ᲓᲔᲛᲝᲙᲠᲐᲢᲘᲐ ᲓᲐ ᲐᲓᲐᲛᲘᲐᲜᲘᲡ ᲣᲤᲚᲔᲑᲔᲑᲘ ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ მრავალფეროვნება, პოზიციების თანაკვეთა და თავისუფალი სივრცეები ლევან კახიშვილი, დავით კეშელავა, გიორგი პაპავა, დავით სიჭინავა აგვისტო 2021 ქართულ პოლიტიკურ კომპასზე პარტიათა უმეტესობა ან მემარცხენე და კულტურულად კონსერვატიულია ანდა ლიბერალური და მემარჯვენე მიდრეკილების მქონე. ეს ნიშნავს, რომ ორგანზომილებიან იდეოლო გიურ ველზე, რომელსაც წინამდე ბარე კვლევა ეყრდნობა, ორნაირი იდეოლოგიური ვაკუუმია შექმნილი - მემარცხენე-ლიბერალური და მე მარჯვენე-კონსერვატიული. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ: ამ ღირე ბულებების მქონე ამომრჩევლები ქართულ პოლიტიკაში არასათა ნადოდ არიან წარმოდგენილნი. ამ ანგარიშში გამოყენებული მონა ცემები არ ადასტურებს საქართვე ლოში უკიდურესი პოლარიზაციის არსებობას. თუ გავითვალისწი ნებთ ორ უმსხვილეს პოლიტიკურ პარტიას- ქართული ოცნებას და ნაციონალურ მოძრაობას- მონა ცემები აჩვენებს, რომ 30 საკითხი დან ამ ორ პარტიას ნახევარზე ერთი და იგივე პოზიცია აქვს. ქართველ ამომრჩეველთა უმრა ვლესობას მკვეთრად გამოხატული სიმპათიები აქვს დასავლეთისა და ევროკავშირისადმი, მხარს უჭერს მინიმალური ხელფასის კანონით განსაზღვრას, დაგროვებითი პენსიის სქემაში ნებაყოფლობით ჩართვას და გადასახადის გაზრდას ბიზნესებისთვის, რომლებიც გარე მოს აბინძურებენ.

ᲓᲔᲛᲝᲙᲠᲐᲢᲘᲐ ᲓᲐ ᲐᲓᲐᲛᲘᲐᲜᲘᲡ ᲣᲤᲚᲔᲑᲔᲑᲘ ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ მრავალფეროვნება, პოზიციების თანაკვეთა და თავისუფალი სივრცეები

სარჩევი შეჯამება 2 1. ᲨᲔᲡᲐᲕᲐᲚᲘ 4 2. ᲖᲝᲒᲐᲓᲘ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ 6 3. ᲛᲔᲗᲝᲓᲝᲚᲝᲒᲘᲐ ᲓᲐ ᲙᲕᲚᲔᲕᲘᲡ ᲨᲔᲖᲦᲣᲓᲕᲔᲑᲘ 9 4. ᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲛᲝᲙᲚᲔ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ 11 4.1 ამომრჩეველთა იდეოლოგიური ორიენტაცია: მემარცხენე-მემარჯვენე VS ლიბერალურ-კონსერვატიული 11 4.2 ამომრჩეველთა პრეფერენციები ცალკეული განცხადებების მიხედვით 14 4.3 ამომრჩეველთა იდეოლოგიური ორიენტაცია სხვადასხვა პოლიტიკურ საკითხთან დაკავშირებით 16 5. ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘ, ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲔᲑᲘ ᲓᲐ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲐ 20 5.1 არასათანადოდ წარმოდგენილი იდეოლოგიური პოზიციები 22 5.2 პარტიათა დაჯგუფებები 22 5.3 რა განასხვავებთ მათ:„ქართული ოცნება“ VS „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ 25 5.4 დასკვნები 27 6. ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲚᲔᲑᲘᲡᲐ ᲓᲐ ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘᲡ ᲡᲘᲐᲮᲚᲝᲕᲔ 28 6.1 ამომრჩეველთა იდეოლოგია და პარტიული პრეფერენციები პარტიათა პოზიციებიდან ამომრჩეველთა 28 6.2 იდეოლოგიური დაშორება 31 6.3 მიუმხრობელი ამომრჩევლები 33 7. ᲓᲐᲡᲙᲕᲜᲐ 34 7.1 პოლიტიკური იდეოლოგიების თანმიმდევრულობა და მნიშვნელობა 34 7.2 პოლარიზაცია 36 7.3 პარტიებსა და ამომრჩევლებს შორის კავშირი 37 ᲓᲐᲜᲐᲠᲗᲔᲑᲘ 40 1

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ შეჯამება 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნები საქართველოში პოლიტიკური დაპირისპირების საგნად იქცა არა მხო ლოდ წინასაარჩევნო კამპანიის დროს, არამედ არჩევნე ბის შემდეგაც. პოლიტიკურ პარტიათა უმეტესმა ნაწილმა რამდენიმე თვის განმავლობაში ბოიკოტი გამოუცხადა პარლამენტს და საპარლამენტო პოლიტიკის განახლება მხოლოდ და მხოლოდ ევროკავშირის ძალისხმევით გამართული მედიაციის პროცესის შედეგად გახდა შე საძლებელი. იმისათვის რომ სხვადასხვა პოლიტიკური პარტიისა და მათი პოლიტიკური ხედვების შესახებ ამო მრჩეველს ინფორმაციის მიღება შესძლებოდა, შეიქმნა ხმის მიცემის საკონსულტაციო აპლიკაცია(VAA)- საქარ თველოს საარჩევნო კომპასი. აღნიშნული ინტერაქტი ული ხელსაწყო შეიქმნა იმისათვის, რომ ამომრჩევლებს კომპლექსურ პოლიტიკურ ლანდშაფტზე გზის გაგნებაში დახმარებოდა და, ამავდროულად, შეეგროვებინა უნი კალური მონაცემები, რომელიც შესაძლებელს გახდიდა ქართული პოლიტიკური პარტიებისა და ამომრჩევლების პოლიტიკური პრეფერენციების შედარებას. კომპასი 30 კითხვისაგან შედგება, მოიცავს პოლიტიკის ხუთ სხვადა სხვა სფეროს და იდეოლოგიური სიბრტყეზე ორ, მემარ ჯვენეობა-მემარცხენეობისა და ლიბერალურ-კონსერ ვატიულ განზომილებას ქმნის. იმის გათვალისწინებით, რომ 2020 წლის 23 სექტემბრისა და 2020 წლის 22 ნოემ ბრის შუალედში კომპასი დაახლოებით 38 000-ჯერ იქნა გამოყენებული, შეგროვებული მონაცემები ფასდაუდე ბელ ინფორმაციას იძლევა საქართველოში ამომრჩე ველთა პოლიტიკური პრეფერენციების, პოლიტიკურ ლანდშაფტზე პოზიციონირების მოდელებისა და პარტი ებისა და ამომრჩევლების პოზიციათა თანხვედრის შესა ხებ. ძირითადი მიგნებები: ამომრჩეველთა პრეფერენციები • ეკონომიკურ საკითხებთან მიმართებაში რიგითი ქართველი ამომრჩეველი უფრო მარცხნივ იხრება, ხოლო იდეოლოგიური სიბრტყის სოციო-კულტუ რულ განზომილებაში კი უფრო ლიბერალურია. თუ მცა, მემარცხენე-მემარჯვენეობის სკალაზე ამომრჩე ვლები გაცილებით უფრო გაბნეულები არიან, ვიდრე კონსერვატორულ-ლიბერალურ სკალაზე. ამავდრო ულად, ამომრჩევლები, რომლებიც ეკონომიკურად მემარჯვენეობისაკენ იხრებიან, უფრო მეტად არიან მიდრეკილნი ლიბერალიზმისაკენ. • ზემოხსენებულ მოდელებზე არსებით გავლენას ვერ ახდენს გეოგრაფიული განაწილება ანდა განათლე ბის დონე. თუმცა, ამომრჩეველთა პრეფერენციები იცვლება გენდერული, ასაკობრივი და ეთნიკური ნიშ ნით. ქალებს უფრო მეტად აქვთ მემარცხენე ეკონო მიკური პრეფერენციები, ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლები გაცილებით უფრო ლიბერალუ რები არიან, ხოლო 50 წელს გადაცილებული ადა მიანები გაცილებით უფრო ნაკლებად არიან ლიბე რალურები, ვიდრე ახალგაზრდები. ამავდროულად, ეკონომიკურად მემარჯვენე პრეფერენციები თით ქმის მთლიანად 50 წელზე ნაკლები ასაკის მქონე მო ქალაქეებში გვხვდება. • პოლიტიკური თვალსაზრისით ამომრჩეველთა შეხე დულებები განსაკუთრებით პოლარიზებულია მიწის პოლიტიკასთან, ნარკოპოლიტიკასა და სახელმწიფო დასაქმების პოლიტიკასთან დაკავშირებულ საკით ხებზე. ხოლო ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა გარე მოს დამბინძურებელი ბიზნეს კომპანიების მაღალი გადასახადით დაბეგვრა, დაგროვებით საპენსიო სქე მაში ნებაყოფლობითი ჩართვა და ქვეყნის პროდასა ვლური საგარეო პოლიტიკა, ამომრჩეველთა პოზიცი ები თანხვედრისკენ არის მიდრეკილი. • ეკონომიკასთან, ჯანდაცვასა და განათლებასთან და კავშირებულ პოლიტიკურ საკითხებზე რიგითი ამომ რჩეველი ცენტრიდან მარცხნივ არის გადახრილი. ეს ნიშნავს, რომ, მაგალითად, რიგითი ამომრჩევლის შეხედულებით, კანონით უნდა იყოს აკრძალული სა არსებო მინიმუმზე დაბალი ანაზღაურების გადახდა ყოველთვიური ხელფასის სახით; სახელმწიფომ უნდა დაარეგულიროს წამლის ფასი; და ჯანდაცვა უნდა იყოს საყოველთაო და უფასო. ამავდროულად, 35 წლის და მეტი ასაკის ქალები, ეთნიკურად ქა რთველები, განათლების ქვედა საფეხურზე მყოფი და სოფლად მცხოვრები ადამიანები უფრო მეტად არიან ცენტრიდან მარცხნივ გადახრილები. • წარმომადგენლები, ეთნიკურად ქართველები, უმა ღლესი განათლების მქონე ადამიანები და სოფლად მცხოვრები ამომრჩეველი უფრო მეტად კონსერვა ტიულია, რაც გამოიხატება ისეთი იდეებისადმი წინააღმდეგობაში როგორიცაა მოსამართლეთა პირდაპირი გზით არჩევა და მსუბუქი ნარკოტიკების ლეგალიზება. 2

ᲨᲔᲯᲐᲛᲔᲑᲐ • საგარეო და ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებ თან დაკავშირებით, საერთო ჯამში, ლიბერალური დამოკიდებულებები დომინირებს, მაგალითად, სა ქართველოს პრო-დასავლური საგარეო პოლიტიკის სახით, თუნდაც ეს რუსეთთან ურთიერთობების გა უარესების რისკებს მოიცავდეს. ასეთი პოზიცია გან საკუთრებით მყარად არის გამჯდარი მამაკაც ამომ რჩევლებში, რომლებიც 35 წელზე ახალგაზრდები არიან, არიან ეთნიკურად ქართველები, ცხოვრობენ ქალაქებში და რომლებსაც უმაღლესი განათლება აქვთ მიღებული. მელთან დაკავშირებითაც ყველა პარტიას ერთი და იგივე პოზიცია ექნება. ვალენტობასთან ყველაზე ახლოს მდგომია საგარეო და უსაფრთხოების პოლი ტიკასთან დაკავშირებულ ზოგიერთი თემა, თუმცა მემარცხენე-კონსერვატიულ ბლოკს აქაც განსხვავე ბული პოზიცია გააჩნია. პარტიები ყველაზე უფრო პოლარიზებულები მინიმალურ ანაზღაურებასთან დაკავშირებით არიან, რომლის შესახებაც არც ერთ პარტიათა ბლოკს არ გააჩნია ისეთი მკაფიო პოზი ცია, რომელსაც ბლოკში შემავალი ყველა პარტია გა იზიარებდა. • და ბოლოს, სოციალურ და გარემოსდაცვით საკით • „ქართული ოცნება“ და|ერთიანი ნაციონალური ხებში ქალებს, ახალგაზრდა ამომრჩევლებს, თბი- მოძრაობა“ ამომრჩეველს განსხვავებული ტიპის ლისის მაცხოვრებლებს და უმაღლესი განათლების პოლიტიკას სთავაზობს. მემარჯვენე-მემარცხენე გა მქონე ადამიანებს გაცილებით უფრო ლიბერალური ნზომილებაში,“ქართული ოცნება“ მხარს უჭერს კე შეხედულება აქვთ. ამგვარი ლიბერალური შეხედუ- თილდღეობის სახელმწიფოს გაფართოებას, ხოლო ლებები შესაძლოა გულისხმობდეს იმ ბიზნესების„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ კეთილდღეო მაღალი გადასახადით დაბეგვრას, რომლებიც გარე- ბის სახელმწიფოს შეზღუდვისაკენ იხრება. კონსე მოს აბინძურებენ; ანდა რელიგიური ინსტიტუციების, რვატიულ-ლიბერალურ განზომილებაში,„ქართული მათ შორის საქართველოს მართლმადიდებლური ოცნება“ კონსერვატიული შეხედულებებისაკენ არის ეკლესიის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსე- გადახრილი, ხოლო„ერთიანი ნაციონალური მოძ ბაზე უარის თქმას. რაობა“ ლიბერალურისაკენ. თუმცა, როდესაც საქმე ეხება ეთნიკური უმცირესობისათვის საკუთარ ენაზე სახელმწიფო მომსახურებების მიღებას, აღნიშნული ძირითადი მიგნებები: ქართული პოლიტიკური ლანდშაფტი პარტიები საპირისპირო პოზიციებს იკავებენ(ამ სა კითხთან დაკავშირებით„ქართული ოცნება“ უფრო ლიბერალურია,“ ნაციონალური მოძრაობა“ კი კო • •ქართული პოლიტიკური პარტიები ორგანზომილე- ნსერვატიულ პოზიციაზეა). დაბოლოს,„ქართული ბიან იდეოლოგიურ სიბრტყეზე ძირითადად დიაგო- ოცნება“ მხარს უჭერს გარემოს დაცვას ახალი რეგუ ნალურად არიან განლაგებულები ქვედა მარცხენა ლაციების მაგ., გადასახადების შემოღების მეშვეო კუთხიდან ზედა მარჯვენა კუთხის მიმართულებით. ბით;:“ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ კი უფრო შესაბამისად, იქმნება ორგვარი იდეოლოგიური ვაკუ- ლიბერტარიანული მიდგომისკენ იხრება უმი: მემარცხენე-ლიბერალური და მემარჯვენე-კო ნსერვატიული. აღნიშნულ ორ კვადრატში მხოლოდ და მხოლოდ ორი პარტია ხვდება:„თავისუფალი დე მოკრატები“ და„თავისუფალი საქართველო“. ამგვა ძირითადი მიგნებები: პარტიებისა და ამომრჩევლების სიახლოვე რად, ამომრჩევლები, რომლებსაც ზემოაღნიშნული ღირებულებები აქვთ, ქართულ პოლიტიკაში არა • იდეოლოგიური დისტანცია პარტიებსა და მათ მხა სათანადოდ არიან წარმოდგენილები. მონაცემების რდამჭერთა შორის იცვლება. ცხრა პარტიიდან, რომ თანახმად, ამომრჩეველთა 44% მემარცხენე-ლიბე- ლებმაც ერთი საპარლამენტო მანდატის მოპოვება რალურ კვადრატში ხვდება, ხოლო დაახლოებით 3% მაინც შეძლეს, მემარცხენე ბლოკს-„ქართულ ოც მემარჯვენე-კონსერვატიულ კვადრატში. ნებასა“ და„ლეიბორისტულ პარტიას“- საშუალოდ ყველაზე ნაკლები დაშორება აქვს ამომრჩევლებთან. • •ზემოხსენებული ორი პარტიის გარდა, ქართული მემარჯვენე-ლიბერალური ბანაკიდან ოთხი პარტია პოლიტიკური პარტიები შესაძლოა ოთხ იდეოლო--„ევროპული საქართველო“,„გირჩი“,„მოქალაქე გიურ ბლოკად დავყოთ: მემარცხენე, მემარჯვე- ები“ და„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“- ამავე ნე-ლიბერალურ, მემარცხენე-კონსერვატიულ და რიგითობით ყველაზე მეტად არიან დაშორებულები ცენტრისტულ ბლოკებად. აღნიშნული დაჯგუფები- თავიანთი მხარდამჭერებისაგან. დან ყველაზე მრავალრიცხოვან მემარცხენე ბლოკში ხუთი პარტია ერთიანდება, მათ შორის„ქართული • შეგროვებული მონაცემები ასევე იძლევა გარკვე ოცნება,“ რომელთაც, თანმიმდევრული იდეოლო- ული წარმოდგენის შექმნის შესაძლებლობას მი გიური საფუძვლის არ გააჩნიათ. ოთხი პარტიისა- უმხრობელი ამომრჩევლების შესახებ, რომლის თა გან დაკომპლექტებულმა, სიდიდით მეორე მემარ- ნახმადაც, ასაკით უფროსი ამომრჩევლები უფრო ჯვენე-ლიბერალურმა ბლოკმა, რომელშიც ხვდება ნაკლებად არიან აფილირებულნი პოლიტიკურ „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობაც“, მეტნაკლე- პარტიებთან. ამავდროულად, კულტურულად ლი ბად უკეთ შეძლო შეხედულებების კონსოლიდირება. ბერალური ამომრჩევლები უფრო მეტად არიან მიდრეკილნი, რომ მიუმხრობლები იყვნენ, ხოლო • •30 პოლიტიკური საკითხიდან, არც ერთი არ წარ- ისინი, ვინც მხარს უჭერენ სახელმწიფოს შეზღუდულ მოადგენს ვალენტურ საკითხს, ანუ საკითხს, რო- ჩარევას, უფრო მეტად არიან ცალკეულ პოლიტიკურ 3 პარტიებთან დაახლოებულნი.

