱۹( یزووا قلشق.2 .لاک.ز ۲۰۲۰ ربمتپس ۲۱ ، تامولپید ،« ينیو یکنولتار هناښور هوی ناتسکبزا ،اوخ اه وربخ يناغفالا نیب رت« ،)۲۰۲۰( ،فومشاه هدیما.3 .يژیتارتس ېنوګ هود ناتسکبزا د ېدناړو هپ ناتسناغفا د.19

ېټګ ېمتتم:لایرېپاچ ۍراکمه د لـب وـی هـل ،یاـځرپ يلایـس د هـنوداوېه لوـټ هـغد ؛يرـل نوتـش لاـیرېپاچ ینیتـښر تکراـشم وا ۍراکـمه د ځـنمرت ناتـسناغفا وا وـتالایا هدـحتم ،ناتـسکبزا ،ېـنلوټ يـياپورا د /وـتالایا هدـحتم د ېـک ناتـسناغفا هـپ وا يد ېـک هـڅه هـپ وـلوک هـتځنمار وـنیمز وـیون د ،هراـپل بوـتیدنوخ وا ېنتاـس د تاـبث زـیی همیـس د ،هـنوخړا لوـټ:يوـک يراکـمه هرس ۍرـم رـت یـنغ رشمـسلو د ،هتـسورو ودـېمک رـت ېډـنو يـځوپ د وـتالایا هدـحتم د ېـک ناتـسناغفا هـپ لاک.ز ۲۰۱۴ رـپ.ید رـظتنم هـت ودـېک عـطق يلاـتحا وـنوتیلاعف د وـټان ېـکیړا يراک ېدژـن هرس وـنوداوېه ناتـسنمکرت وا ناتـسکجات ،ناتـسکبزا هـل وا ېړـک هـڅه ېـک هـخرب هـپ ۍرګادوـس ېزـیی همیـس وا ماـغدا يداـصتقا د ،تـلود ناـغفا ېدـنال د ،یوـش هـتځنمار هـخوم هـپ ودـېک هـسالرت د اـیتنمډاډ د هـخڅ اـقب يسایـس د لـباک د ېـچ ،هـندنوم تـهج هـغد نـن هـنند هـپ ېـنوزرا د وـکیړا وـینرهب د.يد ېړـک هـتځنمار يـياپورا د هرس ایـسا يزـکرم هـل ،هراـنړک هزـیی همیـس ېـکنووڅه لـباک د ،هراـپل ېـنلوټ يـياپورا د.يږـېک لوـڅه لوډ هدـنراک هـپ مـه اوـخ هـل ېـنلوټ يـياپورا وا وـتالایا هدـحتم .هد اـیتنمژ هوـی هراـپل لاـصتا وا يـغرمکین ،ېـننم فاـطعنا د لاک.ز ۲۰۱۹ رـپ ېـچ ،يرـل يږـغمه وـکیړا وډـګ هـل ېـنلوټ Major international rail routes in Central Asia, 2019 Source: Martin Russell,“Connectivity in Central Asia, Reconnecting the Silk Road,” EPRS| European Parliamentary Research Service, April 2019, accessed September 12, 2019. ایتړوایپ ویراکمه يتینما د ،رـظن فوـیایضریم رشمـسلو د ناتـسکبزا د واړـت هـپ تـینما زـیی همیـس ړو شـېو هـن د وزــیی همیــس دنکــشات د.ېــک لاک ز ۲۰۱۸ رــپ وا دنقرمــس د ېــک لاک.ز ۲۰۱۷ رــپ زــکرمتم ناتــسناغفا رــپ لوډ ړپــشب هــپ ســنارفنک یتــسورو ؛وــش هــګوج ونوــسنارفنک دنکــشات د ،فاــخرپ وــڅه د ېیــسور د هراــپل ولدنیــش ذوــفن د ناتــسناغفا رــپ.و ېـنوزرا ېـکډ وـنیبدب هـل وکـسم د هـخڅ ېـسورپ هـل ېلوـس د ناتـسناغفا د ،لـماعت مـه ویرانـس طوقـس د تـلود ناتـسناغفا د ېـک هـغه هـپ ېـچ ،ید هـن یکنووـسکعنم وناګویرانـس وړواـن وـلوټ رـت د ېـک همیـس هـپ ،ناتـسکبزا ېـک تـقیقح هـپ.هد هلماـش .ید مـهم رـېډ ،هـلما هـل وـلرل هـن د روـضح ېدژـن د ېـک وـنوثحب وزـیلوټ هـپ واړـت هـپ ېلوـس د( وزـیګنا وا وـټګ يلاـتحا رـپ هـبژ هـکیتامولپید داوـېه هـغد د ،فاـخرپ ېد د وـنوثحب يصوـصخ هـپ وـکنووړوج يـیلاپ کـبزا.هد هزـکرمتم ېدـناب)ېـټګ ېډـنو د ونوراـشف رـپ ېیـسور د ،هراـپل وـلوک وزیټـسنب د نامزاـس نوړـت يـمومع يـتینما د ،ېـک اــیتخارپ ېوــی هــل هراــچ هــغد هرــېډ رــت ،رواــب هــپ یوــغه د ېــچ ،ېــک هــکوېن هرــېډ د هرس مزـیرورت هـل ېـچ ،فاـخرپ ېد د ،يـخا هـنیچرس هـخڅ ځـیرد یکنوتـښوغ لـپخ د هیـسور ېـچ ،يرـل هرـېو یوـغه.يو هراـنړک هـکانزېغا هوـی هراـپل ېزراـبم ناتـسناغفا د يياـښ وا يرـل هنـښېدنا وـلتو د ایـسا يزـکرم د هـخڅ تردـق هـل ذوـفن يـتینما ېیـسور د وـڅرت ،يړـکو هـغلابم هړا هـپ ونوـښاوګ ودـنوړا ېروـپ وـیتابث ېـب د .يړـک هـتایز هـچک اـیتړا د وـنوداوېه ایـسا يزـکرم د هـت وتـسرم ایتخارپ ویراکمه يداصتقا د ړـتالم هـخڅ وـنوتصرف يسایـس وا يداـصتقا وـخارپ هـل ېـک ناتـسناغفا هـپ ،دنکـشات ېـک ایـسا يزـکرم هـپ ېـچ ،هتـسورو تـښګنیټ رـت ېلوـس د هـګوت ېړـګناځ هـپ ؛يوـک یـلړت هرس وـنونامرا هـل داوـېه هـغد د ،هـخوم هـپ ودـیلدب د هراـپل کاوـځ نـمکاو وـی د هـخڅ اـیتنمژ هـل بوـت هـبروک د ورـخ ېلوـس يناـغفالا نـیب د ،تـقیقح هـغد.ید هـپ وا هـګوت هـپ کاو يـکنولتار زـیی همیـس وـی د هراـپل ناتـسکبزا د ېـچ ،هد دـنګرڅ تـسایس رـپ ناتـسناغفا د وا هـچک ېـندنژېپ وا راـبتعا د داوـېه هـغد د هـچک هـلاویړن هرس داوــېه يډــنواګ لــپخ هــل ېــکخم ال ،دنکــشات.يورــبارب هــنیمز وــلوک زــېغا د د هــت ناتــسناغفا ،ېــک لاک.ز ۲۰۱۹ رــپ:ید نــمخرب هــخڅ کاوــځ يداــصتقا هــل لکــټا وا هلتــښواو رــلاډ دراــیلیم وــی رــت هــچک ېــیب لاــټلوټ د وــتارداص د ناتــسکبزا .يـمومو یـلاوتایز هدـنچ ېرد ،ېروـپ لاک.ز ۲۰۲۴ رـت هرېمـش هـغد ېـچ ،يږـېک د ېــک ایــسآ يزــکرم هــپ وا وــلېه ناتــسکبزا د وا ېــنیمز وــکیړا ودعاــسم هدوــجوم د ،هرس ۍناــسا هــپ يش یــلوک هــنلوټ هــغد ،هرس ماــپ هــپ هــت وــخوم ېــنلوټ يــياپورا لــېبالېب ېــک ونوتــښون وا وــنوکولایډ هــپ ایــسا يلیوــس – ناتــسناغفا – ایــسا يزــکرم .يړـک تاـیز تاـماعت زـیی همیـس لـماعت هرس وـتالایا هدـحتم وا ېـنلوټ يـياپورا هـل دنکـشات ېـچ ،ېـک لاـح ېـساد هـپ يـڼګ مـه هـګوت هـپ کـیرش د وـټګ وزـیی همیـس د نـیچ د ناـځ ،يـنم ېـی هـنوڅه وا وـڅ ېراـنړک يـيایتخمرپ وا يساـمولپید د داوـېه هـغد د دـیاب هـنوتردق ځـیدیول وا – وـلرل هـپ وژورـپ وـڅ ېدـنال راک رـت يـټپ ينپـسو د ،ناتـسکبزا.يـنمو بوـتزیخړا هـخمدار هـګوت هـپ زـکرم زیرګادوـس د هراـپل وـکوت يـنیچ وا يسور د ،يرـل هـلیه هرس يتوګراــښ يدــحرس ناــتریح د سوا هرال يــم یــلتپ ينپــسو د ناتــسکبزا د.يش ېـښرک هـغد د يـټپ ينپـسو د.يولـښن راـښ مـهم وا زیرګادوـس فـیرشرازم د اوـخاه هـل ېدژـن هـت يلوـپ نارـیا د ېـک ځـیدیول هـپ ېـچ ،هتـش مـه مارـګورپ ېـساد ،هراـپل جـیلخ سراـف د ایـسا يزـکرم ېـچ ،يش لـصو مـه هرس تارـه راـښ يتراـجت مـهم ينپـسو د نـیچ – ناتـسزیغرق – ناتـسکبزا د ،ېد رـپ هرـېبرس.يولـښن هرس وـنوردنب هـل ،يړـک هـنمژ وتـسرم يلاـم د ېـک هـخرب ېد هـپ ناتـسکبزا ېـچ ،لوړوـج ېرال ېـلټپ هـت ایـسا يزـکرم وا نارـیا ،ایـسا يلیوـس وـڅرت ،يـښبرو کاو تاـیز ناتـسکبزا مـه ېــچ ،يورــبارب هــنیمز ېد د هــت ناتــسکبزا هراــچ هــغد هــګنرادمه.يرــلو یــسرسال هـپ هـګوت هـپ ېـګلېب د ،هرس يسرسال هـپ هـت وـنوزیلهد يـصا تروپـسنارت لاوـیړن د داـصتقا لاـپ هـفرعت وا وـتارداص د ،هـت رداوـګ ېـک ناتـسکاپ هـپ وا راـهباچ ېـک نارـیا .يړـک بـیقعت هــپ ېــچ ،يش یادــېک هــسالرت ،ېــک تروــص هــغه هــپ ېزاوــی يروــلدیل دنکــشات د هــپ ځرو نــن د ېــچ – يــمومو یاــپ هــګوت هزــیی هلوــس هــپ هړــګج ېــک ناتــسناغفا هـپ کـیل هړـکوه یـتاپلت وا زـیی هلوـس د ځـنمرت وـنابلاط وا تـلود ناـغفا د ېـک وـطیارش ناتـسناغفا زـیی هلوـس وـی ېـچ ،يږـېهوپ ېد رـپ يـکنووړوج يـیلاپ کـبزا.هد اـنعم ينپـسو ،ېـښرک ۍژرـنا د ،اـیتخمرپ وا وـلړوج هـپ وژورـپ وزـیداوېه وـڅ د ،يش یـلوک هـخرب هـپ اـیتخمرپ وا وـلوړوج د وواـنبرېز وروـن وا وژورـپ يلاـصتا هدـمع ،ېرال يـټپ .يړـک نـیمات ېـټګ ېډـګ یود د ېـک .يژیتارتس ېنوګ هود ناتسکبزا د ېدناړو هپ ناتسناغفا د.20

د ناتـسناغفا د ېـچ ،یـلدېناوت يد هـن ېد رـپ هـباترشم داوـېه هـغد د وا هد هـنوګنن هـمهم هوـی هراـپل ایـسا يزـکرم وا ناتـسکبزا د مـه ال نویـسازیلاکیدار وا بوـتیرالدنوت يـبهذم ېمیـس د مـه ال) IMU( تـکرح يماـسا ناتـسکبزا د وا شـعاد ،هدـعاقلا ،هکبـش يناـقح د هـکل هـنوکاوځ ېـکنووک هـتابث ېـب.يړـک ېـټپ ېګرـس وـلیاپ يلاـتحا رـپ ېړـګج سال رـت تـسایس هدـنراک وـی هړا هـپ وـلډ يداـهج د ،ېـک هـخرب هـپ لـماعت روژ د هرس وـنابلاط هـل وا ،ېـسیهار وـنولک ورـېډ هـل ناتـسکبزا.يوـک خـم هرس ښاوـګ هـل تـینما هـلپخ ېـک هـخرب هـپ ېړوـج ېـغور يلاـتحا نا وا لـماعت د هرس وـیلایګنج شـعاد د ېـک هیروـس وا ناتـسناغفا هـپ وا) IMU( د ،ېـکخم هـل ال ناتـسکبزا د.ید یـلوین ېدـنال ټـسنب ېراـنړک د دنکـشات د واړـت هـپ ېـسورپ ېلوـس د ناتـسناغفا د ،يروـلدیل هـغدمه.يش هناتـس هـت وـنوداوېه يـصا وـلپخ وـڅرت ،يوـڅه یوـغه وا ېړـک هدـنګرڅ اـیتلاوېل د وا ودـېک يـماظنریغ خارـپ د ېـک ناتـسناغفا هـپ ګـنڅرت ېد د ؛يش مـغدم ېـک وـنلوټ وـلپخ هـپ يلاـیګنج يناوـخپ وـنابلاط د ېـچ ،يرـل اـیتلاوېل هـت ېد ناتـسکبزا:يوړوـج .ید مـه یکنوتـښوغ لورـټنک د ولـسو وکپـس هرس مزـیرورت هـل وا لورـنک رـت ېـلوپ د ،هراـنړک دنکـشات د ېـچ ،ید اد یـکټ ړو ماـپ د.يش وګرـس رـت دـیاب ېـلیاپ ونوتـسایس وـکډ ونیبـشوخ هـل وا وـلاپ ماـغدا ،وـیون وـغد د هـپ يژیتارـس هـغد ېـک همیـس هـلوټ هـپ يش یـلوک هـنلوټ يـياپورا.يوـفیرعت ېدـنال ېـنراڅ يـتینما رـت ېیـسور د ېـی هـنوداوېه روـن ایـسا يزـکرم د ېـچ ،هد هړوـل ېزراـبم رـت ،ید وـتمچ هـت وـلنم وناګویرانـس هړواـن وـلوټرت د هدـیرب موـک رـت ناتـسکبزا ېـچ ،هد هـن هدـنګرڅ ال ،هړـکو هـنودای ېـکخم وـم ېـچ هـګنرڅ هـکل.يړـک یړواـیپ هـچک هـخارپ ،ید اد ،هد هراکـښ ېـچ هـڅ هـغه.يش هـتځنمار هرس ودـېټيټار هـپ ېـچک وتـسرم وـلاویړن د هرس تـلود ناـغفا هـل اـی وـلتو يـځوپ رـت وـتالایا هدـحتم د هناتـسناغفا هـل يياـښ ېـچ `.يوـک ثـحب ېـی هړا هـپ هـګوت هـنالاعف هـپ هـنوداوېه روـن ېـچ ،ېړـک هډډ هـخڅ وـنرېګنا وا وـنوناموګ وزـیلوټ وـغه هـل واړـت هـپ ونـښېدنا وـتایز د دنکـشات ېـچ هنوزیدناړو د وا وـټګ وډـګ وـلپخ د ،يش یـلوک یود.يرـلو ۍراکـمه ېـکانزېغا ،هراـپل اـیتړوایپ د تاـبث ېـتاپلت د ېـک ناتـسناغفا هـپ ،يش یـلوک ناتـسکبزا وا هـنلوټ يـياپوراƒ هـغد د ېـک يساـمولپید هزـیی همیـس وا ړـتالم د هـخڅ ناتـسناغفا هـل.يړـېڅو ېواـیتړا وا ېنـښېدنا ېـلاهمدږوا ،ټـسنب رـپ لـماعت د ېـسورپ هـل ېلوـس د ناتـسناغفا بـسانم هـل ،ېـک هـخرب هـپ اـیتړوایپ د وـکیړا د ځـنمرت ونوتـښون وا وـنلوټ د ایـسا يلیوـس وا ایـسا يزـکرم د هـنلوټ يـياپورا ،هرس ماـپ هـپ هـت ېډـنو ېـکنوکاټ داوـېه .هد هـنمخرب هـخڅ ځـیرد وا تـیعقوم د ایـسا يزـکرم رـپ هـنوداوېه ،هرس ېنتـسیخا هـټګ هـپ هـخڅ لیکـشت کـیتامولپید زـیی همیـس زـیخړا وـڅ هـل دوـجوم ېـکخم هـل ،هـنلوټ يـياپورا وا تالاـیا هدـحتمƒ ایتخمرپ ېزـیی همیـس د ،هراـپل»وـیراکمه وـکیړا يوـقطنم نـیب« وا ماـغدا يداـصتقا د ،ېـک هـخرب هـپ وـلیاپ ۱۹ دـیوک د ،وـنونولدب يـمیلقا هـکل وـتاعوضوم وـکنورلزېغا هـخوم هـپ هـباتیلپ ېروژ د وـخوم وډـګ د ېـک تـیاهن هـپ وا يو ېـک هـچک هـتروپ ثـحب وا ورـخ رـت دـیاب تالیکـشت کـیتامولپید هـغد.يوـڅهو ،هـخوم هـپ تـینما وا وا ېـنلوټ يـياپورا د ېـچ ،ېړـک هـنلب هـخڅ ناتـسناغفا هـل ېـکخم وـنوداوېه ایـسا يزـکرم د ،ېـک ماګ تـبثم وـی هـپ.يړـک يفرـعم مزـیناکیم ډـګ وـی هراـپل ېـنوڅه د . 4 يړـکرو اـیتخمرپ هـت لاوـنوډګ هروـپ وـی ،هـخڅ یـکنوراڅ وا هـملیم وـی هـل هډـنو هـلپخ ،ېـک ورـخ يسایـس وا يـتینما هـچک هړوـل هـپ ایـسا يزـکرم .يرـل يلایـس هرس ،ېـک هـخرب هـپ وـلولپخ اـیتلاوېل د وـلاوګناپ د ېـک هـخرب هـپ يژرـنا وا يـټپ ينپـسو ،ونوریـسم وزیرګادوـس د ،هـنوداوېه ایـسا يزـکرم د ،لاهمـسواƒ هـنوتصرف يوـن ،هرس راـشف»لاـصتا يوـقطنم نـیب« رـپ وا يش هزیټـسنب وـنونولدب وـتبثم ویتـسورو رـپ يژیتارـس ېـنلوټ يـياپورا د واړـت هـپ ناتـسناغفا وا ایـسا يزـکرم د .يـخاو هـټګ هـخڅ ونوتـښون وـغد هـل وا يش یاړـک لماـش ،ېـک هـمانرب هـلاهمدږوا هـغد هـپ ناتـسناغفا ېـچ ،هد هـنیړا.يړـک سـکعنم لاـصتا EU- CA د لاک.ز ۲۰۱۹ د تـسراخب د( مارـګورپ دنکـشات د ېـک هـخرب هـپ ودـېړوج د سـنارفنک زـیی همیـس وـی د هړا هـپ لاـصتا د ېـک لاک يـکنولتار هـپƒ هـکل ،لیاـسم يفاـضا ېـچ ،يړـک هـسالرت ډاډ دـیاب هـنلوټ يـياپورا.ید تـصرف هـښ وـی هراـپل ګـتخمرپ د وـنوثحب د هړا هـپ وـیراکمه د ،) هـګوت هـپ بـیقعت د سـنارفنک ېړـګناځ هـپ وځـښ رـپ( ېژورـپ ېزـیخړا ېرد هراـپل ېـنزور د وـناناغفا د ېـک وـسسوم وزـینزور هـپ ایـسا يزـکرم د وا تـیریدم مجـسنم وـنودحرس د ،ېواـنبرېز يـکیزف .يړـک لماـش ېـک اډـنجا يراک هـپ ایـسا يزـکرم د ،مـس هرس ۍژیتارـس ېوـن د ېـنلوټ يـياپورا د)هرس زـکرمت .ۍراکمه يداصتقا وا هزرابم هرس ولاوخیرتوات هل ،تینما:يد زکرمتم وخرب يدیلک وېرد رپ هراپل ویراکمه د تالیکشت زیخړا ېرد هغد. 4 ټسنب ټربیا شیرډیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو د ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د هزیرګادوـس هـخڅ وـنورپخ زار رـه اوـخ هـل ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف .يرـل هـن زاوـج هنتـسیخا هـټګ ټرــیا شــیرډیرف د ،ېــیرظن يوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن يکنووــسکعنم وروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د اوخپ ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د هــپ وړخــش د وا ید یکنونــش وا یــکنوړېڅ ۍدــنم هــلیه د هراــپل ېلوــس وا ېړخــش ناتــسناغفا د زــنېکټاو وــیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم :هړا هپ ونوروځنا د ۍتښپ د .2001 ، 12 هپ ربمسد د ، زمیاټ يلغرو هت لپ ایترګلم د رهب هن راښ يلیوس د رکسع کبزا ساووتاموز لیمش/ زرټیور:روځنا .يژیتارتس ېنوګ هود ناتسکبزا د ېدناړو هپ ناتسناغفا د.21

زېډنل ۍسیلاپ د هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت!هرالنړک ېون هوی ناتسناغفا وا دنه ،اپورا ناراش رومیت ،زنېکټاو ویرډنا

ېدنال ېنوزرا رت لوډ ډنل هپ،هتسورو هغه رت وا یک لاک.ز ۲۰۲۱ هپ ایتلېکښ وا لماعت ناتسودنه د هرس ناتسناغفا ،زیډنل هغد)یرالنړک(ۍسیلاپ د همیس وا ناتسناغفا هپ يش یلوک هګنڅ یلاوتایز ووایتدنګرڅان د هړا هپ ایتګنرڅ ولتو د ونوکاوځ يياکیرما د ېچ هړا ېد هپ ،زیډنل هغد ۍسیلاپ د.يسین ایتړا هت ولوبیترت وا نیودت ېې يلیډ یون ېچ تاییزج وناګویرانس- ونیمز ړل وی د ،دنس هغد هګنرادمه. 1 يوک ثحب ،يړک ینمزېغا ېټګ ناتسودنه د ېک کیژیتارتس ېنلوټ يياپورا وا دنه د ېچ ،هیاځ هغه هل.يوناښور ،يواروغ ویسیلاپ ودوجوم د هخوم هپ ولتاس وټګ د داوېه هغه د ېک ناتسناغفا هپ وا يرل .يرل ېټګ ېډګ ېکپ ېک ناتسناغفا هپ يرول هړاود ېچ ،يړېڅ ېخرب هغه ،ۍسیلاپ هغد ،هد هتایز ېې هچک ایتنمډاډان د وخ ،يځرګ ړو ړتالم د تکراشم ېنښېدنا دنه د وا لتو ونوکاوځ د ،هسورپ ېلوس د نـمرکف ېد هـپ يلیډ يوـن ،وواـیتدنګرڅان واړـت هـپ وـلتو يلماتحا د وـنوکاوځ وـټان د ېچ ،ېک تروـص هغه هـپ.يړک يدـنوخ هګنڅ ېـټګ هروـغ ولوټ رت ېـلپخ ېـچ ،یړـک ،يش خم هرس وزنوتـس وترس هـل هب دـنه ،يـځوو هـخڅ ناتـسناغفا هـل هـنوکاوځ ينرـهب ېچ ،يش یـلوکو هب دنه اـیآ ېچ اد ،یړـمول:يړک هـتځنمار هب ېنـښېدنا ېـلېبالېب ېـچ هلب ؟.يړـکو ړتالم هـخڅ تـلود ناـغفا هـل ،هـترپ ړـتالم خارـپ هـل وـنوداوېه وـځیدیول د یلوک ېـچ ،هخوم هـپ يوـینخم د هـخڅ ودـېنمکاو وـنابلاط د هـب دـنه ېـچ ،هد اد هلـسم د يلایګنج زـیی همیـس ،ېک هلیاپ هـپ وا يړک وـتمچ قمع يسایـس خارـپ هـت ناتـسکاپ يش ؟يړک هرسرـت هنوراک موـک ،يړـکو دـیرب دنه رـپ ېـچ يړـک هـګوج ېد یـنړیب د وـنوکاوځ د وـنیدحتم وروـن وا ېـنلوټ يـياپورا ،وـتالایا هدـحتم د ،يلیډ یوـن هړکوه هـغه د ناـبلاط ېـچ یړک ېـی راګـنیټ وا یړـکرو یرادبرخ کـلک واړـت هـپ وـلتو هـم ۲۹ رـپ ۍروبرف د لاک.ز ۲۰۲۰ د ېـچ ،يد هـن نـمژ هـت وواـیتنمژ ورـتایز کـیل د ،ېک واـیتنمژ وـغد هـپ.ید یوـش کیلـسال ځـنمرت وـتالایا هدـحتم وا وـنابلاط د ،هـټېن د ولډ يتـسیرورت رېمـش وی د نوډګ هـپ ېـلډ ېدـعاقلا د وا لوـټیټار ېـچک يلاوـخیرتوات هپ ناتـسکاپ ېچ ،ید یړکرو یرادبرخ دنه هګنرادمه.يږېلماـش لودودـحم وـنوتیلاعف هن ایتنمژ هـموک زار څېه هړا هپ وـلړو هځنم هل د ونویاځهانپ د وـنابلاط د ېـک هرواـخ هـلپخ هـسورپ هپ ېلوـس د ېچ ،يوځرګ هګوج ېد د نابلاط هراـچ هغد ېـچ ،ېړـک ېدـناړو هد .يړک هـخم هت ېړـګج هرس يـکټچ هپ لاـهم رـه مـه اـیب ،هرس هرس وـنوګتخمرپ هـل ېـک هګناپځنم:يسیلاپ ناتسودنه د واړت هپ ناتسناغفا د هخڅ يلایـس هل داويه هـغه د هرس ناتـسکاپ ،يسیلاپ ناتـسودنه د واړـت هـپ ناتـسناغفا د هلېپ هل يکاولپخ د دـنه د یک لاک.ز ۱۹۴۷ هـپ ناتـسناغفا وا ناتـسودنه.يلخا هـنیچرس رپ بوتیړغ د ناتـسکاپ د ېک ونوتلم ورـګلم هپ ناتـسناغفا.يد ېلرل ېـکیړا ېدژـن ېرـېډ بوتلیپان د ناتـسودنه د ،لاـهمرپ ېړګج ېړـس د ېې ېـسپرو وا هـلوراکو هـیار ېدـناړو بوتلېپان لـپخ د ،يلیډ یوـن ،لاهمرپ ېړـګج ېړـس د.ړـکو ړـتالم هـخڅ تـسایس هـل د هخڅ وـنیدهاجم هل ېـک رهاظ هـپ ،یـک لاک.ز ۱۹۷۸ هـپ ،فلاخرپ وـلوصا وتخـس د ړتالم هخڅ لـغری هل ېیـسور د ناتـسناغفا رپ ،هخوم هپ ولتاـس نزاوـتم ړـتالم د ناتـسکاپ ذوـفن د ناتـسکاپ د ېـچ هـخڅ وړاـغبول ناـغفا وـغه هـل دـنه ،هتـسورو ېد رـت. 2 ړـکو هغد.یړـک ړـتالم يد يوـش تـباث روـټګ ېـک هـخرب هـپ يوـینخم اـی ینتاـس نزاوـتمد د یک وـنولک ۱۹۹۰ هـپ ېـچ ، يړاـغنار مه ړـتالم دـنه د هـخڅ يلاوـلټ لماش ،ړـتالم دنه د مـه سوا هنوتیصخـش رېمـش وی يلاوـلټ لماش د( لدـېګنج ېدـناړو رـپ وـنابلاط ېـسیهار لاک ۲۰۰۱ هـل ، واړـت هپ ناتـسناغفا يلیډ یوـن.) ید نـمخرب هـخڅ ړـتالم هـل ډنخ ذوفن د ناتـسکاپ د ېـچ يوبیقعت ۍـسیلاپ ېکنوتـښوغ ایتخارپ وا هـلاعف ېـساد هوـی تـښزرا تایز د ورلاډ هدراـیلیم ېرد رـت ،ېـک ونولک ۱۸ ورـېت هـپ ناتـسودنه.يـځرګو هدز يکینخت د ،یژورـپ يـيانبریز یترس ېچ ،يړـک وتمچ هـت ناتـسناغفا ېتـسرم یـلام هګوت هپ داوـېه لېکـښار ېک هچو هپ ېـچ هنوزیلهد زیرګادوـس يوـن وا هـنومارګورپ وړـک .يږېلماـش ېک وتـسرم وغد هپ.یورـېډ هـنوتصرف وا روـټګ هراـپل ناتـسناغفا )يملاعمیرم:یکنوتسیخاسکع(/ FES.۲۰۲۰ لیرپا،ناتسناغفاـلباک.یوشړوجهتسرميلامهپناتسودنهد،دنبهزیخوموڅیغرقدیږیکلڼګهخاشیلصادنیسلباکدیچدنیسهپنامغپد وکنووړوج يسیلاپ وینرهب يياپورا د وا ،لیدعت د ویسیلاپ د ،هراپل ویډنواګ د ناتسناغفا د وڅرت ،هد هڅه هکاولپخ هوی ټسنب ټربیا شیردیرف د اد ؟يد هڅ ېناګویرانس يلامتحا يکنولتار ودېک يسالرب د ناتسناغفا د ېک همیس هپ:هژورپ ېروپ يژیتارتس رت هماهبا هل-۱ ناتسناغفا د وا ېټګ ېکیژیتارتس ،ورازبا ودوجوم د ۍسیلاپ د وڅرت ،یوش لکیل اوخ هل ناراش رومیت رټکاډ وا زنیکټاو ویرډنا د ېچ ،هد هخرب هوی ۍړل ېغد د ،زیډنل اد ۍسیلاپ د.يسینو ېدنال ثحب رت وا نیودت ېناګویرانس هترو هراپل ایتړا ېزیخړا ره ېوی ځنمرت .http://www.afghanistan.fes.de/publications:يش یلوک هسالرت ېک سردا ېدنال هپ ،ړلمون ړپشب ونوزیډنل د ۍسیلاپ د.يسینو ېدنال ثحب رت ،ېلیاپ وربخ ېلوس د ناتسناغفا د وا ولتو د اکیرما د ،واړت هپ ونګنن د وناکیرش يلصا د یک رهب وا هنن د هپ .هلدېک هتسرم هرسرو اوخ هل ورون وا يدوعس ،وتالایا هدحتم د ېچ ،هواک تیلاعف هخڅ ناتسکاپ هل ېلډ يداهج هعیش یوی وا ولډ يداهج ينس هوا ېروپ لاک ۱۹۹۰ رت-۲ ناتسناغفا وا دنه ،اپورا هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ؟هرالنړک ېون هوی.23