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ 1 ᲨᲔᲡᲐᲕᲐᲚᲘ პოლიტიკურ პარტიათა მნიშვნელობა წარმომადგენლო ბით დემოკრატიაში უდავოა. ამ მხრივ, არც საქართველო წარმოადგენს გამონაკლისს, მიუხედავად იმისა, რომ ახალგაზრდა დემოკრატიის კონსოლიდირება ქვეყანაში ჯერაც ვერ მოხდა. თუმცა, პარტიული პოლიტიკის გაა ნალიზება გარკვეულ სირთულეებს უკავშირდება. ერთი მხრივ, ის, რასაც პოლიტიკური პარტიები არჩევნებამდე სთავაზობენ ამომრჩეველს ხშირად იდეოლოგიურად არათანმიმდევრულია(ბარქაია და კვაშილავა 2020 1 ). მეორე მხრივ, არსებობენ ამომრჩევლები, რომლებსაც თავიანთი წარმოდგენები აქვთ თუ რას უნდა სთავაზობ დნენ მათ პოლიტიკური პარტიები. მაგალითად, 2018 ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ქართველ ამომრჩე ველთა მხოლოდ 13%-ს მიაჩნია, რომ პარტიები მათი და მათნაირი ადამიანების ინტერესებს გამოხატავენ(კავკა სიის კვლევითი რესურს-ცენტრი 2 2018), ხოლო 2020 წელს ჩატარებული გამოკითხვის თანახმად, საქართველოს მოსახლეობის მხოლოდ 20% ფიქრობს, რომ საარჩევნო დაპირებები და პლატფორმები უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე პარტიების ცალკეული ლიდერების პერსონა ლური შეფასება(კავკასიის კვლევითი რესურს-ცენტრი 3 2020). ამ მონაცემების მიხედვით, მნიშვნელობა არ უნდა ჰქონდეს პარტიათა იდეოლოგიურ პოზიციებს. მიუხედა ვად ამისა, მოცემულობა ასეთია, რომ ქართული პოლი ტიკური პარტიები აქვეყნებენ წინასაარჩევნო დეკლარა ციებს და საზოგადოებას აცნობენ თავიანთ პოლიტიკურ პრეფერენციებს. ეს შესაძლებელს ხდის სპეციფიკურ პოლიტიკურ საკითხებთან დაკავშირებით ცალკეულ პარტიათა პოზიციების განსაზღვრას და სხვადასხვა პარ ტიის პოზიციების ერთმანეთთან შედარებას. ამავდროუ ლად, შესაძლებელია რომ ამომრჩევლებს კონკრეტული კითხვები დავუსვათ და განვსაზღვროთ მათი იდეოლო გიური პოზიციები. დაბოლოს, შესაძლებელია ორი ტიპის მონაცემთა შედარება დასკვნების გამოსატანად იმასთან დაკავშირებით თუ რამდენად მყარია იდეოლოგიური კავშირები ქართულ პოლიტიკურ პარტიებსა და ამომ რჩევლებს შორის. ზემოთქმულის გათვალისწინებით, წინამდებარე ანგა რიშს სამი მთავარი მიზანი აქვს. ანგარიში ცდილობს პა სუხი გასცეს სამ მთავარ შეკითხვას: – როგორ ახდენენ ამომრჩევლები საკუთარი თავის პოზიციონირებას მნიშვნელოვან პოლიტიკურ საკი თხებთან დაკავშირებით? – როგორ არიან წამყვანი პოლიტიკური პარტიები პოზიციონირებულები მნიშვნელოვან პოლიტიკურ საკითხებთან მიმართებაში? – რა მიმართება არსებობს პარტიებსა და ამომრჩევ ლებს შორის, მათი იდეოლოგიური პოზიციების კუთხით? აღნიშნულ კითხვებზე პასუხების გასაცემად ჩვენ განსა კუთრებით ხელსაყრელ პოზიციაში ვართ, ვინაიდან ქვე მოთ წარმოდგენილი ანალიზი ეფუძნება მონაცემებს, რომლის შეგროვებაც მოხდა ხმის მიცემის საკონსულ ტაციო აპლიკაციის(VAA)- საქართველოს საარჩევნო კომპასის შემუშავების პროცესში. 4 კომპასზე მუშაობდა ქართველ მკვლევართა ჯგუფი კავკასიის კვლევითი რე სურსცენტრი(CRRC) საქართველოდან, საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტიდან(GIP) და თბილისის სახელ მწიფო უნივერსიტეტში არსებული ეკონომიკის საერთა შორისო სკოლის პოლიტიკის ინსტიტუტიდან(ISET-ის პოლიტიკის ინსტიტუტი). პროექტს მხარს უჭერს აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო, გერმანული პოლიტიკური ფონდები და ნიდერლანდების სამეფო, ხოლო პროექტის განხორციელებაში ჩართულები არიან აღმოსავლეთ ევროპის ცენტრი მრავალპარტიული დე მოკრატიისთვის(EECMD), ფრიდრიხ ებერტის ფონდი, ფრიდრიხ ნაუმანის ფონდი თავისუფლებისათვის, ჰა ინრიხ ბიოლის ფონდი, კონრად ადენაუერის ფონდი და საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტი(IRI). მეთოდოლოგიური ექსპერტიზა და კომპიუტერული უსა ფრთხოება უზრუნველყო Kieskompas-მა, ამსტერდამის თავისუფალ უნივერსიტეტში არსებულმა კომპანიამ, რო მელიც სპეციალიზირდება ხმის მიცემის საკონსულტა ციო აპლიკაციების განვითარებაში. 1 https://eecmd.org/wp-content/uploads/2020/12/საქართველოსპოლიტიკური-ლანდშაფტი_მეორე-გამოცემა_2020_EECMD. pdf 2 https://caucasusbarometer.org/en/nd2018ge/PPINTER/ 3 https://caucasusbarometer.org/en/na2020ge/PPROINLE/ „საარჩევნო კომპასი- საქართველოს“ ორი მიზანი ჰქო ნდა: საგანმანათლებლო და აკადემიური. ინტერაქტი ული ხელსაწყო, კომპასი შეიქმნა იმისათვის, რომ დახ მარებოდა ქართველ ამომრჩევლებს, პოლიტიკური 4 https://kompasi.partiebi.ge/ 4

პარტიების უკეთ შესწავლაში(რომლებიც მათი ხმების მისაღებად იბრძვიან) და კომპლექსურ პოლიტიკურ ლა ნდშაფტზე გზის გაგნებაში. საარჩევნო კომპასი ამომ რჩევლებს აძლევდა არა რჩევას თუ ვისთვის უნდა მიე ცათ ხმა, არამედ შესაძლებლობას, რომ თავად დაენახათ თუ რომელი პარტია ან პარტიები დგას ყველაზე ახლოს მათ ღირებულებებთან და იდეოლოგიურ პოზიციებთან. ხოლო ის თუ როგორ გამოიყენებდნენ ამ ინფორმაციას ამომრჩევლები ხმის მიცემისას, მთლიანად მათზე არის დამოკიდებული. გარდა ამისა, საარჩევნო კომპასი წარ მოადგენს გამოკითხვის ჩასატარებელ ხელსაწყოს თამა შის ელემენტებით. მისი მეშვეობით შესაძლებელია მო ნაცემების შეგროვება როგორც პოლიტიკური პარტიების, ასევე ამომრჩევლების შესახებ. მონაცემების გაანალი ზება მკვლევრებს შესაძლებლობას აძლევს, გააკეთონ მნიშვნელოვანი დასკვნები ქართული პარტიული პოლი ტიკისა და პარტიებისა და ამომრჩევლების ურთიერთმი მართების შესახებ. საერთო ჯამში, 2020 წლის 23 სექტე მბრისა და 2020 წლის 22 ნოემბერს შორის პერიოდში საარჩევნო კომპასი დაახლოებით 38 000-ჯერ იქნა გამო ყენებული. მომხმარებლები პასუხობდნენ 30 კითხვას, რომელიც შეიქმნა პარტიებისა და ამომრჩევლების, ორ განზომილებიან იდეოლოგიურ სიბრტყეზე განლაგების მიზნით. აღნიშნული ორი განზომილება გულისხმობდა ეკონომიკური თვალსაზრისით მემარცხენე-მემარჯვენე განზომილებასა და კულტურულად ლიბერალურ-კონ სერვატიულ განზომილებებს. ანგარიშის მომდევნო ნაწილი მოკლედ აღწერს გასული წლის პოლიტიკური დინამიკის მთავარ მახასიათებლებს, რაც წინ უძღვოდა 2020 წლის ოქტომბრის არჩევნებს, რა საც მოსდევს„საარჩევნო კომპასი- საქართველოს“ შექმ ნისათვის გამოყენებული მეთოდოლოგიის დეტალური აღწერა და ინფორმაცია აღნიშნული ხელსაწყოს გამო ყენებით შეგროვებულ, ამომრჩეველთა მონაცემების შეზღუდვებზე. მომდევნო სამი ქვეთავი კი მონაცემთა ანალიზს ეთმობა. ქვეთავი ქართველი ამომრჩევლების მოკლე მიმოხილვის შესახებ აღწერს ტენდენციებსა და მოდელებს, რომლებიც მნიშვნელოვან პოლიტიკურ სა კითხებთან მიმართებაში ამომრჩეველთა პოზიციონი რების შესახებ გამოვლინდა; რასაც მოსდევს ქართული პოლიტიკური ლანდშაფტისა და პარტიების პოზიციო ნირების ანალიზი მემარცხენე-მემარჯვენე და ლიბერა ლურ-კონსერვატიულ ორგანზომილებიანი სიბრტყეში. შემდეგი ქვეთავი ერთმანეთთან აკავშირებს ორი ტიპის მონაცემებს და აანალიზებს ქართველ ამომრჩეველთა და პოლიტიკურ პარტიათა იდეოლოგიურ სიახლოვეს. დაბოლოს, ანგარიშის დასკვნით ნაწილში შეჯამებულია კვლევის ძირითადი მიგნებები. 5 ᲨᲔᲡᲐᲕᲐᲚᲘ

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ 2 ᲖᲝᲒᲐᲓᲘ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნები უჩვეულო კონ ტექსტში ჩატარდა. გარდა იმისა, რომ, როგორც ყო ველთვის, დაპირისპირებების ფონზე მიმდინარეობდა, უშუალოდ ეს საარჩევნო პერიოდი ორი რამის გამო იყო გამორჩეული. პირველი, შეცვლილი საარჩევნო წესების გამო კოალიციური მთავრობის პერსპექტივა შესაძლოა პირველად ქცეულიყო რეალობად. და მეორე, Covid-19-ის მიმდინარე პანდემიამ საარჩევნო კამპანიასთან დაკავ შირებულ პროცესებს ხელი შეუშალა და არჩევნების შე საძლო გადადების შესახებაც კი გააჩინა კითხვები. ახალი წესები, რომლებიც 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებისათვის შემოიღეს, დროებით წესებს წარმო ადგენდა. მათი მიღება საარჩევნო სისტემის რეფორმი რებისათვის ხანგრძლივი ბრძოლის შედეგად მოხდა. მართალია,„ქართული ოცნების“ ხელისუფლებამ კო ნსტიტუციური შესწორებები მიიღო, რომლის თანახ მადაც, შერეულ საარჩევნო სისტემას სრულად პროპო რციული წარმომადგენლობითი სისტემა ჩაანაცვლებს 2024 წლის არჩევნებისთვის, ზეწოლა, რომ ახალი წესები უკვე 2020 წლის არჩევნებიდან ამოქმედებულიყო 2019 წლის ივნისიდან დაიწყო. 20 ივნისს, ფართომასშტაბიანი საპროტესტო ტალღა აგორდა, მას შემდეგ, რაც რუსმა პარლამენტარმა„კომუნისტური პარტიიდან“, სერგეი გავრილოვმა, რომელიც ასევე მართლმადიდებლობის საპარლამენტთაშორისო ასამბლეის(IAO) გენერალური საბჭოს პრეზიდენტი გახლდათ, რუსულ ენაზე სიტყვით მიმართა ასამბლეის დელეგატებს საქართველოს პარ ლამენტის თავმჯდომარის სავარძლიდან. 5 მიუხედა ვად იმისა, რომ საზოგადოების აღშფოთება რუსეთის მიერ საქართველოს სუვერენიტეტის სიმბოლურად დარღვევის აღქმას მოჰყვა, პროტესტის მონაწილეთა მოთხოვნები საშინაო პოლიტიკაზე იყო ფოკუსირებული. ერთ-ერთი მთავარი მოთხოვნა იყო საარჩევნო სისტემის რეფორმირება და ერთმანდატიანი ოლქების გაუქმება. „ქართული ოცნება“ დანებდა და დასთანხმდა, რომ შეი ტანდა სათანადო საკონსტიტუციო ცვლილებებს, რათა 2020 წლის არჩევნები სრულად პროპორციული წესით ჩა ტარებულიყო. 5 Civil Georgia.(2019). Opposition, Civic Activists Gather to Protest Russian Delegation’s Visit to Tbilisi.[online]. Available at: https://civil. ge/archives/309241 რამდენიმე თვის შემდეგ, 2019 წლის ნოემბერში, დაპი რებული საკანონმდებლო ინიციატივა კონსტიტუციურ შესწორებებთან დაკავშირებით პარლამენტში ჩავარდა. „ქართული ოცნება“ შეეცადა, რომ მოვლენათა ეს მოუ ლოდნელი განვითარება შიდაპარტიული დემოკრატიის გამოვლინებად წარმოეჩინა, თუმცა ასეც რომ ყოფი ლიყო, ამომრჩეველთა იმედგაცრუებას ეს ვერ აანაზღა ურებდა. 2019 წლის ნოემბრის ბოლოს,„ქართულმა ოცნებამ“ და ოპოზიციურმა პარტიებმა დაიწყეს მოლა პარაკებები, თუ როგორ უნდა გაგრძელებულიყო პროცე სები, მას შემდეგ, რაც საარჩევნო სისტემის ცვლილება ჩავარდა. აღნიშნული პროცესი შეწყდა ოპოზიციური პა რტიების მიერ 2020 წლის თებერვალში, მას შემდეგ, რაც „ევროპული საქართველოს“ ერთ-ერთს ლიდერს, გიგი უგულავას სამი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. თუმცა, ამერიკელი და ევროპელი დიპლომატების ჩარე ვით, იმავე თვის ბოლოს მოლაპარაკებები განახლდა. სა ბოლოოდ, პროცესი 8 მარტის შეთანხმებით დასრულდა. შეთანხმება ითვალისწინებდა რამდენიმე მნიშვნელო ვან საკითხს 2020 წლის არჩევნების ჩატარებასთან და კავშირებით: – მაჟორიტარი პარლამენტარების რიცხვი მცირდე ბოდა 73-დან 30-მდე; – საარჩევნო ბარიერი პროპორციული არჩევნებისათ ვის განისაზღვრა 1%-ით; – დაწესდა ჩამკეტი მექანიზმი, რომლის თანახმა დაც, ხმების 40%-ზე ნაკლების მიღების შემთხვე ვაში ცალკე აღებულ ერთ პარტიას საპარლამენტო ადგილების უმრავლესობის აღების შესაძლებლობა ერთმეოდა; 6 პარლამენტმა დაამტკიცა შემოთავაზებული ცვლილე ბები და არჩევნები ახალი წესების თანახმად ჩატარდა. ახალმა წესებმა რეალურად გახადა შესაძლებელი კო ალიციური მთავრობის არსებობა საქართველოს პარ ლამენტარიზმის ისტორიაში პირველად. შედეგად, ოპოზიციურმა პარტიებმა დაიწყეს მოლაპარაკებები „ქართული ოცნების“ წინააღმდეგ ბრძოლის ყველაზე ოპტიმალურ გზებზე. ამ მხრივ, შესაძლოა გამოვყოთ თა ნამშრომლობის ორი მთავარი მიმართულება. პირველი, 6 https://ge.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/165/Memo randum-of-Understanding.pdf 6

ᲖᲝᲒᲐᲓᲘ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ ოპოზიციური პარტიების უმრავლესობა შეთანხმდა, რომ ისინი მხარს დაუჭერდნენ ერთმანეთის კანდიდატებს თბილისის ერთმანდატიან ოლქებში. და მეორე, პარტი ებმა მიაღწიეს კონსენსუსს ცალკეულ მნიშვნელოვან პოლიტიკურ საკითხებთან დაკავშირებით, მაგალითად, როგორიც არის სასამართლო სისტემის რეფორმირება. 7 საქართველოს მსგავს ქვეყნებში, სადაც არ არსებობს მტკიცე დემოკრატია, ოპოზიციური პარტიები, როგორც წესი, არამომგებიან პოზიციაში იმყოფებიან, მაშინ, როდესაც მმართველ პარტიას ხელი მიუწვდება ად მინისტრაციულ და მნიშვნელოვნად დიდ ფინანსურ რესურსებზე. ამიტომაც, წინასაარჩევნო კამპანიები გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა გადაუწყვეტელი ამომ რჩევლების მიმხრობისთვის, რომლებიც საქართველოში საზოგადოების ძალიან დიდ ნაწილს წარმოადგენენ. მა გალითად, 2020 წლის აგვისტოში, პოტენციურ ამომრჩე ველთა 2/3 ვერ სცემდა პასუხს კითხვაზე თუ ვის მისცემდა ხმას, ხვალ რომ არჩევნები ყოფილიყო, ხოლო დამატე ბით 9% ასახელებდა, რომ არც ერთ პარტიას არ მისცე მდა ხმას(იხ. სურათი 1.1). 8 მიუხედავად ამისა, ქართული პოლიტიკური პარტიები ცდილობდნენ ამომრჩეველთა მოზიდვას საარჩევნო კამპანიების მეშვეობით, რომელიც Covid 19-ის პანდემიამ შეაფერხა. პანდემიამ პოლიტიკური შერკინების არენაზე ძირი თადად ორი მხრივ მოახდინა გავლენა. პირველ რიგში, მთავრობის მიერ გატარებულმა ზომებმა შეზღუდა პო ლიტიკური მობილიზაციის ტრადიციული გზები, როგო რიცაა, მაგალითად, საჯარო დემონსტრაციები. ხოლო, როდესაც ამგვარი დემონსტრაციების ორგანიზება ხერ ხდებოდა, მაშინაც საზოგადოებაში წინააღმდეგობრივი შეხედულებები ჩნდებოდა. მეორე რიგში, პანდემიამ და „ქართული ოცნების“ ხელისუფლების თავდაპირველმა ეფექტიანმა საპასუხო ზომებმა, შეეჩერებინათ ვირუსის გავრცელება, სამთავრობო ინსტიტუციებისადმი საზო გადოების ნდობა გაზარდა. 9 მთავრობისადმი ნდობა კი გადაითარგმნება როგორც ნდობა პარტიის კომპეტე ნტურობისადმი, რომელიც მთავრობის ფორმირებაზეა პასუხისმგებელი. საზოგადოების აღქმის მიხედვით, ყველაზე კომპეტენტური პარტია ჯანდაცვის საკითხებ ში„ქართული ოცნება“ იყო, 10 ხოლო პანდემიის საწყისი ეტაპის ეფექტიანი მართვა, დიდი ალბათობით, პარტიას დაეხმარა. ოპოზიციური პარტიები შეეცადნენ საზოგა დოებრივი დისკუსიის წამოწყებას ქვეყნის ჩაკეტვის ეკო ნომიკური შედეგების და მთავრობის მიერ დამატებითი მკაცრი ზომების შემოღების შესახებ, თუმცა, არ იყო ად ვილი, რომ ამ იდეებს მხარდაჭერა მიეღო მაშინ, როცა უკვე არსებობდა დიქოტომიური გაგება სიცოცხლის გა დარჩენა ან ეკონომიკის გადარჩენა. საერთო ჯამში, პანდემიამ გავლენა მოახდინა როგორც საარჩევნო კამპანიებთან დაკავშირებულ გარემოზე, ასევე საზოგადოების განწყობებზე პარტიათა საქმია ნობის შესახებ, როგორც სამთავრობო, ისე ოპოზიციური პარტიების შემთხვევაში, თუმცა პანდემიის შედეგები, სა ვარაუდოდ,„ქართული ოცნებისათვის“ სასარგებლო გა მოდგა. საბოლოოდ, არჩევნების თარიღი არ შეცვლილა. მიუხედავად პანდემიისა და ზოგიერთ საარჩევნო უბანზე გრძელი რიგებისა, საარჩევნო აქტივობამ 56%-ს მიაღწია, რაც 2016 წლის საარჩევნო აქტივობას ოდნავ აღემატება. საქართველოს ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ შე დეგები გამოაცხადა, რომლის თანახმადაც,„ქართულმა ოცნებამ“ მიიღო ხმათა უმრავლესობა ისე, რომ კოალიცი ური მთავრობის დაკომპლექტება არ დასჭირვებია. ოპო ზიციამ კი, მიუხედავად იმისა, რომ შედეგები გაასაჩივრა, უარი თქვა 17 ერთმანდატიან ოლქში არჩევნების მეორე ტურში მონაწილეობაზე და ახალი პარლამენტის ბოიკო ტირება დაიწყო. სურათი 1.1 ხვალ რომ საპარლამენტო არჩევნები ტარდებოდეს, რომელ პარტიას მისცემდით ხმას?(2020 წლის აგვისტოს მონაცემებით სავარაუდო ამომრჩეველთა%) არ ვიცი უარი პასუხზე ქართული ოცნება არც ერთ პარტიას ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას სხვას 0 40 24 17 9 5 5 5 10 15 20 25 30 35 40 45 წყარო: კავკასიის კვლევითი რესურსცენტრი.(2020).„NDI: Public attitudes in Georgia, August 2020“. ხელმისაწვდომი ბმულზე: https://caucasusbarometer.org/en/ na2020ge/VOTPPEL/ 7 https://tabula.ge/ge/news/641722-opozitsiuri-partiebi-sasamart los-repormaze 8 The Caucasus Research Resource Centers.(2020).„NDI: Public attitu des in Georgia, August 2020“. ხელმისაწვდომია ბმულზე: https:// caucasusbarometer.org/en/na2020ge/VOTPPEL/ 9 https://netgazeti.ge/news/469553/ 10 http://gip.ge/wp-content/uploads/2019/03/Policy-brief-17-Le van-Kakhishvili.pdf 7

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ ცხრილი 1.1 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები პოლიტიკური პარტია ქართული ოცნება ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა ევროპული საქართველო ლელო სტრატეგია აღმაშენებელი პატრიოტთა ალიანსი გირჩი მოქალაქეები ლეიბორისტული პარტია წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო პროპორციულ არჩევნებში მიღებული ხმების% 48.22 27.18 3.79 3.15 3.15 3.14 2.89 1.33 1.00 საპარლამენტო მანდატების რაოდენობა 90 (60 პროპორციული და 30 მაჟორიტარული წესით) 36 5 4 4 4 4 2 1 8

ᲛᲔᲗᲝᲓᲝᲚᲝᲒᲘᲐ ᲓᲐ ᲙᲕᲚᲔᲕᲘᲡ ᲨᲔᲖᲦᲣᲓᲕᲔᲑᲘ 3 ᲛᲔᲗᲝᲓᲝᲚᲝᲒᲘᲐ ᲓᲐ ᲙᲕᲚᲔᲕᲘᲡ ᲨᲔᲖᲦᲣᲓᲕᲔᲑᲘ წინამდებარე ანგარიში ეფუძნება პროექტ საარჩევნო კომპასი- საქართველოს(https://kompasi.partiebi.ge) შედე გად მიღებულ მონაცემებს. ქართული პარტიების კომპასი გახლავთ ხმის მიცემის კონსულტაციის აპლიკაცია(VAA) რომელიც ეფუძნება Kieskompas-ის გუნდის შემუშავებულ მეთოდოლოგიას. 11, 12 აღნიშნული ხელსაწყო მომხმარებ ლებს შესაძლებლობას აძლევს, რომ დააფიქსირონ თა ვიანთი დამოკიდებულებები სხვადასხვა პოლიტიკურ საკითხზე და შეაფასონ თავიანთი სიახლოვე კონკრე ტულ პოლიტიკურ ჯგუფთან მიმართებაში. მოცემულ კი თხვებზე გაცემული პასუხები იძლევა მომხმარებელთა ორგანზომილებიან იდეოლოგიურ სიბრტყეზე განთავ სების შესაძლებლობას. ასეთი აპლიკაციის შექმნა რამდენიმე საფეხურის გა ვლით ხდება. პირველ რიგში, პროექტის სამეცნიერო გუნდმა თავი მოუყარა 55 განცხადებას, რომლებიც სა ქართველოში მიმდინარე პოლიტიკური დებატის შესა ფერისი სხვადასხვა პოლიტიკური საკითხისადმი დამო კიდებულებების გაზომვის შესაძლებლობას იძლეოდა. მსჯელობის შედეგად, განცხადებების ჩამონათვალი 31-მდე შემცირდა. შემდგომში აღნიშნული განცხადებები თემატურად დალაგდა ხუთი მსხვილი კატეგორიის მი ხედვით: ჯანდაცვა და განათლება, მართლმსაჯულება, საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება, სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები და ეკონომიკური განვი თარება. ამის შემდეგ, განცხადებების კლასიფიცირება ეკონომიკური თვალსაზრისით მემარცხენეობა-მემარ ჯვენეობისა და კულტურული თვალსაზრისით ლიბერა ლური-კონსერვატიული ღერძების გასწვრივ მოხდა. განცხადებების ჩამონათვალის შესახებ საბოლოო გა დაწყვეტილების მიღების შემდეგ, პროექტის გუნდმა დაიწყო პოლიტიკურ პარტიათა პოზიციების კოდირება თითოეულ საკითხთან მიმართებით. პოლიტიკური ჯგუ ფების პოზიციების კლასიფიცირებისათვის კოდირების გუნდმა გამოიყენა პარტიათა ოფიციალური დოკუმე ნტები, პოლიტიკური ლიდერების განცხადებები და ამ უკანასკნელთა მიერ მედიაში გაკეთებული კომენტარები. 11 Kieskompas,‘Kieskompas Voting Aid Application’, 2021, https:// www.kieskompas.nl/en/tools/ 12 André Krouwel, Thomas Vitiello, and Matthew Wall,‘The Practica lities of Issuing Vote Advice: A New Methodology for Profiling and Matching’, International Journal of Electronic Governance 5, no. 3/4 (2012): 223, https://doi.org/10.1504/IJEG.2012.051308 ხმის მიცემის საკონსულტაციო სხვა აპლიკაციებისაგან განსხვავებით, Kieskompas-ის მეთოდოლოგია კოდირე ბის შემდგომი კალიბრაციის შესაძლებლობას იძლევა, პოლიტიკური პარტიებისაგან მიღებული უკუკავშირის მიხედვით. 13 აღნიშნული მიდგომა განსაკუთრებით ხელ საყრელი აღმოჩნდა საქართველოს შემთხვევაში, ვინაი დან ზოგიერთ პარტიას საჯაროდ არ აქვს განცხადებული პოზიცია აპლიკაციაში შესულ ამა თუ იმ საკითხთან და კავშირებით. 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნები საქართველოს ისტორიაში ყველაზე მრავალფეროვანი გამოდგა 14 რო მელშიც საპარლამენტო მანდატებისთვის 60 პოლი ტიკური პარტია და ბლოკი იბრძოდა. 15 ასეთი მრავალ ფეროვნების გათვალისწინებით, პროექტის გუნდმა გადაწყვიტა, რომ აპლიკაციაში მხოლოდ და მხოლოდ ის პოლიტიკური პარტიები შეეყვანა, რომლებიც ცნობა დობის თვალსაზრისით გარკვეულ სპეციფიკურ კრიტე რიუმებს აკმაყოფილებდნენ მთელი ქვეყნის მასშტაბით. იმისათვის რომ პოლიტიკური პარტია ხმის მიცემის სა კონსულტაციო აპლიკაციაში მოხვედრილიყო, მას მოცე მული ორი კრიტერიუმიდან ერთი მაინც უნდა დაეკმაყო ფილებინა: პოლიტიკურ პარტიას ხმების 1%-ზე მეტი უნდა ჰქონოდა აღებული 2019 წლის ოქტომბრის შემდეგ მთელი ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებულ გამოკითხვებში ან 2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებში; ანდა იგი წა რმოდგენილი უნდა ყოფილიყო 2016-2020 წლის მოწვე ვის საქართველოს პარლამენტში. შედეგად, 16 პოლიტი კური პარტია შეირჩა(იხ. ცხრილი 5.1). 2020 წლის 23 სექტემბერს აპლიკაციის ამუშავებიდან ამავე წლის 22 ნოემბრამდე, პლატფორმაზე შეკითხვებს უპასუხა დაახლოებით 38 000-მდე ინტერნეტ მომხმარე ბელმა, რომლის შედეგადაც 19 000 სრულად შევსებული კითხვარით შეიქმნა მონაცემთა ბაზა. მომხმარებლები 13 A. P. M. Krouwel, THOMAS Vitiello, and M. T. Wall,‘Voting Advice Applications as Campaign Actors: Mapping VAAs’ Interactions with Parties, Media and Voters’, in Matching Voters with Parties and Can didates. Voting Advice Applications in a Comparative Perspective (ECPR Press, 2014), 67–78. 14 CEC of Georgia,‘History of Elections in Georgia, 1919-2017(საქარ თველოს არჩევნების ისტორია, 1919-2017)’, 2018, https://his tory.cec.gov.ge/ENG/PDF/Elections.pdf 15 CEC of Georgia,‘Party lists of registered parties (რეგისტრირებული პარტიული სიები)’, cesko.ge, 2020, https:// cesko.ge/geo/list/show/120858-registrirebuli-partiuli-siebi9

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ საკუთარ მოსაზრებას აფიქსირებდნენ პოლიტიკასთან დაკავშირებული 31 საკითხის შესახებ ლიკერტის 5-ბა ლიან სკალაზე(სრულიად ვეთანხმები, ვეთანხმები, ნეი ტრალური ვარ, სრულიად არ ვეთანხმები). გარდა ამისა, შეგროვებულ იქნა მონაცემები დამატებითი დემოგრა ფიული ინფორმაციისა და პოლიტიკურ პარტიათა მი მართ რესპონდენტთა დამოკიდებულებების შესახებ. რეპრეზენტაციული საზოგადოებრივი აზრის გამოკი თხვისაგან განსხვავებით, რომელშიც რესპონდენტები შემთხვევითობის პრინციპით არიან შერჩეულნი, სა არჩევნო კომპასი- საქართველო დაეყრდნო ინტერ ნეტ-მომხმარებლების თვითდინებად ხელსაყრელ შერჩევას, რომლებმაც ვებგვერდის რეკლამა ნახეს ინტერნეტში და რომელთაც გაუჩნდათ მონაწილეობის სურვილი. შესაბამისად, შედეგების გარე ვალიდურობა, რომელიც მოგვცემდა დასკვნების გაკეთების საშუალებას იმაზე თუ რას ფიქრობს საქართველოს მოსახლეობა დაბა ლია. თუმცა, მონაცემთა ბაზის სიმდიდრე და უნიკალუ რობა გარკვეულწილად ამგვარ ნაკლოვანებას ანაზღა ურებს. იმისათვის, რომ ზემოაღნიშნული ხარვეზები გათვალისწინებულიყო და საქართველოს მოსახლეობის სტრუქტურა უკეთ ასახულიყო, მონაცემები შეწონილ იქნა განმეორებითი პროპორციული მორგების(გრძივი) ალგორითმის გამოყენებით. შესაბამისად, გამოკითხვის შედეგების კალიბრაცია მოხდა საქართველოს 2014 წლის აღწერის მიხედვით საქართველოს მოსახლეობის რა ოდენობისა და 2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პროპორციული ხმის მიცემის მიმართულებით. ქვემოთ წარმოდგენილი ანალიზი ეყრდნობა მონაცემ თა კვლევითი და განმტკიცებითი ანალიზის(exploratory and confirmatory data analysis) სხვადასხვა ტექნიკას. რეს პონდენტის პოლიტიკური აფილაციის ცვლადების იდე ნტიფიცირებისათვის გამოყენებულ იქნა ბინარული ლო გისტიკური რეგრესიის მოდელი. ხოლო ისეთი ფარული ცვლადების იდენტიფიცირება და კალკულაცია, როგო რიცაა სტატიზმი, კულტურული ლიბერალიზმი, მცირე მთავრობის მხარდაჭერა და პოლიტიკური მიუკერძოებ ლობა, მოხდა კვლევითი ფაქტორული ანალიზის მეშვე ობით. ინტერვალებით ან კოეფიციენტის სკალებით გა ზომილი ცვლადების უკეთ გამოსახვისათვის პროექტის გუნდმა კერნელის სიმკვრივის მრუდები გამოიყენა. 10

ᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲛᲝᲙᲚᲔ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ 4 ᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲛᲝᲙᲚᲔ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ 4.1 ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲣᲠᲘ ᲝᲠᲘᲔᲜᲢᲐᲪᲘᲐ: ᲛᲔᲛᲐᲠᲪᲮᲔᲜᲔ-ᲛᲔᲛᲐᲠᲯᲕᲔᲜᲔ VS ᲚᲘᲑᲔᲠᲐᲚᲣᲠ-ᲙᲝᲜᲡᲔᲠᲕᲐᲢᲘᲣᲚᲘ ქვემოთ მოყვანილ სურათებში მოკლედ არის შეჯამე ბული ამომრჩეველთა პოლიტიკური პრეფერენციების განაწილება ორგანზომილებიან იდეოლოგიურ სიბ რტყეზე(ეკონომიკურად მემარცხენე-მემარჯვენე და სო ციო-კულუტურულად კონსერვატიული-ლიბერალური), „საარჩევნო კომპასი- საქართველოს“ პლატფორმიდან მიღებული 19 000-ზე მეტ პასუხზე დაყრდნობით. რო გორც მეთოდოლოგიაზე საუბრისას აღვნიშნეთ, ინდივი დუალური პასუხები შეწონილ იქნა ქართველი ამომრჩე ვლის ზოგადი სურათის მიღების მიზნით. როგორც სურათი 4.1-დან ირკვევა, ქართველი ამომრჩე ვლები სოციო-კულტურული თვალსაზრისით უფრო ლი ბერალად პოზიციონირებენ, ხოლო ეკონომიკური თვა ლსაზრისით რიგითი ამომრჩეველი უფრო მემარცხენეა. ამომრჩეველთა პრეფერენციები მჭიდროდ არის განა წილებული სოციო-კულტურულ განზომილებაში, ხოლო ეკონომიკურ განზომილებაში უფრო ფართოდ არის გა ბნეული. ეს კი მიანიშნებს, რომ ეკონომიკური თვალსა ზრისით ქართველი ამომრჩევლები გაცილებით უფრო მრავალფეროვნები არიან, ვიდრე სოციო-კულტურული ნიშნით. მეტიც, ეკონომიკური პრეფერენციების მარჯვნივ დახრილი განაწილება მიანიშნებს რადიკალური მემარ ჯვენე ეკონომიკური ხედვების მქონე რესპონდენტთა ჯგუფის არსებობაზე. დიაგრამის ასეთი განლაგება მოსა ლოდნელიც იყო, თუკი გავითვალისწინებთ პოლიტიკურ პარტიათა მემარჯვენე-ლიბერალური ბლოკის იდეოლო გიურ პროფილს(მაგ. გირჩი და ევროპული საქართველო). ამის საპირისპიროდ, სოციო-კულტურულ სიბრტყეში გა ნაწილება არ მიანიშნებს იდეოლოგიური უკიდურესობე ბის არსებობაზე. სურათ 4.1-ზე წარმოდგენილი სითბური რუკა აჩვენებს რესპონდენტთა პრეფერენციების მაგნი ტუდას ორ იდეოლოგიურ სიბრტყეში, სადაც ნაჩვენებია რომ ქართველ ამომრჩევლებში ლიბერალური და მემა რცხენე შეხედულებები ჭარბობს. გარდა ამისა, მონაცემები ცხადყოფს, რომ ორი იდეოლო გიური განზომილება მნიშვნელოვნად(P-მაჩვენებელი= 0.000) და პოზიტიურად(r=0.32) კორელირებს ერთმანეთ თან. კორელაცია მიანიშნებს, რომ ქართველი ამომრჩე ვლებისთვის მემარჯვენეობა ასოცირდება ლიბერალურ სოციო-კულტურული შეხედულებების ქონასთან. ასეთი სურათი 4.1 ამომრჩეველთა პრეფერენციების განაწილება ორ იდეოლოგიურ განზომილებაში(ეკონომიკურად მემარცხენიდან მემარჯვენისაჯენ და სოციო-კულტურულადკონსერვატიულიდან ლიბერალურისაკენ) ქართველ ამომრჩევლებში * * კერნელის სიმკვრივე გახლავთ ცვლადის ალბათური განაწილების საზომი. 11 წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ კორელაცია თანხმობაში მოდის ქართული პოლიტი კური პარტიების იდეოლოგიურ პროფილთან: საარჩევნო კომპასი- საქართველოს მიერ დასახული პოლიტიკური ლანდშაფტი ცხადყოფს, რომ პარტიათა უმეტესობა („მოქალაქეები“,„გირჩი“,„ევროპული საქართველო“, „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“), რომლებსაც ლი ბერალური დღის წესრიგი აქვთ, ამავდროულად მემარ ჯვენე ორიენტაციაზე აკეთებენ არჩევანს, ეკონომიკური პოლიტიკის თვალსაზრისით. განაწილების ზოგადი სურათი ორი იდეოლოგიური გა ნზომილების ფარგლებში უმეტესწილად მსგავსია სხვა დასხვა დემოგრაფიულ ჯგუფში: ეკონომიკური თვალ საზრისით, ისინი მემარცხენე შეხედულებას ანიჭებენ უპირატესობას, ხოლო სოციო-ეკონომიკური თვალსაზ რისით ლიბერალურს. ხოლო რესპონდენტთა აღწერა დასახლების ტიპისა და მიღებული განათლების დო ნის მიხედვით ცხადყოფს, რომ უმაღლესი განათლების მქონე ამომრჩევლები მცირედით უფრო ლიბერალიზ მისა და ეკონომიკური თვალსაზრისით მემარჯვენეობი საკენ იხრებიან, ვიდრე განათლების ქვედა საფეხურზე მყოფი მოქალაქეები. ქალაქში მცხოვრებლები კი უფრო მეტად არიან ლიბერალიზმისა და ეკონომიკური მემარ ჯვენეობისაკენ გადახრილნი, ვიდრე სოფლად მცხოვრე ბი ამომრჩევლები. მიღებულ პასუხებში შესაძლებელია დავინახოთ გარ კვეული კონტრასტები გენდერულად და ეთნიკურად გა ნსხვავებულ ჯგუფებში. კერძოდ, ქალებს უფრო მეტად მემარცხენე ეკონომიკური პრეფერენციები აქვთ ვიდრე კაცებს, ხოლო ეთნიკურად არაქართველები უფრო ლი ბერალურები არიან, ვიდრე ეთნიკურად ქართველები (სურათი 4.2). ცხრილი 4.1 იძლევა დამატებით ინფორმაციას ზემოთ მოყვანილ მონაცემთა განაწილებასთან დაკავშირებით იდეოლოგიურ განზომილებებში გენდერის, დასახლე ბის ტიპის, განათლების დონისა და ეთნიკურობის ნიშ ნით ამომრჩეველთა პოზიციებს შორის არსებული გან სხვავებების ჩვენებით. მოკლედ რომ შევაჯამოთ, ქალი ამომრჩევლები, საშუალოდ, უფრო ლიბერალურები და მემარცხენე მიდრეკილების არიან; სოფლად მცხოვრე ბი ადამიანები უფრო კონსერვატიზმისა და მემარცხენე მიდრეკილებისაკენ იხრებიან; უმაღლესი განათლება კორელაციაშია უფრო ლიბერალურ და მემარჯვენე პრეფერენციებთან; ხოლო ეთნიკურად არაქართველები, საშუალოდ, უფრო ლიბერალიზმისა და მემარჯვენე პო ლიტიკისაკენ იხრებიან. სურათი 4.2 ამომრჩეველთა პრეფერენციების განაწილება ორ იდეოლოგიურ განზომილებაში გენდერის, დასახლების ტიპის, განათლების დონისა და ეთნიკური ნიშნით წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 12

ᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲛᲝᲙᲚᲔ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ ცხრილი 4.1 განსხვავება იდეოლოგიური განზომილებების ნიშნულებს შორის რესპონდენტთა გენდერის, დასახლების ტიპის, განათლების დონისა და ეთნიკური ნიშნის მიხედვით. ქალი სოფლად მცხოვრები უმაღლესი განათლების მქონე ეთნიკურად არაქართველი შედარების ჯგუფი კაცი ქალაქში მცხოვრები უმაღლესი განათლების არ მქონე ქართველი კულტურულად ლიბერალური 0.02 -0.18 0.08 0.05 ეკონომიკურად მემარჯვენე -0.19 -0.22 0.21 0.14 დაბოლოს, სურათ 4.3-ზე წარმოდგენილია ამომრჩე ველთა პრეფერენციების განაწილება სხვადასხვა ასაკო ბრივ ჯგუფში. ჩვენი დაკვირვებით, ორივე იდეოლოგიურ განზომილებაში ამომრჩეველთა პოზიციონირება დამო კიდებულია რესპონდენტთა ასაკზე. როგორც სურათი 4.3-დან ირკვევა, რესპონდენტები უფროსი ასაკობრივი ჯგუფიდან(50 წელს ზემოთ) ნაკლებად კეთილგანწყო ბილნი არიან ლიბერალური პოლიტიკისადმი და უფრო მეტად ცენტრისტულ პოზიციას იკავებენ. გარდა ამისა, მიუხედავად საერთო ჯამში რესპონდენტთა მემარცხენე ეკონომიკური პროფილისა, მემარჯვენე იდეოლოგიისა დმი სიმპათია თითქმის მთლიანად პირველ ორ ასაკო ბრივ ჯგუფში(50 წელს ქვემოთ ადამიანებში) არსებობს. სურათი 4.3 ამომრჩეველთა პრეფერენციების განაწილება ორ იდეოლოგიურ განზომილებაში რესპონდენტთა ასაკის მიხედვით წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო შეჯამებისათვის, სხვადასხვა ჯგუფში ამომრჩეველთა საშუალო პოზიციათა გაანალიზებისას, ჩვენი დაკვირვე ბით, უფროს ასაკობრივ ჯგუფს მიკუთვნებული ამომრჩე ვლები თანმიმდევრულად უფრო კონსერვატიული და მემარცხენე მიდრეკილებისანი არიან. 13