هراپل ولتو"هلؤسم" وا طورشم وی د هرالنړک دنه د ،همد ېدرت وټان د وا یړک زکرمت ېدناب یبال يکنوک دیرب وتالایا هدحتم د یلوک ېچ هد کاوځ دض مزیرورت لاویړن د هږلرتږل ېچ هنوڅه هپ ډنخ هتسورو ولتو د ېک لایریپاچ ریڅ هپ ناتسناغفا د یش .يړکو لمع هګوت “ ،هرس ونوـښاوګ يدج هـل ، هب هترپ يلاوتـش هـل وـنونیمضت وـغد د ېـچ ،ید نمـښېدنا یـلیډ يوـن هپ ېروـپ هـسوا رت ،ټـسنب ېد رپ.يش خـم ،ېک ریمـشک ېدنال ېړخـش رـت هـګوت ېړـګناځ هـپ ولتو د ټـسنب رپ وطیارش وا هنالووـسم د ېـچ ،هد هزـکرمتم ېد رـپ هرلانړک دـنه د ېـک هـخرب ېد ولتو رـت وـنوکاوځ د ېـچ ،يړـکرو تـعانق هـت وـټان وا يړوار راـشف وـتالایا هدـحتم رـپ واړـت هـپ وڅرت ،يو دوـجوم کاوځ لاوـیړن وی ېزراـبم د هرس مزـیرورت هل ېـک ناتـسناغفا هـپ دـیاب هتـسورو .يړکو تـیلاعف هګوت هـپ کاوـځ يـطایتحا د هګوت ېړـګناځ هپ ،وروـل ولېکـښ د ېک هلـسم هـپ ناتـسناغفا ،ېرلانړک يلیډ يوـن د هـګنرادمه دنه.يد يړـک ېدنوت ېلځ یـله وکیړا وا تلاماعت د ،هرس وـنوداوېه وـنمکاوځ وزـیی همیـس هـل وزینکاټ هناتـښپان رپ ېک ناتـسناغفا هپ ،هـخوم هپ ایتخارپ وا عوـنت د ذوفن لـپخ د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېې ېک تـموکح هپ ناتـسناغفا د ېـچ ،ېړک هنوګناپ وـنارشم وـغه رـپ یوـغه د وا یدـناب وزوـح دیـشرلادبع ،هللادبع هـللادبع ېروپ هـسوارت ،ېک هـخرب ېد هپ.يد يړـک هـسالرت هنوتـسپ يدـیلک ېړک هـسالرت ېنلب يمـسر هخڅ يلیډ يون هـل روـن دـمحم اـطع يلاو یـناوخپ خـلب د وا متـسود د ېچ ،ېړـک هـنمژ هرس وـنوکاوځ يـتینما يلم هـل ناتـسناغفا د وا لـباک هـل دـنه هـګنرادمه.يد .يړک ېرـبارب ېتـسرم يلام یـتایز هت یوـغه هب ېـک تروـص هـپ ماود د ېړـګج ؟ید ېک لشرد هپ ېتام د دنه ایآ:طیارش ېک لاح هپ ودېلدب وکیژیتارتسویج د اکیرما د هرس وـنابلاط هـل لځ اد ېچ ،ېـک هخرب هپ نوـګربغ د هت لاـیرېپاچ کیژیتاترس ېک لاح هـپ نولدب کـټچ ېـک ناتـسناغفا هـپ ،ېـسیهار هـخڅ لاک.ز ۱۹۷۹ هـل ،يلیډ يوـن رپ ېک هـخرب هـپ)قـقحت(هباتیلپ د ېړـکوه ېلوـس د وا بوـتیړګځنم د ،يروـلدیل هـل دـنه د.ید یوـش ېـتاپ خـماخم هرس ېزنوتـس هـل ،هد هـشت تردـق زـیی همیـس وـی د وا هـلماعم ونوـښاوګ يروف رت نا)لباک وا( يلیډ يون ،هروـکفم)لور(ېډـنو ېتوج د ناتـسکاپ د ېک ناتـسناغفا هتـسورو ېړګج رت.هد هراـچ هنمزنوتـس هوـی ،رواـب وـتالایا هدـحتم د ناتـسکاپ د ېلوـس د ېچ ،يراکـښ ېـساد وا ید نایز هـپ ونوتلود ناتـسناغفا وا دـنه د ،ګـتخمرپ ېـسورپ ېلوـس د وا ټاکوـچ ېلوـس د ېروـپ هـسوارت.يوـک خـم هرس وزنوتـس هـل ،تاـیز زار ره کاو وا تردـق د ،هتـسورو وـلتو وا ودـېک هتاـش رت وـنایاکیرما د.يودودـحم ځـیرد يسایـس وا يداـصتقا ،کـیتامولپيد ،کیژیتاترس يلیډ د ېـک همیـس هـپ ،هـلیاپ ېـسورپ .يش مه لـمال نولدب د وـنوځیرد د نـیچ وا ېیـسور د يش یادـېک راک اد هـکځ ؛يړـک خـماخم هرس ښاوـګ هـل ېـخوم کاو لاوـیړن د دـنه د نا يش یـلوک ،هـنولوډنا هټل هپ بوـتیدنوخ د وـټګ يداصتقا وا يـتینما ،وـکیتامولپید وـلپخ د ېـک همیـس وا ناتـسناغفا هپ دنه ېچ ېـک لاح ېـساد هـپ:ید خـم هرس دـیدرت وا کـش لوډ وـی هـل ،یـلیډ یوـن هوی موـک هخڅ وناګویرانـس وـینیدنال وغد هـل ېچ ،يش لوـېنو ېـک ماپ ېچ ېد هـل هترپ ؛يدږـېرپ نادـیم داوـېه هـغد هـب ېـک یـکنولتار ېدژـن هـپ ېـچ ،ېـسا د يراکـښ ،ید ېـک ای ایرب د ېـچ ،ید نمډاډ وا یړـک هرـک وا خوپ ذوفن لـپخ ،ید روـحم يلصا ېـسورپ ېلوـس د ناتـسناغفا د ېچ ،وـنابلاط رـپ ناتـسکاپ ېـچ ،هد هـلما ېد هـل اد.يږـېک هـتځنمار ېـی موهفم ېد هـپ ،يونایب ېـجنال ځنمرت دـنه وا ناتـسکاپ د هرېډ رـت ېچ ،رکفت)عـمج رفص د(.يړـکرو لکـش هت وراچ دنوړا ېروـپ ناتـسناغفا هـپ ،يش یـلوک ېـک تروـص هـپ ېـتام وغه د ،یوـش هتځنمار هـخوم هپ ولوک هـت ګنڅ د ناتـسکاپ د ېچ ،ېژورـپ ماغدا يداـصتقا د يلیډ يوـن د ،ېد رـپ هرـېبرس.ید ناـیز هـپ دـنه د ذوـفن موادـتم ناتـسکاپ د ېـچ ،ید ېـساد هپ ؛ید هټګ هپ دـنه د ېچ ،يړـکو هډډ هـخڅ وتابیترت وزیرګادوـس وـغه هل يياـښ تلود وی ېدـنال کاو رـت وـنابلاط د.يشار ېدـنال راـشف رـت هـب هـترپ ودـېدنګرڅ هـل وـلیاپ د هکیژیتاترسا يلیډ د واړـت هپ ناتـسناغفا ،ساـسا ېد رپ.يسوـی هځنم هـل تاکرادـت وا تینما ۍرګادوـس زـیی همیـس د هرس ۍناـسا هپ يش یـلوک هړـګج ۍـنروک هوـی ېـچ ېـک لاـح .يش لدنژېپو هـګوت هپ ېـڅه د هراپل وـلوټیټار ېـچک ونوـښاوګ د ،يش یادیک هـڼب هروغ هـپ وـلوټ رـت ،هرلانړک ېک کاو لـپخ هپ هـنولیدب ریمـشڼګ ،هـخوم هـپ بوـتیدنوخ د وـټګ وـلپخ د ،يلیډ يوـن هرس هناځ هـل هنونوګربغ کـټچ ېـک همیـس هپ ېـی هب هرـتایز هـګوت يلکـټا هـپ ېـچ ،يرـل وا زیهجت یوـغه د ،یـلاوتایز ړـتالم يلام د وـنوکاوځ يتینما ناـغفا د ریـسم وـی.يرـلو ،فلاخرپ ېد د.يش هـسالرت ډاډ هـخڅ تـښېاپ وا تاـبث هـل یوـغه د وـڅرت ،هد هـنزور هلـسو د رهب هټاکوچ هـل وـنوکاوځ وـلاو هلـسو داوـېه هـغد د)يياـښ(يش یادـېک دـنه رېمـش وی هپ ېرېچ هـک هتبلا ؛يړـک ساـسحا روبجم ناـځ ،ېـک ړـتالم هـپ تـمواقم لاو ېزیی همیـس هب ،) هرالنړک(لیدب هـغد.يڼګو دـنواخ تیعقوم طلـسم د ناـبلاط ېـک وـخرب راو هرس یوـغه هـل ېـچ هرس نارـیا وا ېیـسور هـل ،يش یـلوک دـنه:يرـلو مـه ېـلیاپ هنوداوېه هـغد وا يرلو يراکـمه وا تکراـشم ېدژن ،يرـل ېټګ يداـصتقا ېډـګ هـخمد ړتالم لپخ هـپ هخڅ وړاغبول وـينروک هل کاو د هـنند ېـک ناتـسناغفا هپ ېچ يږـېک لکـټا يلایـس د ځـنمرت یوـغه د ،يش یادـېک ېـڅه هـغد ،هـترپ ېد هـل.يلوار یـلاوتایز ېـک .يش لمال هشقن ایسآ يلیوس د Wikipedia Commons:هنیچرس ناتسناغفا وا دنه ،اپورا هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ؟هرالنړک ېون هوی.24

هګوت هپ يکټ ېنلاپمه د ناتسناغفا:تکراشم کیژیتارتسا ځنمرت دنه وا ېنلوټ يياپورا د هل ، واړـت هپ ایتړوایپ د تاـبث وا ېلوـس وا ېزراـبم د هرس مزـیرورت هـل ،يـنمکاو د نوـناق د ،يواـغر کـیتارکومډ د ېـک ناتـسناغفا هتـسورو لاک.ز ۲۰۰۱ هـل هـنلوټ يـياپورا وا دـنه هرس تلود ناـغفا هل یود ؛يږېـسر هـټګ مه ېی هت یود هـلپخپ ېـچ ،ېړک هنوګناپ هـلپخ ېک وـخرب وغه هـپ وړاود ،هـخړا يلمع.يد يوـش یـتاپ نـمخرب وـلوصا وا ېـخوم ېډـګ وا هنوـښاوګ يتینما ډګ ،هـشقن ېرال د ېروـپ لاک ۲۰۲۵ رـت:تکراـشم کیژیتاترس ېتـشایم نوـج د لاک.ز ۲۰۲۰ د ځـنمرت دـنه وا ېـنلوټ يـياپورا د.يد ېړـک ېتـسرم ړو ماـپ د وا ،هرس ماـپ هپ هت مزیناکیم هـغد ،يش یـلوک يرول هړاود. 3 يوـڅه ۍراکـمه يړوایپ ،ېـک هخرب هپ ېزراـبم د هرس مزـیرورت هل هـکل وـخوم وډـګ د وا يوـتوج ېـنوګنن ېزـیی همیـس هت ویراکمه يسایـس ولپخ ېـک هخرب هپ ېنیاـسوه وا تـښګنیت د تاـبث وا ېلوـس د ېک همیـس هپ ،هنن د هـپ وـکیړا وډـګ وـلپخ د هراـپل تـښړوج وا مـیظنت د وتـسان يتروـشم وـلپخ د .دولرد نوتـش هڅ وی ۍږـغمه ېوـش لابمـس وا ېزیټـسنب ،اوخ اهرو ویمالعا هـل ،هـلاهم ېد رـت هړا هـپ ناتـسناغفا مـه هـڅ هـک.يړـکرو اـیتخارپ :لوصا وا هنوتښزرا ډګƒ هپ ېـسورپ ېلوـس د.يوبلجار يراکمه دـنه وا ېنلوټ يـياپورا د ،هـخوم هپ ودېـسر هت وـخوم يـتینما وا يـيایتخمرپ ېـک ناتـسناغفا هـپ ،هنوتـښزرا کـیتارکاومد ډـګ ایترګلم وا يږـغمه ځنمرت وخوم د لـسکورب وا يلیډ يون د ،هـخړا هل ېنتاـس د ونړوار هتـسال ونلک ۱۸ ورېت د وا هـباتیدنوخ وـنوقح د وـیکږل د ،تاـبث يسایـس د ،واړـت ونوځیرد هـپ دنه وا ېـنلوټ يياپورا د ،ېـک هـخرب هپ ړتالم د ماـظن يسایـس دوجوم د هـچک هخارپ هـپ وا ېـسورپ ېلوـس ،وـنکاټ ویتـسورو د ،هراـچ هـغد.يرـل نوتـش وغد هل وـڅ رت ،يلوار ېدـنال راـشف رت وا يوڅهو عجارم ېلېکـښ یلاویړن وا یزـیی همیـس ،يش یـلوک ېـک يـکنولتار هـپ هـنوداوېه هړاود.ید يوـش وګترسرت ېـک .يړکو ړتالم ېتـسرم هل هرس وـناناغفا هـل وا ونوتـښزرا :ۍراکمه ېزیی همیس وا ماغدا زیی همیسƒ هرس ېد هـل.يش دنګرڅار هـګوت هـپ کاوځربز يداـصتقا وـی د ېچ ،يرـل اـیتلاوېل هرـېډ هـت ېد وا ید هـخڅ وـناکیرش وزیرګادوـس وـمهم هـل ېـنلوټ يـياپورا د دـنه .يړکو یوـینخم ېکیړا يداـصتقا هل داوـېه هغد د هرس ایـسا يزکرم هـل وا وواـیتړو يداصتقا هـل دنه د ېـچ ،یوـش لـمال ېد د ،يتاـبث ېـب يـتینما هزـیی همیـس ،هرس ماغدا يداصتقا زـیی همیـس ترس د وڅرت ،يړکو بوتیړګځنم ځنمرت ناتـسکاپ وا دنه د ،يش یـلوک هګوت هپ کیرش کیژیتاترس وـی د دـنه د هـنلوټ يـياپورا هـګنرادمه .يش هتځنمار هزـیګنا هراپل لاـصتا وا :واکیټ يسایس ېک همیس وا ن اتسناغفا هپ ƒ دنه.هد هزـکرمتم يوینخم رـپ هخڅ ودېنتـس هترېب ونابلاط د وا ودـېځرپ هـل تلود د وا ېنتاـس رپ ماـظن يسایـس ينـسوا د ېک ناتـسناغفا هـپ هـنرلماپ وا اـیتلاوېل دـنه د هتـسرم ېک داوېه هغد هـپ ېک هخرب هپ تاـبث وا ایتخمرپ د ،هتـسورو وـلتو هل وـنوکاوځ د وـتالایا هدـحتم د ،يش یـلوک مـه اـیب هـنوداوېه لـېبالېب ېـنلوټ يـياپورا د وا ېک هخرب ېد هـپ وـن ، يړک هـکډ ،يش هړوـل هچک ېـی ېک ونولک ویتـسورو هـپ ،يرل لماتحا ېـچ ،لاخ ودـېمک د وتـسرم د ېـچ ،يړـک هروـغ اد یوـغه هـک.يړـکو .و سنارفنک یتـسورو وـینژ د ېی هګلېب هـښ ېـچ ؛يش یـلوک یـلوربارب ېـنیچرس یرولدېل دنه د:ېناګویرانس يلامتحا ېک ناتسناغفا هپ لایرېپاچ خارـپ د تـینما زیی همیـس د.ید نمـښېدنا هړا هـپ بیکرت د تـلود يـکنولتار د ناتـسناغفا د وا وـلیاپ وـلوټ د ېـسورپ ېـناور ېلوـس د دـنه ،ېـک واړـپ ېد هـپ هپ لوډ وی هـن لوډ وی هپ ېچ ،يړـک عناق ېد رپ تالاـیا هدحتم وا وټان ېـچ ،هد اد هخوم هزیټـسنب دنه د ،هـخوم هپ وـلرل ځـیرد يړواـیپ د ېدـناړو رـپ ناتـسکاپ وا تاـبث هکځ ؛ید خـم هرس ښاوګ هـل ولوتابث ېب د مـه هراچ هرال هـغد.يتاـسو ،يو هزرابم هرس مزـیرورت هـل ېی فده يږـېک لکـټا ېـچ هـنوکاوځ يـطایتحا ېـک ناتـسناغفا ویرانـس یغد د.يش یـلوک یوینخم هـخڅ ودېځرپ وا طوقـس هـل تلود د ،ېـک تروـص هـپ ودـېتایز د تـښځوخ د وـنابلاط د ،لدـېک ېـتاپ وـنوکاوځ وـلاویړن وـمک د وکنولتار وـیون هـل وراچ ورال ېدـنال هـپ هب دـنه يږـېک لکټا ،هد هـن یوـش هتځنمار هـلیاپ هـموک ړو وـلنم د ېـې ېروـپ هـسوارت مـه هـڅ هـک ،ېـک تروـص هـپ ېـتام د :يږېک ناوـېرګ وا سال هرس وناګویرانـس د شېو کاو د يياـښ ناـبلاط وا يږـېک ېـتاپ هڼب ينـسوا لـپخ هپ هږل رـت ږـل تـلود ناـغفا ،ېـخم هـل ویرانـس هـغد د:تـموکح عورشم وا هـتابثاب لاوـیړن وـی ƒ هل یوغه د وا يدـنوخ ېـټګ يلیډ يون د يش یاړـکو ېرـېڅ ېنمکاو مـیژر ينـسوا د ېـچ ،ېک تروـص هـغه هـپ.يو لماـش ېـکپ ،ېـخم هـل ېـلماعم ېوـی هپ کیل هړـکوه يياهن ېلوـس د ېچ ،يړـک هنودای ناتـسکاپ وا ونابلاط مـه هڅ هـک.يو ویرانـس هـبولطم هوـی اد يياـښ وـن ،يړـکرو ډاډ ایتلابنـس وا ودـېک هـسالرت د هراپل ذوـفن ېدناب تـموکح لوډ هـغد رپ ېـک هدوم هـلاهمډنل هپ هږـلرتږل ېـک يکنولتار هـپ. 4 يړـکو هنتـښوغ ېیفصت باـسح د ېک لـباک هـپ هـب ېـک تروـص يش یادېک ېـی لنم ېچ ،ید یروـل شـېو کاو د هرس وـنابلاط وا يږـېک ړتالم ېـی اوخ هـل دـنه ېـچ يو هړالو تیصخـش يدـیلک هـغه رـپ ،يـنمکاوځ دـنه .يش تباث نمزنوتـس هراپل ناتـسکاپ وا وـنابلاط وکیړا د ځنمرت ېنلوټ يياپورا وا دنه د وا ولوک هرسرت وتامادقا وډګ د ېچ ،هشقن ېرال د ېروپ لاک ۲۰۲۵ رت:ړک بیوصت نوډګ کیژیتارتس یون ځنمرت ېنلوټ يياپورا وا دنه د ،هتسان همسلځنپ ځنمرت دنه وا ېنلوټ يياپورا د ،ېک یالوج هپ لاک.ز ۲۰۲۰ د-۳ .يږېک لرېمش هراپل ونولک وکنولتار وځنپ د ،هراپل ایتړوایپ ال د . ربمتپس ،زوین عولط ،وش یکنوتښوغ ودېلدب د میژر د ېک لباک هپ ،لارنج دعاقتم وی ناتسکاپ د وا يړکو ېنودنګرڅ ړل وی واړت هپ ودېک يشوخ د ونایدنب د ،ریزو وراچ وینرهب د ناتسکاپ د"-۴ ناتسناغفا وا دنه ،اپورا هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ؟هرالنړک ېون هوی.25

وا ونوقح رشب نابلاط وا ،يوـک طوقـس ای يځ هځنم هل ای تموکح ینـسوا ناتـسناغفا د ،ېک ویرانـس هغد هپ:ېدـنال کاو رـت وـنابلاط د وـخ مـیژر هـتابثاب وـی ƒ یادېک هږـلرتږل ای يو تموکح هړـتالم وی ناتـسکاپ د يش یادـېک ،تموکح ېدـنال کاو رت ونابلاط د.يوـک تموکح اـیتنمژ يمک هـپ هـت وـلوصا يـقوقح يـننن د ېک وخرب يـيانبریز وا يداـصتقا هپ يږـېک لکټا دنه ،ېـک تروص ېد هـپ.يرلو تـسایس هنامصخ اتبـسن ېدناړو رـپ دـنه د ېـچ ،يو تـموکح ېـساد يش ېک لاح ېـساد هپ تیعضو يـتینما ریمـشک د.يړـک ساـسحا يوزنم ناځ ېک همیـس هپ وا يړـکرو هـسال هل ېـنوړوار هتـسال ېوـش هـنیودناړو وـنوګناپ وـلپخ يياـښ دنه ،هراپل ولوګنن د تـموکح يکنولتار وـی لوډ هغد د.يش یـنمنایز مه هروـن يش یادیک ،يد ودـېتایز هپ خـم ېجنال يدـحرس ېـې هرس نـیچ هـل ېـچ نابلاط ېـچ واړت هپ نوـګربغ د يلیډ يوـن د ېدناړو رـپ ویرانـس هغه د ،يکاوراچ يدـنه ،مه هـڅ هک.يش دـحتم هرس وړاـغبول وزـیی همیـس وروـن هـل نارـیا هـکل .يړک ېی در هـک وا ينمو تـین هـښ هپ هنوزیدناړو هـغد ایآ ېچ ،ید هدـنګرڅان وا هراـیت ،يوـک یلکره هخڅ وـکیړا هدـنغر هـل هرس دـنه هـل ېـکپ ېچ ېـساد يراکـښ ېک ویرانـس هغد هپ.يږـېخارپ ېړـګج وا يوـک طوقـس هترپ ودـېک هـتځنمار هـل ماـظن هـتابثاب وـی د ،تـموکح:ویرانـس ېړـګج ينروـک د ƒ د ېچ يشېوو ېـک ولپخ ېمیـس ېلیاح هـپ هب ناتـسناغفا ېچ ،يږـېک لکټا وا يوـک ړتالم هـخڅ وـلډ ولایـس هـل هـنوداوېه يډـنواګ وا يږـیلېپ ېړـګج ېتخـس یادېک يکاوراچ رېمـش وی ېـک يلیډ يون هپ ،ېـک تروص هـپ ودـېخماخم د هرس تـموکح ېدـنال کاو رـت وـنابلاط د.يوداـیار ېـښېپ وـنولک ۱۹۹۰ وا ۱۹۸۰ رت یوغه وا يړـکو ړتالم هـخڅ ورېڅ هـل تردق وا کاو د ېـک ومیـس لماش وا يزکرم هپ ناتـسناغفا د وا يړـکرو حیجرت هـت ویرانـس یـغد هرس ۍرواـب ېـب هـپ يړک هتایز هـچک ړتالم لپخ د يش یـلوک دنه ،ېـک وطیارش وغد هـپ.يړک ېروزـمک هدودـحم يـيایفارغج ناتـسکاپ – وـنابلاط د وا يلوار ېدـنال ېزـېغا ېـلپخ وړاغبول وزـیی همیـس ورون هل وا يږـېلو ېلـسو ،يو ېنوـش ېتاپ ونوکاوځ يتینما ناـغفا د هـب هګوت يلکـټا هـپ ېـچ هـت وـنانامیپمه /وـنوړتمه ناـغفا لـپخ نا وا .يړکو يراکـمه هرس هنوزیدناړو د دـیاب هـنلوټ يـياپورا وا دـنه ،هـخوم هـپ وـلوک هـسالرت د وـټګ وډـګ د ېـک ودـېک هـتځنمار هـپ تاـبث د ېـک ناتـسناغفا هـپ هتـسورو ګتاـش يـځوپ رـت ځـیدیول دƒ د وـیراکمه يـتینما د.يړـکو تـکرح هـت واړـپ هـباتیلپ د مارـګورپ هـغد د هـخڅ واړـپ هـل وـیراکمه وزـیخړا هود وینـسوا د ېـک هـخرب هـپ تـینما وا اـیتخمرپ د ناتـسناغفا .يړـکو هتـسرم هرس تاـبث زـیی همیـس هـل نا يش یـلوک ،لـماعت ېـنلوټ يـياپورا د هرس دـنه هـل ،ېـک هـخرب هـپ ېزراـبم د هرس مزـیرورت هـل هـګوت ېړـګناځ هـپ اـیتړوایپ /وـتمچ هـڼب هزـیخړا وـڅ هـپ هـک ،يو لـم هرس یـناموګدب وا نوـګربغ دـنوت هـل ناتـسکاپ د لـت ېـچ ،ړـتالم دـنه د هـخڅ وـنوکاوځ يـعافد وا يـتینما هـل ناتـسناغفا د .يو یـکنوونمنایز ږـل ،یدـناړو رـپ وـنونوګربغ وا وـکوین هړواـن د يش یادـېک ،يش يسدـنهم واړـت هـپ ېلـسم د ناتـسناغفا د ،يش یـلوک يروـل هړاود ،يوـش کیلـسال ځـنمرت وـیرول هړاود د ېـچ ،هړـکوه تکراـشم کیژیتارـس د ځـنمرت دـنه وا ېـنلوټ يـياپورا دƒ هـتځنمار قودـنص ډـګ وـی د ېتـسرم يلاـم د هراـپل ېنیاـسوه وا تاـبث ،ېلوـس د ،هتـسورو تـښګنیټ رـت ېلوـس د ېـک ناتـسناغفا هـپ وا يرـلو هراـنړک هزـیی همیـس هوـی يـصا وـی هـپ هرس تـلود ناـغفا داوـېه هـغد هـګوت هـپ دـیدناک یـلصا هوـی د ودـېک یاـځ وـی د هرس ېـنلوټ يـياپورا ،ېـنیچرس دـنه د.يړـېڅو ېوایتنوـش ودـېک .يړـکرو ماود هـب هـت وتـسرم ړو ماـپولپخ ېـچ ،يوـلدب يـکنوولیومت هـل دـنه هـک ،هرس ماـپ هـپ هـت اـیتړو ېدودـحم ېـنلوټ يـياپورا د ېـک اـیتنمزېغا وـټګ وزـیی همیـس رـپ ېیـسور وا نارـیا- وـنوداوېه وـکنورل زـېغا وزـیی همیـس وود دƒ يـياپورا هـل ،يش یـلوک هـنوداوېه هړاود هـغد.يش یـلوک هـسالرت ېـټګ ېـتایز هوـقلاب ېرـت وـن ،يرـلو ېـکیړا يړواـیپ هرس وـنوداوېه وود وـغد هـل هـخړا کـیتامولپید وا نــمکاوځ کـ یتامولپېډ کاـ ب یـ کنوولیومت يوـ ن هوـ ی د ېرال ېد هـ ل وا ،يړـ کو راک هډـ ګ هـ پ هرس وـ لوک هـ تځنمار هـ پ وـ کیړا يراک ېدژـ ن د هرس دـ نه وا ېــنلوټ .يړـکو یوـینخم هـخڅ وراـنړک وـکنووک هـتابث ېـب هـل وـنوداوېه وروـن د ېـک ناتـسناغفا د ېـک وزـیو ېـک هـخرب هـپ ېـنوګناپ وا تحایـس ،يـغوران د هـګوت ېړـګناځ هـپ ېـک يـیلاپ هـپ ېزـیو د ،يش یـلوک دـنه ېـک هـخرب هـپ تحایـس وا يلاوډـک دƒ د ،ېـکیړا لوډ هـغد.يږـېک لـڼګ عـجرم هـتیفیکاب وـلوټ رـت هراـپل ېـنلمرد د يـغوران د دـنه ،هراـپل وـناناغفا رېمـش تاـیز د.يړـک هـتځنمار ېوایتناـسا هراـپل وـناناغفا .يد ېـنیړا ېرـېډ ېـک هـخرب هـپ ماود د وـکیړا وـموادتم وا وـتاپلت د ځـنمرت وـنوداوېه وړاود ټسنب ټربیا شیرډیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو د ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د هزیرګادوـس هـخڅ وـنورپخ زار رـه اوـخ هـل ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف .يرـل هـن زاوـج هنتـسیخا هـټګ ټرــیا شــیرډیرف د ،ېــیرظن يوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن يکنووــسکعنم وروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د اوخپ ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د هــپ وړخــش د وا ید یکنونــش وا یــکنوړېڅ ۍدــنم هــلیه د هراــپل ېلوــس وا ېړخــش ناتــسناغفا د زــنېکټاو وــیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم :هړا هپ ونوروځنا د ۍتښپ د رــت)یــښ مــیود( يــنغ فرشا دــمحم رشمــسلو د ناتــسناغفا د)ېــک ځــنیم( يدوــم اردــنیرن رــیزو يړــمول دــنه د هړوـج هتـسرم يلاـم هـپ تـموکح د دـنه د ېـچ لاـهمرپ ېتـسنارپ د ۍـنادو ېوـن د ناـملراپ د ناتـسناغفا د ،ګـنڅ لاک.ز ۲۰۱۵ ربمــسد ۲۵. يوکیلــسال باــتک وــنملیم د ،هد ېوــش يناحبس رمع/ زرټیور:روځنا ناتسناغفا وا دنه ،اپورا هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ؟هرالنړک ېون هوی.26