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ 4.2. ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲞᲠᲔᲤᲔᲠᲔᲜᲪᲘᲔᲑᲘ ᲪᲐᲚᲙᲔᲣᲚᲘ ᲒᲐᲜᲪᲮᲐᲓᲔᲑᲔᲑᲘᲡ ᲛᲘᲮᲔᲓᲕᲘᲗ ანგარიშის ეს ნაწილი ეთმობა ცალკეულ განცხადებებზე ამომრჩეველთა მიერ 1-დან 5-მდე სკალაზე მონიშნული პასუხების ანალიზს, სადაც 1 ნიშნავს, რომ„სრულიად ვეთანხმები“ განცხადებას, ხოლო 5 ნიშნავს, რომ„სრუ ლიად არ ვეთანხმები“. ცხრილი 4.2 აჯამებს ოთხი იდე ოლოგიური მიმართულებიდან თითოეულის შემთხვე ვაში ორ ისეთ განცხადებას, რომელსაც ყველაზე ხშირად ეთანხმებოდნენ რესპონდენტები. პასუხების საშუალოდ დაგროვებული ქულები კვლავაც ცხადყოფს, რომ ქარ თველი ამომრჩევლის უმრავლესობა ემხრობა მინიმა ლური ანაზღაურების რეგულირებას, მხარს უჭერს და გროვებით საპენსიო სქემაში ნებაყოფლობით ჩართვას, გარემოს დაბინძურებაში მონაწილე ბიზნესებისთვის მაღალი გადასახადის დაწესებას და აქვს მკვეთრად გა მოხატული სიმპათიები დასავლეთისა და ევროკავშირი სადმი. ცხრილი 4.2 ორი ყველაზე პოპულარული განცხადება თითოეულ იდეოლოგიურ მიმდინარეობაში იდეოლოგიური მიმდინარეობა ეკონომიკურად მემარცხენე ეკონომიკურად მემარჯვენე სოციო-კულტურულად კონსერვატიული განცხადება საარსებო მინიმუმზე ნაკლები ყოველთვიური ხელფასის გადახდა კანონით უნდა იკრძალებოდეს. სახელმწიფომ უნდა დაარეგულიროს მედიკამენტების ფასები დაგროვებით საპენსიო სისტემაში მონაწილეობა უნდა იყოს ნებაყოფლობითი სახელმწიფო საავადმყოფოების პრივატიზება შეამცირებს მომხმარებლისთვის ჯანდაცვის ხარჯებს კრიმინალის დონის შესამცირებლად სასჯელი უნდა გამკაცრდეს უნდა აიკრძალოს მიწის უცხოელებზე გაყიდვა საშუალო ქულა 3,94 3,68 4,16 3,04 3,57 3,15 სტანდარტული გადახრა 1,30 1,39 1,05 1,25 1,30 1,48 იმ ბიზნესებმა, რომლებიც გარემოს აბინძურებენ, სახელმწიფო ბიუჯეტში დამატებით გადასახადი 4,24 1,03 სოციო-კულტურულად უნდა გადაიხადონ ლიბერალური საქართველოს უნდა ჰქონდეს პროდასავლური კურსი იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ეს რუსეთთან ურთიერთობებს 4,05 1,15 გააუარესებს წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო მეტიც, მონაცემები მიანიშნებენ საინტერესო მიგნებებზე რამდენიმე მნიშვნელოვან საკითხთან დაკავშირებით, რომლებიც ახლახან იქცა ქართული პოლიტიკური დისკუ რსის ნაწილად. მაგალითად, ამომრჩევლები სკეპტიკუ რად არიან განწყობილნი სავალდებულო გენდერული კვოტირებისადმი და საშუალოდ, არ ეთანხმებიან იდეას, რომ უცხოელი მოსამართლეების ჩამოყვანა შესაძლოა ქართული სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობის გარანტია იყოს. გარდა სხვადასხვა განცხადებაზე რესპონდენტთა მიერ თანხმობის დონის შეჯამებისა(რომელიც საშუალო ქუ ლითაა გაზომილი), ცხრილი 4.3 ასევე გვიჩვენებს ამა თუ იმ განცხადებასთან დაკავშირებით პოლარიზაციის დო ნეს, მიღებული პასუხების სტანდარტული გადახრის მე შვეობით. როგორც აღმოჩნდა, რესპონდენტები ყველაზე მეტად პოლარიზებულნი მიწის პოლიტიკის, ნარკოპო ლიტიკისა და სახელმწიფო დასაქმების პოლიტიკასთან დაკავშირებით არიან. 14

ᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲛᲝᲙᲚᲔ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ ცხრილი 4.3 საშუალო ქულა და სტანდარტული გადახრა თითოეული განცხადების მიხედვით განცხადების იდეოლოგიური მიმართულება სოციო-კულტურულად კონსერვატიული განცხადება უნდა აიკრძალოს მიწის უცხოელებზე გაყიდვა სოციო-კულტურულად ლიბერალური მსუბუქი ნარკოტიკები ლეგალიზებული უნდა იყოს ეკონომიკურად მემარცხენე სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს ყოველი მოქალაქის დასაქმება სოციო-კულტურულად კონსერვატიული სკოლაში მართლმადიდებლური ქრისტიანობის სწავლება სავალდებულო უნდა იყოს სოციო-კულტურულად ლიბერალური ეკონომიკურად მემარცხენე სავალდებულო სამხედრო სამსახური უნდა გაუქმდეს მდიდრებმა თავიანთი შემოსავლის უფრო დიდი წილი უნდა გადაიხადონ სახელმწიფო ბიუჯეტში ეკონომიკურად მემარცხენე ეკონომიკურად მემარცხენე სახელმწიფომ უნდა დაიცვას ადგილობრივი წარმო ება უცხოური კონკურენციისგან იმპორტზე შეზღუდვების დაწესებით. სახელმწიფომ უნდა დაარეგულიროს მედიკამენტების ფასები ეკონომიკურად მემარცხენე სოციო-კულტურულად კონსერვატიული ჯანდაცვა უნდა იყოს საყოველთაო და უფასო საქართველომ უნდა გამოაცხადოს სამხედრო ნეიტრალიტეტი ეკონომიკურად მემარცხენე სახელმწიფო სასწავლებლებში განათლება ყველა საფეხურზე უფასო უნდა იყოს სოციო-კულტურულად ლიბერალური თბილისმა სოხუმთან და ცხინვალთან უნდა გააფორმოს ძალის გამოუყენებლობის ხელშეკრულება ეკონომიკურად მემარცხენე სოციო-კულტურულად ლიბერალური ეკონომიკურად მემარცხენე უნდა გაიზარდოს ჯანდაცვისა და განათლების სფეროების დაფინანსება, თუნდაც ამან გადასახადების გაზრდა გამოიწვიოს სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობისთვის ადგილობრივი მოსამართლეები უცხოელებმა უნდა ჩაანაცვლონ სახელმწიფოს მხრიდან სოფლის მეურნეობისთვის გამოყოფილი თანხა უნდა გაიზარდოს სოციო-კულტურულად კონსერვატიული კრიმინალის დონის შესამცირებლად სასჯელი უნდა გამკაცრდეს ეკონომიკურად მემარცხენე საარსებო მინიმუმზე ნაკლები ყოველთვიური ხელფასის გადახდა კანონით უნდა იკრძალებოდეს სოციო-კულტურულად ლიბერალური გარემოს დაცვის მიზნით დიდი ჰესების მშენებლობა უნდა აიკრძალოს სოციო-კულტურულად ლიბერალური სკოლაში მოსწავლეებმა უნდა მიიღონ სქესობრივი განათლება სოციო-კულტურულად ლიბერალური სოციო-კულტურულად ლიბერალური ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულ არეალებში დასაშვებია სახელმწიფო მომსახურების უმცირესობების ენებზე მიღება გამონაბოლქვის შესამცირებლად უნდა აიკრძალოს მოძველებული მანქანები სოციო-კულტურულად ლიბერალური სოციო-კულტურულად ლიბერალური ეკონომიკურად მემარჯვენე მოსამართლეები ხალხმა უნდა აირჩიოს ყველა არჩევნებზე პარტიულ სიაში ყოველი მეორე წევრი უნდა იყოს ქალი სახელმწიფო საავადმყოფოების პრივატიზება შეამცირებს მომხმარებლისთვის ჯანდაცვის ხარჯებს სოციო-კულტურულად ლიბერალური რელიგიური ინსტიტუტები, მათ შორის, მართლმადიდებლური ეკლესია, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან არ უნდა ფინანსდებოდეს საშუალო ქულა 3,15 3,01 3,14 2,38 3,39 3,39 3,21 3,68 3,65 2,65 3,32 2,82 3,27 2,73 3,66 3,57 3,94 3,25 3,63 2,63 3,46 3,49 2,53 3,04 3,97 სტანდარტული გადახრა 1,48 1,47 1,45 1,43 1,42 1,41 1,40 1,39 1,38 1,38 1,37 1,35 1,34 1,33 1,32 1,30 1,30 1,30 1,29 1,29 1,28 1,27 1,27 1,25 1,25 15

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ განცხადების იდეოლოგიური მიმართულება სოციო-კულტურულად ლიბერალური განცხადება სისხლის სამართლის ყველა საქმე ნაფიცმა მსაჯულებმა უნდა განიხილონ სოციო-კულტურულად ლიბერალური სოციო-კულტურულად კონსერვატიული საქართველოს უნდა ჰქონდეს პროდასავლური კურსი იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ეს რუსეთთან ურთიერთობებს გააუარესებს ევროკავშირთან ინტეგრაცია საფრთხეს უქმნის ქართულ ეროვნულ თვითმყოფადობას. ეკონომიკურად მემარჯვენე დაგროვებით საპენსიო სისტემაში მონაწილეობა უნდა იყოს ნებაყოფლობითი სოციო-კულტურულად ლიბერალური იმ ბიზნესებმა, რომლებიც გარემოს აბინძურებენ, სახელმწიფო ბიუჯეტში დამატებით გადასახადი უნდა გადაიხადონ წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო საშუალო ქულა 3,06 4,05 1,79 4,16 4,24 სტანდარტული გადახრა 1,21 1,15 1,11 1,05 1,03 4.3. ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲣᲠᲘ ᲝᲠᲘᲔᲜᲢᲐᲪᲘᲐ ᲡᲮᲕᲐᲓᲐᲡᲮᲕᲐ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠ ᲡᲐᲙᲘᲗᲮᲗᲐᲜ ᲓᲐᲙᲐᲕᲨᲘᲠᲔᲑᲘᲗ ქართველი ამომრჩევლის იდეოლოგიური პოზიციე ბის უკეთ მოსახელთებლად, მიღებული პასუხები გაა ნალიზდა„საარჩევნო კომპასი- საქართველოს“ მიერ იდენტიფიცირებული ხუთი თემატური ჯგუფიდან თი თოეულის მიხედვით: ჯანდაცვა და განათლება; მა რთლმსაჯულება; საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება; სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები; და ეკო ნომიკა. საგულისხმოა, რომ თითოეულ იდენტიფიცირე ბულ თემატურ ჯგუფში გაერთიანებული განცხადებები ამომრჩეველთა პრეფერენციებს სპეციფიკურ პარამეტ რებთან მიმართებაში ზომავს. კერძოდ, ჯანდაცვასა და განათლებაში და ეკონომიკაში თემატურად დაჯგუფე ბული განცხადებებიდან თითოეული გამოიყენება ამო მრჩევლის ჰორიზონტალურ ღერძზე განთავსებისათვის (მემარცხენიდან მემარჯვენეს მიმართულებით), ხოლო დანარჩენი ჯგუფები ზომავს ამომრჩევლის პრეფერენ ციებს ვერტიკალურ სოციო-კულტურულ განზომილებაში (კონსერვატიულიდან ლიბერალური მიმართულებით) . ქვემოთ მოყვანილი სურათი 4.4 მოკლედ აჯამებს ამო მრჩეველთა პასუხებს სხვადასხვა პოლიტიკურ კრი ტერიუმთან მიმართებაში. აშკარად თვალშისაცემია მემარცხენე ტენდენცია ეკონომიკის, ჯანდაცვისა და განათლების პოლიტიკის საკითხებში. შეხედულებები მართლმსაჯულებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე ძი რითადად ცენტრში იყრის თავს, ხოლო სოციალურ და გარემოსდაცვით, საგარეო პოლიტიკისა და უსაფრთხოე ბის საკითხებთან დაკავშირებით კი უფრო ლიბერალური ტენდენციებია შესამჩნევი. დანართი 2-ში წარმოდგენი ლია აღნიშნული განაწილება თითოეული პოლიტიკური საკითხის შემთხვევაში, ჩაშლილი ამომრჩეველთა სხვა დასხვა დემოგრაფიული მახასიათებლების მიხედვით. სურათი 4.4 კერნელის სიმკვრივე: ამომრჩეველთა პრეფერენციების განაწილება იდეოლოგიურ განზომილებებში სხვადასხვა პოლიტიკური საკითხთან მიმართებაში წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველოსა და ავტორთა გამოთვლები 16

ᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲛᲝᲙᲚᲔ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ დამატებით, ამომრჩევლები განვალაგეთ იდეოლოგიურ სკალაზე 1-დან 5-მდე, ეკონომიკურად მემარცხენე და სო ციო-კულტურულად კონსერვატიულიდან(1) ეკონომიკუ რად მემარჯვენე და სოციო-კულტურულად ლიბერალუ რამდე(5), სადაც„3“ ქულით აღნიშნულია ცენტრისტული შეხედულებები. ცხრილებში 4.4 – 4.9 წარმოდგენილია ამომრჩეველთა პოზიციები სხვადასხვა დემოგრაფიული მახასიათებლისათვის ცალ-ცალკე. როგორც ცხრილი 4.4-დან ირკვევა, ამომრჩეველთა პო ზიცია ჯანდაცვისა და განათლების საკითხებში ოდნავ მარცხნივ იხრება(2.6). თუმცა, ეს თემატური ჯგუფი, სხვა იდენტიფიცირებულ ჯგუფებთან შედარებით, სტანდა რტული დევიაციის ყველაზე მაღალი კოეფიციენტით ხა სიათდება(0.94). საქართველოში ქალებს, კაცებთან შედარებით, პოლი ტიკურად უფრო მემარცხენე პოზიცია აქვთ ჯანდაცვისა და განათლების საკითხებში(ცხრილი 4.5). განათლებისა და ჯანდაცვის საკითხებში მემარცხენე იდეებისადმი მხარდაჭერა მკვეთრად იზრდება ასაკობრივად მაღალ ჯგუფში(35 წლის ზემოთ)(ცხრილი 4.6) და საინტერესოა, რომ უფრო მეტად არის გავრცელებული i. ეთნიკურად ქა რთველ ამომრჩევლებში(ცხრილი 4.7), ii. უმაღლესი გა ნათლების არ მქონე რესპონდენტებში(ცხრილი 4.9) და iii. სოფლად მცხოვრებ ელექტორატში(ცხრილი 4.8). როგორც შედეგები ცხადყოფს, ზოგადი მემარცხენე და მოკიდებულება არსებობს(ცხრილი 4.4) ეკონომიკური საკითხებისადმი(საშუალო=2.80; სტანდარტული გადა ხრა=0.91). სხვა ჯგუფების წარმომადგენლებთან შედარე ბით მემარცხენე დამოკიდებულებები იზრდება ქალ ამო მრჩევლებში, უფროს თაობაში, ეთნიკურად ქართველ ამომრჩევლებში, სოფლად მცხოვრებ მოსახლეობასა და უმაღლესი განათლების არ მქონე ადამიანებში. აღსანიშ ნავია, რომ ახალგაზრდები(18-35 წლის) უფრო მარჯვნივ იხრებიან, თუმცა ძალიან ახლოს არიან ცენტრისტულ პო ზიციებთან(საშუალო=3.03). ამომრჩეველთა შეხედულებები მართლმსაჯულების სა კითხებზე ნაკლებად პოლარიზებულია(სტანდარტული გადახრა=0.73), გარკვეულწილად კონსერვატიულია(სა შუალო=2.94) და ძალიან ახლოს დგას ნეიტრალურ და მოკიდებულებასთან(ცხრილი 4.4). ინფორმაციულად, ეს განსაკუთრებით ყურადსაღებია, თუკი გავითვალისწი ნებთ ბოლოდროინდელ დისკუსიებს მართლმსაჯულე ბის სავარაუდო რეფორმასთან დაკავშირებით; რომლის სამი უმთავრესი საკითხიც„საარჩევნო კომპასი- საქარ თველოში“ მოხვდა. 16 მართლმსაჯულების საკითხებთან დაკავშირებით კაცები ოდნავ უფრო ლიბერალურები არიან, ხოლო ქალებს გარკვეულწილად კონსერვატი ული შეხედულებები აქვთ. ასევე, გარკვეულწილად, კო ნსერვატიული დამოკიდებულება არსებობს მართლმსა ჯულების საკითხებისადმი i. ასაკოვან ადამიანებში, ii. ეთნიკურად ქართველებში, iii.უმაღლესი განათლების მქონე მოქალაქეებსა და iv. სოფლად მცხოვრებ ამომრჩე ვლებში. მნიშვნელოვნად თვალშისაცემია ამომრჩევლებში საგა რეო პოლიტიკისა და უსაფრთხოების საკითხებისადმი ლიბერალური დამოკიდებულებები, მიუხედავად მათი დემოგრაფიული მახასიათებლებისა. თუმცა, ლიბერა ლური შეხედულებები ოდნავ ძლიერია კაცებში, ახალგა ზრდებში(18-34 წლის), ეთნიკურად ქართველებში, ქალაქში მცხოვრებ და უმაღლესი განათლების მქონე ადამიანებში. იგივე სურათს ვხედავთ სოციალურ და გარემოსდაცვით საკითხებზეც. საერთო ჯამში, ამომრჩევლებს ლიბერა ლური შეხედულებები(საშუალო=3.31) აქვთ და აღნიშ ნული შეხედულებები არ არის პოლარიზებული(სტანდა რტული გადახრა=0.53)(ცხრილი 4.4). ამ შემთხვევაში, ქალები უფრო ლიბერალურები არიან, ვიდრე კაცები. ოდნავ უფრო ლიბერალური დამოკიდებულება აქვთ ახალგაზრდა მოქალაქეებს, თბილისსა და სხვა ქალა ქებში მცხოვრებ ადამიანებსა და უმაღლესი განათლების მქონე ამომრჩევლებს. ცხრილი 4.4 საშუალო ქულა და სტანდარტული გადახრა თითოეული თემატური განცხადებისთვის საშ ს.გ. L-R ჯანდაცვა და განათლება 2.60 0.94 C-L მართლმსაჯულება 2.94 0.73 C-L საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება 3.73 0.90 C-L სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები 3.31 0.53 L-R ეკონომიკა 2.80 0.91 წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 16 ქართული ოპოზიციური პარტიების ცალკეული წარმომადგენ ლები ყველაზე ხშირად უცხოელი მოსამართლეების მოწვე ვას, კრიმინალთან დაკავშირებული ყველა საქმის ნაფიც მსაჯულთა მიერ განხილვას და მოსამართლეთა არჩევას ახ სენებდნენ წინასაარჩევნო პერიოდში მთელი ქვეყნის მასშტა ბით. 17