زېډنل ۍسیلاپ د ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ناراش رومیت ،زنېکټاو ویرډنا

هغد هنړېڅ هغد.يړېڅ لوډ ډنل هپ لماعت ناتسکاپ د هرس ناتسناغفا هل ،هتسورو ولتو هل ونوکاوځ د وتالایا هدحتم د هناتسناغفا هل زیډنل هغد ۍسیلاپ د تینما زیی همیس وا يلم رپ ناتسکاپ د ،ماهبا هګنرڅ واړت هپ تیهام د ولتو د ونوکاوځ د وتالایا هدحتم د هناتسناغفا هل ېچ ،يسین ېدنال ثحب رت عوضوم د ېک ونوداوېه يياپورا وا دابآ مالسا ،لباک هپ ،يد ېدژن هت تیعقاو هرېډ رت ېک هخرب ېد هپ ېناګویرانس ېموک ېچ ،هنتښوپ هغد.يوک هزېغا ېدناب رت ېلوس د ،يسین ېدنال ېنړېڅ رت لماعت یکنولتار دابآ مالسا د هرس ناتسناغفا هل ،هنړېڅ هغد.ید یکنوتښوغ لیدعت د ویسیلاپ ولاهمځنم وا ولاهمډنل دیاب ېک ویژیتارتس وزیی همیس وا ېنلوټ يياپورا د ېچ ،يوک هتوګ هپ اد وا يوتوج يرولدیل وا ېنوګنن ۍراکمه د ځنمرت ورول وړاود د هتسورو ېسورپ .يشو یوینخم هګوت هکانزېغا هپ هخڅ ېړګج يلامتحا ېوی هل وڅرت ،يشو هندېسر هت ونولمال وموک یناتـسکاپ.ید یوـش لمال وینامګدب وا ویرواب ېب د واړـت هپ داوېه هـغد د ېـک وـنوداوېه یـټګ د ۍړـل هـل وبرخ يناـغفالا نـیب د هـنوداوېه هړاود ېـچ ،يوـک راګـنیټ يـکاوراچ د ېچ ،يړاوـغ هخڅ لـباک هل ېـک نمض هـپ وا يرـل تـصرف يـخیرات ،هراـپل ېنتـسیخا ړول ،يتـسوار ېدنال يرویـس رت ېکیړا یود ېـې هرـېډ رت ېچ تـسایس رـت»وـلوتمالم« خیرات رصاـعم هپ ېـچ ،يرل نوتـش مه هنرېګنا هزـیلوټ هـغد ،ېک همیـس هـپ.يړـکو رـکف زیرګادوـس وا يداصتقا هګوت ېړـګناځ هپ واړـت هپ ناتـسناغفا د ،هراپل لـځ يړـمول د ېـک هغد.يرـل نوتـش یروـلدیل ډـګ وـی ځـنمرت ېیـسور وا نارـیا ،ناتـسکاپ د ،هړا هـپ ماـغدا همیـس هلپخپ دیاب ،ېک هخرب هـپ ودېـسر د هت ېړګج ناتـسناغفا د ېچ ،يرـل نوتـش کرد وا يش لوچاو هړاـغ رپ وړاـغبول ولاویړن د هدـند اد ېـچ اد هن ،يرـلو هډـنو هـنوداوېه زـیی .هد هن هـټګ هپ داوـېه زیی همیـس څېه د ،یـلاوتایز ۍـتابث ېـب د ناتـسناغفا هـپ هدـنګرڅ هـګوت هرادـماود هـپ تـلود ناـغفا ېـسیهار لاک.ز ۲۰۰۱ هـل ،هرس هرس ېد هـل .یړک ید هـن نولدب موک ولوصا کیژیتاترس وا ېزـیګنا ېزیټـسنب ناتـسکاپ د ېچ ،یړـک ریخـست« د ،تـسایس يناغفا ناتـسکاپ د ،هرېبرس ونـښېدنا د هړا هپ ایتخارپ د ذوفن د دنه د وا ید لوډنـش ونوـښاوګ وینروک د ،هنتـسیخا هټګ هپ هخڅ ۍژیتاترس ېوـی هـل»شـېو وا ناتـسکاپ د.يد وا وو لوراک وـلډ يـي هـشیلم رېمـش وی د ېدناړو هـپ وروـن د هـګنرادمه ،هرس هرس ېزنوتـس هل ونوروپ وـلاهمدږوا د داوـېه هغد د وا تـیعضو يداـصتقا مـیخو د رییغت د ېـک تـسایس لپخ هپ ،ټـسنب رپ ولماوع هغد د ناتـسکاپ ېـچ ،ید يرواـب لـباک هترپ ېد هـل هنوراعـش رییغت د ناتـسکاپ د ېچ ،يوک اعدا وا يرـل هن اـیتلاوېل هـت ولتـسوار ،وـکاوراچ ناـغفا.ید هـن هـڅ لـب ،يو هندوـښ ناـځ وا رـهاظت هراـپل نتګنـشاو د ېـچ د هرس ناتـسکاپ هـل هـکل تاـبیترت يـنکخم وـیګدنرادزاب وا وزـیګنا د ېـچ ،ېړـک هـنودای رګول يرـیک د وا وـش کیلـسال يک لاک.ز ۲۰۰۹ رـپ ېچ ،هررـقم تکراـشم يللتخمرپ ایب ،لړـک وتمچ هرـلاډ هنودرایلیم ېـې هـت داوېه هـغد وا يږېدای مـه هـمان هـپ کـیل هړـکوه لدب رکف لـپخ وڅرت ،يړک ړا هـت ېد هباترشم ناتـسکاپ د ېچ ،لوـش هن لـمال ېد د مـه .يړکو هـنتکایب تـسایس رپ تـینما يلم لـپخ د اـی ،يړـک ېنعی لاک.ز ۱۹۴۷ رـپ ېچ ،يد ینچېکړک هـلاهم هغه هل ،ېـکیړا ځـنمرت وـنوداوېه وړاود د رپ بوتیړغ د ناتـسکاپ د ېـک ونوتلم ورګلم هـپ ناتـسناغفا هتـسورو يکاولپخ رـت ناتـسکاپ د ناتـسناغفا د تـسایس ناتـسکاپ د ېـسیهار ېدوم ېغه هل. 1 هلوراکو هیار هـفلاخم ېدـناړو هپ ودېـسر د ېې هـت وخوم يلصا وود ېـک وزیـسل ویتـسورو هـپ وا ید روـحم دـنه واړـت هـپ هخوم هپ تـښګنیټ د تلود تـسود وی د اتبـسن ېک لباک هپ) ۱(:ید یړـک ګـتخمرپ هـخوم د) ۲( وا ،لدېـسر هت قمع کیژیتاترس هرس ېنتـسیخا هټګ هپ هخڅ وړـګو تـیرثکا نوتـښپ د د دنه د ېـک همیـس وا ناتـسناغفا هپ وا يوینخم هخڅ ۍدنبالک ېکیژیتاترس د اوخ هـل دـنه هپ ناتـسکاپ د هتـسرم هپ ناتـسناغفا د. 2 یلاومک روضح زیرګادوـس وا کیتامولپید هدو رپ خم د ،هتـسرم همیقتـسمان وا همیقتـسم هرس ولډ ولاپ نوتلیب وریزو وا وڅولب د اوخ هل يلیډ د هنند ېـسیهار ېدوم ېرېډ هل لباک ېد رـپ هرېبرس.ید یوـش لمال ودـېتایز د ېـچک ۍرواـب ېـب .يڼګ ړو فلاتخا د تیعضو ېـښرک دنرویډ لاک.ز ۱۸۹۳ د هـګوت هپ يلوـپ يمـسر ېوـی د ولډ ينـس ونیدهاجم د ، 3 لاهمرپ لـغری د داحتا يوروـش يناوخپ د ناتـسناغفا رـپ ،ناتـسکاپ .يږېګنجو ېـک ناتـسناغفا هپ ،يش یـلوکو یوغه وـڅرت ،ېړکرو ېلـسو وا یاـځ هاـنپ هـت يګنج د ،هتـسورو ګتاـش رت ونوکاوځ د داـحتا يوروـش د هخڅ ناتـسناغفا هل ،داوـېه هـغد ملاسا ،يډنپلوار د هکل ،هنوکیل هړکوه وڅه وماکان وـڅ لصف وا لح يسایـس د ځنمرت وـلډ ېې ېک رګډ يـځوپ وا يسایـس هپ ېک هلیاپ هپ وا ،لړک لیهـست ،هنوکیل هړـکوه روـښېپ وا داـبآ د ځنمرت ونابلاط وا وـتالیا هدحتم د ناتـسکاپ.ړکو ړتالم هـخڅ وـنابلاط هـل لاک.ز ۲۰۰۱ رـت د ونابلاط رپ وا ړـک هـسالرت تیډیرک ېک هخرب هپ ولوکیلـسال د کـیل هړـکوه د لاک.ز ۲۰۱۹ هپ لمال يزـکرم د ېې ېک ېـسورپ هپ ېلوـس د ناتـسناغفا د ،هرس ماپ هپ هـت راـشف داوـېه هـغد .ړک لپخ ځـیرد ،هـګوت ؟هندوښ ناځ وا رهاظت ای رییغت ینیتښر ضقانتم وا هفافـشان تـسایس ناتـسکاپ د واړت هپ ناتـسناغفا د هتـسورو لاک.ز ۲۰۰۱ رت ورون وا لـباک هـپ ،ړـتالم ټـپ داوـېه هـغد د هـخڅ وـنابلاط هـل هـګوت ېړـګناځ هـپ ؛ید وینرهب يياپورا د وا ،لـیدعت د ویـسیلاپ د ،هراـپل ویډنواګ د ناتـسناغفا د وڅرت ،هد هـڅه هکاولپخ هوـی ټـسنب ټربیا شیرډیرف د ا د ؟يد هڅ ېناګویرانـس يلامتحا يـکنولتار ودېک هـسالرب د ېـک همیـس هـپ ناتـسناغفا د:هژورـپ ېروـپ يژیتاترس رـت هـماهبا هـل. 1 ودوجوم د ۍـسیلاپ د وـڅرت ،یوـش لکیل اوخ هل ناراـش رومیت رـټکاډ و زنېکټاو وـیرډنا د ېـچ ،هد هخرب هوـی ۍړل هغد د ،زـیډنل هـغد ۍـسیلاپ د.يسینو ېدنال ثـحب رـت وا نـیودت ېناګویرانـس هـترو هراـپل اـیتړا ېزـیخړا رـه ېوـی ځـنمرت وـکنووړوج يسیلاپ https://:يش یـلوک هـسالرت ېک سردا ېدنال هپ ،ړلمون ړپـشب ونوزیډنل د ۍـسیلاپ د.يسینو ېدنال ثحب رـت ،ېلیاپ وربخ ېلوـس د ناتـسناغفا د وا ولتو د اکیرما د ،واړـت هپ وـنګنن د وـناکیرش يلصا د رـهب وا هـنند هـپ ناتـسناغفا د وا ېـټګ ېکیژیتاترس ،ورازـبا afghanistan.fes.de/publications .)۲۰۱۱ تسگا ،توتیتسنا ونړېڅ ولاویړن د کرامنډ د:گاهنپوک( هډنو اکیرما وا دنه د وا هنوتښځوخ ېرالدنوت ،هنتک هت قمع کیژیتارتس:تسایس یکنولتار ناتسکاپ د واړت هپ ناتسناغفا د ،قیدص لیدنق 2 .هلراپسو هت ناتسکاپ هنوتلایا ناتسچولب وا اوخنوتښپ ربیخ د ېځرو نن د هکل ،هرواخ ړو ماپ د يرول ناغفا ، ېک هلیاپ هپ نوړت د لاک.ز ۱۸۹۳ د اد 3 هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ.28

.يړکو ېبرخ واړـت هـپ اـیتخارپ ېوـی د ناتـسناغفا ېـچ یاـځرپ ېد د ،يـکنوړوج يسیلاپ ېـک داـبا ملاسا هـپ ƒ يتینما وـی د ېزاوـی ېـچ ،يـڼګو هـنیچرس قـمع کیژیتاترس د وا ېمیـس ېـلیاح وا ماغدا زـیی همیـس د تیفرظ ناتـسناغفا د ،يش یادېک هـسالرت ېرال هـل تـسایس د ،هګوت ېدـمه هپ.يوـتوج هګوت هـپ بـطق وـی د وـیراکمه يداـصتقا وا لاـصتا ،يد ېک هـټل ېد هـپ یود ېچ ،ېړـک هدـنګرڅ هـګنرادمه ،وـکاوراچ داوـېه هـغد هل ریمـشک د ،هګوت ېړـګناځ هـپ وا لاج هخڅ دـنه هـل هلـسم ناتـسناغفا د وـڅرت خم هرس يلکرـه هل وـناناغفا د هـچک هـخارپ هپ ېـچ ،يـڼګو لاج ېلـسم يفلاتخا .ید یوش يکیټلوپویج د ،ایتخارپ وکیړا د ناتسکاپ وا ناتـسناغفا د ،رواب هپ وکنونـش ورتایز د ƒ د هـکل وـتاعوضوم وروـن هـپ هدـیرب هرـېډ رـت ،اوـخاهرو رـیهب ېلوـس وا کـیمانیډ ناغفا وا کـیل هړکوه ټیزنارت دازآ د ،لوـک يـقطنم وـفرعت د ،تـیریدم وـنودحرس ..يد يلړـت ېروپ ودېنتـس هترېب وـلاوډک د ،اـیتخارپ وـکیړا د ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د ،رواـب هـپ وکنونـش ورـتایز د ƒ هکل وتاعوضوم وروـن هپ هرېډ رـت ،اوخاهرو ریهب ېلوـس وا کـیمانیډ يـکیتلوپویج ناغفا وا کیل هړـکوه تیزنارت دازا د ،لوـک يقطنم وفرعت د ،تـیریدم وـنودحرس د .ید دنوړا ېروـپ ودېنتـس هـترېب وـلاوډک )يځوپان( يـکلم يناتـسکاپ ولایـس وـلپخ هـل يروـل ناـغفا ېـچ ،ېـک لاـح ېـساد هـپ يصوصخ هـپ يکاوراچ لـباک د وخ ،يوـک هـسالرت هـنوماغیپ يتـسود د هـخڅ وـکاوراچ د وا یـلپ ېـک لـمع هـپ هـڅ وـی ېـساد ېـچ ،هد ېرـیل مـه ال ېـچ ،يودـنګرڅ هـګوت لباک هل هـګوت يصوصخ هپ داـبا ملاسا.يو هن ېکپ هډـنو ونونامزاـس يـتینما د ناتـسکاپ ۱۹۹۰ لپخ د ېـی هڅ هغد وا يرـل ېکیړا هرس وړاغبول يلخاد وروـن هـل ناتـسناغفا د وا وی د ېـک ډنواګ ځـیدیول لپخ هـپ هـګوت يدـج هـپ وا يړـک هدز هـخڅ وـنتورېت هـل لاک.ز هغد هکل هـخڅ ولیاپ هـل هغه د وا وـیتابث ېب هـل وـڅرت ،ید یکنوتـښوغ یډـنواګ هـتابثاب يسیلاپ داـبا ملاسا د.يړکو یوـینخم هـخڅ وـلدېتام رـیهب خارـپ د وـلاوډک د هـت داوـېه دابا ملاسا هپ ،واړـت هـپ وـتاعوضوم وزیټـسنب وـینیدنال د ېـچ يودـنګرڅ ،يـکنووړوج :يرل نوتـش کرد یوـن وـی ېک ۍژیتاترس ۍـنکخم ېـلپخ هـل يـکاوراچ يناتـسکاپ ېـچ ،يراکـښ ېـساد ƒ هل ،و ټـسنب رـپ ړـتالم د هـخڅ موـق نوتـښپ هـل ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـچ ،هـخڅ ېـک ومیـس يزـکرم وا لماش هـپ وا ورازـه ،وـکجات هـکل وـنوموق هناتـښپان وروـن يلم د هخڅ ناتـسکاپ هـل.يږـېک ېرـیل ،ېرال هـل وـلوړوج د وـکیړا د هرس وـکبزا سییر د ېـګرج يسلو د وا هـللادبع هـللادبع رټکاډ سـییر اروـش يلاـع ېـحلاصم ناغفا.هد هـخرب هوی ۍژیتاترس ېون ېغد د ،ېـندیل یتـسورو ينامحر نـمحرریم هرس دابا ملاسا هل هـګوت يمـسران هپ وڅرت ،ېړـک هـڅه مـه ولاوتـسایس وناتـښپان د ویراکمه وزیرګادوـس وا يداـصتقا د هرس داوـېه هغد هل وا يړـک ېـګنیټ ېـکیړا يرولدیل ناتسکاپ د:ېناګویرانس يلامتحا ېک ناتسناغفا هپ تلود هـللا بیجن رـټکاډ د ېک هـخرب ېد هـپ وا يړک ېدـنګرڅ ېنـښېدنا ېلپخ هړا هـپ وـلتو يـپاڅان د وـتالایا هدـحتم د هناتـسناغفا هـل هـګوت یړـګناځ هـپ داـبا ملاسا دابا ملاسا ېچ ،یړک هدـنګرڅ زار ادـمه ،وکاوراچ.تـسیخاو هړاـغ رپ ېـی راـب وا تیلووـسم تاـیز ،يوـک اـعدا ناتـسکاپ ېـچ ،يوداـی هرود هتـسورو لاک ۱۹۹۲ د ډګ هرس وـنوداوېه ورتایز ېـنلوټ يياپورا وا ېمیـس د وا لـباک ېـچ ،ځیرد هـغه ،يوکرو حـیجرت هت وـلتو هنالووـسم وـتالایا هدـحتم د هـخڅ ناتـسناغفا هـل هـګنرادمه .وـشو راګنیټ ګتاـش ربارب ټـسنب رپ وطیارش وا زیتـښړوج رـپ وـنوکاوځ د هـخڅ ناتـسناغفا هل مـه ېک هتـسان یتـسورو هپ وـټان د ېـچ هـګنرڅ هـکل.يرـل رـظن :ید نیبشوخ هت ودېک هسالرت ونوباختنا وود ویړمول يکنووړوج يسیلاپ يناتسکاپ ،ید ړو ثحب د هچک هخارپ هپ ېچ هخڅ ېلمج هل وناګویرانس وېرد وغه د د مه ناـبلاط ېچ ،يـځرګ لمال ودـېک ېتاپ وا اـقبا د تـلود ناـغفا د ېک هـڼب يلعف هـلپخ هـپ ،ویرانـس هـغد:تـښګنیټ تـلود عورشم وا تاـبثاب لاوـیړن وـی د ƒ هل يياـښ ېچ ،ېړـک هراـشا ونالارنج هـګوت ېړګناځ هـپ ،يـکنووړوج يسیلاپ ېک داـبا ملاسا هپ ،لاـح ېدـمه هـپ.ید لماـش ېـکپ ېـک رـیهب هـپ شـېو کاو هغد ،لباک. 4 يرـل هنو ېـکیړا ېدژن هرس دـنه هل تـلود یون ېک لـباک هپ ېچ ،يوـکرو بوـتیړمول ېد هـګوت هزـیلوټ هـپ وا يوـک هـنوراک هـب هرس تـلود ينـسوا .یړک ید هـن رییغت تـسایس ناتـسکاپ د واړت هـپ ناتـسناغفا د ېـچ ،يلوـب لـمال ېد د ېـنودنګرڅ ودوجوم ېـک نوناق يساـسا هپ وا وـنوقحرشب د وا يـځ هځنم هـل تلود ینـسوا لباک د ،ېـک ویرانـس هـغد هـپ:ېدـنال کاو رـت وـنابلاط د وـخ تـلود هـتابثاب وـی ƒ ېدنال ېـیامح ېلپخ رـت ېک لـباک هپ ،يش یـلوک ناتـسکاپ ېـک ویرانـس هغد هپ.يلخا ېـک سال لـپخ هـپ کاو ناـبلاط هـب هرس ېـنرلماپ ېـمک هـپ هـت وـلوصا هپ ویړک کاو يـتیالو وا وزـیی همیـس رېمـش وی يياـښ ېچ ،هرس هباترشم هـل ونابلاط د ،هرس ېنتـسیخا هـټګ هـپ هـخڅ وـطیارش ،هراـپل ودـېک هـتځنمار د تـلود وـی .يړکو راک ،يو لماـش هـخڅ ومیـس يزکرم وا لماش هـل ېړـګناځ هرس ېتام هـل کیل هړکوه ېلوـس د هک.يش ېلرل هـلیاپ هبولطم هـمک هرېډ هراپل وړاـغبول وزیی همیـس وروـن وا ناتـسکاپ د ،ویرانـس هـغد:ویرانـس ېړـګج ۍـنروک د ƒ زیی همیـس ،ېک لاح ېـساد هپ ؛يش هدیدـش ال وا يړک ادیپ ماود يياـښ هړګج وـن ،يړکرو ماود هـت ولتو وـلپخ هـخڅ ناتـسناغفا هـل هـنوکاوځ لاوـیړن وا يش خـم هکل هنوداوېه روـن يياـښ.يړکو ړتالم هـخڅ ونوکاوځ وـینروک ولایـس هل هب هخوم هپ بوـتیدنوخ د وـټګ يتینما وـلپخ د ناتـسکاپ هـخڅ ېـلمج ېد هـل يړاـغبول يرشب ېکډ وـعجاف هل ،يش یـلوک ویرانـس هغد.يړکو تکرح هـتاوخ ېرود ۍړنوخ ېـلب ېوی د داوـېه وا يش هنندرو هـت ېـبول هـغد مـه هیـسور وا دـنه ،نارـیا لمحتم ،ناـش هپ ېزیـسل ۱۹۹۰ د هـکل ،نیروان وـلاوډک د هـګوت ېړـګناځ هـپ هـچک هرـېډ نـیروان هـغد د ،يد ړا نارـیا وا ناتـسکاپ ؛يرـلو هرس هـناځ هـل ېـلیاپ هڅ ره لـب رت هت راکـنا ذوفن د دـنه د ېچ ،مـس هرس يرولدیل کیژیتاترس رـفص عـمج د يياـښ ناتـسکاپ ،هرس هرس وزـېغا يـفنم وـغد هـل ویرانـس ېـغد د.يش .يش لیکـښ ېک ویرانـس هغد هپ ،يسین ېک ماـپ هـپ بوـتیړمول .۲۰۲۰ ربمتپس ،زوین عولط ،وش یکنوتښوغ ودېلدب د میژر د ېک لباک هپ ،لارنج دعاقتم ناتسکاپ وی وا يړکو ېنودنګرڅ هړا هپ نوصالخ د ونایدنب د ،ریزو وراچ وینرهب د ناتسکاپ د" 4 هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ.29

ۍراوـه د ېزنوتـس ۍـنروک ېـلپخ د ،ناتـسکاپ:يرګادوـس وا ماـغدا يداـصتقا ƒ نولدب یـمیلقا ،تـښمک د ۍژرـنا د ،امپـس يداـصتقا د هـګوت ېړـګناځ هـپ هراـپل هغد.يرـل ایتړا هت تاـبث ېک ناتـسناغفا هپ ،ېـک وـخرب هـپ اـیتخمرپ وواـنبرېز د وا ناتـسکاپ – ناتـسناغفا – ناتـسنمکرت د هـکل تاـناکما لاـصتا يداـصتقا د ،هراـچ دږېل د انـښېرب د ایـسا يلیوـس – ایـسا يزـکرم د ،) TAPI( ېـکیللن وزاګ د دـنه وا ېراـچ ېرال هراـپل وـلوړوج ورال د ېـلټپ ېنپـسو د وا) CASA-1000( ېژورـپ هپ ،ېړک هدـنګرڅ هراکـښ هپ اکیرما وا ېـنلوټ يـياپورا هـګنرڅ هـکل.يوـک وـتمچ ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د ،هرـېډ رت هـب ېـنوګناپ ېـکنولتار یوـغه د ېـک ناتـسکاپ .يرلو واړـت ېروـپ تابث ېـک همیـس هـپ وا وـکیړا وـښ هـپ ځـنمرت هپ ،يد ېدنال ونوراـشف رت وینروک وا وـلاویړن رت ناتـسکاپ:هزراـبم هرس مزـیرورت هـل ƒ ولډ ورالدـنوت وا يتـسیرورت وغه وڅرت ،ېـلډ يراک مادقا يلاـم د هـګوت ېړـګناځ ونابلاط هـل.يوک تیلاعف هـخڅ ېرواـخ هل داوېه هـغد د ېچ ،يړـکو هندېـسر هـت هرس مزـیرورت هـل ېـچ ،ید اد طرش یړـمول کـیل هړـکوه د وـتالایا هدـحتم د هرس ناـسارخ د هنولک ناـبلاط مه وا تـلود ناغفا مـه ،هولپ يلمع هـل.يړـکو هزراـبم ناتـسکاپ د ،هزرابم هرس ISKP هـل.يد يلدیگنج هرس) ISKP( تـلود يملاسا هـل د ځـنمرت وروـل وړاود د ېړـګج د يش یـلوک ،ګـنڅرت وړاـغبول وـلاویړن وروـن وا .يو یکټ وـی ۍږـغمه ۍتـسورو هل ېزیو د ناتـسکاپ د ،وناناغفا:ېزیو تحایـس يـيایتغور وا ېـنوګناپ د ƒ یلکره هراـپل وخوم وزیرګادوـس وا يـيایتغور د هـګوت ېړګناځ هـپ هـخڅ ۍـسیلاپ وـی هراـپل وـناناغفا ورـتایز د هـخوم هـپ ېـنلمرد د هـګنرادمه ناتـسکاپ.ید یړـک ،ایتناـسآ هتایز ېـک وطیارش هـپ ېزـیو د هراـپل وـناناغفا وـلوټ د.ید دـصقم يلصا ونوداوېه وړاود د ،ېـک وـخرب هپ وزیو يلځ وڅ وا وـلاهمدږوا هـګوت ېړـګناځ هـپ .يوک هتـسرم ېک هـخرب هپ ودـېک هـښ د وـکیړا د ځـنمرت تیکلام وزنوتس وزییه‌ میس د ؟دیلرل ډګ زییه‌ میس ناتـسکاپ ېنعی هـنوداوېه هړاود ،هرس ماـپ هـپ هـت تـیهام يلچیپ وا وزـیخړاوڅ وـنوګنن د هل ېلوـس د وا ،يلخاو ماګ يروـل رـپ وـلوک هـښ وـکیړا يـځنملپخ د دـیاب ناتـسناغفا وا ېلیاپ ېړوـل تـښګنیټ رت ېلوـس ېـلاهمډنل د ېـچ يړـکو ړـتالم هـخڅ ېـسورپ ېـساد ېک وـخرب هوـقلاب وـیراکمه د هـګوت هډـګ هـپ دـیاب هـنوداوېه هړاود.يرـلو هرس هـناځ هـل ،تـیریدم وـنودحرس د ،ېـخرب هـغد.يړـکو راک هرس هـګوت هـلاهمځنم وا هـلاهمډنل هـپ .يړاغنار راک ډـګ ېـک وـخرب هـپ مزـیرورت وا وـکیړا يداـصتقا ،ۍرګادوـس ،وـلاوډک کرحت تـینما زیی همیـس ناتـسناغفا د ،لـتو وـتالایا هدـحتم د:تـینما زـیی همیـس ƒ زیی همیـس رون وا هیـسور ،نیچ ،ناتـسکاپ ،ناریا هکځ ؛يوـک وـتمچ تـصرف هراـپل هنو ېنـښېدنا واړت هـپ نوتـش لاهمدږوا د اکیرما د ېـک همیـس هپ روـن هـب هـنوداوېه نولدب د زـکرمت د ،هـت ماغدا يداـصتقا هـخڅ تینما هـل يياـښ ،هراـچ هـغد ؛يرـل هخڅ ېلـسم هل دنه د ،يرول هـل ناتـسکاپ د ،ېک تروص هـپ بـیقعت د.يش لـمال ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۳ هل.هد هراـچ ېکنوـښب هلیه ،لوـلېب ېلـسم د ناتـسناغفا د هل يياـښ – ېک تروـص هـپ ماود د هـتبلا – هرلانړک ېیـسور د واړـت هـپ ناتـسکاپ د ښاوګ د ېـجنال وا ېړخـش ېزیی همیـس د ،هتـسورو ولتو رت وـټان د هـخڅ ېمیـس . 5 يړک هـټیټار هـګوت ېراـس ېب هپ هـچک ېدژـن د هرواـخ هـلپخ هـپ ناتـسکاپ ،لاهمـسوا:لونتـس هـترېب وـلاوډک ناـغفا د ƒ يوـش تبثان وا يوـش تبث ېکپ ېـچ ،ید هـبروک وـلاوډک ناـغفا وـنویلیم وـیېرد هخرب هپ وکیړا وـکنولتار د ونوداوېه وړاود د هراـچ هـغد ،ید لماـش هړاود لاوډـک وا ېنلوټ يـياپورا د ېـک هـخرب ېد هـپ هـنوداوېه هړاود. 6 ید لـماع مـهم وـی ېـک هپ هرس لب وـی هل وڅرت ،يرـل ایتړا هت وتـسرم صيصخت ونونامزاـس وـنوتلم ورـګلم همجـسنم هوی ویـسیلاپ د هخوم هپ ولونتـس هترېب د وـلاوډک ناـغفا د ،هرس ۍراکـمه .يړک نیودت ېرال لـح ېـکانزېغا وا هـګلوټ يلمع وا ﻪﻧﻮﻧﻮﯿﻠﻣ ٢٠٠٠ ٢٠٠١ ٢٠٠٢ ٢٠٠٣ ٢٠٠٤ ٢٠٠٥ ٢٠٠٦ ٢٠٠٧ ٢٠٠٨ ٢٠٠٩ ٢٠١٠ ٢٠١١ ٢٠١٢ ٢٠١٣ ٢٠١٤ ٢٠١٥ ٢٠١٦ ٢٠١٧ ٢٠١٨ ٢٠١٩ ٢.٥٠ ٢.٠٠ يکنوتښوغ هانپ وا لاوډک ناغفا ېک ناتسکاپ هپ ) 2019- 2000( ١.٥٠ UNHCR: هنیچرس ١.٠٠ ٠.٥٠ ٠.٠٠ لاوډﮐ ﻢـﺳ هﴎ نﻮﻧﺎﻗ د UNHCRs د ﻲﮑﻧﻮﺘښﻮﻏ هﺎﻨﭘ .لاک.ز ۲۰۲۰ ربمسد ، FES ،زنېکټاو ویرډنا ،ناراش رومیت ،يړکو هعجارم"هت ۍسیلاپ اپورا وا ناتسناغفا ،ېیسور" د 5 .لاک.ز ۲۰۲۰ یم ،رتفد ړتالم د وکنوتښوغ هانپ يياپورا د ،"تیعضو ولاوډک ناغفا د ېک ناتسکاپ هپ" 6 هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ.30

هنوزیدناړو هراپل ېنلوټ يياپورا د هتـسرم ېک هخرب ادېغر وا اـیتړوایپ وـکیړا د ځنمرت ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د ،يش یـلوک ،هرس ېنتـسیخا هـټګ هپ هخڅ وبرجت وـلپخ هل ېـک وـطیارش ودـنازړل وروـن هـپ هـنلوټ يـياپورا .يځرګ لـمال تابث وا ېلوـس د اوـخاه هغه رت وا ېمیـس د هراـچ هـغد ېـچ ،يړـکو د ،هګوت ېړـګناځ هپ ۍړـل هل ورتا وبرخ د ځنمرت وـنوداوېه وړاود د ،هرس وتـسیخا هـټګ هـپ هـخڅ کاو لـپخ هـل وا وـکیړا وـلپخ د هرس ناتـسکاپ هـل يش یـلوک هـنلوټ يـياپورا ƒ هل.يړـکو هتـسرم هرس ماغدا زیرګادوـس وا ۍراکـمه يداـصتقا د ،لـح ېجنال يدـحرس د ،لدېنتـس هـترېب ولاوډک د هـکل واړـت هـپ وـتاعوضوم اوـخ اـه وبرخ وـناور ېلوـس .يلخاو هـټګ هراپل فـیرعت ایب د وـکیړا ولپخ د ،هـخڅ تصرف هـغد هـل وـڅرت ،يشو یرـګیبال هراـپل وـنوداوېه وړاود د دـیاب ،هتـسورو وـلتو رـت وـنایځوپ د وـټان د هناتـسناغفا ودېټیټار ېـچک يلاوخیرتوات د وا يسینو يدج ېبرخ ېناور ېلوـس د ېچ ،يړک ړا هت ېد ناـبلاط داوېه هـغد وڅرت ،يړک دراو راـشف تاـیز ناتـسکاپ رـپ دـیاب هـنلوټ يـياپورا ƒ ېرالنړک ېـنلاپ رثکادح لـپخ د ،ېک وبرخ هپ ېلوـس د نابلاط هترپ ېد هـل.وـش وګترس رت یـش هترو ېد سـنارفنک وـینژ هـپ لاک.ز ۲۰۲۰ د ېـچ هـګنرڅ هـکل ؛يش نـمژ هـت ېرون کیل هړـکوه ځنمرت اکـیرما – وـنابلاط د یـش یادېک ،ډـنځ ېک وبرخ هپ.يړک ېروزـمک ال هـب هـسورپ هغد وا يړـک صلاخ تاـیز دـح رـت سال لـپخ يياـښ ېرال هـل .يړک ېلچیپ ېـسپ ال ۍړل هـغد وا يلوار ېدـنال ېزېغا ېلپخ رـت ،لدېک يشوـخ ونایدنب د وا لدـېک وـغل وـنومیرحت د وـنوتلم ورـګلم د هـکل ېداـم .يلخاو راک هخوم هپ ایتلړت یلباقتم يداصتقا وا ویراکمه وزییی همیس د هخڅ کاو وا وکیړا ولپخ د هرس ناریا وا نیچ هګوت ېړګناځ هپ ونوداوېه ورون هل ،هنلوټ يياپورا ƒ د ېچ ،يوـک حرطم ېنـښېدنا اد لت لباک.يړـتو هنویاځ هاـنپ ونابلاط د ېـک هرواخ هـلپخ هپ وڅرت ،یـسینو یدنال ونوراـشف وـلپخ رـت ناتـسکاپ دـیاب اکـیرما وا هـنلوټ يـياپورا ƒ وبرجت ونوداوېه وروـن د.يړـک ېلیاپ ېب ېڅه تـلود ناغفا د هـخوم هپ ېتام ېڅوغ د ېـلډ ېغد د ېـچ ،يو هګوج ېد د لـت هب ناـبلاط ،هـترپ رـییغت هـل تـسایس د ناتـسکاپ . 7 يوتایز ښاوـګ ېړګج يلودلا نـیب د ګنڅرت ېد د وا يودږوا رـمع وتـښن ولاو هلـسو د ،نوتـش ونویاځ هانپ يدـنوخ وا وـنما د ېـچ ،ېلدوـښ هپ ایناتیرب د لاک.ز ۲۰۱۳ رـپ ېـچ ،هرس ېنتـسیخا هټګ هـپ هـخڅ نلاپ) APAPPS( يراک ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د هراـپل نوتـسویپ وا ېلوـس د هـکل وـنومزیناکیم ودوـجوم هـل ƒ د ،ېک هـخرب هپ ېجنال وا فلاتخا لاـهمدږوا واړـت هپ ېـښرک دنرویډ د هـګوت ېړـګناځ هـپ هراـپل ۍراوـه د وـنوفالتخا وروـن د هـنلوټ يـياپورا ،وـش نـیودت هرس بوـتیړګځنم يړوایپ ېرال هـل ناتـسناغفا د ېکیړا يی هقطنملا نـیب ځنمرت ایـسا يزکرم وا يلیووـس د ،يش یلوک هراچ هـغد.يړـکو بوـتیړګځنم ثـحب وا وبرخ د ځـنمرت وـنوداوېه وړاود .يړکو هتـسرم ېک هخرب هـپ ټـیزنارت دازآ وا يفرـعت يـقطنم د ځـنمرت وـنوداوېه وړاود د وا يړـک ېـخارپ وا .خم ۸۴ ،et al، RAND Corporation 2021 نمیاب لایناد ،" ۍړل ړتالم د هخڅ ولډ يتسیرورت رهب هداوېه هل" 7 ټسنب ټربیا شیرډیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو د ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د هزیرګادوـس هـخڅ وـنورپخ زار رـه اوـخ هـل ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف .يرـل هـن زاوـج هنتـسیخا هـټګ ټرــیا شــیرډیرف د ،ېــیرظن يوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن يکنووــسکعنم وروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د اوخپ ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د هــپ وړخــش د وا ید یکنونــش وا یــکنوړېڅ ۍدــنم هــلیه د هراــپل ېلوــس وا ېړخــش ناتــسناغفا د زــنېکټاو وــیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم :هړا هپ ونوروځنا د ۍتښپ د ۲۰۲۰ رـمون ۱۹ هـپ هرس ناـخ نارـمع رـیزو يړـمول هـل ناتـسکاپ د)یـښ( يـنغ فرشا دـمحم رشمـسلو ناتـسناغفا د .لـتکو هرس ېـک ګرا هـپ / لیعامسا دمحم/ زرټیور:روځنا هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ.31

زیډنل ۍسیلاپ د :هتسورو لاک.ز 2021 رت ناتسناغفا ؟هراپلولیاپ يتینماواولیه وړول وزییهمیسدنیچد ناراش رومیت ،زنېکټاو ویرډنا

هدحتم د هناتـسناغفا هـل ېچ ،يوک هګاډ هـپ هنړېڅ اد.يوـک هندېـسر هت ووایتلېکـښ نـیچ د يـک ناتـسناغفا هـپ هتـسورو لاک.ز ۲۰۲۱ هـل ،زـیډنل هـغد تینما يلمرپ نیچ د ېـک همیـس هپ هګنرڅ ،رـییغت ېـک ۍـسیلاپ هـپ داوـېه هـغد د وا یـلاوتایز اـیتنمډاډان د هړا هـپ تـیهام د وـلتو د وـنوکاوځ د وـتالایا ،لباک هـپ ،هتـسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رـت.يوک ړـتالم هخڅ ورـتا وبرخ يناـغفالا نـیب د هړاود هـنلوټ يـياپورا وا نـیچ.يوـک هزـېغا وـخوم يداـصتقا وا ولاویړن هـل ناتـسناغفا د ؟هد ېوـش هنیودناړو وطیارش وـموک د هراـپل ایتخمرپ وا وـیراکمه يـتینما د ېـک وـنیمزالپ هـپ وـنوداوېه يـياپورا د وا ګـینیکیپ وډګ د يږغمه هزـيخړا ېرد ېک وـخرب وموک هپ ؟ يد هـڅ ېنـښېدنا وناکیرش هغد د واړت رپ وـخوم د نـیچ د وا ېـمت وا ېـلیه نـیچ د هـخڅ وـناکیرش ؟هد ۍلایرب وا هـنيړا هرـېډ هراپل وـلوک هـسالرت د وـفادها وا ېرال ېوـی وا دنبرمک وـی د.يش ړالو خـمرپ هب هرس طاـیتحا هپ ،يرـلو نوتـش يـځوپ ونوریـسم وزیرګادوـس يردنمـس وا ينکمځ د ېچ ،هـحرط يـنیچ رداوـګ وا ګنایکنیـس ،يش رېت هـخڅ ومیـس هچو ولوټ هل ایـسا د ېچ ،يږـېک لکـټا وا ،هد هکبـش ېوـش نلاپ هغد.يش هـګوج ېنوګناپ ېترس د هـب ېـک وـنوداوېه هـپ ایـسآ يزـکرم د وا ناتـسکاپ هـپ ایتلیکـښ د یوـغه د ېـک وـکیړا وزـیخړا هود هـپ نا وا بوـتلوډناان د هـګنرادمه ،هراـچ د ېزاوـی هرلاډ هدراـیلیم ۶۲ ېـچ ،ېړـک هـنمژ هرس ناتـسکاپ هـل نـیچ.هد ېوـش لـمال د ېرال ېوـی وا دـنبرمک وی د ېـچ ،ېـک هـخرب هـپ)زـېلهد( روډـیروک ناتـسکاپ وا نـیچ ۲۰۲۰ د نـیچ هګنرادمه. ۲ يړـکو هـنوګناپ ،هد هوـی هـخڅ ېـلډ هـل وـنوروډیروک وږپـش د هرس نارـیا هل ېک هـخرب هـپ تـینما وا تـسایس ،ۍرګادوـس د ،ېـک تـسګا هـپ لاک.ز جیلخ هپ سراـف د ېـي ټـسنب رپ ېچ ،یړک کیلـسال نوړـت وـی وـیراکمه وکیژیتاترس يـتلود نـیچ د ،ېـک ناتـسناغفا هـپ. ۳ هـښابو یـګیاځیاځ کیژیتاترس وـی هـت نـیچ ېـک د ناک ترس هوی د وـسم د داوېه هـغد د ېـک لاک.ز ۲۰۰۸ هـپ ،مویـسرسنک وـی وـنوتکرش .وـش یکنوټګ نوړـت د هرس ناتـسکاپ هل ون ،يـځوو هناتـسناغفا هل ېی ناکـیرش ځیدیول وا تالاـیا هدـحتم هـک اضف يسایـس ېمیـس د ،يش یلوک هدیرب هرېډ رـت ،ېکیړا وا ایتلېکـښ ېد ږـن هـغد نـیچ اد هت نیچ ېژورـپ ېترس هغد.یړک هتځنم ار يـکپ نولدب وا يوـخرڅو هـټګ هـپ نـیچ د روبجم هـت ېد ناتـسناغفا هګوت ېړګناځ هـپ هنوداوېه روـن وـڅرت ،يوـکرو سال هـپ مرـها هل ېک هرواـخ هلپخ هـپ هنوـښاوګ يکنودېـښېپرو هت تـینما وا تاـبث نـیچ د ېـچ ،يړـک ،يرل ذوـفن ولډ وغه رـپ ېچ ،ناـبلاط وا ناتـسکاپ ېـچ ،هد ړو ېـنودای د.يسوـی هـځنم هن تاـمادقا ړو ماـپ د ېـک هـخرب ېد هـپ ېروـپ هـسوارت ،يوـښاوګ تـینما نـیچ د ېـچ ایآ ېچ ،يږـېک ېـتاپ یاځ لـپخ رپ هنتـښوپ هـغد ،هرس ماـپ هـپ هـت ېد.يړـک هرسرـت يد رت هراچ هـغد وا يتـسوار ېدنال راـشف لپخ رت یوـغه واړت هـپ عوـضوم هـغد د ګـنیکیپ .يش یادېک هـکانزېغا هدـیرب هموک زیخړا هود لـغری هن د لـب وی رـپ وا ۍتـسود د ېـک لاک.ز ۱۹۶۰ رـپ ناتـسناغفا وا نـیچ تخو د ېړـګج ېړـس د هرس تیروحم هپ لـماعت يداـصتقا د وا یړـک کیلـسال نوړـت ېړګناځ هـپ ،ېک ناتـسناغفا هـپ ،ېـسیهار ېرود ېغامه هـل. ۱ ېړـک میـسرت ېـی ېـکیړا ناتـسناغفا د.يد ېوـش ېتاپ ېـتباث ېلیه ېړوـل نیچ د ېـک وخرب يداـصتقا هـپ هـګوت دودحم نوډـګ لپخ ،کاوـځربز لاـحرپ ېدو د هـغد ېـک وراـچ يـتینما وا يسایـس هـپ هـښ« د وا نوړـت د لاک.ز ۱۹۶۰ د ېـک لاک.ز ۲۰۰۶ هـپ وـنوداوېه وړاود.ید یړـک نیچ ېـی ټـسنب رپ ېـچ هړـک دـیدجت يتـسود هـلپخ ،ټـسنب رـپ لـصا د»بوـتیډنواګ .يولېکـښار واړـت هـپ ړـتالم د هـخڅ تاـبث هـل هـچک هـخارپ هـپ ناـیډنواګ وا ناتـسناغفا بوتیدنوخ د وـټګ يداـصتقا وا تـینما لپخ د ېـک ناتـسناغفا هپ ،هګوت هزـیلوټ هـپ نـیچ ېک همیـس هپ ېـسیهار لاک ۱۹۶۰ هـل ېـچ ناتـسکاپ رـپ هدـیرب هرـېډ رـت ،ېـک هـخرب هـپ هـل لاک.ز ۲۰۱۴ رـپ وـخ.هد ېړـک هـیکت ،ید داوـېه دـحتم وا یرـګلم ېدږـن نـیچ د د ېـشت يتینما يلامتحا د ېـک داوېه هـغد هـپ وا وـلتو د ورـېترس يـياکیرما د هناتـسناغفا هډنڅ هـپ ولوپ وځیدیول وـلپخ د ګـنیکیپ ېـچ ،يراکـښ ېـساد ،هلما هل ودـېک هـتځنمار ړپـشب هپ هړاود وټان وا اکـیرما هـک.يروګ هګترس هپ بوـتیړمول وـی د هـت ناتـسناغفا ېـک ذوفن يداصتقا لـپخ د ناتـسناغفا ،يش یلوک نیچ وـن ،يځوو هـخڅ ناتـسناغفا هـل لوډ رت ېرال ېوـی وا دـنبرمک وی د ېـسیهار وـنولک هل نـیچ هـکځ ؛يړـک ېدږـن هـت ېحاـس .ید یړـک ثحب وا ېبرخ هړا هپ وتـسوار د داوـېه هـغد د ېدـنال ېـحرط ایتخارپ مرها کیتامولپيډ وا يداصتقا نیچ د وخ ،يرـل ذوـفن کـیتامولپید وا يداـصتقا ړو ماـپ د ېـک همیـس وا ناتـسناغفا هـپ ،نـیچ راک ږـل رـېډ هراـپل وـخوم يسایـس د هـخڅ ذوـفن هـغد هـل ېـک لـباک هـپ ېـی هـسوارت ال يداصتقا هدو رـپ خم د ناځ ېک ایـسآ يزکرم وا يلیوـس هپ ېـچ ،ګـنیکیپ.ید یتـسیخا ېک همیـس هپ تالاـیا هدحتم ېـچ هلاهم هـغه رـت ،ید یړـک تـباث هـګوټ هـپ کاوـځربز نومس ۍسیلاپ د ،وناګویرانس يلامتحا د هراپل ونایډنواګ ناتسناغفا د یچ هد هڅه هکاولپخ هوی ټسنب ټربیا شیردیرف د ېک ناتسناغفا هپ اد ؟يد هڅ تاناکما هراپل ویرانس يکنوټګ يکنولتار د ېک ناتسناغفا وا همیس هپ:ېروپ ۍژیتارتس رت هخڅ ایتدنګرڅان هل 1 ودوجوم ورتا وربخ د یلوس د ناتسناغفا د وا ېزیغا ولتو د وتالایا هدحتم د یچ هد هخرب هوی ۍسیلاپ ېوش لکیل د اوخل نوراش رومیت رټکاډ وا زنیکټاو ویرډنا د زیډنل ۍسیلاپ د.يشو ثحب ېدناب ایتړا يرالګت عماج د ځنم رت وکنوړوج تسایس ینرهب د اپورا د وا https://afghanistan.fes.de/publications.ئړک هسال رت هتپ یدنال هپ یش ېالوک بلطم ړپشب زیډنل ۍسیلاپ ید د.يوک ثحب هړا هپ ونوګنن وناکیرش يدیلک د رهب وا هنند یک ناتسناغفا هپ وا وټګ وکیژیتارتس .۲۰۱۸ تسګا ،ټسنب ټربیا شېرډیرف ،»يرولدیل وا لیلحت ،هنړېڅ:لدېلماش ناتسناغفا د ېک هحرط هپ ېرال ېوی وا دنبرمک وی د« ،۲۰۲۰ ، هدازیلع هللا مسب وا ۍفاص میرم ۲ .۲۰۲۰ ،۹ تسګا د ،يسیلاپ نراف ،»ربخ دب هراپل ځیدیول د نوړت ناریا د هرس نیچ هل« ۲۰۲۰ ، سانش نادزی ایرکز وا حلاص ملاع ۳ ؟هراپل ولیاپ يتینما وا ولیه وړول وزیی همیس د نیچ د:هتسورو لاک.ز 2021 رت ناتسناغفا.33

هګوت هزـیلوټ هپ ېـچ ، یوـش لیپ ېرال هـل ونوتـښون وـغه د وا ېو ېږـل ېرـېډ مـه هـڅ هپ نیچ ېـچ ،يږېرپخ هـنوروپار ېـساد ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۳ هـل.يد هـن يوـش يلپ هډا يځوپ يراـس ېب هوـی ېک ونورغ هـمرېڅ هت ناتـسناغفا وا ناتـسکجات ېک ځـیدیول لـپخ يعافد وا هنالعفنم لوډ ړپـشب هپ وخ ،يد ېراـس ېب هنوتـښځوخ لوډ هغد. ۷ هد ېړـک هړوـج .هنلترپ هـپ هت لماعت ویډنواګ وروـن د ناتـسناغفا د هـګوت ېړګناځ هـپ ،يرـل تـیهام هنارهام هـپ ېچ ،ید اد تـیعضو زیلوټ نـیچ د واړـت هـپ رـیهب ناور ېلوـس د ناتـسناغفا د وخ.يوک ړـتالم هخڅ وـڅه ېدنال ۍرشم رت وـتالایا هدـحتم د ېـک هـخرب ېد هـپ لوډ ورون وا وـنوداوېه يياپورا رېمـش وـی د لوډ هراکـښ هپ ،مـس هرس ۍـسیلاپ هـل ناتـسکاپ د وی د نابلاط وـڅرت ،یوـش یاځوی ید هن هرس ېیعاد هـل ونونامزاـس وا وـنوداوېه وـلاویړن هخرب ېد هـپ ېچ هیاځ هغه رـت نیچ.يلوار ېدـنال راـشف رت ېک هخرب هـپ دـنبروا يروـف بوتیړمول هـت ګتاـش»هنالووـسم« وا»مظنم« ،يړـک حرطم لیاـسم وا ځـیرد لـپخ ېـک نیچ.ید یړـکرو یرادبرخ وټان وا وـتالایا هدحتم واړـت هـپ ګتاـش ۍـنړیب د وا يوـکرو تایز ېـچ ،واړـت هـپ ېرلانړک د وـتالایا هدـحتم د ېـک وبرخ هـپ ېلوـس د ،هـګنرادمه ېک ناتـسناغفا هپ نا نیچ ،لاهمـسوا. ید نمـښیدنا ،يرل هن هنوخړا يمـسر زیی همیـس .يرلو دـیل تبثم يياـښ ،واړت هـپ يلاوتـش د ونوکاوځ دـض مزـیرورت د وـتالایا هدـحتم د ونابلاط د ،رـېڅ هپ ونوتردق وزـیی همیـس ورون د ،ېړک هـڅه داوېه هغد ېـچ ،يږـېک لـیو هغد هـل ېدناړو هـنولک نـیچ.يرـلو ېـنتک ېـندیل ېـتایز هرس وړـغ هـل ترفد يسایـس د ،تالایا هدـحتم ېچ ،ېـسیهار تخ و هـغه هل وـخ ،يو ېړـک ېـګنیټ ېـکیړا هرس ېـلډ هنوځیرد وا ېنښېدنا يتینما ګنیکپ د واړت هپ ېلوس د ناتسناغفا د لدوـښېک یکټ یاپ د هت روضح ځـیدیول د ېک ناتـسناغفا هـپ ېـک لاک.ز ۲۰۲۱ هـپ هـک هپ ونوـښاوګ يتینما هدـنږېز هخڅ ناتـسناغفا هل هدـیرب هرېډ رـت ،هرلانړک نـیچ د وـن ،يش تیبثت ،هرس وـلوین ېک ماـپ هپ ۴ بوـتیرالدنوت يـبهذم وا مزیرورت يللملا نـیب هـکل واړـت لماش هپ داوېه هـغد د ېـکاوګ ېـچ ،هد اد ،هرـېو هدـنمفده وـلوټ رـت ګـنیکیپ د.يږـېک ېړګناځ هـپ ؛يش هـتځنمار یـمارآ ان وا ۍـتابث ېـب هـب ېـک ګنایکنیـس تـلایا ځـیدیول بیقعت تیلاعف وا يلاوتـش ونایداهجمـکوت روغیا د نـیچ ېـچ ،يوـک هندوـښ ېد د اد هـګوت . ۵ هد هلډ ۍـنچوک هوی ویلایګنج وـینرهب د بوـت هبروک هپ وـنابلاط د ېچ ،يرـل اـیتلاوېل هـت د يش یـلوک همیـس هـتابثاب وا هـلیاح هوـی هراـپل ګـنیکیپ د ،ېـک تـلاح لاـیډیا هـپ ،یلوک يش هن) ETIM( تـښځوخ کاوـلپخ ناتـسکرت ځیتخ د ېچ ،يش لـمال اـیتنمډاډ ېدـناړو رـپ خـم« د هـخڅ ېرواـخ هـل وـنوداوېه وروـن ایـسآ يزـکرم د وا ناتـسناغفا د هټګ ،هراپل ذوـفن وا ونوتیلاعف وکنوتـښوغ نوتلیب د ېـک ګنایکنیـس هپ ،هګوت هـپ»تـیعقوم ویرانـس هړوان ولوټ رت د ګتاـش ينړیب ولاوځیدیول د وا ېـتام د وبرخ ېلوـس د. ۶ يلخاو يش یلوک ېـچ ،هد هړګج ۍـنروک ېـسپرو وا طوقـس تلود د ېک ناتـسناغفا هـپ ،هـلیاپ د نیچ د وا يړـک لدب یاځنټپ رـپ ونونامزاـس يتـسیرورت ولاویړن د ایب لځ وـی ناتـسناغفا ۍنوناق ېب وا ۍـتابث ېب د ېـک ولوپ هپ ونوداوېه وـیډنواګ د نوډـګ هـپ ېمیـس ېـځیدیول وناګویرانـس وـلاهمدږوا يلماتحا هـغد د ګـنیکیپ ېـچ ،یـښېرب ېـساد.يش لـمال هک – هرس وتـسرم يـتینما هپ ېـک لیپ هـپ هرس لـباک هـل ،هـحرط هـغد.هد ېړـک هـنیودناړو )۲۰۱۶ ، روکش هللادبع:هنیچرس(.یوش ړول اروخ ېک ونولک ورېت هپ هګوت هپ ېخرب CPEC د تراجت دحرس د هتلد.هد هلوپ ځنمرت ناتسکاپ وا نیچ د ،ساپ بارجنخ )Climbing on China’s Priority List: Views on Afghanistan from Beijing- Afghanistan Analysts Network- English(afghanistan-analysts.org:ئروګو هنړېڅ AAN د هړا هپ ۍسیلاپ نیچ د واړت هپ ناتسناغفا د ۴ .ز ۲۰۱۸ ،۸ يروربف ،زوین NBC”, ،»يوځرګ فده نابلاط ېچ هګنرڅ هکل ،يوځرګ فده يلایګنج روغیا تالایا هدحتم« ،نوارب ينوت وا نتورب یلنیرب فیا ،ئروګو هګوت هپ ېګلېب د ۵ .هلاقم CICIR:ئروګو هګنرادمه ،۲۰۱۸ ،۲۸ يروربف د ،ټسنب يګنراک د هراپل ېلوس د»ېک بطق لامش ېيسور د وا ځیتخ ېرېل ،ایسا يزکرم هپ نیچ وا هیسور:يلایس وا يراکمه« ،)۲۰۱۸( ،یالوکین وا یکسنورتس لواپ ۶ .ز ۲۰۱۹ ،۱۸ يروربف د ،تسپ نټګنشاو ،»هنوکاوځ ينیچ ،یکنودېلخاد یون مارا وی ،ېک ونورغ ویوش عنم هپ ایسا يزکرم د« ،یش يریګ:ئروګو ۷ ؟هراپل ولیاپ يتینما وا ولیه وړول وزیی همیس د نیچ د:هتسورو لاک.ز 2021 رت ناتسناغفا.34