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ ცხრილი 4.5 საშუალო ქულა და სტანდარტული გადახრა თითოეული თემატური განცხადებისთვის გენდერის ნიშნის მიხედვით გენდერი ჯანდაცვა და განათლება მართლმსაჯულება საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები ეკონომიკა წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო კაცი საშ. ს.გ. 2.69 1,00 3,06 0,73 3,79 0,94 3,20 0,54 2,89 0,99 ქალი საშ. ს.გ. 2,52 0,87 2,82 0,70 3,67 0,86 3,41 0,51 2,71 0,83 ცხრილი„ 4.6 საშუალო ქულა და სტანდარტული გადახრა თითოეული თემატური განცხადებისთვის ასაკის ნიშნით ასაკი 18-34 საშ. ს.გ. 35-49 საშ. ს.გ. 50-64 საშ. ს.გ. ჯანდაცვა და განათლება 2,79 1,01 2,54 0,91 2,40 0,78 მართლმსაჯულება 3,07 0,73 2,89 0,71 2,78 0,68 საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება 3,96 0,82 3,68 0,89 3,33 0,93 სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები 3,42 0,54 3,26 0,54 3,19 0,49 ეკონომიკა 3,03 0,99 2,73 0,88 2,51 0,67 წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 65+ საშ. ს.გ. 2,19 0,62 2,67 0,68 3,35 0,94 3,11 0,41 2,34 0,56 ცხრილი 4.7 საშუალო ქულა და სტანდარტული გადახრა თითოეული თემატური განცხადებისთვის ეთნიკური ნიშნით ეთნიკურობა ჯანდაცვა და განათლება მართლმსაჯულება საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები ეკონომიკა ქართველი საშ. ს.გ. 2,59 0,93 2,93 0,73 3,74 0,89 3,30 0,53 2,79 0,90 სხვა საშ. ს.გ. 2,76 1,02 3,02 0,71 3,60 0,96 3,38 0,52 2,93 1,04 წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 18

ᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲛᲝᲙᲚᲔ ᲛᲘᲛᲝᲮᲘᲚᲕᲐ ცხრილი 4.8 საშუალო ქულა და სტანდარტული გადახრა თითოეული თემატური განცხადებისთვის დასახლების ტიპის ნიშნით დასახლების ტიპი ჯანდაცვა და განათლება მართლმსაჯულება საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება თბილისი საშ. ს.გ. 2,70 0,94 3,02 0,74 3,91 0,85 ქალაქი საშ. ს.გ. 2,58 0,92 2,91 0,74 3,71 0,90 სოფელი საშ. ს.გ. 2,48 0,94 2,85 0,69 3,51 0,92 სოციალური და 3,40 0,51 3,30 0,55 3,19 0,52 გარემოსდაცვითი საკითხები ეკონომიკა 2,95 0,91 2,74 0,88 2,65 0,91 წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო ცხრილი 4.9 საშუალო ქულა და სტანდარტული გადახრა თითოეული თემატური განცხადებისთვის განათლების დონის ნიშნით განათლება ჯანდაცვა და განათლება მართლმსაჯულება საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები ეკონომიკა უმაღლესი განათლება საშ. ს.გ. 2,66 0,93 2,93 0,74 3,84 0,85 3,32 0,53 2,88 0,90 არაუმაღლესი განათლება საშ. ს.გ. 2,48 0,94 2,96 0,71 3,51 0,95 3,29 0,55 2,64 0,92 წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 19

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ 5 ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘ, ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲔᲑᲘ ᲓᲐ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲐ „საარჩევნო კომპასი- საქართველო“ პოლიტიკური ლა ნდშაფტის საინტერესო სურათს გვაძლევს. ორგანზო მილებიანი სიბრტყე შედგება მემარცხენე-მემარჯვენე განზომილებისა(ჰორიზონტალური ღერძი) და ლიბე რალურ-კონსერვატიული განზომილებისაგან(ვერტი კალური ღერძი). ამომრჩევლებსა და ექსპერტებში მყა რად გამჯდარი სტერეოტიპის მიუხედავად, ქართულ პოლიტიკურ პარტიებს განსხვავებული პოზიცია აქვთ იმ 30 პოლიტიკურ საკითხზე, რომლებიც ზემოაღნიშნული იდეოლოგიური განზომილებების შესაქმნელად იქნა გა მოყენებული. საერთო ჯამში, კომპასში მოხვდა 16 პოლი ტიკური პარტია(იხ. ცხრილი 5.1 ქვემოთ). ცხრილი 5.1 კომპასში შესული პოლიტიკური პარტიები # პოლიტიკური პარტია ლოგო 1 პატრიოტთა ალიანსი 2 მოქალაქეები 3 კონსერვატიული პარტია 4 ევროპული საქართველო 5 სამართლიანობისთვის 6 თავისუფალი დემოკრატები 7 თავისუფალი საქართველო 8 ქართული ოცნება 9 გირჩი 10 ლეიბორისტული პარტია 20

ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘ, ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲔᲑᲘ ᲓᲐ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲐ # პოლიტიკური პარტია 11 ლელო 12 სოციალ-დემოკრატები 13 სოლიდარობის ალიანსი 14 სტრატეგია აღმაშენებელი 15 ერთიანი საქართველო 16 ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა ლოგო კონცეპტუალურად, შეკითხვა იმასთან დაკავშირებით თუ რატომ აფიქსირებენ პარტიები განსხვავებულ პო ზიციებს და რატომ არ თანხვდებიან ისინი ერთმანეთს ცენტრისაკენ, ერთგვარ პარადოქსს წარმოადგენს. იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს კონტექსტში იდეოლოგიები მეტნაკლებად უმნიშვნელო ფაქტორს წარმოადგენს, პარტიათა განსხვავებული პოზიციები მოულოდნელობას წარმოადგენს. ამასთან კავშირში„სა არჩევნო კომპასი- საქართველო“ საინტერესო ინფორმა ციას იძლევა ქართულ პოლიტიკურ ლანდშაფტთან და კავშირებით. იკვეთება სამი მთავარი მიგნება. პირველი, იდეოლოგიური სიბრტყის ყველა კვადრატში ერთი პარტია მაინც ხვდება, თუმცა პარტიათა განაწილება არათანაბარია და მემარცხენე-ლიბერალური და მემარ ჯვენე-კონსერვატიული პოზიციები ნაკლებადაა წარმო დგენილი. მეორე, იდეოლოგიური პოზიციონირების მი ხედვით, კომპასისათვის შერჩეული 16 პარტია შესაძლოა დაიყოს ოთხ მთავარ ჯგუფად და ორ განცალკევებით მდგომ პარტიებად. დაბოლოს, როდესაც ორი მთავარი პარტიის, ქართული ოცნებისა და ერთიანი ნაციონა ლური მოძრაობის ერთმანეთთან შედარება ხდება, ეკო ნომიკური საკითხებიდან მხოლოდ და მხოლოდ ოთხ სა კითხზე აქვთ მათ განსხვავებული პოზიცია, მაშინ, როცა აღნიშნულ პარტიებს საკმაოდ ბევრ კულტურულ საკი თხზე აქვთ ერთმანეთთან უთანხმოება. სურათი 5.1 საქართველოს პოლიტიკური ლანდშაფტი და პარტიათა დაჯგუფებები იდეოლოგიური სიახლოვის ნიშნით წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 21

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ 5.1. ᲐᲠᲐᲡᲐᲗᲐᲜᲐᲓᲝᲓ ᲬᲐᲠᲛᲝᲓᲒᲔᲜᲘᲚᲘ ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲣᲠᲘ ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘ ზემოთ მოყვანილი სურათი 5.1 აჩვენებს, რომ იდეოლო გიურ სიბრტყეზე ქართული პოლიტიკური პარტიები დი აგონალურად არიან განლაგებულები ქვედა მარცხენა კუთხიდან ზედა მარჯვენა კუთხის მიმართულებით. ეს ნიშნავს, რომ ყველა ტიპის იდეოლოგიური ხედვა- მემა რცხენე, მემარჯვენე, კონსერვატიული და ლიბერალური - წარმოდგენილია ლანდშაფტზე. თუმცა, სპეციფიკური განაწილება ნიშნავს, რომ მემარცხენე-ლიბერალური და მემარჯვენე-კონსერვატიული პოზიციები არასათანა დოდ არის წარმოდგენილნი- ანუ, ქართულ პოლიტიკაში იდეოლოგიური ვაკუუმი არსებობს. საერთო ამომრჩე ველთა ნახევარზე ოდნავ ნაკლები სწორედ ამ ვაკუუმში ხვდება: თითქმის 44% მემარცხენე-ლიბერალურ მეო თხედში და თითქმის 3% მემარჯვენე-კონსერვატიულ მე ოთხედში. მემარცხენე-ლიბერალურ პოზიციას წარმოადგენს მხო ლოდ და მხოლოდ„თავისუფალი დემოკრატები“- პარ ტია, რომელიც 2016 წელს ჩამოიშალა, რადგან ვერ შეძლო ვერც ერთი საპარლამენტო მანდატის მოპო ვება. მას შემდეგ, პარტიამ ვერ შეძლო მნიშვნელოვნად წინ წაწევა. ანალოგიურად, ერთადერთი პარტია ქვედა მარჯვენა მეოთხედში გახლავთ„თავისუფალი საქარ თველო“- კიდევ ერთი პარტია, რომელმაც 2020 წლის არჩევნებში 1%-იანი ბარიერის გადალახვა ვერ შეძლო. ამდენად, იმ ღირებულებების მქონე ამომრჩევლებს, რომლებიც აღნიშნულ ორ ქოლგა იდეოლოგიაში ხვდება, ხმის მიცემისას სამი ვარიანტი აქვს. პირველი, მათ შეუ ძლიათ ხმა მისცენ სუსტ პარტიას, იციან რა, რომ მათი ხმა დაიკარგება. მეორე, მათ შეუძლიათ, რომ სტრატეგი ულად მისცენ ხმა იმ პარტიას, რომელიც მათი რწმენით მოახერხებს მანდატის მიღებას და უარი თქვან იდეოლო გიასა და ღირებულებებზე. დაბოლოს, მათ შეუძლიათ, რომ საერთოდ უარი თქვან იდეოლოგიაზე და ხმა მისცენ აბსოლუტურად სხვა მოტივით. ნებისმიერ შემთხვევაში, საზოგადოების ეს ნაწილი ბუ ნებრივად არის არასათანადოდ წარმოდგენილი არა მხოლოდ პარლამენტში, არამედ ზოგადად ქართულ პო ლიტიკაში. 5.2. ᲞᲐᲠᲢᲘᲐᲗᲐ ᲓᲐᲯᲒᲣᲤᲔᲑᲔᲑᲘ ქართული პოლიტიკური პარტიების ოთხი იდეოლოგი ური ჯგუფი თუ ბლოკი მოიცავს მემარცხენე, მემარჯვე ნე-ლიბერალურ, მემარცხენე-კონსერვატიულ და ცენტ რისტულ პარტიებს. ამას გარდა, ზემოხსენებული ორი ცალკე მდგომი პარტია არ განეკუთვნება არც ერთ იდე ოლოგიურ ჯგუფს. ანალიზისას, დოკუმენტის ეს ნაწილი არ ითვალისწინებს აღნიშნულ ორ პარტიას და ფოკუსირ დება პარტიათა ჯგუფების დონეზე, რათა შეისწავლოს თუ რა საკითხები იწვევს შიდაჯგუფურ თუ ჯგუფებს შო რის თანხმობის ჩამოყალიბებასა და უთანხმოებას. რაოდენობრივი თვალსაზრისით ყველაზე დიდ ჯგუფს მემარცხენე პარტიები წარმოადგენენ. აღნიშნული ჯგუფი მოიცავს 5 პოლიტიკურ პარტიას:„ქართულ ოცნებას“, „ლეიბორისტულ პარტიას“,„სოციალ-დემოკრატებს“, „სოლიდარობის ალიანსსა“ და„სამართლიანობისთვის“. ამა თუ იმ საკითხზე პოზიციების მხრივ ეს ჯგუფი ყველაზე მრავალფეროვანია. 30 პოლიტიკური საკითხიდან, მემა რცხენე პარტიებს ერთი და იგივე დამოკიდებულება აქვთ, ანუ ცენტრთან მიმართებით საპირისპირო მხარეებზე არ არიან განთავსებულები 13 საკითხთან დაკავშირებით ცხრილი 5.2 პარტიათა იდეოლოგიურ ჯგუფებში საკითხებზე თანხმობა და უთანხმოება პოლიტიკის სფეროების მიხედვით პოლიტიკის სფერო ჯანდაცვა და განათლება მართლმსაჯულება საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები პარტიათა დაჯგუფებები იდეოლოგიური სიახლოვის მიხედვით მემარცხენე მემარჯვენელიბერალური მემარცხენეკონსერვატიული ცენტრისტული საკითხთა რაოდენობა, რომლებთან დაკავშირებითაც პარტიებს აქვთ საკითხთა რაოდენობა, რომლებთან დაკავშირებითაც პარტიებს აქვთ საკითხთა რაოდენობა, რომლებთან დაკავშირებითაც პარტიებს აქვთ საკითხთა რაოდენობა, რომლებთან დაკავშირებითაც პარტიებს აქვთ თანხმ. უთანხმ. თანხმ. უთანხმ. თანხმ. უთანხმ. თანხმ. უთანხმ. 4 3 5 2 4 3 5 2 0 5 5 0 2 3 1 4 4 0 4 0 0 4 3 1 2 6 6 2 5 3 6 2 ეკონომიკა 3 3 4 2 3 3 4 2 ჯამი 13 17 24 6 14 16 19 11 ფერთა კოდები: სრული თანხმობა პოლიტიკის მოცემულ სფეროში; თანხმობისაკენ მიდრეკილება; არ ფიქსირდება ტენდენცია რომელიმე მიმართულებით; მიდრეკილება უთანხმოებისაკენ; სრული უთანხმოება პოლიტიკის მოცემულ სფეროში. წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 22

ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘ, ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲔᲑᲘ ᲓᲐ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲐ (იხ. ცხრილი 5.2), რაც საკითხთა საერთო რაოდენობის ნახევარზე ნაკლებია. მართალია, საგარეო პოლიტიკისა და უსაფრთხოების საკითხებთან დაკავშირებით მემა რცხენე პარტიებს საერთო შეხედულებები აქვთ, ყოვე ლგვარი უთანხმოების გარეშე, მაგრამ არ არსებობს მა რთლმსაჯულებასთან დაკავშირებული არც ერთი ისეთი საკითხი, რომელზეც ყველა პარტიას საერთო პოზიცია ექნება. საინტერესოა, რომ საგარეო პოლიტიკა და უსა ფრთხოება- პოლიტიკის ის სფერო, სადაც მემარცხენე პარტიებს შორის თანხმობა არსებობს, არ განეკუთვნება მემარცხენეობა-მემარჯვენეობის განზომილებას და უფრო კულტურულ საკითხს წარმოადგენს. ეს ცოტათი პარადოქსულია, ვინაიდან ჰორიზონტალურ ღერძზე ხუ თივე პარტია ცენტრიდან ერთსა და იმავე მხარეს ხვდება, მაშინ, როცა ვერტიკალურ ღერძთან მიმართებაში ისინი საპირისპირო მხარეებზე ან ზუსტად ცენტრში ხვდებიან. ამიტომაც, უფრო მოსალოდნელი იქნებოდა, რომ მემა რცხენე პარტიები თანხმობას მიაღწევდნენ ისეთ საკით ხებში როგორიცაა ეკონომიკა, ჯანდაცვა და განათლება. აღნიშნული ტენდენციებით იკვეთება, რომ მემარცხენე პარტიებში საქართველოში კიდევ უფრო დიდი მრავალ ფეროვნებაა, რაც შესაძლოა მიანიშნებდეს იმაზე, რომ მემარცხენე იდეოლოგიების კონსოლიდაცია ჯერაც არ მომხდარა და ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების ეტაპზეა. მემარჯვენე-ლიბერალური ბლოკი საქართველოში აე რთიანებს ისეთ პარტიებს, როგორიცაა„ერთიანი ნაციო ნალური მოძრაობა“,„ევროპული საქართველო“,„გირჩი“ და„მოქალაქეები“. პარტიათა ეს ბლოკი ყველაზე თან მიმდევრულია თავისი პოზიციების მხრივ. 30-დან 24 სა კითხზე აღნიშნული პარტიების პოზიციები თანხვდება. პოლიტიკის ორი სფეროს- მართლმსაჯულებასა და საგა რეო პოლიტიკასა და უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით - მემარჯვენე-ლიბერალური ჯგუფი ერთ ხმაში საუბრობს. არ არსებობს პოლიტიკის სფერო, რომელშიც აღნიშნულ ოთხ პარტიას პოლიტიკური საკითხების უმრავლესო ბაზე საერთო პოზიცია არ გააჩნია. თანხმობის ასეთი მაღალი დონე შესაძლოა გამოწვეული იყოს იმ ფაქტით, რომ ჯგუფში შემავალი ოთხიდან სამი პარტია-„ნაციონა ლური მოძრაობა“,„ევროპული საქართველო“ და„გირჩი“ - ერთ პოლიტიკურ სუბიექტს წარმოადგენდა. აღნიშნული ტენდენციები მიუთითებს, რომ საქართველოს პოლიტი კური ბაზარი გაჯერებულია მემარჯვენე-ლიბერალური პარტიებით და დიდია იმის ალბათობა, რომ ისინი ერთი და იმავე ამომრჩევლის ხმის მიღებისთვის იბრძოდნენ. თუმცა, ერთმანეთისათვის ხმების წართმევის შესაძ ლებლობის მიუხედავად, ოთხივე მემარჯვენე-ლიბერა ლურმა პარტიამ მოახერხა საპარლამენტო მანდატების მიღება 2020 წლის ოქტომბერში. პოლიტიკისა და უსაფრთხოების საკითხებში მემარცხე ნე-კონსერვატიული ჯგუფის წევრებს საერთო ენის გამო ნახვა არ შეუძლიათ. საერთო ჯამში, ეს ჯგუფი ელექტო რალურად სუსტია და მათგან მხოლოდ და მხოლოდ ერთმა პარტიამ,„პატრიოტთა ალიანსმა“ შეძლო 2020 წლის არჩევნებში მანდატების მოპოვება. დაბოლოს, პარტიათა მეოთხე ჯგუფს წარმოადგენენ ცენტრისტები, რომელიც ყველაზე პატარა ჯგუფია პა რტიების რაოდენობის თვალსაზრისით. ცენტრისტებში მხოლოდ და მხოლოდ ორი პარტია ხვდება:„ლელო“ და „სტრატეგია აღმაშენებელი“. ამათგან არც ერთი არ არის იდეოლოგიური სიბრტყის ზუსტად ცენტრში განთავსე ბული და ორივე მათგანი უფრო მემარჯვენე-ლიბერა ლიზმისკენ იხრება. მემარჯვენე-ლიბერალების მსგავ სად, აღნიშნულ ორ პარტიასაც მსგავსი პოზიციები აქვს 30-დან 19 პოლიტიკურ საკითხზე და ისინი პოლიტიკის ყველა სფეროში თანხმობისაკენ არიან მიდრეკილნი, გარდა მართლმსაჯულების სფეროსი. ზოგადად, თუკი შევადარებთ პარტიათა ოთხ ჯგუფს, 30-დან არც ერთი არ არის ისეთი საკითხი, რომელზეც ოთხივე ჯგუფის პოზიცია ერთმანეთთან თანხვედრაში იქნება. ოთხ საკითხს ცოტა დააკლდა კონსენსუსის მიღ წევამდე, რომელთა შემთხვევაშიც თანხმობაში მყოფი სამი ჯგუფისაგან განსხვავებული პოზიცია ჰქონდა პარ ტიათა ერთ ჯგუფს(იხ. ცხრილი 5.3). აღსანიშნავია, რომ ოთხიდან სამი საკითხი ეხება საგარეო პოლიტიკასა და უსაფრთხოებას, პოლიტიკის სფეროს, რომელთან დაკა ვშირებითაც მემარცხენე-კონსერვატიულ ჯგუფს განსხვა ვებული პოზიცია აქვს. ამიტომაც, მათი როგორც ჯგუფის პოზიცია გაურკვეველია(ანუ, ჯგუფში შემავალი ყველა პარტია არ იზიარებს საერთო პოზიციას), რაც ხელს უშ ლის იმას, რომ აღნიშნული საკითხები ვალენტურ საკი თხებად იქცეს, ანდა საკითხებად, რომელთან დაკავში რებითაც ყველა პარტიას საერთო პოზიცია ექნება. კიდევ ერთ მრავალფეროვან ჯგუფს წარმოადგენს მე მარცხენე-კონსერვატიული ბლოკი, რომელიც მოიცავს „პატრიოტთა ალიანსს“,„ერთიან საქართველოსა“ და „კონსერვატიულ პარტიას“. აღნიშნული სამი პარტიის პოზიციები პოლიტიკურ საკითხების უმეტესობის, 16 საკითხის შემთხვევაში, განსხვავებულია, 14 საკითხის საპირწონედ, რომლებზეც ისინი თანხმდებიან. თუმცა, მემარცხენე ბლოკისაგან განსხვავებით, არ არსებობს პო ლიტიკის ისეთი სფერო, რომელთან დაკავშირებითაც ამ სამ პარტიას სრული თანხმობა ექნება. მეტიც, საგარეო 23