وـکوت رېمـش وـی د وا يلوار یـلاومک ړو ماـپ د ېـک تـخو وا تـښګل يتروپـسنارت هـپ د ،ېکخم ېد رـت ګـنیکيپ.يوـګننو اـیتړول يـيایفارغج ېیـسور د ېـک دږـېلار دږـېل هـپ ،ناتـسناغفا.هو ېړک هړوـج هرال ۍـلټپ ېنپـسو د ناتـسنمکرت – ناتـسناغفا – ناتـسکجات مه هنوریـسم زیرګادوـس رون وڅ ،هګوت هپ ېرال ۍـنکمځ د هـت ناتـسکبزا وا ناتـسریغرق ،هرس ړتالم يکیتـسژول وا وژورپ يـيانبریز وترس د نیچ ،يږېک هلیه.يش یـلوک وـتمچ رت نیچ د ،ېـک تروص هپ وـلتو د وـټان د.يړـکرو ماود هـت وتـسرم وـلپخ هرس ناتـسناغفا هډنو هدـنراک هب کناب ېـنوګناپ د وواـنبریز د ایـسآ د هکل ېـسسوم يلاـم ېدـنال ۍرشم د هدـیرب هرـېډ رـت یـلاومک ړـتالم يلاـم د وـسسوم ړو ړـتالم د ځـیدیول د هـکځ – يرـلو هپ يياـښ هدیرب هرـېډ رت لوډ هـغد.يورـبارب هـنیمز وا اـضف اـیتخارپ د ذوـفن د هراـپل نـیچ د انـښېرب د ایـسآ يلیوـس د هکل هرس وـنومارګورپ هـپ ېـنلوټ يـياپورا د ېـک ایـسآ يزـکرم ينوـیلیم ۷۰ کـناب ېـنوګناپ د اـپورا د) ۱۰۰۰ اـساک( هرس ېژورـپ دږـېل وا ۍرګادوـس د انـښېرب د ځنمرت ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا ،ناتـسکجات ،ناتـسریغرق د ېچ ،هتـسرم وروـی . ۱۳ يش ړپـشب ،يوک ېنوـش ېراـچ دږېل ولوټرت هـغه هـل وا ،يرـل اـیتلاوېل هـت ناتـسناغفا هـتابثاب وـی هړاود نـیچ وا هـنلوټ يـياپورا مزیرورت لاوـیړن د وا يوـلدب رـګډ رـپ ېړـګج ۍـنروک د ناتـسناغفا ېـچ ویرانـس هړواـن هپ تلود ينـسوا وـتالایا هدـحتم د ،هـنلوټ يـياپورا.يوـک هډډ ،يږـېلدب یاـځ نـټپ رـپ رت ېچ ،يړاوـغو ېرت وا يرـلو سناچ تاـیز ودېک ېدژـن د هـت نـیچ يش یادـېک هـلترپ د ېک رـیهب هپ ېلوـس د ېـچ ،يړکو هدافتـسا هـخڅ ېزـېغا ېـلپخ هـل ناتـسکاپ رـپ وـڅ هرس ونابلاط هـل نیچ.يلوار ېدـنال راـشف لپخ رـت نابلاط هـخوم هـپ ایتلېکـښ ېزیټـسنب ېـسیهار وـنولک وـڅ هـل ېـی ېـکیړا هـغد ېـلپخ وا يرـل ېـکیړا ېـکیتامولپید هراکـښ د وټګ د ناتـسکاپ د ېـک همیـس هپ هراـچ هغد ېچ ،يراکـښ ېـساد وـخ ،ېلتاـس ېـګنیټ د ېچ اد.هد ېوـش هرسرـت ېروـشم وا لاس هپ هرس دابا ملاسا هل هـخوم هـپ بوـتیدنوخ ېدنال راـشف لپخ رـت ناتـسکاپ ېرال هل نیچ د هـنلوټ يـياپورا هـلترپ هـپ وـتالایا هدـحتم نیچ وا اپورا د وـخ ،هنک وا يو هنمخرب هـخڅ بوتیلایرب تایز هـل هب هراـچ هـغد ،يلوار کیلـسال ېک ربمـسد هـپ لاک.ز ۲۰۲۰ د ېـچ هـګنرڅ هـکل ،ېـبرجت ۍتـسورو ځـنمرت .يوک وـتمچ تصرف وـی هراـپل ېراـچ ېد د ،ېلدوـښو ېـلماعم ېزیرګادوـس ېوـش هن هنمخرب هـخڅ مزـیناکیم زیی همیـس دحاو وـی هـل ،هـسورپ هـناور ېلوـس د ناتـسناغفا د ېمیـس د ،هرس ودېلیپ هپ ېـسورپ هغد د ېـک یاـپ هـپ لاک.ز ۲۰۱۸ د تالاـیا هدـحتم هد ،ناتـسکاپ ،ناتـسناغفا د.لړک هت ګنڅ نیچ وا ېیـسور ،دنه ،نارـیا هکل هـنوداوېه مـهم ،هګوت هپ موروـفټلپ وی د ،هـلډ ۍږغمه ېزـیخړا رولڅ د ځـنمرت وـتالایا هدـحتم وا نـیچ ېچ ځنمرت وـتالایا هدـحتم وا وـنوتردق وـینتروپ د.يد يلغار ېـتاپ ېـک وـخرب ورـېډ هـپ ماپ هپ ودـېک لح هن د هت ولیاـسم ړل وـی د ،يد خـم هرس وـنونیروان وـلېبالېب هـل لاهمـسوا هډنو هزیټـسنب ېک هـخرب ېد هـپ وا يش هـخمدار يش یـلوک نـیچ وا هـنلوټ يـياپورا ،هرس ناتـسکاپ هل ېچ هګوت ېړـګناځ هپ ؛يړـک هکډ هـشت ګولاید زـیی همیـس د وـڅرت ،يلخاو وـیراکمه د یاهګناـش د هـګنرادمه وا ېـکیړا ېدژـن ېرـېډ ګـنیکیپ د هرس نارـیا وا وځنپ ایـسآ يزـکرم د وا ېیـسور هـل نا يش یـلوک ،مرـها راـشف د نـیچ د ېـک نامزاـس د ناتـسناغفا د ،هرس هرس ېد هـل.يو روـټګ رـېډ ،هراـپل لـماعت مـهم د هرس وـنوتیروهمج هرس ونوبوتیړمول هـل ېنلوټ هـغد د ،يږغمه وا اـیتلم ېنلوټ يـياپورا د ېـسورپ هـل ېلوـس ېکډ ېنوګنن هـل واړت هـپ ونوتـښزرا يلوتموکح د وا وـنوقح يرشب د هـګوت ېړـګناځ هـپ .يرل ایتړا هـت ۍـسامولپید ېزیتـښون لوډ ړپـشب هپ هـڅه هـغد.يد هناـښور ال وا ېتـسېنارپ ېـکیړا هـغد ،يړک لېکـښار ېـک ورـتا وبرخ ېلوـس د ناـبلاط د نیچ د هـګوت هـکانزېغا هـپ ځـیرد ګـنیکیپ د واړـت هـپ رـیهب ناور د ېلوـس د.يد ېوـش / وتالایا هدحتم د لاک.ز ۲۰۱۴ رـپ ېـچ ،ید ېکنووـسکعنم ېنوزرا ېکيژیتاترس ېـغه ېچ ،هواک تواـضق ېی ېـچ هلک ،هو ېړـک هرسرت ېـی لاهم رـپ ګتاـش د وـنوکاوځ وـټان . ۸ يش هتځنمار يـمظن ېـب يسایـس هتایز ای وا يړـکو ګـتخمرپ ناـبلاط يياـښ وا ېلاهمدږوا وا لاـصتا زـیی همیـس ،ۍرګادوـس رپ ،تیعقوم نـیچ د ېـک ناتـسناغفا هـپ د هراپل وـلتو د هخڅ ېمیـس هل نا وـښېپ وینـسوا وا راګنیټ هـپ هـت ېـنوګناپ دـض مزـیرورت هل ،ېد رـپ هرېبرس.یـلدنوم ید هـن نولدب ړو ماـپ د موـک ،هرس ماـپ هـپ هـت وـڅه اکـیرما ېجنال لوډ څـیه د وکیړا هپ نیچ وا وـتالایا هدحتم د هـب لـماعت نـیچ د هرس ناتـسناغفا ېک لاـح ېـساد هپ.يش ېـنمجنال ال ېـکیړا هـغد هـک نا ،يش هـنار ېدـنال ېزـېغا رـت نـیچ وـنوداوېه وړاود ،ید یوـش نمزنوتـس تـیفرظ ۍراکـمه د ځـنمرت وړاود د ېـچ وـکنودېک ثـحب ېـک وـخرب وـلوټ هـپ ایـسا د وا ۍلایـس هـپ وـتالایا هدـحتم اکـیرما د وا . ۹ هد ېړـک هډډ ،هخڅ وـلړوار هل ېړخـش د ناتـسناغفا د ،واړـت هـپ وـتاعوضوم هڅ هغه هـګوت ېړـګناځ هـپ ،یوـش فـیرعت وـمت وا مـغز هـپ ،لـماعت یتـسورو نـیچ د هلیه یود ؛ید یوـش فـیرعت اوـخ هـل وـنارشم يسایـس رېمـش وـی د ناتـسناغفا د ېـچ عوـنت ېـک اـیتلړت هـپ لـباک د هرسړـتالم ينرـهب هـپ ،يش یاړـک و هـب نـیچ ېـچ ،يرـل د لاهمـسوا وخ.يرـلو هزـېغا هـتبثم ناتـسکاپ رـپ يش یـلوک نـیچ نا وا يړـک هـتځنمار نیچ ېچ ،يـښېرب ېـساد وا هد ودـېخارپ هـپ خـم ۍړـل ۍـسیلاپ ېـکیتامولپید د نـیچ هپ نیچ.یړـک تچوا هـنوماګ عـطاق روـن ېک هخرب ېد هـپ ېـک يـکنولتار ېدږـن هـپ هـب ورګلم د ېـک ناتـسناغفا هپ ېک اروـش هپ تینما د ونوتلم ورـګلم د ېک وـنولک وـڅ ورـېت . ۱۰ هد ېړـک هبول هکیتامولپید هنمزنوتـس ،واړـت هـپ دـیدمت د تـیرومام يـنلک د وـنوتلم رېډ – يو ېـچ ېخم هل شـیولاهم رـه د – تـخوج هرس ګتاـش هـل وـنوځوپ د اکـیرما د ړو ماـپ د مه ېـک هـچک هـپ ړـتالم يلاـم د وا هـجیدوب هـپ ځـیدیول د ېـچ ،يږـېک لکـټا هتروپ هـل ېکیړا ېلپخ هرس نـیچ هل ېـچ ،يش ړا لـباک هـب هـګوت ېد هـپ ،يشار یـلاومک د وا يلاوـېدږن نارـیا وا نـیچ د هـګوت ېړـګناځ هـپ ،يړـېڅو ېروـپ هتکـښ رـت هـخڅ ېچ ،يو يکنودوـښ ېد د يياـښ ېکیړا هـغد.هرس ماـپ هپ هـت وـکیړا نـیچ وا ناتـسکاپ همیـس وموک هل هب ېک تروـص هپ الخ يتینما اـی يداصتقا ،يسایـس د ېـک يـکنولتار هـپ نیچ د ېک رـب وا رل هپ ۍړـن د ېچ هلک.يړـکو ړتالم هـخڅ وـنوتیعقوم وا وړاـغبول وزـیی هندوـښ ېد د ،هرلانړک»ېنهوـسال هـن« د داوـېه هـغد د يږـېک ېبرخ هړا هـپ ېـنوګناپ د ورون وا ناتـسکاپ هـل ،هدیرب هرـېډ رت ایتلېکـښ داوېه داـی د ېک ناتـسناغفا هـپ ېـچ ،يوـک . ۱۱ يرل هـیکت ېنیخم رـپ ړتالم يـخیرات د هـخڅ وـناکیرش وزـیی همیـس راک هرس لب وی هل واړت هپ ودېک ېږغمه د وټګ د هړا هـپ اـیتخمرپ د وـکیړا وا ۍرګادوـس ېزـیی همیـس د هړاود نـیچ وا هـنلوټ يـياپورا ېرال ېوی وا دـنبرمک وی د ،هـلاهم اد رـت ناتـسناغفا مه هڅ هـک.يرـل ېزـیګنا يداـصتقا هرېډ رـت ،وکاوراچ يـنیچ وـخ ،لماـش ید هـن ېک تـسیل هـپ وـکنووک نوډـګ د ېـحرط هحرط هغد هـپ ،ېرال هل اـیتخارپ د)زـیلهد(روډیرک يداـصتقا ناتـسکاپ وا نـیچ د هدـیرب . ۱۲ هد ېړـک هراـشا هت ودېلماـش ناتـسناغفا د ېـک اد ،يش لماـش ناتـسناغفا ېک هحرط هپ ېرال ېوـی وا دنبرمک وـی د هـک ،يراکـښ ېـساد ېړګناځ هـپ هنوصخاـش يسایـس ناتـسناغفا د ېچ ،يو نـکمم ېک تروـص هغه هـپ هـب هت ذوـفن يوـن ناتـسکاپ د ېـک لـباک هـپ وا ودـېک هـسالرت د کـیل هړـکوه ېلوـس د هـګوت ،يولـښنو هرس اپورا هل نیچ يش یلوک ریـسم ېرال ېوی وا دنبرمک وـی د.يرـلو اـیتلاوېل .۲۰۲۰ ،۸ لیرپا د ،هڼاپبېو کار د نا راو ،»هنوزرا هکیژیتارتس نیچ د هړا هپ ناتسناغفا د« ،نس نای ،ئروګو. ۸ .ز ۲۰۲۰ ، ربمسد ،هزېغا نیچ د ېک کیمانیډ هپ وړخش د ېک ایسا يلیوس هپ« ،هلډ هزینړېڅ وتالایا هدحتم د هراپل ایسا يلیوس وا نیچ د ۹ ونوتلم ورګلم د« ،سالوکین لشیم ،ئروګو.يوراکو هبژ هحیرص ېک هخرب هپ دیدمت د تیرومام د ونوتلم ورګلم د ېک ناتسناغفا هپ واړت هپ دییات د ېحرط د ېرال ېوی وا دنبرمک وی د ېچ ،ېړک هڅه ېک اروش تینما هپ يوالپ نیچ د ېک ونولک وڅ ورېت هپ ۱۰ .ز ۲۰۱۹ ،۱۷ ربمتپس د ،زرتیور ،»يږېک یسالرب وټیو رپ نیچ د رس رپ دیدمت د تیرومام د ونوتلم ورګلم د واړت هپ ناتسناغفا د اروش تینما د .ز ۲۰۱۹ ،۲۷ تسګا د ،زکرم نوسیمتسا د ،»يوک هیجوت تسایس ېنهوسال هن ېلپخ د هګنرڅ نیچ:لولح وړخش د هرس وړګناځ ينیچ هپ« ،یل نوسیج ۱۱ .۲۰۱۸ تسګا ،ټسنب ټربیا شېرډیرف ،»يرولدیل وا لیلحت ،هنړېڅ:لدېلماش ناتسناغفا د ېک هحرط هپ ېرال ېوی وا دنبرمک وی د« ،۲۰۲۰ ، هدازیلع هللا مسب وا ۍفاص میرم ۱۲ ،۲۰۱۸ ،۱۹ ربمتپس د ،»رصانع يکنوړوج يژیتارتس د ېیداحتا يياپورا د ،لاصتا ایسا وا اپورا د« ،هکیړا هډګ ،نویسېمک اپورا د ۱۳ ؟هراپل ولیاپ يتینما وا ولیه وړول وزیی همیس د نیچ د:هتسورو لاک.ز 2021 رت ناتسناغفا.35

هنوزیدناړو هډنو هدـنراک ېک هخرب ېد هـپ ،هتـسرم هپ وـکیړا وتبثم د هرس يروـل يناتـسکاپ هـل هګنرادمه وا هرس ېنتـسیخا ېـټګ هـپ هـخڅ کاوـځ لـپخ هـل دـیاب نـیچ وا هـنلوټ يـياپورا ƒ مه هڅ هـک ؛يړک نمژ هـت ولوټیټار ېـچک يلاوخیرتوات د ناـبلاط ،هـترپ ډنځ هـل وا يلوار ېدـنال ېزېغا ېـلپخ رـت هرلانړک وـنابلاط د واړـت هـپ رـیهب د ېلوـس د وـڅرت ،يوـبولو .يړتو هـنویاځنټپ ونابلاط د ېـک هرواـخ هلپخ هـپ ېچ ،يړک ړا هـت ېد داـبا ملاسا دـیاب یود ېد رـپ هرـېبرس.يو هـن ېد دـنبروا ړپـشب وـی مه هڅ هـک ،يرلو نوډـګ ېکپ ناریا ،دـنه هکل هـن وداوېه مـهم ېمیـس د ېچ ،يړک هـتځنم ار مزـیناکیم زـیی همیـس زـیخړاره يمـسر وـی دـیاب هړاود نـیچ وا هـنلوټ يـياپورا ƒ ویراکمه يـتینما وا يداـصتقا د ېک تروـص هپ ایتړا د وا رـیهب رـپ تابث وا ېلوـس د ،يش یلوک عماجا هزیی همیـس هغد.يرـل ېـجنال هرس نـیچ هـل ېـک ویتـسور ېد هـپ دـنه .يړکو زـکرمت ایتړا رـپ دږـېل د ولونتـس هترېب ولاوډک ناغفا د ،ېراـچ ۍراوا د وتافالتخا يدـحرس د هګوت ېړګناځ هـپ وا وتافالتخا وـلاهمدږوا د ځنمرت ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د دـیاب نـیچ وا هـنلوټ يـياپورا ƒ .يړک لیهـست ېڅه ېنوړوج رواب د ځـنمرت وـنوداوېه وړاود د ،تـیریدم وا اه وخوم يداـصتقا وا دـض مزیرورت د ېـک ناتـسناغفا هپ وڅرت ،يلخاو هـټګ هخڅ وکبـش وکیتامولپید ودوـجوم ولپخ د هرس وـکنوړوج يسیلاپ يـنیچ هـل دـیاب هـنلوټ يـياپورا ƒ .يشو ړتالم هـخڅ ېرالنړک هـل تابث يتاـپلت وا اـیتخمرپ د اوـخ ترس ځنمرت ونوځیرد د وروـل وړاود د واړـت هـپ ونوقح يرشب د ،ایتخارپ وا هـڅه زار رـه وـیږمغمه د ځـنمرت نـیچ وا ېـنلوټ يـياپورا د واړـت هـپ اـیتخمرپ د ېـک ناتـسناغفا هـپ ƒ .یلدېځرګ ید هـن ډـنخ خم رپ اـیتروژ د وـیراکمه د وروـل وړاود د ېـک ومیـس ورون هـپ ،هراـچ هـغد ،ېـک لاـح ېدـمه هـپ.ید فلاتخا ټسنب ټربیا شیرډیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو د ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د هزیرګادوـس هـخڅ وـنورپخ زار رـه اوـخ هـل ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف .يرـل هـن زاوـج هنتـسیخا هـټګ ټرــیا شــیرډیرف د ،ېــیرظن يوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن يکنووــسکعنم وروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د اوخپ ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د هــپ وړخــش د وا ید یکنونــش وا یــکنوړېڅ ۍدــنم هــلیه د هراــپل ېلوــس وا ېړخــش ناتــسناغفا د زــنېکټاو وــیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم :هړا هپ ونوروځنا د ۍتښپ د هـل( هـللادبع هـللادبع سـیئر هـییارجا ناتـسناغفا د وا)مـیېرد هـن يـښ هـل( گـنیپ نـیج یـش سـیئر روـهمج نـیچ د .لاک.2016 ېـم 17 ، ېـک لاـح هـپ نوډـګ د ېـک هتـسان هـپ وـکلخ د نـیچ د ېـک ګـنیجیب هـپ)مروـلڅ هـن ڼـیک / لیعامسا دمحم/ زرټیور:روځنا ؟هراپل ولیاپ يتینما وا ولیه وړول وزیی همیس د نیچ د:هتسورو لاک.ز 2021 رت ناتسناغفا.36

زېډنل ۍسیلاپ د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ېکیړا ېکنودېلدب ناراش رومیت ،زنېکټاو ویرډنا

ماهبا وا بوتنمډاډان يراس ېب د واړت هپ ایتلېکښ د ېنلوټ ېلاویړن د ېک همیس هپ وا تینما وا تابث د ناتسناغفا د ،لتو ونوکاوځ يياکیرما د هناتسناغفا هل هراپل ویراکمه وا ایتخمرپ يتینما د طیارش موک ېک ونیمزالپ يياپورا وا نارهت ،لباک هپ ،ېک ویرانس هوی هپ هتسورو ولتو رت ونوکاوځ د.ید یوش لمال هپ ېخوم ېډګ وا هد ېنوش ۍراکمه ېزیخړا ېرد ېک وخرب وېرد هپ ؟يد هڅ مرها راشف د وا تیعقوم ،همت ناریا د ناتسناغفا هپ ؟هد ېوش هنیودناړو .؟يش یادېک هسالرت ېک هخرب هموک هدحتم د يش یادـېک ېچ ،هرس ماـپ هپ هت هـڅ هغه تیعقوم نارـهت د ،ېرال هـل رـکټ ټـپ د. 4 يوـک رییغت ،يوـسرو هـت ېچک ېړوـل ولوټ رـت ېـڅه هراـپل وـلوک يلیهان د وـتالایا ناتـسناغفا د يش یادېک ناریا ،ېـک نوګربغ هپ ګتاـش يوـش نالپ د وـنوکاوځ د اکـیرما ناریا ،ګـنڅرت ولرل هـښیر د ېک لـباک هپ.يړـک بیقعت يژیتاترس هکډ ولیه هـل واړـت هـپ تردق مرـن لـپخ د هرس وړاـغبول ناـغفا وـلېبالېب وـڅ هـل هـګوت هـلاهممه هـپ يش یـلوک هپ وا يړـکو ړتالم هخڅ وـلاو هلـسو وزیی همیـس هل ،يش یـلوک نا وا يلخاو هـټګ هـخڅ .يسوی هـځنم هل لداـعت يسایـس نازړل رـپ خم داوـېه د هـګوت هوـقلاب هنومرها لېبالېب ناریا د ېک ناتسناغفا هپ ونت وـڅ ځـنمرت وروـل وـټګ يذ وـلېبالېب د ناتـسناغفا د ېـسیهار لاک.ز ۲۰۰۱ هـل نارـیا لپخ ،دولرد ېـک سال لپخ هپ کاو ورادا يـتینما وا ېـګناڅ ېکیژیتاترس تـلود د ېـچ ،لاهمرپ لـغری يوروـش د ناتـسناغفا رپ.هد ېړکرو ېی اـیتخارپ هـترو نا وا یلتاـس ذوـفن هناتـسناغفا هل ېی فدـه ېچ ،هواک ړـتالم هـخڅ ونومیظنت هـل وـنیدهاجم هعیـش د نارـیا ينـس د ېک ناتـسکاپ هپ ،هډنو نارـیا د ېک هرود هـغد هـپ.و لتـسیا وـنوکاوځ يوروـش د يدوعـس ،داوېه هبروک:ونانمـښد د داوېه هـغد د ېچ تلود يدـیعبت وـنیدهاجم وتـشېم هپ ېزیـسل ۱۹۹۰ د.ړک لداـعتم ،و نمخرب هـخڅ ړتالم هـل وـتالایا هدـحتم وا ناتـسبرع هپ ېچ ،ړـکو ړتالم هـخڅ تلود هـل يناـبر د نارـیا ،لاـهمرپ وړـګج وـینروک د ېـک هرود تلود ينابر د لاک.ز ۱۹۹۶ رـپ.و ېدنال کاو رـت وناکجات يموق د ېـک هـجرد ۍړـمول ونابلاط د نارـیا ،هتـسورو اـیتخماخم رـت هرس مـیژر نمـښد هـل وـنابلاط د وا ودـېګنړ رـت ېراچ ودـېړوج د 5 ) هدـېک لیو داـحتا لماش د هترو هرـیډ رت ېـچ( فلاتیا وـی دـض هنیمز هوی:ناتسناغفا و ناریا هـن تـیمها هـغد ؛يږـېک لـڼګ هـخڅ وـنایډنواګ وـمهم وـلوټرت هـل نارـیا د ناتـسناغفا ېکلب ،هـلما هل وـکیړا يـنبژ وا يـخیرات ،يـګنهرف هـیاډب وا وـلوپ وډـګ ودږوا د ېزاوـی بالقنا يملاسا رت ېـک نارـیا هـپ. 1 هد مـه هـلما هـل ېـلدابت يداـصتقا وا کـیتلوپویج د هرالنړک نارـیا د واړت هپ ناتـسناغفا د ،هلترپ هپ ځـیدیول د ،ېـک لاک.ز ۱۹۷۹ رـپ هتـسورو هل ،لاهمرپ لـغری يوروـش د ناتـسناغفا رپ نا ،مـه ال.هد هناراک هـظفاحم هـچک هرـېډ رـت وکډ وېنمـښد هـل داوـېه هـغد د هرس وـتالایا هدـحتم هـل ،ېـکیړا نارـیا د هرس داوـېه هـغد فیرشرازم لماش هپ ناتـسناغفا د ېک لاک.ز ۱۹۹۸ رـپ.هد ېدـنال يرویـس رـت وـکیړا نارحب هـغه د نارـهت ،هتـسورو ودېک لژو رـت وـتامولپید وـسل د داوـېه هـغد د ېـک راـښ ناریا ،هتـسورو هغه رت.هو یلدېـسر يلوپ رت ېړـګج د ونابلاط هـل ېچ ،هړـک هـټیټار هـچک هپ.ړکو ړـتالم ېک لاک.ز ۲۰۰۱ رـپ هخڅ ېلخادم يـځوپ هل نارـیا د ېـک ناتـسناغفا هـپ هغه ،ېجنال ېـټپ نتګنـشاو د هرس نارـیا هل ،ېک وـنولک هتـسورو هغه رـت ،لاـح ېدـمه . 2 هدېک لوـمون)مـیظنت ایب( کیژیتاترس ېـچ ،هړک لـتخم وا ډوډـګ هـڅ وـڅ وا هـلاپ لـمع ،هړـس واړـت هـپ ناتـسناغفا د ېـک رـیهب هـپ وزیـسل وود ورـېت د نارـیا هغد ،انیو هـپ ونیرسفم د.هد ېړـک بیقعت ، 3 هو هـضقانتم هرېډ رت ېـچ ،يژیتاترس هزـیخړا تابث يسایـس د ېک لباک هپ ېـک لاح ېـساد هپ ،»هنتاـس هکیژیتاترس« يسیلاپ هـکانرطخ د نا ،يوـکرو اـیتخارپ هـت ېکیړا ېـلپخ مه هرس وـنابلاط هـل ېـچ ،يږېلماـش هـت ړـتالم يروزمک هـنوتیلاعف دـض هاولب د وـتالایا هدحتم د وـڅرت ،يوـک حلـسم يلاـیګنج یوـغه ،هرس ونودنګرڅ وـلپخ هـپ واړـت هپ ېلوـس د ناتـسناغفا د ېـک ویتـسورو هـپ نارـیا.يړـک وا هراکـښ يتـشا د ېچ ،يراکـښ ېـساد:هد ېړک لیپ عافد هـخڅ تـیمکاح هـل لـباک د ۍسیلاپ د ،وناګویرانس يلامتحا د هراپل ونایډنواګ ناتسناغفا د یچ هد هڅه هکاولپخ هوی ټسنب ټربیا شیردیرف د ېک ناتسناغفا هپ اد ؟يد هڅ تاناکما هراپل ویرانس يکنوټګ يکنولتار د ېک ناتسناغفا وا همیس هپ:ېروپ ۍژیتارتس رت هخڅ ایتدنګرڅان هل 1 وربخ د یلوس د ناتسناغفا د وا ېزیغا ولتو د وتالایا هدحتم د یچ هد هخرب هوی ۍسیلاپ ېوش لکیل د اوخل نوراش رومیت رټکاډ وا زنیکټاو ویرډنا د زیډنل ۍسیلاپ د.يشو ثحب ېدناب ایتړا يرالګت عماج د ځنم رت وکنوړوج تسایس ینرهب د اپورا د وا نومس https://afghanistan.fes.de/publications.ئړک هسال رت هتپ یدنال هپ یش ېالوک بلطم ړپشب زیډنل ۍسیلاپ ید د.يوک ثحب هړا هپ ونوګنن وناکیرش يدیلک د رهب وا هنند یک ناتسناغفا هپ وا وټګ وکیژیتارتس ودوجوم ورتا .هواک ړتالم ېی هخڅ ېړګج هل ونوکاوځ يياکیرما د ېدناړو رپ ونابلاط د وا هلرل هډنو هدنغر ېک سنارفنک هپ نب د لاک.ز ۲۰۰۱ د ناریا ،ېو ودېک هښ هپ خم ېکیړا ځنمرت اکیرما وا ناریا د ،هتسورو ونودیرب ۱۱ رت ،ربتمپس د 2 .۲۰۱۳ ، ربمتپس ،تویتسنا ونړېڅ د ېلوس ېلاویړن د ملهکتسا د ،»لماکت ېنلاپ لمع کیژیتارتس د:يسیلاپ ناریا د واړت هپ ناتسناغفا د«)۲۰۱۳( ،هکپوک سورب ئروګو 3 .لاک .ز ۲۰۱۹ ،۴ يروربف د»؟يړاوغ هڅ ناتسناغفا هپ ناریا« ،)۲۰۱۹( ،شوارهب مثم 4 .لژوو لایربخ نت وی وا ناتامولپید ناریا هنت هتا يرګلسنوق د ناریا د ون ،وینو فیرشرازم راښ کیژیتارتس ېک لامش هپ ،ونابلاط ېچ هلک ېک تسګا هپ ۱۹۹۸ د 5 ېکیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ-38

“ ” ناریا د يرول رپ ریبدت د هرس يډنواګ ېک ځیتخ لپخ د هپ تسایس ینرهب داوېه هغد د ،لاح ېدمه هپ:هنیخم هتسورو ولتو رت اکیرما د وا ېړک هدو هګوت هدنکېرپ هرکم هل تردق د تایز دح رت يش یلوک ،ناتسناغفا .يړک هتځنمار هشت هکډ ېدنال ېـنړېڅ رت عوـضوم ولتـسیا د ولاوډک ناـغفا د هـخڅ ېرواـخ ېلپخ هـل هـب نارـیا هب ېچ ېوـش هربدار لـماع لب ذوـفن د ناریا د ېـک داوېه هـغد هپ ،ېـک هـلیاپ هـپ.يسینو ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۵ هل.ید یلدېځرګ لـمال ېنـښېدنا د وناناغفا ورـتایز د هـګوت هروژ هـشیلم هپ هخوم هپ ودـېګنج د هرس شـعاد هل ېک هیروـس هپ لاوډـک هعیـش ناـغفا ،نارـیا د ېک نارـیا هپ ېـچ ،ېړـک هنمژ هرس وـناناوځ ناـغفا هـغد وا یړـک بذـج ېـک وـلډ يـی ونویمطاف د لاهمـسوا ېچ تالیکـشت هغد. 14 يورـبارب هترو هـنیمز ودېک تـشېم ينوـناق ناغفا د اوـخ هل وراـچ وینرهب د نارـیا د ېـک ویتـسورو هپ ،يږېک لوـمون هـمان هـپ کډـنک هـغه هرـتایز ،زـیدناړو هـغد نارـیا د.وـش زـیدناړو مـه هراـپل ړـتالم د وـنوکاوځ يـتینما وزېغا د بیترت لوډ هـغد د لایرېپاچ يـتینما لپخ د ېچ ،لړک نمـښېدنا مه روـن ناـناغفا هدنګرڅ ال اد ،ېـک تروـص هپ ودـېبارخ د عاـضوا د ېـک ناتـسناغفا هـپ.لرـل ېـی هړا هـپ ېموک د وا هـګنرڅ ،يږـېک يړوایپ هـک ؟هنک وا يږـېک نمکاوځ يلاـیګنج هـغد ېـچ ،هد هـن نالیم هت ۍراک هـظفاحم هرېډ رـت ،هنیخم ناریا د هرس يډـنواګ ځـیتخ لپخ هـل.هراـپل ېـخوم ولتو رـت اکیرما د وا ېړـک هدو هـګوت هدـنکېرپ هـپ تـسایس ينرـهب ،لاـح ېدـمه هـپ.يرـل .يش لمال ودـېک هتځنمار د لاخ تردق د کډ وـسوسو هل يش یادـېک ناتـسناغفا هتـسورو ځیرد وا همت ناریا د واړت هپ ېلوس د ناتسناغفا د زـیی همیـس رـپ ،يوـک هـڅه وا يراـڅ ېدژـن هـل ېبرخ ېلوـس د ناتـسناغفا د ،نارـیا هڅ ره ،هـخوم هپ ېزـېغا د ېـسورپ ېغد رـپ ،ناریا.يړـک هـخارپ هزـېغا هـلپخ تـیعضو ناریا ېک هـسورپ هغد هپ ېـچ ،هرس هرس ېد هل.يد يړـک هرسرت ،يرـل ېک ناوـت هـپ ېـچ هل ېحود وا ېـټیوک د وـنابلاط د نارـهت وـخ ،یوـش هت ګـنڅ اوـخ هـل وـتالایا هدـحتم د وا فیعضت د ېـټګ د وتالایا هدـحتم د نارـهت ،هتـسورو لاک.ز ۲۰۰۱ رـت.ېړـک لیهـست د ونوـښاوګ وزیی همیـس لـپخ د وا ولتاـس د ذوـفن لـپخ د ېـک تـسایس هـپ ناتـسناغفا د د هټپ هـپ ناریا.يړـک ېـګنیټ ېـکیړا ېـلپخ هرس وـنابلاط هـل ،هـخوم هـپ ولوـسر لـقادح . 6 هد ېړک هتـسرم ېک ځیدیول هپ ناتـسناغفا د هګوت ېړـګناځ هپ هرس ورصاـنع هـل وـنابلاط هغه ېـک ېـم هـپ لاک.ز ۲۰۱۶ د ،روـصنم دـمحمرتخاالم یتـسانیاځ رـمعدمحمالم د ېک دیرب هـپ ېکتولا هـټولیپ ېـب وـی د همرېڅ هـت يلوـپ نارـیا د ېـک ناتـسچولب هـپ لاـهم نارهت ېک وـنولک وېرد ورېت هـپ.و یوـش نوتـسار هخڅ رفـس هل ناریا د ېـچ ،وـش لژوو هراپل ورتاوربخ د ېـک نارهت هـپ نا وا يلنم هنوـسامت لپخ هرس ونابلاط هـل هـګوت هزـیلوټ هـپ يرونج هـپ لاک.ز ۲۰۲۱ د ېـی هګلېب یتـسورو ېچ ؛ید یړـک بوـت هـبروک وـنابلاط د تـسایس هغد یود د ېچ ،يوـک لالدتـسا يکاوراچ ينارـیا ،لاح ېدـمه هـپ. 7 هو ېـک هپ ېتـسرم د هرس ېـسورپ ېلوـس ناغفا د وا هدنږېز ونوـښاوګ د هـخڅ تـلود يملاسا د . 8 ید هخوم لاک.ز ۲۰۰۱ هـل داوـېه هـغد.يوـلامعا تردـق مرـن ړو ماـپ د ېـک ناتـسناغفا هـپ نارـیا وا ېړک هـنمژ هراپل ېنوغرایب د ناتـسناغفا د ېـسیپ ېـتایز ورلاډ دراـیلیم مـین رـت ېـسیهار يـکاوراچ ينارـیا.ید یړـک نوډـګ ېـک سـنارفنک هـپ اوـنیج د برمون د لاک.ز ۲۰۲۰ د وتالایا هدـحتم د وـخ ،يړـکو ېتـسرم ېـتایز يش یـلوک داوـېه هـغد ېـچ ،يد يرواـب ۲۰۱۷ د نارـیا.ید یـلدېځرګ ډـنخ هرال رـپ وتـسرم ونادنمتواخـس وـغد د هـنومیرحت ناتـسناغفا د ،هرس ودـېک ېدـناړو هـپ هـخڅ ناتـسکاپ هـل ېـک رـیهب هـپ وـنولک ۲۰۱۸ – هپ ورلاډ دراـیلیم ود د ،هرس هرس وـنومیرحت هـل وا وـش کـیرش زیرګادوـس ترس وـلوټ رـت هنلـس ۲۲ رازاب يفرصم د ناتـسناغفا د( دولرد تارداـص وکوت د هـت ناتـسناغفا ېی هزادـنا ناتـسناغفا د ،هخوم هـپ ایتنمکاوځ د ذوـفن کیژیتاترس يداـصتقا لـپخ د نارـیا. 9 ) هډـنو ،هد ېړک هـنوګناپ ېک وژورـپ يتیزنارت وا يـيانبریز وزیټـسنب رېمـش وی هپ ېـک ځـیدیول هـپ ېک ویتـسورو ېد هپ ېچ ،هد هرال ېـلټپ ېنپـسو د تاره – فاوـخ د ېی هـګلېب هوـی ېـچ هکټچ ېچ ،هد ړو ېـنودای د مه ،ردـنب راهباچ د هګنرادمه.يد ېوـش هړپـشب ېی ېراـچ يسرسال د ناریا د هـت رازاب ونوداوېه ایـسا يزـکرم وا لاـصتا همیـس د وا هرال هزیرګادوـس . 10 يوک وـتمچ ناکـما د تـسایس ينرهب لپخ د هـګوت هرادـماود هـپ هخڅ وـلاوډک ویوـش تـبث ناـغفا د ،نارـهت هټګ ېدـناړو هپ وـتالایا هدـحتم د وا تـلود ناتـسناغفا د مـه هـګوت هـپ مرـها وـی د راـشف ۵،۳ د ،ېروـپ لاک.ز ۲۰۲۰ رت لاک.ز ۲۰۱۴ هـل ،ېـخم هـل ونرېمـش د. 11 ید يتـسیخا ېزاوی ېـلمج ېد هـل ېچ ـ هواک دـنوژ ېـک ناریا هـپ وـلاوډک ناـغفا اوخاـش هـپ نوـیلیم ،و لاوډک رـګراک ناغفا هغه هـنویلیم ۵.۲ وا و لاوډـک يوـش تبث ېـی ناـسک ۹۵۰۰۰۰ ېک داوـېه هغد هپ لاوډـک ناـغفا يوـش تبث هرتایز. 12 لدوـلرد هـن ېی کردـم موـک ېـچ يراک وا وړـک هدز ،اـیتغور هدـیرب هوـی رـت ېـچ ،يد يکنودیـسوا لـسن مـیېرد وا مـیو د ترازو وراـچ وینرهب د نارـیا د ېک ېـم هـپ لاک.ز ۲۰۱۹ د.يرـل يسرسال هـت وـنوتصرف ون ، 13 يړـک عضو ناریا رـپ هنومیرحت روـن تالایا هدـحتم هک ،ړـکرو یرادبرخ لایتـسرم . ،۲۶ يم د ،يسیلاپ نراف ،»میټ يراصحنا ناریا د هرس ونابلاط هل هخوم هپ ېزرابم د هرس تلود يمالسا هل ېک ناتسناغفا هپ« ،نزارد يچوی 6 .۲۰۲۱ ،۲۶ يرونج د ،ږغ اکیرما د ،»هبروک ونابلاط د ناریا ،هراپل ېلدابت د رظن د ،يږېک يربهر اوخ هل اکیرما د ېچ ،واړت هپ ېسورپ ېلوس ېغه د ناتسناغفا د« ،)۲۰۰۱( ،لګزایا 7 .هم ۲۱ ربمسد د لاک ۲۰۲۰ د ،نتم ېکرم د زوین عولط د هرس فیرظ داوج هل 8 https://financialtribune.com/articles/economy-domestic-(:2018 لاک.ز ۲۰۱۸ ۸ لیرپا د ،نویبیرت يلام ،»کیرش زیرګادوس رتس ناریا د ۲۰۱۸-۲۰۱۷ رپ« ئروګو.يد هړاوخ وا يکوت ينامتخاس ،انښېرب ،يکوت يتارداص هدمع 9 .)economy/84309/iran-biggest-trade-partner-of-afghanistan-in-2017-18 ۱۶۵ هخڅ ېلمج هل ونوتکرش ۵۰۰ د ېک ردنب هغد هپ ،يږېک لیو.يش یلوک يرګادوس هرس وناکیرش ولپخ ېک ایسا يلیوس هپ ناتسناغفا ېرال ېد هل.ړک ییاهن نتم ېړکوه ېزیخړا ېرد راهباچ د ېک يم هپ لاک.ز ۲۰۱۶ د ناتسناغفا وا دنه ،ناریا 10 .يد وناناغفا د ېی هتکرش .۲۰۱۹ ،۱۵ يم د ،ږغ اکیرما»هوشو هکوین هړا هپ ښاوګ واړت هپ ولتسیا د ولاوډک ناغفا د ،ناریا رپ« ،)۲۰۱۹( ،این يدج يدهم وا وجاک ناوریس 11 https://www.unhcr.org/ir/refugees-in-iran/ https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/05/iran-.ید یلغار نولدب ړو ماپ د ېک رېمش هپ ولاوډک ورون وا ورګراک ولاوډک د هلما هل ودېرپخ د ۱۹ دیوک د ېچ ،ئرلو ېک ماپ هپ دیاب 12 -nuclear-deal-ultimatum-europe iran-nuclear-deal-ultimatum-europe-afghan-refugees-drugs.html/05/2019/https://www.al-monitor.com/pulse/originals 13 .۲۰۱۸ ، ربوتکا ،توتیتسنا ځیتخ ينځنم د ،ېک هړګج ينروک هپ ېیروس د يلایګنج ناغفا:کډنک نویمطاف د ،)۲۰۱۸( ،ردیانشا سایبوت 14 ېکیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ-39

ونوتـسپ يتلود وکیژیتاترس هپ ګـنڅرت ېد د.يد يړـک يږـغمه هـنوماغیپ يلصا لـپخ ،هد هن هدنګرڅ ال اد.هد هـڅه هـلب هوی لباک د ،لراـموګ وناـسک ړو اـیتلاوېل د نارـیا د ېـک د وکیړا وزـیخړا هود د اـی ،ید هراـپل وـلږېل د لانګیـس د وتالایا هدـحتم هراـچ هـغد ېـچ .هد هـڅه يدج هوـی هراـپل اـیتخارپ وـی هراـپل وـلتو د وـنوکاوځ وـټان د هناتـسناغفا هـل ېـسیهار لاک.ز ۲۰۰۳ هـل ،نارـهت ای ګتاـش هنالووـسم« هل مه سوا ناـیناریا ،لاح ېدـمه هـپ ید یکنوتـښوغ شـیولاهم یوینخم هـخڅ ودېګنړ هـل تـښړوج يسایـس دوجوم د وڅرت ،يوـک عاـفد هـخڅ»وـلتو .يلخا هـن ېک سال لـپخ هـپ کاو لوډ ړپـشب هـپ ناـبلاط ېـچ ،يش هـسالرت ډاډ وا يشو ېدناړو هل هراـپل تکرح د هت ېدـناړو دیاب دنبروا ېـچ ،ید رواب ېد هـپ زار ادـمه نارـیا ادمه يـکاوراچ ينارـیا.يوـک ګنيبال هـترو مـه لـباک ېـچ ځـیرد هـغه ،يو طرش وـی يرادربخ واړـت هپ وـلوک یتـسانیاځ د تـموکح تـقوم د یاـځ رـپ تـلود ينـسوا د زار يش لمال الخ يسایـس وا ينوناق د ،يش یـلوک هراـچ هغد ېـچ ،يودـنګرڅ وا يوـکرو وزیـسل ورېت د زار ادمه ،نارـهت.يش لمال يلاوـخیرتوات وا ۍـمظن ېـب د هـلما ېد هـل وا د هراپل وـنوتلم ورګلم د وا وـنوقح وـیکږل يبهذم وا يـموق ،وځـښ د هـکل وـنړوار هتـسال .يد ېړـک ېڅه ېتایز ېرـېډ هراـپل ېډـنو ېـلاعف وا ېزیټـسنب زېغا د کـیمانیډ رپ وړګج د وا رـیهب رـپ ېلوـس د ناتـسناغفا د نارـهت ،هرس هرس وـلوټ ېد هـل هپ نویمطاف د هـګوت هپ ېګلېب د( ید یړک هـخم هت وراچ ورال وروـټګان هوقلاب ،هراـپل ولدنیـش د ونابلاط د ېـک نارهت هـپ ېک تـشایم ېدمه هپ وا ېـیرظن ېک تـشایم هـپ يروـنج د واړـت هړا ېد هـپ تلود یون اکیرما د ېـچ ،هو هلاهممه هرس ېد هل ېراـچ اد.) بوت هـبروک يولاپ وـی .؟هنک وا يد نـمژ هت کـیل هړکوه ېحود د اـیا ېچ ،ېـلوک ېروـشمالس ونوتـسایس هـل وـتالایا هدـحتم د ،هرس موـهفم وا نوـمضم هـپ نارـهت د ،دراوـم لوـټ هـغد ایتلېکـښ يلمع د نارـیا د ېـک ناتـسناغفا هـپ مـه ېـټګ يلصا روـن.يرـل نومـس هرس تایز هنوـښاوګ شعاد اـی تلود يملاسا د ېـچ هتـسورو هـغه هـل.هد ېړـک هنووـښرال ۱۵/۲۰۱۴ هـل ېنعی یـلغار یلاوتایز مـه ېک وـکیړا هپ نارـیا د هرس وـنابلاط هـل ،لوـش ایتخارپ هـت وکیړا وټپ ېـلډ ېغد هل مـه ېکخم ېد رـت ناریا ،مـه هـڅ هـک.ېـسیهار لاک یادـېک ،لـتو یـنړیب وـنوکاوځ د هناتـسناغفا هـل ېـچ ،هنـښېدنا هـغد نارـیا د.هـلوکرو نمزنوتـس ېی لوراـهم ېچ ،يړـک هـتځنمار هـپڅ ېوـن هوـی وـنوتیلاعف يتـسیرورت د يش د ناتـسناغفا د وا ېلوـس د ،لـباقت نارـیا د هرس وـتالایا هدـحتم هـل وـخ.هد ینیتـښر ،ید .يرل هـښېر ېک وـنوځیرد وـضقانتم هـپ داوـېه هـغد د واړـت هـپ يـکنولتار لدېسر هت وخوم وډګ:هنلوټ يياپورا وا ناریا د هرس ېنلوټ ېـلاویړن هل نوډګ هپ ېنلوټ يـياپورا د هراپل نارـیا د ،يش یادـېک ناتـسناغفا يراک ډګ د.يړـک وتمچ مروـف ټیلپ يفاضا يسایـس وی واړـت هپ وټګ وـخارپ هـلاپمه وـڅ د ناریا د لوډ لوـمعم هپ ېچ ،ېـسیهار هل) JCPoA( 2015 نلاپ عـماج وروـن د ېمیـس د وـخ.وو هـبروک وولاپ د وـنابلاط د وا ېړـک هـګنیټ هـکیړا هرس وـنارشم د هرلانړک نارـیا د واړـت هـپ ناتـسناغفا د ېـچ ،يراکـښ هـن ېـساد ،فلاخرپ وـنوداوېه هرادماود هـپ ،نارـهت.يو)تردـق طلـسم ېـکنولتار ېـک لباک هـپ( ېـک هـلیاپ هـپ وبرخ .هد ېلدوـښ هنلاپ لمع هروژ وا تـښون ېک وکیړا هپ هرس يډـنواګ ځیتخ لـپخ هـل ،هـګوت تالایا هدحتم اـیا ېچ ،يو اد:يياـښ ،ېک ناتـسناغفا هپ هراپل تـیاده د تـسایس د نارـیا د .يسابو لوډ ړپـشب هپ ځوـپ لپخ ېمیـس هل وا يوـکرو ماود هـت ولتو وـلپخ هناتـسناغفا هـل د وا ید هـخڅ وـنیدقتنم وـلتو هـل ېړـکوه د ځـنمرت وـتالایا هدـحتم وا وـنابلاط د ،نارـیا کیل هړـکوه هـغد ،ېـک باـیغ هـپ وـناکیرش وزـیی همیـس يلصا وروـن وا تـلود ناـغفا هـخڅ وبرخ يناـغفالا نـیب هـل ېـک هـحود هـپ نارـهت مـه هـڅ هـک.ید یـللب یړـګمین ونابلاط د واړـت هـپ ریهب ېلوـس د وا هرلانړک وتالایا هدـحتم د مـه ایب وـخ ،یړـک یـلکره د ېک ولوټیټار هـپ ېچک يلاوـخیرتوات د ېچ ،ید یتـسوار ېدنال ېنتـښوپ رت ېـی اـیتنمژ هدحتم ېـچ ،يوک راګنیټ زار ادـمه ،نارـیا.هد هدـنګرڅ هخڅ بوـتیلایرب هن ېـلډ ېـغد تیمکاح رپ ناتـسناغفا د ،هرس ولوکرو هپ ووایتنمژ د يروـل هل تلود ناـغفا د هـګنرڅ تالاـیا واړت هپ وتـسیخا هخرب د ېـک وربخ وکنولتار ېلوـس د نارـیا ،ېد رـپ هرـېبرس.يوـټپ ېګترس هزیخړاره هوـی ېلوـس د ېچ ،یړک راګنیټ هراـپل ایب د نارـهت.هد ېړک هدـنګرڅ اـیتلاوېل هـلپخ وا يشو ېبرخ هرس وراـشقا وـلوټ هل ېـنلوټ ناتـسناغفا د ېـچ ،يرـل اـیتړا هـت ېد ،هـسورپ .يو ېک لـباک هپ وا ېدـنال تیکلام رـت وناناغفا د ېـچ ،يو هـسورپ هوـی ېـساد مه وا هـنند هپ مـه ،هړـکوه ځـنمرت وـنابلاط وا وـتالایا هدـحتم د ېـچ ،يوـک اـعدا نارـیا ېچ ،يږـېک لمال ېد د هراـچ هغد وا ید یلوـسر ناـیز هـت نزاوت تردـق د ېـک رـهب هـپ یلوک هراـچ هغد انیو هـپ نارهت د ېـچ ،يړکو ېبرخ هخڅ ځیرد يړواـیپ وـی هـل ناـبلاط هزیی همیـس هوی هـپ.يړـک خم هرس ښاوـګ هـل تـصرف ېلوـس د ېـک ناتـسناغفا هـپ ،يش يفنم د ېـک هـخرب ېد هـپ نارـهت ،هرـېبرس وـلودنګرڅ د ينیـشاوخ د ،ېـک هراـچ يتاـیح ماپ هـپ هـت ېـنیخم وـکیړا د نارـیا د هرس ېـلډ ېـغد هـل.ید مـه یوـش لـمحتم وزـېغا هپ.ید دنګاپورپ ېـسه هدیرب هوـی رت یرادبرخ نارـهت د هړا هـپ اـیتړوایپ د وـنابلاط د ،هرس ودېـسر د وتالایا هدحتم د هت وـطیارش ېـساد وا ګتخمرپ د ېـسورپ هغد د ،ېـک تـیعقاو ېتایز هـب نارـیا ،يلوـب يفاک هراـپل وـلتو لپخ د تالاـیا هدـحتم ېـچ ،ېـک تروـص هـپ واړت هپ ېلوـس د ناتـسناغفا د ېچ ،يراکـښ ېـساد ،ټـسنب ېد رپ.يرلو ېنړوار هتـسال ونورونام هـل تـسایس د وتالایا هدحتم د هچک هغامه هـپ ېچ ،يودـییات اد ځـیرد نارـیا د .ید فلاخم یړاوـغ تـصرف يلکرـه هـښ هـل ،بـیرقت يـنغ رشمـسلو د واړـت هـپ نارـیا د ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۹ هـل وـتافالتخا د ځـنمرت نتګنـشاو وا لـباک د هراـچ هـغد يياـښ – ید یوـش خـم هرس مـس هرس اډنجا هل لباک د واړـت هپ ېلوـس د نارهت ېـک هـلیاپ هـپ وا – يو یکنوووـسکعنم ېکیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ-40

ناتـسناغفا د ناریا ،ېرال ېنپـسو تارـه – فاوـخ د ېچ ،ید ېـک لـشرد هـپ ولوړپـشب يزـکرم وا يـياپورا ېـچ ،يرـل هـلیه نارـیا.يږـېک لولـښن هرس ایـسا يزـکرم ېرال هـل هزادنا هـپ بـعکم ترم دراـیلیم ۸۰ د وزاګ وـلپخ د لاک.ز ۲۰۲۵ رـت هـت وـنوداوېه ایـسا ناتـسناغفا ،ېک تـخو هترو هـپ وا يوـځرګو روـحم لـپخ ناتـسناغفا ،وـتارداص يـنلک هوی هپ هتـسورو ېړګج رـت.يرلو هـنوړوج نالپ هراـپل يلاوـتایز د وـتارداص يـتفنان د هـت هـپ اـیتغور ،اـیتخمرپ يـکینخت وا يکلـسم ،ېـنزور د ،يش یـلوک نارـهت ،ېـک ویرانـس .يش لدـب لاو هـګناپ هوـی رپ ېـک وـخرب يراکمه وتـسان وزـیی همیـس وا ولاویړن رېمـش وـی هپ نارـیا ،اوخ اـه اډـنجا رـت تـینما د وڅ وا وزـیخړا ېرد ،ېـک هخرب هـپ لـح د وـنوګنن وزـیی همیـس د ېـچ ،يلدوـښ وا ېړـک ونوداوېه ېمیـس د نارـیا ،هګوت هـپ ېګلېب د.يوـکرو بوـتیړمول هـت وراـچورال وزـیخړا ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۱ هـل ،هخوم هپ اـیتړوايپ د وـیراکمه وا ګوـلایډ يسایـس د ځـنمرت ولاوډک د واړـت هپ ولاوډک د ،داوـېه هـغد.ید یړـغ مـهم ېـسورپ هړز ایـسا د لوبناتـسا د د ېچ ،ېـک يژیتاترس هپ ورال لـح د اوخ هـل يرنشمک يلاـع د وـنوتلم ورـګلم د هراـپل هغد هل.يرـل يراکمه ېدژـن هرس ناتـسکاپ هل ،يولیهـست هندېنتـس هـترېب وـلاوډک ناـغفا .یړغ ېلډ ېـلاویړن ساـمت د هړا هـپ ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د ،نارـیا ېـسیهار هـلاهم وکنووفرصم وترس وـلوټرت هـل قاـچاق د وـکوت يـی هـشن د هړاود هـنلوټ يـياپورا وا نارـیا د وـکوت يـی هـشن د ،ېـک وـلوپ هـپ ناتـسناغفا د ،يش یـلوک هـنلوټ يـياپورا.يد هـخڅ ولوکیرش وتامولعم وا لوترنک د ولوپ د ،هراپل یوـینخم وا تیریدم د يرګادوـس هـنوناقان د ،يش یلوک يروـل هړاود.يړـېڅو ،ایتنوـش لیهـست د مزیناکیم زیی همیـس وی د هـخوم هـپ يکوت زینرک لـیدب د وراـنکوک د کلخ وا ،يړـکو هنوګناپ ېـک وـنلوټ وواوـخ وړاود وـلوپ .يوڅهو هـت وـلرک ،ایناتیرب– وـنوتردق يياپورا وا نارـیا د ،يږـېک لدنژېپ ېدـنال کیلرس رت ېړـکوه يـموټا هکیړا يراک هوـی ېـکخم هل ځنمرت ېـنلوټ يـياپورا هـګوت هزـیلوټ هـپ وا ېـنمرج ،ېـسنارف يياپورا.يش يوـن ایب اوـخ هل تلود یوـن ندیابوج د يش یـلوک ېـچ ،هد ېـلرل نوتـش نویـسناونک JCPoA هـل ،يړک وغل هـنومیرحت نارـیا رپ اکیرما هـک یـلیو ېـکخم ېـنلوټ هخڅ نویـسناونک هل ویراکمه وزیرګادوـس د ېـک هخرب هپ ۍژرـنا د بـیقعت هـپ هـغه د وا ېک هرود هـپ ندیابوج د ېچ ،هرس ېـنیودناړو ېد هـپ ولتو هپ اکـیرما د.يړـکو ړـتالم هـب وټګ يلصا د ،ناتـسناغفا وا نارـیا ،هنلوټ يـياپورا ،يش وـغل ای وا فـیفخت هـب هـنومیرحت دراوم هـغد.يرـل تصرف هروـغ ،هراـپل فـیرعت يوـن د وـکیړا وـلپخ هـپ هراـپل وـخوم وا هـشن د وا یلاوډک ،ماغدا زیرګادوـس وا يداـصتقا ،ېزرابم هرس مزـیرورت هـل ،يش یـلوک .يش لماـش هت تیریدم قاـچاق د وـکوت يـي وا يداـصتقا ،يـنبژ ،يـګنهرف د ،هتـسورو کـیل هړـکوه رـت ېلوـس د ،هـنلوټ يـياپورا هخرب هـپ وڅه ېـنوغرایب د وا ماـغدا ددـجم د يش یـلوک ،هرس ماـپ هـپ هـت مرـها يسایـس يسایـس رېمـش وی د ،يش یلوک ناریا.يلخاو هټګ هـخڅ تیفرظ ړپـشب هـل نارـیا د ،ېـک یلوک وا ذوـفن ېـک ونابلاط هـپ ېـچ ،ېرال هـل وناـسک وـغه د وا لـیدعت هـپ ونورلیوپـسا هدحتم د.يړـک ادا رادرک هدـنغر ،يرلو هډنو ېـک ولوټیټار هـپ ېـچک يلاوـخیرتوات د يش دودحم یـسرسال نارـیا د هت وـنورازاب وـلاویړن ېـچ ،هرس ماـپ هـپ هـت وـنومیرحت وـتالایا .ید یوـش هـخمدار هـګوت هـپ کـیرش زیرګادوـس ترس وـی د نارـیا د ناتـسناغفا ،یړـک ماغدا زیرګادوـس وا ویراکمه يداصتقا وزـیی همیـس د ،يش یلوک ناریا وا هـنلوټ يـياپورا ېغد د ېژورـپ يدـیلک وواـنبریز د نارـیا د.يرـلو ۍراکـمه ېدژـن هرس ېـک هـخرب هـپ ېزیخړاره واړـت هپ ونوداوېه ایـسا يزـکرم د وخ ،هد هبـسانم هـتایز ولوټ رـت هراـپل ېـخوم هـپ لیهـست د ېراـچ ېـغد د ،يش یـلوک هـنلوټ يـياپورا ېـچ هتـش اـیتړا هـت ېرلانړک د واړـپ مروـلڅ د ېرال ېنپـسو ېـغه د ،اـیلاتیا.يوـبولو لور ښـکخم ،ېـک هـخرب )میرک فراع دمحم/ ټسنب ټربیا شېرډیرف.يږېنتسار هخڅ ناریا هل ېرال هل ردنب هعلق مالسا د تاره د لاک.ز ۲۰۲۰ هپ نیرجاهم ناغفا ېکیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ-41

هنوزیدناړو د ناریا هل يش یلوک ټاکوچ زیی همیس هغد.هتش ایتړا هت ېنوګناپ ړو ماپ د ېک هرالنړک يمسر زیی همیس ېنلوټ يياپورا د هګوت هپ یودنتسرم وی د ،هراپل بوتیلایرب د ېسورپ ېناور ېلوس د ƒ ،هتش ایتړا هت تخو هراپل تلود یون وا دولرد تیلاعف هګنرمک تلود یناوخپ وتالایا هدحتم د ېچ ،يوک ساسحا ناریا ېچ ،هیاځ هغه هل.يو تصرف هروغ وی ېک هخرب هپ لماعت میقتسم .يړک هکډ الخ هغد ،يش یلوک ېک هخرب ېد هپ هنلوټ يياپورا ون ،يړک ېدوت ېکیړا هرس ناریا هل وڅرت پمارټ د ېچ ،فالتیا دض يناریا هغه.يش هتایز هچک يلایس د ځنمرت وړاغبول وزیی همیس د يياښ ،ېک تروص هپ ولتو د ونوکاوځ يياکیرما د هناتسناغفا هل وا ودېتام د ېسورپ ېلوس د ƒ .يړک يلچیپ ال وا يوډنځو کیمانیډ ېمیس د يش یلوک ون ،يش بیقعت هرال هغد اوخ هل نډیاب د هک ،وش هتځنمار هرس ولییارسا وا ونوداويه همیس جیلخ د ،ناتسبرع يدوعس هل لاهمرپ هت وټګ عورشم ناریا د ېچ ،يش هسالرت ډاډ وڅرت ،يلخاو هټګ ،يرل ېچ ېی هرس دنه وا ناتسکاپ ،وتالایا هدحتم هل ېړګناځ هپ هخڅ وکیړا وتبثم وا تردق لپخ هل دیاب هنلوټ يياپورا .يږېک هنرلماپ د ېک هخرب ېد هپ.يړکو ثحب هرس ورول وړاود هل ،هړا هپ لح د فالتخا يخیرات رپ وبوا دوریره د هګوت هپ ېګلېب د ونافالتخا ولاهمدږوا د ځنمرت ناریا وا ناتسناغفا د ېنلوټ يياپورا ƒ .يوڅهو هنوتلم يرګلم هت يراوا فالتخا هړا هپ وبوا د دنیس دنمله وا دوریره د ځنمرت ناریا وا ناتسناغفا د ېچ يش یلوک هنلوټ هغد وخ ،يو همیقتسمان يش یادېک هډنو ېنلوټ يياپورا د وفرعت د ېچ ،يړکو هنلب هخڅ ناریا هل هګوت هوقلاب هپ وا يړکو هتسرم ېک هخرب هپ تښګنیټ وکیړا یی هقطنملا نیب ځنمرت ایسا يزکرم وا يلیوس د ېرال هل ناتسناغفا د دیاب لسکورب ƒ .يلخاو هخرب هخوم هپ ېنوڅه د ونوداوېه ویډنواګ د ،ېک ونوکیل هړکوه يتیزنارت وا ولودازا د وتاساسحا يفنم د ېک وناهذا هماع هپ واړت هپ ناریا د ېک ناتسناغفا هپ يش یادېک ،يسیلاپ لوډ هغد.يړکو هډډ هخڅ وتسیخا راک هل هګوت هپ راشف د هخڅ ولاوډک ناغفا هل دیاب ،ناریا ƒ هخرب هپ ودېنتس هترېب د ولاوډک ناغفا د ،هرس ونونامزاس ورون هل ونوتلم ورګلم د نوډګ هپ يرنشمک يلاع د ونوتلم ورګلم د هراپل ولاوډک د وا ناریا هل هنلوټ يياپورا.يش لمال ودېک هتځنمار .يړکو يراکمه ېک هخرب هپ ولدنوم د ېرال لح ېوی د ېک يفنم هل تایز رېډ لاهمسوا ،يو ړتالم رت وینرهب د ېچ هچخیرات ولډ ولاو هلسو وا وشیلم د.يړکو هډډ هخڅ ولږېل زار ره هل ویلایګنج د کډنک نویمطاف د هت ناتسناغفا زار ادمه ناریا ƒ .هد هکډ وزېغا ټسنب ټربیا شیرډیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو د ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د هزیرګادوـس هـخڅ وـنورپخ زار رـه اوـخ هـل ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف .يرـل هـن زاوـج هنتـسیخا هـټګ ټرــیا شــیرډیرف د ،ېــیرظن يوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن يکنووــسکعنم وروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د اوخپ ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د هــپ وړخــش د وا ید یکنونــش وا یــکنوړېڅ ۍدــنم هــلیه د هراــپل ېلوــس وا ېړخــش ناتــسناغفا د زــنېکټاو وــیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم :هړا هپ ونوروځنا د ۍتښپ د .يد يوش لوټار هراپل ېلماعم د وراعسا ينرهب د ېک ټېکرام يفارص هپ تاره د نافارص ناغفا / بیعش دمحم/ زرټیور:روځنا ېکیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ-42

؟یړګځنم ولوک هتځنمار ېلوـس د ېک هسورپ هپ ېلوس د ناتسناغفا د تیمها وا لور ېیکرت د ناراش رومېت ،زنېکټاو ویرډنا

وا ېیکرت د ،ېک څرت هپ ماهبا وزېغا د هغه د تینما زیی همیس وا يلم رپ وا تیهام ولتو د ونوکاوځ يځوپ يياکیرما د ،) زیډنل(ړوچن ۍسیلاپ ېغد د ېغد د وا يوک هګاډ هپ هنوریسم یسیلاپ د وا ېټګ ېرقنا د ېک ډنواګ ځیتخ لپخ هپ ،زیډنل یسېلاپ ېدای د.يودنګرڅ ېکیړا ېزیخړا هود ناتسناغفا هن مه ال ،يږېک یلکره هګوت هپ يړګځنم يعیبط وا يرواب هوی د ېې ېک هسورپ هپ ېلوس د ناتسناغفا د ېچ ېد د هرس ېیکرت ېچ ،يوک هنوزرا عوضوم د ،ګنڅرت زکرمت د ونښېدنا وډګ رپ هړا هپ يلاوډک د ؛هرېبرس ېد رپ.يړک ېدناړو يژیتارتس هصخشم وا هناښور هوی ېک هخرب ېد هپ ېچ یلدېناوت ید .يوک هنړېڅ ونوتیفرظ وا وتاناکما هوقلاب د ویراکمه وتایز ال د ځنمرت ېنلوټ يياپورا وا ناتسناغفا د هنړېڅ هډنل اد یسیلاپ قودنص ېهجو د نوناق وا مظن د ېدنال ېنراڅ رت يپ.يډ.نا.وی- مارګورپ ييایتخمرپ ورلاډ ونویلیم ۸۶ اوخواش د هرس ونوکاوځ يعافد يتینما وا يلم هل ناتسناغفا د ېرال هل ېلپخ هګوت يجیردت هپ ناش هپ ونوداوېه وکنووک هتسرم ورون د هېکرت. 5 هد ېړک هتسرم ونولاک وکنولتار وود د ېک سنارفنک اونیج هپ لاک.ز ۲۰۲۰ د هګنرادمه يوټيټار ېتسرم )هلت رپ ونولاک وود وريت( ۲۰۲۰ – ۲۰۱۸ د هنمژ ېتسرم د ورلاډ نویلیم ۷۵ ېېکرت د هرلّ هنیودناړو يکاوراچ ېیکرت د. 6 يوړوج هخرب ييامین یزاوی ېنمژ د ورلاډ نویلم ۱۵۰ د هسالرت د ېړکوه يسایس د وا يش لتاسو يش یادېک هچک هغد وتسرم يلام د ېچ ،يوک . يمومو يلاوتایز نا ، یادېک ېک تروص هپ ودېک د بوتیړمول يساسا یسیلاپ د ېیکرت د ،ېک ناتسناغفا هتسورو هخڅ لاک.ز ۲۰۲۱ هل هړا هپ یندېځغ ونوتیلاعف د ولډ ورالدنوت د هغه ېچ ،يوړوج هنتاس تابث د داوېه ېد يمالسا« هپ ېک ييامین هپ ېزیسل ېرېت د داوېه ېد.هد ېتښغن هرس ونښېدنا وړګناځ هل د ېچ ؛يد يلمغز هنودیرب يتسیرورت ریډ اوخ هل یلډ شعاد ېوش لومون»تلود وا وکنوړو هانپ ونونویلیم د هخڅ ۍړن ېدرګ وا ېیروس هل وا ښاوګ هل بوتیرالدنوت .وش خماخم هرس وتښن وڅ هل ولوپ وتسېنارپ د مه هرود هوی وا لغری زیلاوډک هل ورګراک زیی همیس ،ېکیړا یزیرګادوس وا يلماعت ېروژ ځنمرت ونوداوېه ایسا يزکرم وا ېیکرت د ېړالو یدناب هنوګناپ هپ هګوت هدازا هپ ،هرس ولودودحم هپ ونښېدنا ودنوړا د ېروپ مزیرورت ،هډنو داوېه هغد د ېک ټاکوچ هپ تیرومام د وټان د ېک ناتسناغفا هپ هګوت ېد هپ ؛يد ېلاویړن د ېنښېدنا یوغه د وا.يږېک لڼګ همیب همیقتسمان هوی واړت هپ ونوګناپ وغد د یزیګنا د هراپل ودېک ېتاپ وړغ ورون د وتان د ېک داویه ید هپ ېچ هرس ونښېدنا هل ۍرګهرت .يرل تهابش وا یلاو هترو يځرګ لمال ېلپخ ېچ ېدل یب يياښ هرقنا ،انیو هپ وکنووړوج ۍسیلاپ هښکخم رېمش وی د ېیکرت د هتسورو لاک.ز ۲۰۲۰ رت ،يسینو ېک ماپ هپ ځیرد وټان د یدناړو هپ لماعت يکنولتار هیکرت ،هرس ماپ هپ هت ګتاش وتان د.يړکرو ماود هت ونمژ يلام ولپخ)واړت هپ ناتسناغفا( مه هنتښوپ هغد هتلد وخ.يړېڅو هلسم ادېځغ د روضح يځوپ لپخ د داوېه ېد هپ يش یادېک يلمع ېک ناتسناغفا هپ ماود يځوپ داوېه هغد د هترپ وناکیرش هل وټان د ېچ ،هد هحرطم ېد هپ وا يرل ېټګ يلصا ېلپخ ېک وطیارش يسایس هپ ناتسناغفا د ،هیکرت لاح ره هپ ؟هد وټان د ېې هنوکاوځ ېچ هګوت هپ داوېه رتس مووا د وا دحتم يخیرات د ناتسناغفا د ېیکرت هڼب هزیخړا وڅ وا هخارپ هرېډ هپ يرل تیلاعف ېک داوېه ېد هپ ېک ټاکوچ هپ تیرومام د ېکیړا ېنبژ وا يګنهرف ېروژ هرس ناتسناغفا هل هیکرت. 1 ید یلرل تکراشم یک ناتسناغفا هپ.يد مکوت کرت هظاحل يموق هل يړګو هنلس ړو ماپ د ناتسناغفا د ېچ هکځ ؛يِ رل وړاود د ،ېړکېرپ ړتالم د لباک د هخڅ يروتارپما ينامثع هل ېک هړګج هلاویړن ۍړمول ېیکرت د ،هټېن ۱ چرام د مه ال ېچ دوښېک ټسنب وکیړا وا ۍتسود د ځنمرت ونوداوېه ناغفا د ېرقنا ،ېک هزیسل ۱۹۳۰ هپ.يږېک لځنامل همان هپ ځرو ۍتسود د ناتسناغفا هل ودېک يرصع د ناتسناغفا د ،هرس ولږېل هپ وناهوپراک ييایتخمرپ د وا ولزور هپ ونایځوپ لغری هل يوروش د ناتسناغفا رپ ېک لاک.ز ۱۹۷۹ هپ ،ېیکرت.ړکو ړتالم هخڅ وتامادقا ،داحتا لامش د ،ېې ېک څرت هپ ودږوا د وړګج وینروک د وا ړکو تفلاخم هراکښ هپ هرس متسود دیشرلادبع رشم یمالسا شبنج بزح هګوت ېړګناځ هپ ونارشم يموق کبزا د هیکرت.ړکو ړتالم ،دېتښتو هت ېیکرت هتسورو ېکلو رت ونابلاط د ناتسناغفا رپ ېچ ،هخڅ وتالایا هدحتم د ېک ناتسناغفا هپ ،ېک ربمون هپ.ز ۲۰۰۱ د ېچ ،و داوېه ناملسم ینړمول ترواشم ،زېنووښ د لباک د لاهمسوا وا وش یاځوی هرس وتایلمع يځوپ ېدنال يرشم رت ېد ،فالخرپ ونوداوېه ورون د وټان د ؛هرقنا.يرل هړاغرپ)ييودنلوب(تیلؤسم یراکمه وا .يړکرو ماود هت لور لپخ ېک ناتسناغفا هپ ېچ ،يرل ایتلاوېل هت د لاک.ز ۲۰۱۵ د ناغودرا رشمسلو د ېچ يلدېناوت ید هن ېد رپ هسوارت ،لاح ېدمه هپ ،»هد ایرب ږومز ایرب ناتسناغفا د وا يد ېزنوتس ږومز ېزنوتس ناتسناغفا د ېچ« انیو ېد . 2 يړک ېدناړو يسیلاپ هناښور وی لماعت تسایس زیخړا وڅ د ېیکرت د ېک ناتسناغفا هپ هغد د) 1: يږېخرڅار روحم رپ وخوم ورولڅ د تسایس ينرهب ېرقنا د واړت هپ ناتسناغفا )3 ؛ایتړوایپ ونوټسنب وا ونوتښړوج يسایس ودوجوم د) 2 ؛هنتاس تدحو وا تابث د داوېه هځنم هل هپ بوتیرالدنوت وا مزیرورت د) 4 وا ؛ړتالم تابث د لایرېپاچ يتینما د ناتسناغفا د ېرال هل وټان د وا نامزاس ونوتلم ورګلم د هیکرت. 3 تښګنیټ ېنیاسوه وا ېلوس د ،هرس ولړو ېسیهار لاک.ز ۲۰۰۱ هل ېرقنا.يوک هتسرم ړو ماپ د هرس ناتسناغفا ،هچک هزیخړا هود هپ درایلیم ۱,۱ اوخاش ېک وخرب هپ ووانبرېز وا ېنهوپ ،ایتغور ،تینما د ېک داوېه هغد هپ ونوتلم ورګلم د ېروپ يم رت لاک.ز ۲۰۱۹ د ېیکرت. 4 هد ېړک هنوګناپ ورلاډ يياکیرما .هم ۲۶ ربمتپس د ۲۰۱۷ ټوټېټسنا تسیا لډم د» يرل شقن ییایتخارپ یک ناتسناغفا هپ هیکرت«) ۲۰۱۷(اروک اینو-1 .ز ۲۰۱۷ ، ۲۶ ربمتپس ،توتیتسنا ځیتخ ينځنم د ،»يوخارپ هډنو هلپخ ېک ناتسناغفا هپ هیکرت« ،)۲۰۱۷( ارواک یانیو- ۲ .هڼاپبېو ترازو وراچ وینرهب د ،تیروهمج ېیکرت د ،ئروګو-3 . ۲۰۲۰ ،۲۵ ربمون د ،هڼاپځرو حابص د ،»يوک هتسرم ورلاډ نویلیم ۷۵ د هرس ناتسناغفا هراپل وژورپ د ېیکرت«-4 . ۲۰۱۹ يم ،قودنص يهجو ونوکاوځ يعافد يلم د ناتسناغفا د- 5 . ۲۰۲۰ ،۲۵ ربمون د ،هڼاپځرو حابص د ،»يوک هتسرم ورلاډ نویلیم ۷۵ د هرس ناتسناغفا هراپل وژورپ د هیکرت«- 6 تیمها وا لور ېیکرت د ېک هسورپ هپ ېلوس د ناتسناغفا د-44

ېحلاصم د ناتسناغفا د. 10 يوشو ېربخ هړا هپ ودېک لتسېنارپ د رتفد د ونابلاط د ېک رفس لپخ د هت ېرقنا ېک ربمون هپ لاک ۲۰۲۰ د ،هللادبع هللادبع سییر اروش يلاع د لور يتایح رپ ېرقنا د ېک يلاو هښ وا ایتخارپ هپ وکیړا د ناتسکاپ وا ناتسناغفا د ،لاهمرپ داوېه ړتالم وا هبروک يخیرات ونابلاط د ،نارشم يسایس هرتایز ناتسناغفا د.ړکو راګنیټ ،يرل هلیه وا يڼګ يلک تښګنیټ د ېلوس يتاپلت د وا لصف وا لح د وځنوتس د د ،ناتسکاپ ېدمه هپ.يلخاو هټګ هخڅ مرها هل راشف د دابا مالسا رپ ېک هخرب ېد هپ ېد هیکرت ېچ هرس ونارشم هل ېنلوټ يموق د ېک لامش هپ ناتسناغفا د ېک هزیسل هرېت هپ ییکرت ،ېک لاح یړمول( هدېسوا ېک هیکرت هپ لوډ مظنم هپ ېچ ،هرس متسود دیشرلادبع هګوت ېړګناځ هپ د ،هرس هرس ېد هل.يد ېړک ېګنیټ ېکیړا ېلپخ) ۲۰۱۷ رت ۲۰۱۵ هل ایب وا ۲۰۰۹ رپ ورېت هپ هګوت ېد هپ.يموم ایتخارپ اوخاه وایتلړت يموق رت هګوت هزیدود هپ ېکیړا ېیکرت هل مه ولاوتسایس ویول ورون ېرېڅ يسایس فلاخم وی رېڅ هپ رایتمکح هکل ېک ونولک .هد ېړک هندیل هخڅ ېیکرت ،يرل هلیه ېچ ،يړک هد هن یګدیسر هت وتاراظتنا ونارشم ناغفا ونیځ د ېروپ هسوا رت ېیکرت د ،ېرقنا ېک تیعقاو هپ.يړک ادا هډنو هلاعف مه ېد رت واړت هپ ناتسناغفا د داوېه هغد هپ ېلوس د ېروپ هسوارت ،فالخرب ونوداوېه ویډنواګ وڅ د ناتسناغفا د وا ېنلوټ يياپورا ناتسناغفا د مه ېی هن وا هد هن یلرامګ یزاتسا یړګناځ موک هراپل وتسیخا یخرب ېک ریهب لاویړن ای وا هرس تلود ناغفا هل هراچ هغد ېچ ،ېلرل ېکیړا هرس ونوتیصخش يسایس هل انام هپ وتامادقا وصخشم د ،يوش لوټار ېک هحود هپ ېچ هرس یکبش یمومع ړتالم هلزلزتم ينروک وا ونوګنن وزیی همیس ومهم ېرقنا د ،يش یادېک هراچ هغد.يد یوش ریبعت دنوړا د هدیرب هوی رت يش یدېک هلئسم اد ،هرس وتک هپ هت وجنال يسایس وا اضف يداصتقا ودعاسم ورېډ هپ اتح ېک تسایس ينرهب هپ ېېکرت د وخ.يو هلما هل يلاوخارپان د یړکوه ید هن یاځ هت ړتالم ناتسناغفا د هلکڅیه هګوت هپ بوتیړمول يلصا د مه ېک وتالاح .يد هن يوش يلپ ېلیه ېړول یموک ېک هخرب ېد هپ وا یړکرو ؟هتش ایتړا هت ونومزیناکیم وزیی همیس ویون ایآ:هسورپ هړز ایسا د ېک لوبناتسا هپ هل ، اوخ هل ونوتردق ولاویړن ېک وزیسل ویتسورو هپ وتښن وا ېړګج د ېک ناتسناغفا هپ رولڅ د وا)نایډنواګ ناتسناغفا د هرېبرس ېیسور وا وتالایا هدحتم هپ( ۶+۲ ېلډ ېد همیس د ،نوډګ هپ)وتالایا هدحتم وا نیچ ،ناتسکاپ ،ناتسناغفا( ېلډ د ۍږغمه یزیخړا هل وربخ د وتالایا هدحتم د هرسونابلاط هل.يد يوش هتځنمار ېحرط وڅ ونوتښون زیی ېوش ېربخ خماخم وا ېتسان وڅ رطاخ هپ ریهب ېلوس یناور د ،هتسورو هلاک هود ودېلیپ وا ونودنګرڅ ولاوېړن د ېک ونوتښون وا وحرط ویون وغد هپ ېچ ېک لاح ېساد هپ.يد هپ هنوتښون هغد وخ ،هد ېوش هربارب هنیمز ړتالم د هخڅ ېسورپ هل ېلوس د ناتسناغفا د ېسورپ هل ېلوس د ناتسناغفا د.يرل هن هنړوار هتسال وا مادقا سوملم موک ېک هخرب ېد ،يرل هن نوتش مزیناکیم زیی همیس دحتم وا ۍټوم هوی موک هسوا رت ال هراپل ړتالم د هخڅ هلپخ هپ وا ېیسور ،دنه ،ناریا هکل)ونوداوېه( وړاغبول ومهم ېمیس د هګوت ېړګناځ هپ یړک خماخم هرس ونښېدنا ېې تیعضو وتالایا هدحتم د ، وتک هپ هت وکیړا هرس ېیکرت . ۱۱ ید ولوټ رت هلاهمسوا رت ،ېوش لیپ لاک.ز ۲۰۱۱ هپ ېچ ،هسورپ هړز ایسا- لوبناتسا د ولاویړن وا ونوداوېه وړتالم ۱۵ رپ هسورپ ېد هپ ېچ ،ید تښون یلمع وا هحرط هخارپ هغد.يرل هخرب هنوداویه زیی‌همیس ۱۷ ، نوډګ هپ ېنلوټ يياپورا د هرېبرس ونونامزاس ویراکمه يسایس وا يداصتقا وا تینما زیی همیس د ،تیروحم هپ ناتسناغفا د ېچ ،هسورپ اوخ هل ېرقنا وا لباک د ،ېرال هل وتامادقا ېنوړوج رواب وا وربخ د ، ۱۲ هخوم هپ ایتخمرپ د اقترا د ېسورپ هړز ایسا د ، هخوم هپ ېنوړوج رواب وا ویږغمه وزیی همیس د.ید یوش ړوج ونوکاوځ وزیی همیس هل وا هلخادم هزیخړا هوی ېیکرت د ېک هیروس وا ایبیل هپ ېک ویتسورو . 7 يو هګلېب هوی هراپل وتسرم يتینما يکنولتار د ېک ناتسناغفا هپ يش یلوک ،هتسرم هرس ؟یړاغبول لایډیا وی مون هپ ېزاوی:ځیرد ېیکرت د ېک ریهب ناور هپ ېلوس د هدحتم د ېچ هړا هپ ېسورپ ېلوس د ،يکنوړوج يسیلاپ ېیکرت د ېچ يراکښ ېساد وی ېک هخرب ېد هپ وخ ،يد نیبشوخ هګوت هنمطایتحا هپ ،هد ېوش لیپ اوخ هل وتالایا هپ ېړوج ېغور ېزیټسنب لوډ ره د ،وکاوراچ رېمش وی.يرل مه هنودیدرت وا هنوکش ړل نوتش مه هنتښوپ هغد هړا ېد هپ وا يړک نایب ېنښېدنا يدج هړا هپ ایتلاوېل د ونابلاط د واړت ېک راک ولنم وا ولدوښېا ېړاغ هت ریهب یلوس تلود ناغفا وا هنلوټ هلاویړن ایآ ېچ ،يرل هګوت همیقتسم هپ هیکرت ؟هنک وا يرل ایتړو يفاک وا همزال ولتسوار ېدنال راشف رت ونابلاط د ویمالعا وا وینایب د ،ېی هنړک يلصا ېک هسورپ هپ ېلوس د وخ ،يرل هکیړا هرس ونابلاط هل د ایا عوضوم اد ېچ اد.يودنګرڅ یناښن ېښن ولونمکاوځد تلود ناغفا د وا لورپخ د دحتم ېیکرت د ای وا يو ړو ماپ د ېرقنا د رطاخ هپ ولیاسم يسایس وا يداصتقا ورتایز ېلوس ناغفا د هیکرت ېچ ،يراکښ هن ېساد ،هلما هل تیمها وړګځنم ورون د رېڅ هپ رطق ېناتسا د هړا هپ ېیروس د ېې ېچ موک ،يو ېک هټل هپ ولوکادا لور ېساد د ېک هسورپ هپ ېیکرت د ېک هزیسل هرېت هپ مه هڅ هک ،هد ړو ېنودای د هرس هرس ېد.ړک هرسرت ېک هسورپ هپ ویتسورو هپ لاک.ز ۲۰۲۰ د ، ېو یلګنیرت ېکیړا یزیخړا هود هپ ځنمرت وتالایا هدحتم وا هل ېلځ وڅ دازلیلخ يملز يزاتسا یړګناځ وتالایا هدحتم د ېک هخرب هپ ېلوس د ،ېک .ېوش هت ځنمار ئږغمه هګوت ېسپلرپ هپ ېک هخرب ېد هپ وا هړکو هندیل هخڅ ېیکرت بوتیړغ هل ېک وتان هپ وا ېکیړا ېنمډاډ ېېکرت د هرس لباک وا ېحود ،دابآ مالسا هل يکنورلزېغا وا بسانم وی هت ېیکرت ،یکیړا هرادیاپ وا ینمواکيټ هرس وکسم هل هرس هرس ناتسناغفا ،فالخرب ویډنواګ وکیرش هلوپ ورون د ناتسناغفا د وا ؛يوک هخرب هپرو تیعقوم هپ.يد هن ېدنال يرویس رت ونوفالتخا ورون د ای ينکمځ د ېکیړا ،هزیخړا هود ېی هرس ېچ ،يد هخڅ ونوداوېه ومک- رامش هپ وتوګ وغه هل ېچ ،يوک اعدا هیکرت ېک تیعقاو .يرل هن»هبول هرتس« همانرب هټپ لوډ څېه ېک هخرب ېد هپ وا يوک راک ېک ناتسناغفا هپ هلما ېد هل نوتش ونایځوپ يکرت د ېک هرواخ هپ ناتسناغفا د ېسیهار وزیسل هود ورېت هل هیکرت.يد مه یړغ لاعف نامزاس ویراکمه يمالسا د داوېه اد ېچ ،يد ړو ماپ وکلخ د ولاویړن وا ونایډنواګ د ناتسناغفا د ،هګوت هپ يړغ لاعف د وټان وا نامزاس هغد د يش یلوک وډګ د ونوداوېه وړاود د ،ناناغفا لوټ.يړکو لمع هګوت هپ لپ رواب د ځنمرت وناکیرش د وبژ وزیی همیس وا يکرت هپ وا يد ناملسم ېې يړګو تیرثکا ېچ لیلد هپ ونیمز يګنهرف تبثم ونوکاوځ يسلو د يکرت د ېک وخرب هپ ېنووښ ېې هلما هل يلاوتش د وتاحالطصا وډګ ېیکرت د ېک ونولاک ۱۹ ورېت هپ ،فالخرب ونوداوېه وړغ ورون د وټان د.ید یړک یلکره یوش لژو ېک هلیاپ هپ ونودیرب يفده د ونابلاط د ېک ناتسناغفا هپ يکاوراچ وی ېزاوی هراکښ هپ ېک يروربف هپ لاک.ز ۲۰۲۰ د رایتمکح نیدبلګ رشم بزح يمالسا د. 8 ید وربخ يناغفالا نیب د ،یاځرپ ينمرج د هګوت هپ يړغ د وټان د دیاب هیکرت ېچ ،ړکو نالعا هپ ،ېې لاهمرپ رکټ د ناغودرا د هرس نورکم لوناما رشمسلو هل ېسنارف د وا يو هبروک . 9 ړک نالعا ړتالم لپخ هخڅ ناغودرا هل هراکښ ېړګناځ هپ ،ېک وجنال هپ ځنمرت ونایډنواګ وا ناتسناغفا د مه ېک ونوتخو ورېت هپ ،ېېکرت ،ېک ېراوا هپ وتافالتخا يدحرس د ځنمرت ناریا وا ناتسناغفا د ېک لاک.ز ۱۹۶۰ هپ هګوت ،ناتسکاپ هل ،ېک وزیسل وود ورېت هپ ېېکرت.؛ید ېړک ادا لور لپخ هګوت هپ يړګځنم د ماود هت ېنوګناپ ېک وکیړا وکیتامولپېد ولپخ هرس ونابلاط هل)هټپ هپ( نا وا تلود ناغفا هڅه هزیخړا ېرد هوی هپ هراپل ولومک يلاوخیرتوات د هرس بوتیلایرب هپ ېرقنا.ید یړکرو ېی هرس هباترشم هل ونابلاط د وا و هبروک وتسان وڅ د ځنمرت دابا مالسا وا لباک د ېک هحود هپ ېک هرقنا هپ لوډ ډنل هپ ېک لاک.ز ۲۰۱۰ هپ ېچ ،ېړک ېګنیټ ېکیړا ېمیقتسم .۲۰۲۰ ربمتپس ۳۰ ، هلو هچیود ،يوک هنتاس تسایس ينرهب د ېیکرت د ناریجا ېیروس د- 7 .لاک.ز ۲۰۱۵ هم ۲۶ يروربف د ، سرپدتیشوسآ ،وش لژوو يریترس يکرت وی ،هلما هل دیرب د وتسان رټوم رپ ترافس د ېیکرت د- 8 .۲۰۲۰ هم ۱۱ ربمتپس د ،سناژآ يربخ الوډنا ،يد ړو ولنم هن د ېربخ نورکام د ېدناړو رپ ېیکرت د ،راتیمکح"- 9 .لاک.ز ۲۰۱۹ هم ۴ يرونج د ،ږغ اکیرما ،"هبروک وتسان وزیخړا وېرد د ېیکرت واړت هپ ېلوس د ناتسناغفا د" ،)۲۰۱۹( ،لگ زایا-10 تیمها وا لور ېیکرت د ېک هسورپ هپ ېلوس د ناتسناغفا د-45

يوکرو هلوج هت یسیلاپ ېیکرت وا ېنلوټ يياپورا د ېک ناتسناغفا ېچ هنوګنن هډګ هغه هلډ همیود هزيړګو تایز ولاوډک تشېم د ېک هیکرت هپ ،لاهم اد ناناغفا.هد یلاوډک رت ولاوډک ویوش دراو د ېک وریازج هپ نانوی د ېک ونولک ۲۰۲۰ وا ۲۰۱۹ هپ وا يوړوج هخڅ لاک ،ز ۲۰۱۵ هګوت ېړګناځ هپ ېک ونولک ویتسورو هپ.هلوړوج هخرب هتایز ولوټ ولاوډک د وا ېوش همک ایتلاوېل ېنلوټ يياپورا د واړت هپ وکنوتښوغ هانپ ناغفا د ،هتسورو ونوداوېه ټیزنارت هل هګوت يراس ېب هپ لسکورب.هد ېوش هټیټ مه هچک ودېک لنم د داوېه هغد.يتاسو مت ېک هیکرت هپ لاوډک ونوداوېه وڅ د وڅرت ،ېړک هګنیټ هکیړا هرس ېیکرت وا ېنلوټ يياپورا د يش یلوک ېچ ،ید یوش لدب یاځمت هپ ولاوډک د لاهمسوا .يسوا ېک هیکرت هپ ېچ ،يوک هزېغا مه وناناغفا وغه رپ هراچ هغد.يړک هګنرمک مه هکیړا د يلاوډک د ځنمرت لسکورب وا لباک د ېچ ،هرس ماپ هپ هن ېېمالعا ېغه ،يراکښ ېساد . ۱۴ يمومو ماود هب ځیرد اد ،ېوش هرداص واړت هپ ویراکمه ېک چرام هپ لاک.ز ۲۰۱۶ د هیکرت وا هنلوټ يياپورا ،هرس وتک هپ هت رېت ویسیلاپ وغد د .يړت ېرال يدورو يتسورو هت ولحاوس نانوی د هب داوېه)هیکرت( هغد ېچ ،هړکو هړکوه ره يکنودېنتس هترېب د هیکرت ېچ ،هړکو هنمژ ونوداوېه وړغ ېنلوټ يياپورا د ېک لدب هپ ېزیو دازا د هراپل وړګو ېیکرت د هګنرادمه وا يولبق يړګو يروس وی رس رپ يړګو يروس وروی درایلیم ۶ هچک وتسرم ولپخ د هت ېیکرت راپ هپ ولنم د ولاوډک د وا يوک هکټچ ۍړل هتځنمار هل ېچ ېد هل هرس هسورپ هړز ایسا د ېچ ،يياو نیدقتنم ،هرس هرس ونمژ هل هراپل يوش يلمع هلکڅېه ېچ ،ېړک هرداص هیمالعا ېزاوی ،يږېرېت هزیسل هوی ېی هخڅ ودېک د هراپل وربخ د ناتسناغفا د ،يش یلوک هحرط هډګ هوی ېیکرت وا ېنلوټ يياپورا د ایآ.هد هن ؟يوک هتسرم هرس ودېک هتځنمار هل مزیناکیم زیی همیس یون وی ؟يرل نوتش)اضف هډګ(یکټ ډګ ویراکمه د ځنمرت ېیکرت وا ېنلوټ يياپورا د ایآ ایتخمرپ يداصتقا وا تابث يسایس ېک ناتسناغفا هتسورو هخڅ لاک.ز ۲۰۲۱ ېچ هلک هډګ ېک وخرب ېدنال هپ)يش یلوک( هب هنلوټ يياپورا وا هیکرت ،يږېک ېربخ هړا هپ وا يلاوډک ،ایتغور ،هزرابم هرس ونومرج اوخاه ولوپ هل وا مزیرورت هل:يرلو يراکمه ېک هخرب هپ روتکس يصوصخ د هګنرادمه وا هخرب هپ ایتغور د ېک ناتسناغفا هپ.هنزور وا ېنزور د ېک وخرب ولوټ هپ ناتسناغفا د ېڅه ېیکرت د.هد ړو ماپ د هنوګناپ ېیکرت د يعافتناریغ داوېه هغد د وا تلود ېیکرت د.هد عوضوم همهم هلب ېک هخرب هپ ېنووښ يځنووښ ېروپ ۴۰ – ۳۰ هل ېچ ،يوک تیریدم يځنووښ ېک وخرب ۱۷ هپ ېسسوم رون هنوتیلاعف وا ېڅه هغد ،يرل ډوه یود ،يرل يکنووک هدز تایز ۵۰۰۰ رت ېچ ،يږېک – ناغفا د ېک لباک هپ هرقنا:يوکرو ماود مه هت ېنزور وځښ د ېڅه هغد يړک خارپ مه . ۱۳ ید تخوب وربخ هپ هرس لباک هل واړت هپ وتسېنارپ د نوتنهوپ هنیځښ کرت نیرجاهم ناغفا ېک هیکرت هپ ﻲﮑﻧﻮﺘښﻮﻏ هﺎﻨﭘ نﺎﻐﻓا ﻪﻨﺗ ۱۱۶,۴۰۳ لاوډﮐ نﺎﻐﻓا ﻪﻨﺗ ۱,۱۹۲ وا .يﻮﮐ ﺪﻧوژ ﯥﮐ ﻪﯿﮐﺮﺗ ﻪﭘ UNHCR: هنیچرس لﺎﮐ ېﺪﻤﻫ د يرﻮﻨﺟ ﻪﻟ لﺎﮐ.ز ۲۰۲۰ د اﻮﺧ ﻪﻟ ورادا وﺪﻧوړا ﻲﯿﮐﺮﺗ د ،ېرﻮﭘ ﺖﺴګا ﺮﺗ .يد يﻮﺷ لﻮﯿﻧ لاوډﮐ ﻪﻧﻮﻧﺎﻗﺎﻧ ﻪﻨﺗ ۲۹,۴۸۵ ؛ېرﻮﭘ ﺖﺷﺎﯿﻣ ﺖﺴګا ﺮﺗ يرﻮﻨﺟ ﻪﻟ لﺎﮐ.ز ۲۰۲۰ د ﻪﺨڅ ﯥﯿﮐﺮﺗ ﻪﻟ لاوډﮐ نﺎﻐﻓا ﻪﻨﺗ ۶,۰۰۰ .يد يﻮﺷ لﻮﺘﺳا ﻪﺗ نﺎﺘﺴﻧﺎﻐﻓا ﻪﺗﺮﯧﺑ ﻪﻨﺗ ۲۳,۷۸۰ لﺎﮐ.ز ۲۰۱۹ ﺮﭘ .يد يﻮﺷ ﻞﺘﺴﯾا لاوډﮐ نﺎﻐﻓا ناناغفا يکنولت هت اپورا Eurostat Database: هنیچرس ۱۸۰۰ ١٥٧٠ ۱۶۰۰ ۱۴۰۰ ۱۲۰۰ ۱۰۰۰ ٨٢٠ ۸۰۰ ٦٠٢ ۶۰۰ ۴۰۰ ۲۰۰ د هت اپورا ،هلما هل ونوتیدودحم د سوریاو ۱۹- ډیووک د وخ ،ید یلغار یلاومک ړو ماپ د ېک هچک هپ ولت د وناناغفا نانوی د ېچ ،ييښ دهاوش.يږېلیپ هترېب ورو ورو ۍړل هغد ،لونتس هترېب وکنوتښوغ هانپ د اوخ هل ونوکاوځ يردنمس د ،يو هکانزېغا ېک ودېمک هپ رېمش د وناسک وغه د يش یلوک .يش ړالو هت اپورا يړاوغ ېچ ٧ ٤٨ ٨٥ ٥٩ ي ر ﻮـﻨﺟ- ٢ ٠ يروﱪﻓ- ٢ ٠ چ ر ﺎﻣ- ٢ ٠ ﻞـﯦ ﺮﭘ ا- ٢ ٠ ﯥــﻣ- ٢ ٠ ن ﻮــﺟ- ٢ ٠ ﻲﻳﻻﻮـﺟ- ٢ ٠ .لاک.ز ۲۰۲۱ هم ۲۰ يرونج د ،روتیناملا ،" يږېک خم هرس لوډنا هنافیرظ هل ېکیړا ېیکرت وا وتالایا هدحتم د ،ېک ينمکاو هپ ندیاب د" ،)۲۰۲۱( ،ولوپوک وگ- 11 .ئړکو هعجارم هت ېڼاپبېو هړز ایسا د ،هراپل وتاییزج ورون د- 12 .۲۰۱۹ ، ربمتپس ۳۰ ، ترافس ېیکرت د ېک لباک هپ ،انیو ریفس ېیکرت د ،۲۹ ربوتکا د ځرو يروهمج د:ئروګو- 13 .۲۰۲۱ ، يرونج ۱۴ ، چاو ټیتس ،”EU: Renewed deportation agreement with Afghanistan close to approval“ 14 )/https://helprefugees.org/news/eu-turkey-deal-explained( ـه.۲۰۱۸-۵ لیرپا د ،ئړکو هتسرم هرس ولاوډک هل:هلماعم ېیکرت وا اپورا-۱۵ .لاک.ز ۲۰۱۸ ،۱۳ ربمسد د ،ترجاهم لاویړن ,”You Cannot Exist in This Place: Lack of Registration Denies Afghan Refugees Protection in Turkey“،)۲۰۱۸( ،يټ اکسیج وا ساتګیل ازیل- ۱۶ تیمها وا لور ېیکرت د ېک هسورپ هپ ېلوس د ناتسناغفا د-46

يياپورا وا ېیکرت د ،ېچ يراکښ ېساد ،هرس هرس ولدولرد هل وټګ وډګ د ېک ناتسناغفا هپ ایتخمرپ ېکنولتار د ای ېسورپ ېلوس د وا يلاوډک د ناتسناغفا د ،هچک هړول هپ ځنمرت ېنلوټ ،یلاوتشن هغد مادقا ډګ د ېچ ،ېک لاح ېساد هپ.يرل هن نوتش ۍږغمه ړو وتک د واړت هپ ېچ ،لتو هوقلاب اکیرما د وخ ،يو رهب هن ډنجا ړو ثحب د ورول وړاود د یادېک يش هن تیفرظ ېیکرت وا اپورا د ېک ناتسناغفا هپ ،مه يږېک لمال ولتو د وټان د هناتسناغفا هل تلپ لیدب وا هنومزیناکیم يږغمه د وڅرت ،يو ېک هټل ېد هپ هړاود دیاب ،يودودحم .يړک هتځنمار هنوموروف ېنکیلمون د هګوت هپ يکنوتښوغ هانپ د ،ېک واړپ يړمول هپ ېچ ،ناناغفا هغه. يوړول هت ایب وا وړک هدز يکلسم وا ولوک هتځنمار د ونوتصرف يراک د ،يد خم هرس ېنوګنن هل هراپل ،هترپ ولدولرد هل کردم وا دنس موک د ناسک هنوګرز. يد يوش هخرب ېب هخڅ ولدېتشېم ،يړکو ېڅه اد دیاب يکاوراچ.يد خم هرس ښاوګ يمیاد هل ولتسیا وا فیقوت ،ېنوین د هنتکایب ونوکیل هړکوه رپ لاک.ز ۲۰۱۶ لپخ د واړت هپ ولاوډک ناغفا د هیکرت وا هنلوټ يياپورا هت ېد ناناغفا هلما هل یلاوتشن د تینما وا ایتخمرپ ،ۍتابث ېب د ،يږېک هنیودناړو.يړکو د واړت هپ ولاوډک د دیاب هیکرت وا هنلوټ يياپورا ؛هړاود ،يدږېرپ داوېه لپخ ېچ ،يش روبجم ېک ۍړن هپ ېچ ،طیارش ناتسناغفا د هګوت ېد هپ وا يړکو هنتکایب وراچ رپ یږغمه ېلپخ .يسینو ېک ماپ هپ ،هد همیس ېړګج د وا ېنوګرم ولوټ رت :هنوزیدناړو ېک تروص هپ ناکما د هخوم هپ ولوټیټار د ېچک يلاوډک د وا يړکرو ماود هت ونمژ ولپخ ېک هخرب هپ ېنزور وا ایتغور د هګوت ېړګناځ هپ ونوتښړوج د دیاب هنلوټ يياپورا وا هیکرت ƒ .يړکو ړتالم هخڅ ېدو يداصتقا هتابثاب وا ېتاپلت هل داوېه هغد هپ ،هرس يږغمه ېدږن هپ هرس ناتسکاپ وا ناریا هل هټاکوچ هل وټان د دیاب هخوم هپ ولوږغمه د وڅه يځوپان وا يځوپ ولپخ ېک داوېه هغد هپ ،هرس ماپ هپ هت وټګ وډګ ولپخ ېک ناتسناغفا هپ هیکرت وا ېی هنوداوېه يړغ ،هنلوټ يياپورا ƒ وا یماظن ناتسناغفا د وا ولوک یبال وتالایا هدحتم د ، يش یالوک هرس یږغمه هدیحنس هپ ،یکخم ولوکرو ماود هل وتامادقا دنوړا.يلخاو راک هخڅ)ونولاناک(وکبش ودوجوم رهب .يش هت ځنمار ینمکاوځ هرتس رطاخ هپ ولوک هت ځنمار ونیمز یلاوتښمرن د یک ویځیرد تخس یسایس زیی همیس یون وی ای ،يړک لدب مزیناکیم هروحم لمع کانزیغا وی هپ ،يرل هڼب هکیلوبمس ېزاوی ېچ هخڅ تیعضو ينسوا هل دیاب ،هحرط هړز ایسا د لوبناتسا د هیکرت وا هنلوټ يياپورا ƒ هل اکیرما د يش یادېک هلئسم هغد ،ېک تلاح لایډیا هپ.يړک هتځنمار ،يو لماش ېښک هپ ېرول يکنورل وټګ وزیی همیس د ېک هسورپ هپ ېلوس د ناتسناغفا د ېچ)،مروفټلپ( رتسب وتمچ اضف ړيشب هوی يرل ېکیړا هنامصخ هرس اکیرما هل يياښ ېچ ،هت وړاغبول زیی همیس ،هترپ يسالرب هل اکیرما د ېک مروفتلپ ېد هپ وخ ،يش هرسرت ېک ۍږغمه هپ هرس تلود يون .يش یادېمامت روټګ ېک هخرب ېد هپ بوتیړګځنم ېنلوټ يياپورا د ون ،ېوش ېبارخ ېکیړا ځنمرت ېیکرت وا دنه د ېک ویتسورو ېد هپ ېچ ،هیاځ هغه هل.يږیک ولاپرشب هګوت هبسانم هپ يسیلاپ هغد ړو ماپ د ېچ ،يړکو يراکمه ېک ولونیودت هپ يسیلاپ عماج وا ېزیخړا ره ېوی د يلاوډک د هراپل وناناغفا د هرس ېنلوټ يياپورا هل دیاب هیکرت ƒ ېسیهار لاک ۲۰۱۵ هل.يړک کرد ول دییات هد همیس ېنوګرم ولوټ رت ېک ۍړن هپ ېچ)ېک ناتسناغفا(ېک ومیس وغه هپ هنوښاوګ وا هنورطخ ينیتښر وا ،يړکو هندېسر هت ووایتړا وکنوتښوغ هانپ ناغفا رېمش تایز د ېک اپورا هپ ،رطاخ هپ ړتالم هخڅ یلاو هښ تینما ينوناق د ناتسناغفا د يش یلوک ۍسیلاپ هغد ،هرس ماپ هپ هت ووایرب وډګ وا وبرجت ویوش هسالرت ادمه هراپل ونلوټ هبروک د ېک هیکرت هپ یزاوی هن ړتالم هخڅ ونوقح ولاویړن هل یوغه د وا لوک وتمچ ونوقوشم يداصتقا د ،قیلعت ۍړل ولونتس د هترپ ېښوخ ېلپخ ،ودېتشېم د .يړاغنوار هراپل ناتسکاپ وا ناریا زار ټسنب ټربیا شیرډیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو د ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ټرــیا شــیرډیرف د هزیرګادوـس هـخڅ وـنورپخ زار رـه اوـخ هـل ټـسنب ټرـیا شـیرډیرف .يرـل هـن زاوـج هنتـسیخا هـټګ ټرــیا شــیرډیرف د ،ېــیرظن يوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن يکنووــسکعنم وروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د اوـخپ هـپ وړخـش د وا ید یکنونـش وا یـکنوړېڅ ۍدـنم هـلیه د هراـپل ېلوـس وا ېړخـش ناتـسناغفا د زـنېکټاو وـیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم هړا هپ روځنا ۍتښپ د سـنارفنک يتاـعوبطم ډـګ د ېـک لـباک هـپ ناـغودرا بـیط رشمـسلو ېـیکرت د وا يـنغ فرشا رشمـسلو ناتـسناغفا د دوعـسم دـمحا/ زرـټیور.2014 ، 18 رـبوتکا ،هـلدابت ونودنـس ویوـش کیلـسال د ېـکخم هـن تیمها وا لور ېیکرت د ېک هسورپ هپ ېلوس د ناتسناغفا د-47

ټسنب-ټربیا شیرډیرف 2021: ټیار يپاک ناتسناغفا FES www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو :صخش لوؤسم هسیئر ناتسناغفا ټسنب-ټربیا شیرډیرف د /رنچرک انیلدگم رټکاډ :هنتښوغ ولورپخ د info@fes-afghanistan.org ېپاچ وـلوټ وغه هـل ،هـترپ ېزاـجا يلکـېل هـل ټـسنب-ټربیا شـیرډیرف د هل ټـسنب دای د ېچ ،يرل هـن زاوج هنتـسیخا هټګ هزیرګادوـس هخڅ وـیرشن .يد يوـش هراپخ اوـخ د ټـسنب- ټربیا شیرډیرف د اـموزل ېیرظن يوـش نایب ېک ویرشن هـغد هـپ .يد هن يکنووـسکعنم يرولدېل :هړا هپ ونالاوکیل د هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد د هراـپل ناتـسناغفا د اوـخپ ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک ۍدـنم هـلیه د هراـپل ېلوـس وا ېړخـش ناتـسناغفا د زـنېکټاو وـیرډنا هروژ ېــک يوــینخم هــپ وړخــش د وا ید یکنونــش وا یــکنوړېڅ ،ونوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ کاوــلپخ وا تــموکح وــنوتلایا ودــحتم اکــیرما د ،ېــنلوټ يرــب .يد ېړــک هرسرــت ېدــند هــګوت هــپ يــکنوړېڅ پاچ لځ يړمول هپ ېچ همان هپ ټربیا شیرډیرف ،رشمسلو ينړمول د ينمرج د ټسنب هغد.ید ټسنب يسایس یناوخپ ولوټ رت ېک ينمرج هپ ټسنب ټربیا شیرډیرف د هرس ۍراکمه هپ ونونامزاس وزیی همیس د یک ناتسناغفا هپ ېسیهار لاک ز. ۲۰۰۲ هل ټسنب ټربیا شیرډیرف.ید یوش لومون ،و یوش لکاټ لوډ کیتارکومد هپ يتیسنج وا وځښ د ،لوړول ېچک د تکراشم يسایس د وناناوځ د ،ایتړوایپ ونوتښړوج وکیتارکومد د ېچک هزیی همیس رت يلم هل ،هخوم ونومارګورپ وغد د.يوکراک .هد ایتړوایپ ویراکمه وزیی همیس د هراپل ایتخمرپ وا ېلوس د وا ،وینسر ،تلادع زینلوټ د ېک داصتقا يمسران وا يمسر هپ ایتخمرپ يکلسم وا ایتنمکاوځ د يربارب www.fes-asia.org