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ ცხრილი 5.3 პოლიტიკური საკითხები, რომლებთან დაკავშირებითაც პარტიათა ოთხი ჯგუფის პოზიცია ყველაზე ახლოსაა თანხმობასთან პოლიტიკური საკითხი პოლიტიკის სფერო საქართველომ უნდა გამოაცხადოს სამხედრო ნეიტრალიტეტი საქართველოს უნდა ჰქონდეს პროდასავლური კურსი იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ეს რუსეთთან ურთიერთობებს გააუარესებს ევროკავშირთან ინტეგრაცია საფრთხეს უქმნის ქართულ ეროვნულ თვითმყოფადობას საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება პარტიათა ბლოკები და მათი პოზიციები მემარცხენე მემარჯვენე- მემარცხენელიბერალური კონსერვატიული ცენტრისტული არ ეთანხმება არ ეთანხმება არ აქვს ცხადი პოზიცია არ ეთანხმება ეთანხმება ეთანხმება არ აქვს ცხადი პოზიცია ეთანხმება არ ეთანხმება არ ეთანხმება არ აქვს ცხადი პოზიცია არ ეთანხმება სახელმწიფოს მხრიდან სოფლის მეურნეობისთვის გამოყოფილი თანხა უნდა გაიზარდოს ეკონომიკა ეთანხმება არ ეთანხმება ეთანხმება ეთანხმება წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო ზოგადად, რთულია ისეთი საკითხის მონახვა, რომელ თან დაკავშირებითაც პარტიათა ყველა ჯგუფს ცხადად გამოკვეთილი პოზიცია ექნება და რომელსაც ჯგუფებში შემავალი ყველა პარტია გაიზიარებს- ასეთი მხოლოდ და მხოლოდ სამი საკითხია. თუმცა, კიდევ უფრო რთუ ლია ისეთი საკითხის მოძებნა, რომელთან დაკავშირე ბითაც ცხადად გამოკვეთილი პოზიცია არც ერთ პარტიას არ ექნება- ასეთი მხოლოდ ერთი საკითხია და მინიმა ლურ ხელფასს ეხება(იხ. ცხრილი 5.4). ქვემოთ მოყვა ნილი ცხრილიდან შესაძლოა დავასკვნათ, რომ ვინაიდან ყველა პარტიას ცხადად გამოკვეთილი პოზიცია აქვს მედიკამენტების ფასებზე, მიწების უცხოელებზე გაყიდ ვისა და სახელმწიფოს მიერ სოფლის მეურნეობის დაფი ნანსების საკითხებზე, ქართულ პარტიებს ალბათ მიაჩ ნიათ, რომ აღნიშნული საკითხები ამომრჩევლებისათვის განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია. შესაბამისად, ეს სამი თემა შესაძლოა ცხადყოფდეს კეთილდღეობის სა ხელმწიფოს, კულტურული საკითხებისა და ეკონომიკის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. ამავდროულად, მინი მალური ხელფასის იდეა და მოცულობა განსაკუთრებულ უთანხმოებას იწვევს პარტიათა ჯგუფებში, რამდენადაც ვერც ერთმა მათგანმა ვერ მოახერხა საერთო პოზიციის ჩამოყალიბება. თუმცა, გაუგებარია, თუ რატომ იქცა მინი მალური ხელფასი ასეთ სადავო საკითხად. ცხრილი 5.4 პოლიტიკური საკითხები, რომელთან დაკავშირებითაც ყველა ან არც ერთ პოლიტიკურ პარტიას არ აქვს ცხადი პოზიცია, რომელსაც შესაბამისი ჯგუფის ყველა წევრი იზიარებს პოლიტიკური საკითხი პოლიტიკის სფერო პარტიათა ბლოკები და მათი პოზიციები მემარცხენე მემარჯვე ნე-ლიბერა ლური მემარცხე ნე-კონსერვა ტიული ცენტრისტული სახელმწიფომ უნდა დაარეგულიროს მედიკამენტების ფასები ჯანდაცვა და განათლება ეთანხმება არ ეთანხმება არ ეთანხმება ეთანხმება უნდა აიკრძალოს მიწის უცხოელებზე გაყიდვა სახელმწიფოს მხრიდან სოფლის მეურნეობისთვის გამოყოფილი თანხა უნდა გაიზარდოს საარსებო მინიმუმზე ნაკლები ყოველთვიური ხელფასის გადახდა კანონით უნდა იკრძალებოდეს. სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები ეკონომიკა ეთანხმება ეთანხმება ეკონომიკა არ აქვს ცხადი პოზიცია არ ეთანხმება არ ეთანხმება არ აქვს ცხადი პოზიცია ეთანხმება ეთანხმება არ აქვს ცხადი პოზიცია არ ეთანხმება ეთანხმება არ აქვს ცხადი პოზიცია წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 24

ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘ, ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲔᲑᲘ ᲓᲐ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲐ 5.3. ᲠᲐ ᲒᲐᲜᲐᲡᲮᲕᲐᲕᲔᲑᲗ ᲛᲐᲗ: „ᲥᲐᲠᲗᲣᲚᲘ ᲝᲪᲜᲔᲑᲐ“ VS„ᲔᲠᲗᲘᲐᲜᲘ ᲜᲐᲪᲘᲝᲜᲐᲚᲣᲠᲘ ᲛᲝᲫᲠᲐᲝᲑᲐ“ ქართული პოლიტიკური სივრცე ხშირად განსაკუთრე ბულად პოლარიზებულად ფასდება ხოლმე, რომლის ორ პოლუსსაც„ქართული ოცნება“ და„ერთიანი ნაციო ნალური მოძრაობა“ წარმოადგენენ(Casal Bértoa 2019 17 ; Georgian Institute of Politics 2019 18 ). თუმცა, იშვიათად გა ნიხილავენ ხოლმე იმას, თუ რამდენად განსხვავდება ეს ორი პარტია კონკრეტულ პოლიტიკურ საკითხებთან მი მართებაში.„საარჩევნო კომპასი- საქართველოს“ მიერ შეგროვებული მონაცემები იძლევა შესაძლებლობას, რომ„ქართული ოცნება“ და„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ ერთმანეთს შევადაროთ და ვნახოთ საკი თხები, რომლებიც მათ განასხვავებს. „საარჩევნო კომპასი- საქართველო“ შეისწავლის 30 პო ლიტიკურ საკითხს, რომელთაგან 11 საკითხი უკავშირ დება მემარცხენე-მემარჯვენე განზომილებას, ხოლო 19- ლიბერალურ-კონსერვატიულ განზომილებას. მემა რცხენეობა-მემარჯვენეობასთან დაკავშირებული 11 სა კითხიდან 7 საკითხზე„ქართულ ოცნებას“ და„ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“ ერთიანი პოზიცია აქვთ და მხოლოდ და მხოლოდ ოთხ საკითხზე განსხვავდება მათი დამოკიდებულება. ეს ოთხი საკითხი და შესაბამი სად პარტიათა პოზიციები წარმოდგენილია ცხრილში 5.5. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული ოთხი საკითხი უკავშირდება პოლიტიკის სხვადასხვა სფეროს- ჯანდა ცვის, განათლებისა და ეკონომიკურ პოლიტიკას- ყველა მათგანი შესაძლოა გავაერთიანოთ კეთილდღეობის სა ხელმწიფოს სფეროში. ზემოხსენებული ორი პარტიის პოზიციებიდან შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ„ქართული ოცნება“ ზოგადად ემხრობა კეთილდღეობის სახელ მწიფოს გაფართოებას, როგორც ტიპური მემარცხენე პარტია, ხოლო„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ ემ ხრობა კეთილდღეობის სახელმწიფოს შეზღუდვას, რო გორც მემარჯვენე პარტია. როგორც ირკვევა კეთილდღე ობასთან დაკავშირებული პოლიტიკები წარმოადგენს პოლიტიკურ წყალგამყოფს საქართველოში და„ქართუ ლი ოცნებისა“ და„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ პოზიციები თანხვდება მათ განცხადებულ იდეოლო გიებს. რაც შეეხება კულტურულ განზომილებას(ანუ ლიბერა ლურ-კონსერვატიულ დაყოფას),„ქართულ ოცნებასა“ და „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“ უფრო მეტად აქვთ ურთიერთსაპირისპირო პოზიციები. 19-დან 11 საკითხზე „ქართული ოცნებისა“ და„ერთიანი ნაციონალური“ მოძრაობის ხედვები განსხვავდება. 11-დან 8 საკითხზე „ქართული ოცნება“ კონსერვატიული პოზიციებისაკენ იხრება, დანარჩენ ოთხზე კი ლიბერალურისკენ, ხოლო „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“ საპირისპირო ხედ ვები აქვს(იხ. ცხრილი 5.6) ცხრილი 5.5 პოლიტიკური საკითხები მემარცხენე-მემარჯვენე განზომილებიდან, რომელთან დაკავშირებითაც„ქართულ ოცნებასა“ და „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“ ურთიერთსაპირისპირო ხედვები აქვს. პოლიტიკური საკითხი პოლიტიკის სფერო პარტიათა პოზიციები ქართული ოცნება ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა სახელმწიფო საავადმყოფოების პრივატიზება შეამცირებს მომხმარებლისთვის ჯანდაცვის ხარჯებს ჯანდაცვა და განათლება არ ეთანხმება სრულად არ ეთანხმება სახელმწიფომ უნდა დაარეგულიროს მედიკამენტების ფასები ჯანდაცვა და განათლება ეთანხმება სრულად არ ეთანხმება სახელმწიფო სასწავლებლებში განათლება ყველა საფეხურზე უფასო უნდა იყოს ჯანდაცვა და განათლება ეთანხმება არ ეთანხმება დაგროვებით საპენსიო სისტემაში მონაწილეობა უნდა იყოს ნებაყოფლობითი წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო ეკონომიკა არ ეთანხმება სრულად არ ეთანხმება 17 http://gip.ge/wp-content/uploads/2019/04/Policy-Memo-30.pdf 18 http://gip.ge/wp-content/uploads/2019/04/Expert-Polls9.pdf 25

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ ცხრილი 5.6 პოლიტიკური საკითხები ლიბერალურ-კონსერვატიული განზომილებიდან, რომლებთან დაკავშირებითაც ქართულ ოცნებასა და ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას საპირისპირო ხედვები აქვს პოლიტიკური საკითხი პოლიტიკის სფერო პარტიათა პოზიციები ქართული ოცნება ერთიანი ნაციონა ლური მოძრაობა სკოლაში მოსწავლეებმა უნდა მიიღონ სქესობრივი გა ნათლება ჯანდაცვა და განათ ლება არ ეთანხმება სრულად ეთანხმება სკოლაში მართლმადიდებლური ქრისტიანობის სწა ვლება სავალდებულო უნდა იყოს სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობისთვის ადგი ლობრივი მოსამართლეები უცხოელებმა უნდა ჩაანაც ვლონ ჯანდაცვა და განათ ლება მართლმსაჯულება ეთანხმება არ ეთანხმება სრულად არ ეთანხმება სრულად ეთანხმება მოსამართლეები ხალხმა უნდა აირჩიოს მართლმსაჯულება არ ეთანხმება ეთანხმება მსუბუქი ნარკოტიკები ლეგალიზებული უნდა იყოს სავალდებულო სამხედრო სამსახური უნდა გაუქმდეს უნდა აიკრძალოს მიწის უცხოელებზე გაყიდვა რელიგიური ინსტიტუტები, მათ შორის, მართლმადიდებ ლური ეკლესია, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან არ უნდა ფინა ნსდებოდეს ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულ არეალებში და საშვებია სახელმწიფო მომსახურების უმცირესობების ენებზე მიღება გამონაბოლქვის შესამცირებლად უნდა აიკრძალოს მო ძველებული მანქანები მართლმსაჯულება საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება სოციალური და გარე მოსდაცვითი საკითხები სოციალური და გარე მოსდაცვითი საკითხები სოციალური და გარე მოსდაცვითი საკითხები სოციალური და გარე მოსდაცვითი საკითხები იმ ბიზნესებმა, რომლებიც გარემოს აბინძურებენ, სახე ლმწიფო ბიუჯეტში დამატებით გადასახადი უნდა გადა იხადონ სოციალური და გარე მოსდაცვითი საკითხები სრულად არ ეთანხმება სრულად არ ეთანხმება ეთანხმება სრულად არ ეთანხმება ეთანხმება ეთანხმება ეთანხმება ეთანხმება სრულად ეთანხმება სრულად არ ეთანხმება ეთანხმება არ ეთანხმება სრულად არ ეთანხმება არ ეთანხმება წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო აღნიშნულ 11 საკითხთან დაკავშირებით, სულ მცირე, სამი თემა იკვეთება. პირველი, ეს არის განათლებისა და რელიგიის თემა, რომელიც შედგება ისეთი საკითხებისა გან როგორიცაა სქესობრივი განათლება, მართლმადი დებლური ქრისტიანობის სწავლება და საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის სახელმწიფო ბიუჯეტი დან დაფინანსება.„ქართული ოცნება“ ამ თემასთან მიმა რთებით ზომიერად კონსერვატიულია, ხოლო„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ მკვეთრად ლიბერალური. მე ორე თემა გახლავთ მართლმსაჯულება, რომელთან და კავშირებითაც„ქართული ოცნება“ ეწინააღმდეგება ორ სხვადასხვა შეთავაზებას ქართული სასამართლოების დამოუკიდებლობის ხარისხის გასაზრდელად: უცხოელი მოსამართლეების მოწვევასა და მოსამართლეების კორ პუსის არჩევითობას.„ერთიანი ნაციონალური მოძრა ობა“ კი ამ ორივე იდეას ემხრობა. მესამე გამოკვეთილი თემა შეეხება მწვანე საკითხებს, რომელიც უკავშირდება ძველი მანქანების აკრძალვას დიდი ოდენობით გამო ნაბოლქვის გამო და კორპორატიული მწვანე მოსაკრებ ლის შემოღებას ბიზნეს კომპანიებისათვის, რომლებიც გარემოს აბინძურებენ. ამ სფეროში,„ქართულ ოცნებას“ შედარებით პროგრესული ხედვები აქვს და ორივე იდეას ეთანხმება, ხოლო„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ ეწინააღმდეგება. აღნიშნული საკითხები ხშირად წარმო დგენილია როგორც არჩევანი გარემოს დაცვასა და ეკო ნომიკურ განვითარებას შორის. თუკი„ქართული ოცნება“ გარემოზე ამახვილებს ყურადღებას,„ერთიანი ნაციო ნალური მოძრაობა“ ეკონომიკას ირჩევს. დაბოლოს, და რჩენილი ოთხი საკითხი განყენებულ საკითხებს წარმო ადგენენ: მსუბუქი ნარკოტიკების ლეგალიზება; მიწების უცხოელებზე გაყიდვა; სავალდებულო სამხედრო სამსა ხურის გაუქმება; და კომპაქტურ დასახლებებში მცხოვრე ბი ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლებისათვის ნების დართვა, საკუთარ ენაზე მიიღონ სახელმწიფო მო მსახურებები. გარდა ბოლო საკითხისა,„ერთიანი ნაციო ნალური მოძრაობა“ მხარს უჭერს აღნიშნულ საკითხებს, ხოლო„ქართული ოცნება“ საპირისპირო პოზიციაზეა. საერთო ჯამში,„ქართულ ოცნებას“ უფრო კონსერვატი ული კულტურული ღირებულებები აქვს პროგრესულ გა რემოსდაცვით ღირებულებებთან ერთად. ხოლო„ერთი ანი ნაციონალური მოძრაობა“ არ უჭერს მხარს მწვანე იდეებს, თუმცა ლიბერალური ღირებულებების ერთგუ ლია. ერთადერთი საკითხი, რომელიც ამ მოდელში არ ჯდება გახლავთ ეთნიკური უმცირესობების უფლებები, საკუთარ ენაზე მიიღონ სახელმწიფო მომსახურებები. აღნიშნულ თემასთან დაკავშირებით„ერთიან ნაციონა ლურ მოძრაობას“ კონსერვატიული პოზიცია აქვს, ხოლო „ქართულ ოცნებას“ ლიბერალური. 26

ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘ, ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲔᲑᲘ ᲓᲐ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲐ 5.4. ᲓᲐᲡᲙᲕᲜᲐ რომ შევაჯამოთ, აქ წარმოდგენილი ანალიზი აჩვენებს, რომ ქართული პოლიტიკური ლანდშაფტი შესაძლოა აღიწეროს მემარცხენეობა-მემარჯვენეობისა და ლი ბერალურ-კონსერვატიული ღერძებისაგან შემდგარი ორგანზომილებიანი ჩარჩოს გამოყენებით. მიღებული მეოთხედებიდან არც ერთი მათგანი არ არის სრულად ცარიელი, თუმცა პარტიათა განაწილება მკვეთრად არა თანაბარია და ძირითადად კონცენტრირდება დიაგონა ლური ხაზის გარშემო ქვედა მარცხენა კუთხიდან ზედა მარჯვენა კუთხის მიმართულებით. არათანაბარი განაწილება ნიშნავს, რომ ქართულ პო ლიტიკურ ლანდშაფტზე არსებობს იდეოლოგიური ვა კუუმები, რამდენადაც არ არსებობს საპარლამენტო პა რტიები, რომლებიც შესაძლოა დავახასიათოთ როგორც მემარცხენე-ლიბერალური და მემარჯვენე-კონსერვა ტიული პარტიები. შესაბამისად, ამომრჩევლები, რომ ლებსაც სურთ, რომ აღნიშნულ იდეოლოგიურ სივრცეში დარჩნენ, ქართულ პოლიტიკაში არასათანადოდ არიან წარმოდგენილები. გარდა ამისა, ორგანზომილებიანი სიბრტყე ცხადყოფს, რომ იდეოლოგიური სიახლოვის თვალსაზრისით ქარ თული პარტიები შესაძლოა დაიყონ ოთხ ჯგუფად: მემა რცხენე, მემარჯვენე-ლიბერალური, მემარცხენე-კონსე რვატიული და ცენტრისტული. თუმცა, უნდა აღინიშნოს რომ ეს ჯგუფები არ მოიცავს ორ ცალკე მდგომ პარტიას, რომლებიც იდეოლოგიურად არ დგანან ახლოს სხვა პა რტიებთან:„თავისუფალ დემოკრატებსა“ და„თავისუ ფალ საქართველოს“. მემარცხენე-მემარჯვენე განზომილებაში, შესაძლოა გამოვყოთ„ქართული ოცნება“ და„ერთიანი ნაციონა ლური მოძრაობა“ კეთილდღეობის სახელმწიფოსთან დაკავშირებით მათი ხედვების მიხედვით.„ქართული ოცნება“ აფიქსირებს პოზიციებს კეთილდღეობის სახელ მწიფოს გაფართოების სასარგებლოდ, ხოლო„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ მხარს უჭერს კეთილდღეობის სახელმწიფოს შეზღუდვას. ეს ორი ხედვა სრულად შეესა ბამება აღნიშნული ორი პარტიის იდეოლოგიურ პროფი ლებს. ლიბერალურ-კონსერვატიულ განზომილებაში,„ქარ თული ოცნება“ და„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ განსხვავდებიან თავიანთი ხედვებით განათლებასა და რელიგიაზე, მართლმსაჯულებასა და გარემოსდაცვით საკითხებზე. საერთო ჯამში,„ქართული ოცნება“ იხრება კონსერვატიული ღირებულებებისაკენ, თუმცა მხარს უჭერს გარემოს დაცვას, თუნდაც ეს უარყოფითად აისა ხოს ეკონომიკასა და საზოგადოების ცალკეულ წევრებზე. მეორე მხრივ,„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ შედა რებით ლიბერალურია თავისი ღირებულებების მხრივ, თუმცა არჩევს ლიბერტარიანულ მიდგომას გარემოსდა ცვით საკითხებში. ერთადერთი საკითხი, რომელიც აღნიშნულ მოდელებში არ ჯდება, არის ეთნიკური უმცირესობების უფლება, სა კუთარ ენაზე მიიღონ სახელმწიფო მომსახურებები. ამ საკითხთან დაკავშირებით ქართულ ოცნებას ლიბერა ლური ხედვა აქვს, ხოლო ერთიანი ნაციონალური მოძრა ობა კონსერვატიულ პოზიციაზეა. პარტიათა ოთხი ბლოკიდან მემარჯვენე-ლიბერალური ჯგუფი იდეოლოგიურად ყველაზე თანმიმდევრულია, ხოლო მემარცხენე ჯგუფი ყველაზე ნაკლებად, რაც ნიშ ნავს, რომ მემარჯვენე-ლიბერალური ჯგუფი კარგად არის კონსოლიდირებული ქართულ პოლიტიკაში, მაშინ, როცა მემარცხენე ჯგუფი ჯერ კიდევ წვალობს იდეოლო გიური თვალსაზრისით. 30 პოლიტიკურ საკითხში არ არსებობს ვალენტური საკი თხი პარტიათა ოთხივე ჯგუფისათვის. თუმცა, მხოლოდ მემარცხენე-კონსერვატიული ჯგუფია მიზეზი იმისა, რომ ზოგიერთი საკითხის გამო საგარეო პოლიტიკისა და უსაფრთხოების სფერო ვალენტურად საკითხად არ იქცევა. ეს ნიშნავს, რომ თუკი ვინმეს აინტერესებს ალტერნატიული იდეები საგარეო პოლიტიკასთან და კავშირებით, უნდა შეისწავლონ თუ რას გვთავაზობს მემა რცხენე-კონსერვატიულ ბლოკში შემავალი სამი პარტია. საკითხი, რომელიც ყველაზე მეტად იწვევს პოლარიზა ციას და რომელთან დაკავშირებითაც პარტიათა ოთხი ბლოკიდან არც ერთს არ გააჩნია გამოკვეთილი პოზიცია ანუ ბლოკის წევრები არ იზიარებენ საერთო პოზიციას, არის მინიმალური ხელფასის იდეა და ოდენობა. თუმცა, უცნობია თუ რა იწვევს ამ კონკრეტულ თემასთან დაკავ შირებით ასეთ უთანხმოებას პარტიათა ყველა ბლოკში. 27

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ 6 ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲚᲔᲑᲘᲡᲐ ᲓᲐ ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘᲡ ᲡᲘᲐᲮᲚᲝᲕᲔ კვლევის ეს ნაწილი შეისწავლის პოლიტიკურ პარტი ებთან ამომრჩეველთა სიახლოვეს ორ იდეოლოგიურ (ეკონომიკურად მემარცხენე-მემარჯვენე და სოციო-კულ ტურულად ლიბერალური-კონსერვატიულ) განზომილე ბაში, მათი პრეფერენციების და პოლიტიკურ პარტიებ თან მათი იდეოლოგიური დაშორების ნიშნით. კვლევის ეს ნაწილი ასევე გამოყოფს პარტიათა მხარდაჭერასთან დაკავშირებულ ფაქტორებს და აღწერს მიუმხრობელ ამომრჩეველთა მახასიათებლებს. აღსანიშნავია, რომ ეს ანალიზი ეფუძნება რესპონდენტთა მცირე ქვეჯგუფს (1500-2000 მონაწილეს), რომლებმაც სურვილი გამოთ ქვეს, რომ შეევსოთ დამატებითი კითხვარი, სადაც მათ შეეძლოთ დაეფიქსირებინათ თუ ვისთვის აპირებდნენ ხმის მიცემას მომავალ საპარლამენტო არჩევნებზე ან/ და გაეხსენებინათ თუ ვის მისცეს ხმა წინა(2016 წლის) სა პარლამენტო არჩევნებზე. შესაბამისად, ამ ქვე-შერჩევას თვითშერჩევისათვის დამახასიათებელი პრობლემები აქვს და ეფუძნება თავად რესპონდენტთა ინტერესს, რომ შეევსოთ კითხვარის განვრცობილი ვერსია. 6.1. ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲐ ᲓᲐ ᲞᲐᲠᲢᲘᲣᲚᲘ ᲞᲠᲔᲤᲔᲠᲔᲜᲪᲘᲔᲑᲘ ქვემოთ მოყვანილი კარნელის სიხშირეთა გრაფიკი აჩვე ნებს ამომრჩეველთა განაწილებას ორ იდეოლოგიურ(მე მარცხენე-მემარჯვენე და ლიბერალურ-კონსერვატიულ) განზომილებაში მათი პარტიული პრეფერენციების მი ხედვით. ხმის მიცემის მიდრეკილების შესახებ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, ხმის მიცემის მიდრეკილების ცვლადი ბი ნარული ფორმით დავაფიქსირეთ, რაც გულისხმობს პო ზიციის დაფიქსირებას-„მოსალოდნელია, რომ მივცემ პარტიას ხმას“ ან„არ არის მოსალოდნელი, რომ პარტიას მივცემ ხმას“. მიიჩნევა, რომ ამომრჩეველი„მოსალოდნე ლია, რომ პოლიტიკურ პარტიას მისცემს ხმას“ თუკი მისი ხმის მიცემის მიდრეკილება ამ კონკრეტული პარტიისა დმი ყველაზე მაღალია სხვა პოლიტიკურ პარტიებთან შედარებით და აღემატება 5-ს(წინააღმდეგ შემთხვე ვაში, მიიჩნევა, რომ არ არის მოსალოდნელი, რომ ამო მრჩეველი ამ პარტიას მისცემს ხმას). ქვემოთ მოყვანილ სურათებში(სურათი 6.1) წარმოვადგენთ განაწილებას ორი პოლიტიკური განზომილების გასწვრივ შერჩეული პოლიტიკური პარტიების სავარაუდო ამომრჩევლებს შო რის(ისინი, ვისაც კონკრეტული პარტიისადმი აქვს სიმპა თია). 19 სურათი 6.1 წარმოადგენს ამომრჩეველთა პროცე ნტს, რომელსაც უფრო მემარცხენე შეხედულებები აქვს, ვიდრე შესაბამის პოლიტიკურ პარტიებს. დანართი 3 აჩ ვენებს მსგავს ანალიზს სითბური რუკების გამოყენებით. მაშინ, როცა თითქმის ყველა პოლიტიკური პარტიის ამო მრჩეველი მსგავსი ლიბერალური სოციო-კულტურული ხედვების მქონეა(გარდა„პატრიოტთა ალიანსისა“), მათი პრეფერენციები ეკონომიკურ პოლიტიკასთან და კავშირებით განსხვავდება. როგორც სურათებიდან ირ კვევა,„ქართული ოცნების“ ამომრჩეველს სოციო-კულ ტურულ საკითხებზე გარკვეულწილად ცენტრისტული ხედვები აქვს, რომელიც ლიბერალურისაკენ იხრება, ხოლო ეკონომიკური თვალსაზრისით ისინი მემარცხენე ები არიან. აღსანიშნავია, რომ„ქართული ოცნება“, ყველა სხვა პარტიასთან შედარებით, თავისი ელექტორატის სა შუალო პოზიციებთან ყველაზე ახლოს დგას. „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ პოტენციური ამო მრჩევლები უფრო ლიბერალიზმისა და ეკონომიკურად მემარცხენე იდეოლოგიისაკენ იხრებიან, მაშინ, როდე საც თავად პარტია მემარჯვენე ეკონომიკურ პოლიტიკას ანიჭებს უპირატესობას(„ერთიანი ნაციონალური მოძრა ობის“ ამომრჩევლების 94.2%-ს გაცილებით უფრო მემა რცხენე შეხედულებები აქვს, ვიდრე თავად პარტიას და 91.5%-ს გაცილებით უფრო კონსერვატიული იდეოლოგია აქვს, ვიდრე თავად პარტიას). ეს შესაძლოა აიხსნას იმით, რომ ამომრჩევლები გაცილებით უფრო დიდ ყურადღე ბას აქცევენ პარტიის ლიდერების პერსონალურ მახასი ათებლებს. სხვა ორი პარტია, რომელიც ამომრჩევლებ თან მნიშვნელოვანი იდეოლოგიური შეუთავსებლობით ხასიათდება ეკონომიკურ პოლიტიკის საკითხებში, გახ ლავთ„სტრატეგია აღმაშენებელი“ და„მოქალაქეები“. აღნიშნული პოლიტიკური პარტიები იდენტიფიცირებას ახდენენ როგორც ცენტრისტული პარტიები(„მოქალაქე ები“ შედარებით უფრო მარჯვნივ არიან გადახრილები, თუმცა მაინც ცენტრთან ახლოს რჩებიან), მაშინ, როდე საც მათი ამომრჩევლები ცალსახად მემარცხენე პოლი ტიკისადმი გამოხატავენ სიმპათიას(პარტია„მოქალაქე ები“ ასევე საგრძნობ შეუთავსებლობას აჩვენებს თავის ამომრჩეველთა იდეოლოგიასთან კულტურულ საკით ხებში). ამას გარდა,„ლელო“,„ლეიბორისტული პარტია“ 19 აქ გაანალიზებულია მხოლოდ ის პარტიები, რომლებმაც 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე ხმების 1%-ზე მეტი მიიღეს 28

ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲚᲔᲑᲘᲡᲐ ᲓᲐ ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘᲡ ᲡᲘᲐᲮᲚᲝᲕᲔ და„პატრიოტთა ალიანსი“ კულტურულად გაცილებით უფრო კონსერვატიულები არიან, ვიდრე მათი ამომრჩე ველი. შესწავლილ ელექტორატში, მხოლოდ და მხოლოდ„გირ ჩისა“ და„ევროპული საქართველოს“ ამომრჩეველს აქვს მემარჯვენე ეკონომიკური ხედვები. აღსანიშნავია, რომ ეს უკანასკნელნი თავიანთი პარტიების ხედვებს მტკიცედ უჭერენ მხარს. ყველა სხვა პარტიის ამომრჩეველი კი მე მარცხენე ეკონომიკურ პოლიტიკას ანიჭებს უპირატესო ბას. სურათი 6.1 ამომრჩეველთა პრეფერენციების განაწილება ორ იდეოლოგიურ განზომილებაში პარტიული პრეფერენციების მიხედვით პრეფერენციები ლელოს მიმართ განაწილებები გვიჩვენებენ ამომრჩეველთა იდეოლოგიურ პოზიციებს წრფეები გვიჩვენებენ პოლიტიკური პარტიის იდეოლოგიურ პოზიციებს პრეფერენციები სტრატეგია აღმაშენებლის მიმართ განაწილებები გვიჩვენებენ ამომრჩეველთა იდეოლოგიურ პოზიციებს წრფეები გვიჩვენებენ პოლიტიკური პარტიის იდეოლოგიურ პოზიციებს იდეოლოგიური განზომილება მემარცხენე-მემარჯვენე განზომილება კონსერვატიულ-ლიბერალური განზომილება იდეოლოგიური განზომილება მმეემმარარცცხხეენნეე-მ-მეემმარარჯჯვვეენნეეგგანანზზოომმიილლეებბაა კოკონსნესრერვავტატიუიულლ-ლ-ლიბიებრერალალუურრი იგაგნაზნზოომიმლილებეაბა 29

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ სურათი 6.1 ამომრჩეველთა პრეფერენციების განაწილება ორ იდეოლოგიურ განზომილებაში პარტიული პრეფერენციების მიხედვით წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო ცხრილი 6.1 ამომრჩეველთა და პარტიათა პრეფერენციები ორ იდეოლოგიურ განზომილებაში ეკონომიკური ნიშნით მემარცხენემემარჯვენე განზომილება პარტიის ამომრჩე ველთა პროცენტული მაჩვენებელი, რო მელთა იდეოლოგიაც პარტიის იდეოლოგი იდან უფრო მარცხნივ არის განთავსებული პოლიტიკური პარტიის საშუალო პოზიცია კულტურულად ლიბერალურკონსერვატიული განზომილება პარტიის ამომრჩე ველთა პროცენტული მაჩვენებელი, რო მელთა იდეოლოგიაც პარტიის იდეოლოგი იდან უფრო მარცხნივ არის განთავსებული პოლიტიკური პარტიის საშუალო პოზიცია პატრიოტთა ალიანსი ლეიბორისტული პარტია ქართული ოცნება 16.2% 58.2% 47.2% -1.18 -0.73 -0.64 11.1% 25.6% 56.9% -0.84 0.26 0.00 ლელო 67.9% 0.09 7.9% 0.05 სტრატეგია აღმაშენებელი 83.5% 0.18 55.3% 0.37 მოქალაქეები 87.7% 0.73 83.7% 0.84 ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა 94.2% 0.91 91.5% 0.89 ევროპული საქართველო 98.0% 1.91 42.0% 0.63 გირჩი 100% 2 99.9% 1.5 წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 30

ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲚᲔᲑᲘᲡᲐ ᲓᲐ ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘᲡ ᲡᲘᲐᲮᲚᲝᲕᲔ 6.2. ᲞᲐᲠᲢᲘᲐᲗᲐ ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲓᲐᲜ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲗᲐ ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲣᲠᲘ ᲓᲐᲨᲝᲠᲔᲑᲐ იმისათვის, რომ შეგვესწავლა რამდენად გააზრებული აქვთ ქართველ ამომრჩევლებს თუ ვის აძლევენ ხმას, და საკვირვებლად ავიღეთ ამომრჩეველთა იდეოლოგიური დაშორება თავიანთი ფავორიტი პარტიების პოზიციები დან.„საარჩევნო კომპასი- საქართველოს“ მონაცემების „დაშორების“ ცვლადები წარმოადგენს ევკლიდიანურ დაშორებას რესპონდენტთა და პარტიათა პოზიციებს შორის, რომელიც ორ იდეოლოგიურ განზომილებას ით ვალისწინებს. თითოეული პარტიის გათვალისწინებით, აღნიშნული ცვლადი მერყეობს ნიშნულ 0-სა(ყველაზე დაბალი) და ნიშნულ 4.52-ს(ყველაზე მაღალი) შორის. სურათ 6.2-ზე წარმოდგენილი ჰისტოგრამები აჩვენებს შერჩეული პოლიტიკური პარტიების 20 სავარაუდო ამომ რჩეველთა განაწილებას აღნიშნული პარტიების პოზი ციებიდან მათი იდეოლოგიური დაშორების მიხედვით, ორგანზომილებიან იდეოლოგიურ სივრცეში. აღსანიშნა ვია, რომ ამომრჩევლების პოზიციებიდან იდეოლოგიური დაშორება„ქართული ოცნების“ შემთხვევაში ყველაზე მცირეა(საშუალო დაშორება=0.69) სხვა პარტიებთან შე დარებით. ყველაზე დიდი დაშორება კი„ევროპულ სა ქართველოსა“ და მის ამომრჩევლებს შორის(საშუალო დაშორება=1.6) არსებობს. ცხრილი 6.2 ასახავს ამომრჩე ველთა საშუალო დაშორებას მათი ფავორიტი პარტიე ბის პოზიციებთან მიმართებაში. ცხრილი 6.2 ფავორიტი პარტიების პოზიციებიდან ამომრჩეველთა საშუალო დაშორება კვალიფიციური საპარლამენტო პარტიები ქართული ოცნება ლეიბორისტული პარტია ლელო სტრატეგია აღმაშენებელი პატრიოტთა ალიანსი ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა მოქალაქეები გირჩი ევროპული საქართველო არასაპარლამენტო პარტიები სოციალ-დემოკრატები სამართლიანობისთვის სოლიდარობის ალიანსი თავისუფალი დემოკრატები თავისუფალი საქართველო ერთიანი საქართველო წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო საშუალო დაშორება 0.69 0.83 0.86 0.87 1.06 1.21 1.30 1.39 1.55 საშუალო დაშორება 0.73 0.89 1.06 1.07 1.15 1.74 სურათი 6.2 პოლიტიკურ პარტიათა ამომრჩევლების განაწილება შერჩეული პარტიების პოზიციებთან მათი დაშორების მიხედვით დაშორება: დაშორება: 20 ითვლება, რომ ადამიანი„ხმას აძლევს პოლიტიკურ პარტიას“ თუკი ამა თუ იმ კონკრეტული პარტიისთვის მისი ხმის მიცემის ალბათობა ყველაზე მაღალია სხვა პარტიებთან შედარებით და აღემატება 5-ს. მეტი ინფორმაციისათვის იხ. ქვეთავი 6.1 31

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ სურათი 6.2 პოლიტიკურ პარტიათა ამომრჩევლების განაწილება შერჩეული პარტიების პოზიციებთან მათი დაშორების მიხედვით დაშორება: დაშორება: დაშორება: დაშორება: დაშორება: დაშორება: დაშორება: წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 32

ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲚᲔᲑᲘᲡᲐ ᲓᲐ ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲘᲡ ᲡᲘᲐᲮᲚᲝᲕᲔ 6.3. ᲛᲘᲣᲛᲮᲠᲝᲑᲔᲚᲘ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲚᲔᲑᲘ ანგარიშის ეს ნაწილი ეთმობა რეგრესულ ანალიზს, რო მელიც შეისწავლის რესპონდენტთა იდეოლოგიურ პრო ფილებსა და დემოგრაფიულ მახასიათებლებს შორის კავშირს მიუმხრობელი ამომრჩევლების შემთხვევაში. ამისათვის, პირველ რიგში, ჩვენ ჩავატარეთ ფაქტორე ბის ანალიზი, რათა გამოგვევლინა წამყვანი ფაქტო რები, რომელთა მეშვეობითაც აიხსნება ამომრჩევლების პრეფერენციების ცვალებადობა პოლიტიკასთან დაკავ შირებულ სხვადასხვა განცხადებასთან დაკავშირებით და რომელიც იძენს განსაკუთრებულ მნიშვნელობას როდესაც აღნიშნულ განცხადებებთან კორელაციების შესწავლა ხდება. ჩვენ გამოვყავით ოთხი მნიშვნელო ვანი ფაქტორი და სხვადასხვა დემოგრაფიულ მახასია თებლებთან ერთად რეგრესულ ანალიზში შევიტანეთ. პირველი ფაქტორი, ეტატიზმი, ანუ სახელმწიფოს აქტი ური როლის მხარდაჭერა, ძირითადად ასოცირდება ეკო ნომიკურად მემარცხენე იდეებთან(მაგ. საყოველთაო ჯანდაცვის სისტემა, პროგრესული გადასახადები და ა.შ.). მეორე ფაქტორი, კულტურული ლიბერალიზმი, გუ ლისხმობს რესპონდენტთა კულტურულად ლიბერალურ ღირებულებებს(მაგ. სკოლებში სქესობრივი განათლე ბის შემოღება, არსებული ნარკოპოლიტიკის ლიბერალი ზება და ა.შ.). მესამე ფაქტორი აჩვენებს სახელმწიფოს შეზღუდული როლის მხარდაჭერას. მეოთხე ფაქტორი, საგარეო პოლიტიკური მიუმხრობლობა, გულისხმობს ამომრჩევლებში მტკიცე ანტი-დასავლურ და სამხედრო მიუმხრობლობასთან დაკავშირებულ პრეფერენციებს. როგორც ცხრილ 6.3-ში რეგრესული ანალიზის შედე გები(1) ცხადყოფს, კულტურული ლიბერალიზმი მნიშ ვნელოვნად პოზიტიურად კორელირებს მიუმხრობელ ამომრჩევლად ყოფნასთან. სახელმწიფოს შეზღუდული როლის მხარდაჭერა მნიშვნელოვნად და უარყოფითად არის ასოცირებული მიუმხრობელ ამომრჩევლად ყოფნა სთან. დარჩენილი ორი ფაქტორი, საგარეო პოლიტიკური მიუმხრობლობა და სახელმწიფოს აქტიური როლის მხა რდაჭერა არ აღმოჩნდა მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელი ამომრჩეველთა აფილაციის არქონაში. ასევე უმნიშ ვნელო ცვლადები აღმოჩნდა გენდერი და ეთნიკურობა. საინტერესოა, რომ რაც უფრო იზრდება პოტენციურ ამო მრჩეველთა ასაკი, მით უფრო ნაკლებად არის სავარა უდო, რომ ისინი პოლიტიკურად აფილირებულები იქნე ბიან რომელიმე პარტიასთან. რეგრესული ანალიზის შედეგები უმეტესწილად მტკიცეა მოდელის სხვადასხვა სპეციფიკაციებთან მიმართებაში. როდესაც ორი(მემარცხენე-მემარჯვენე და ლიბერა ლურ-კონსერვატიული) იდეოლოგიური განზომილების გაკონტროლება ხდება, რეგრესიის მოდელში(2) ოთხი მკაფიო ფაქტორის ნაცვლად, თვალნათლივ ჩანს, რომ კულტურულად ლიბერალური ხედვების მხარდაჭერა ზრდის ამომრჩეველთა მიუმხრობლობის ალბათობას, ხოლო კორელაცია ეკონომიკურად მემარცხენე-მემარ ჯვენე განზომილებაში უმნიშვნელოა. ცხრილი 6.3 მიუმხრობელ ამომრჩევლებთან ასოცირებული ფაქტორები ლოგისტიკური რეგრესია ცვლადები (1) მიუმხრობელი ამომრჩევლები (2) მიუმხრობელი ამომრჩევლები ფაქტორი 1 სახელმწიფოს აქტიური როლის მხარდაჭერა -0.0595 ფაქტორი 2 კულტურული ლიბერალიზმი (0.0583) 0.297*** ფაქტორი 3 – სახელმწიფოს შეზღუდული როლი (0.0729) -0.172** ფაქტორი 4 – საგარეო პოლიტიკური მიუკერძოებლობა (0.0736) -0.00541 სოფლად აღმოსავლეთი თბილისი (0.0887) -0.230 (0.229) -0.693*** (0.223) -0.218 (0.152) -0.465*** (0.180) -0.598*** (0.187) -0.171 (0.122) სოფლად# აღმოსავლეთი 0.712** 0.887*** სოფლად# თბილისი გენდერი ეთნიკურობა 35-49 50-64 65+ ეკონომიკურად მემარცხენემემარჯვენე (0.342) -0.142 (0.522) 0.183 (0.125) -0.109 (0.122) -0.958*** (0.116) -1.176*** (0.190) -1.770*** (0.300) (0.287) -0.0408 (0.458) 0.255*** (0.0975) -0.171 (0.108) -0.938*** (0.0966) -1.204*** (0.150) -2.132*** (0.241) 0.0257 კულტ. ლიბერალურიკონსერვატიული (0.0594) 0.411*** მუდმივა 1.159*** (0.144) (0.107) 1.121*** (0.122) დაკვირვებები ფსევდო R-კვადრატი 9,746 0.0936 14,617 0.0957 სიმტკიცის სტანდარტის ცდომილებები მოცემულია ფრჩხილებში *** p<0.01,** p<0.05,* p<0.1 წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო 33

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ 7 ᲓᲐᲡᲙᲕᲜᲐ „საარჩევნო კომპასი- საქართველოს“ მეშვეობით უპრე ცედენტოდ მაღალი ხარისხის მონაცემები შეგროვდა. აღნიშნული ინსტრუმენტი პოლიტიკურ პარტიებთან კონსულტაციის შედეგად შეიქმნა. პირველად გახდა შესაძლებელი შედარებისათვის საჭირო მონაცემების შეგროვება, პარტიებისა და ამომრჩევლების დამოკი დებულების შესასწავლად იდეოლოგიურ სიბრტყეში, რომელიც შედგებოდა მემარცხენე-მემარჯვენე და ლი ბერალურ-კონსერვატიული განზომილებებისაგან. მონაცემთა ანალიზი იძლევა გარკვეული მოდელების შექ მნის შესაძლებლობას პოლიტიკური ლანდშაფტისა და ელექტორატის დასახასიათებლად. ამავდროულად, მონაცემები იძლევა საშუალებას, რომ ერთმანეთს შევა დაროთ პარტიათა და ამომრჩეველთა პოზიციები და შე ვისწავლოთ მათი იდეოლოგიური სიახლოვე. დასკვნით ნაწილში, ჩვენ გამოვყოფთ ქართულ პოლიტიკასთან და კავშირებულ სამ ასპექტს, რომელიც თავისი არსით დამა ფიქრებელია და მოითხოვს სამომავლო კვლევას. ესენია პოლიტიკური იდეოლოგიების თანმიმდევრულობა და მნიშვნელობა, პოლარიზაცია და კავშირები პარტიებსა და ამომრჩევლებს შორის. მონაცემები, რომლებიც შევა გროვეთ, იძლევა მნიშვნელოვანი დასკვნების გამოტანის შესაძლებლობას, რომლებიც შესაძლოა ზოგჯერ კონტ რინტუიტურად მოჩანდეს და დაექვემდებაროს ინტერპ რეტაციას. 7.1 ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲘᲓᲔᲝᲚᲝᲒᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐ ᲜᲛᲘᲛᲓᲔᲕᲠᲣᲚᲝᲑᲐ ᲓᲐ ᲛᲜᲘᲨᲕᲜᲔᲚᲝᲑᲐ ქართულ პოლიტიკურ პარტიებზე საუბრისას აღნიშნა ვენ ხოლმე, რომ ისინი იდეოლოგიურად თანმიმდევრუ ლები არ არიან, რაშიც იგულისხმება, რომ იდეოლოგია ქართულ პოლიტიკაში მნიშვნელოვან როლს არ თამა შობს(ბარქაია და კვაშილავა, 2020). თუმცა, ეს ზოგადი შე ფასებაა და სხვადასხვა პარტიის შემთხვევაში სიტუაცია განსხვავებულია. მაგალითად,„გირჩი“ იდეოლოგიურად ერთ-ერთი ყველაზე თანმიმდევრული პარტიაა, თუმცა 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების წინ პარტიას არ გამოუქვეყნებია ერთიანი წინასაარჩევნო პროგრამა. მეორე მხრივ, როგორც ჩვენს ხელთ არსებული მონაცე მებით ირკვევა,„ლეიბორისტული პარტია“ იდეოლო გიურად ყველაზე ახლოს დგას„ქართულ ოცნებასთან“, თუმცა მან შეთანხმებას მემარჯვენე-ლიბერალურ პა რტიებთან მიაღწია. განამტკიცებს თუ არა ჩვენი მონაცე მები ვარაუდს, რომ ქართულ პოლიტიკაში იდეოლოგიის როლი უმნიშვნელო და არათანმიმდევრულია? ეს მნიშ ვნელოვანი შეკითხვაა, რომელზე პირდაპირი პასუხიც არ არსებობს. ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად ერთ-ერთი მიდგომა შე იძლება იყოს ქართული პარტიების დიფერენციაციის მთავარი ნიშნულად ძალაუფლებრივი სტატუსის აღება. ამ მიდგომით შეიძლება გამოვყოთ სამი ტიპის პარტი ები. პირველი, პარტია(ან პარტიები, თუკი მომავალში კოალიციური მთავრობა ჩამოყალიბდება), რომელიც პარლამენტში უმრავლესობას ფლობს და მთავრობის ფორმირებას ახდენს. მეორე, ოპოზიციური საპარლამე ნტო პარტიები. დაბოლოს, არასაპარლამენტო ოპოზიცი ური პარტიები. შესაძლოა,„ლეიბორისტულმა პარტიამ“ მემარჯვენე-ლიბერალურ და ცენტრისტულ პარტიებ თან შეთანხმების მიღწევა სწორედ იმიტომ შეძლო, რომ ისინი ერთსა და იმავე ძალაუფლებრივ სტატუსს ფლო ბენ. ეს მიდგომა მართლაც განამტკიცებს იდეას, რომ ქა რთულ პოლიტიკაში იდეოლოგიებს არც თუ განსაკუთრე ბული მნიშვნელობა ენიჭება. მეორე არგუმენტი, რომელიც შესაძლოა გამოყენებული იყოს იმის დასამტკიცებლად, რომ იდეოლოგიები უმ ნიშვნელოა, გახლავთ ის, რომ გვხვდება პარტიათა წყვი ლები, რომლებიც ორგანზომილებიან იდეოლოგიურ სიბრტყეში ძალიან ახლოს დგანან ერთმანეთთან, რაც ნიშნავს რომ მათი(დამოუკიდებლად) არსებობის რეა ლური საჭიროება არ არსებობს. ანუ, ამჟამად არსებობს ექვსი პარტია:„გირჩი“ და„ევროპული საქართველო“; „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ და„მოქალაქეები“; „ლელო“ და„სტრატეგია აღმაშენებელი“. პარტიათა თითოეული წყვილის იდეოლოგიური სიახლოვე მიგვა ნიშნებს, რომ იდეოლოგიებს მართლაც რომ მნიშვნე ლობა ენიჭებოდეს, ექვსის ნაცვლად სამი პარტია უნდა არსებობდეს.„ლელო“ და„სტრატეგია აღმაშენებელი“ განთავსდებიან ცენტრში;„ერთიანი ნაციონალური მოძ რაობა“ და„მოქალაქეები“ მემარჯვენე-ცენტრისტულ პოზიციას დაიკავებენ, ხოლო„გირჩი“ და„ევროპული სა ქართველო“- მემარჯვენეს. ამ მიდგომას განამტკიცებს ის ფაქტი, რომ აღნიშნული 6 პარტიიდან არც ერთი არ წარმოადგენს მარგინალურ პოლიტიკურ წარმონაქმნს - ყველა მათგანმა მოახერხა საპარლამენტო მანდატის მიღება. 34

ᲓᲐᲡᲙᲕᲜᲐ როდესაც იდეოლოგიების მნიშვნელობაზე ვსაუბრობთ, მესამე ასპექტი, რომელიც შეიძლება გამოვყოთ, არის მემარცხენე ბლოკის პარტიებში არსებული შიდა არა თანმიმდევრულობა. ერთი შეხედვით, შესაძლოა ეს მე მარცხენე იდეოლოგიებს უარყოფითად ახასიათებდეს. თუმცა, ამავდროულად, ყურადღება უნდა გავამახვილოთ იმაზე, რომ ამ შემთხვევაში საუბარია ბევრი სხვადასხვა სფეროდან აღებულ 30 საკითხზე არსებული დამოკიდე ბულებებით გამოთვლილ პოზიციონირებაზე. უნდა გა ვითვალისწინოთ, რომ ორი პარტია საბოლოოდ პოლი ტიკურ ლანდშაფტზე შესაძლოა ერთმანეთთან ძალიან ახლოს აღმოჩნდეს, მიუხედავად იმისა, რომ მათ ცალ კეულ საკითხებზე რადიკალურად განსხვავებული დამო კიდებულება აქვთ. ეს შეიძლება გავიგოთ როგორც იდე ოლოგიური ეკვიფინალურობა(ანუ როდესაც ერთი და იგივე შედეგი სხვადასხვა გზით მიიღწევა). ეს ყოველივე კი თანხმობაში მოდის მტკიცებასთან, რომ პოსტ-კომუ ნისტურ ქვეყნებში მემარცხენე-მემარჯვენე დაყოფა ისე არ მუშაობს, როგორც დასავლურ დემოკრატიებში (Rohrschneider and Whitefield 2012). შედეგად, ისმის ძა ლიან მნიშვნელოვანი კითხვა: მოსალოდნელია თუ არა რომ ქართულ პოლიტიკურ პარტიებს მკვეთრად გამოკვე თილი იდეოლოგიური პროფილები ექნებათ? მიუხედავად ფართოდ გავრცელებული იდეისა, რომ პა რტიული პლატფორმები თანმიმდევრული იდეოლო გიური პროფილების მიხედვით ყალიბდება, რაც ხელ საყრელია გამჭვირვალე პოლიტიკის წარმოებისა და დემოკრატიის ფუნქციონირებისათვის, საქართველო არ განეკუთვნება მსოფლიოს იმ ნაწილს, სადაც ეს იდეა გაჩნდა. საქართველოს პოლიტიკაზე დამკვირვებლებსა და ექსპერტებს ხშირად ავიწყდებათ, რომ ღირებულე ბებისა და პოლიტიკების თანმიმდევრულ პოლიტიკურ იდეოლოგიებად გარდაქმნას ათეულობით და შესაძლოა ასეულობით წლებიც კი დასჭირდა დასავლურ დემოკ რატიებში. მოლოდინი იმისა, რომ ქართული პოლიტიკა დასავლური ლიბერალური დემოკრატიების მსგავსად იმუშავებს ცოტათი უსამართლოა, რამდენადაც ქვეყანას სტაბილური პოლიტიკური სისტემის შენების მხოლოდ და მხოლოდ 30-წლიანი გამოცდილება აქვს. რა თქმა უნდა, ეს იმას კი არ ნიშნავს, რომ ქართული პოლიტიკის ხარვეზებზე თვალი უნდა დავხუჭოთ, არამედ იმას, რომ სავარაუდოდ უახლოეს მომავალში ქართულ პოლიტი კურ პარტიებს ვერ ექნებათ„თანმიმდევრული“ იდეო ლოგიური პროფილები, დასავლური დემოკრატიების მსგავსად. ამის თქმის საფუძველს გვაძლევს ფართოდ გავრცელებული მოსაზრება, რომ პოსტ-კომუნისტურ ქვეყნებში პოლიტიკური იდეოლოგიები ისე არ მუშაობს, როგორც დასავლურ დემოკრატიებში. ამ ყოველივეს სხვადასხვა მიზეზი აქვს, მათ შორის, მტკიცე კავშირების ჩამოყალიბების სირთულე პოლიტიკურ პარტიებსა და ამომრჩევლებს შორის(Toka 1998); პოსტ-კომუნისტური პარტიების სუსტი ორგანიზაციული შესაძლებლობები (Dalton and Wattenberg 2000); და ინტერესთა ჯგუფების სტრუქტურის ხელახლა შექმნის საჭიროება საბჭოთა კავ შირის დანგრევის შემდეგ, რომელიც 70 წლის განმავლო ბაში ცდილობდა ყოველგვარი სოციალური განსხვავებუ ლობის წაშლას(Bunce 2001). შესაბამისად, ისმის კითხვა, უნდა ველოდოთ თუ არა, რომ ქართულ პარტიებსაც ისეთივე მწყობრი იდეოლო გიური პროფილები ექნებათ, როგორიც უკვე ვიცით რომ დასავლურ დემოკრატიებში არსებობს. რა თქმა უნდა, კონტექსტის მიუხედავად, ნებისმიერი პოლიტიკური პა რტიისათვის მნიშვნელოვანია ცხადად გამოკვეთილი პო ლიტიკური პლატფორმა. მაგრამ, ამავდროულად, შესაძ ლოა უმჯობესი იყოს რომ პოლიტიკურ პლატფორმებზე მოცემული რეალობის გათვალისწინებით ვიფიქროთ და არა დასავლეთში აღმოცენებული წინასწარ გამზა დებულ თარგებთან მათი შედარების გზით. ეს მიდგომა აბსოლუტურად ახალი ტიპის კითხვებსა და გამოწვევებს გააჩენს. პირველი შეკითხვა, რომელიც ჩნდება, შეეხება, სთავაზობენ თუ არა პარტიები ამომრჩევლებს დიფე რენცირებულ პოლიტიკებს თავიანთ წინასაარჩევნო პროგრამებში. ამას ეწოდება ამომრჩეველთათვის გადა წყვეტილების მიღების შესაძლებლობა(Bartolini 2001). ასეთი დიფერენცირებული პლატფორმების გარეშე, შე უძლებელია არსებობდეს პროგრამული კონკურენცია, რომლისაკენაც ქართული პარტიული პოლიტიკა უნდა ისწრაფოდეს. თუკი ამომრჩევლებს არ მიეწოდებათ გა ნსხვავებული პოლიტიკური არჩევანის შესაძლებლობა, ისინი ვერასდროს შეძლებენ ხმის მიცემას პროგრამებზე დაყრდნობით და კვლავაც ქარიზმატული ლიდერებისა და კლიენტელური ქსელების გავლენის ქვეშ დარჩებიან (იხ. Kitschelt 1995). მეორე საკითხი, რომელიც წამოიჭ რება, შეეხება იმას, თუ რამდენად თანმიმდევრულია თა ვად აღნიშნული დიფერენცირებული პროგრამები. თუკი დავუშვებთ, რომ პოლიტიკურ პარტიას გამოქვეყნებული აქვს წინასაარჩევნო პროგრამა, რომელიც გვთავაზობს უნიკალურ მიდგომას პოლიტიკური პრობლემების მოსა გვარებლად, უნდა ვფოკუსირდეთ იმაზე, თუ რამდენად ახერხებენ ცალკეული პოლიტიკოსები პარტიის პროგრა მის ამომრჩევლამდე მიტანას; ანდა იყენებს თუ არა აღ ნიშნული პოლიტიკური პარტია საკომუნიკაციო არხებს ამომრჩევლისთვის ინფორმაციის მისაწოდებლად. ორგანიზაციული განვითარების თვალსაზრისით, ეს სე რიოზულ გამოწვევას წარმოადგენს ქართული პარტიე ბისათვის. მესამე და ბოლო საკითხი, რომელიც წარმო იჭრება, შეეხება იმას, თუ რამდენად თანმიმდევრულები არიან პოლიტიკური პარტიები როგორც ინსტიტუციები. აქ საინტერესოა იცვლის თუ არა პარტია პოზიციას რა დიკალურად არჩევნებიდან არჩევნებამდე. პარტიული კონკურენციის სივრცით გააზრებაში ამას ე.წ.„ხტუნაობა“ (leapfrogging) ჰქვია(Robertson 1976). ეს სერიოზულ გამო წვევას წარმოადგენს ქართული პოლიტიკური პარტიები სათვის და ამის მაგალითები საქართველოში საგარეო პოლიტიკასთან დაკავშირებით მოიძებნება(Kakhishvili 2020). ე.წ.„ხტუნაობა“ პრობლემაა იქიდან გამომდინარე, რომ როდესაც პარტია ამას აკეთებს, ის მთლიანად ფლა ნგავს პროგრამული კონკურენციის შედეგად მიღებულ უპირატესობებს, ვინაიდან შედეგად ზიანი ადგება მო სალოდნელობასა და სიცხადეს. ამომრჩევლები ვეღარ ხვდებიან, აპირებს თუ არა აღნიშნული პარტია, რომ მხარი დაუჭიროს ამა თუ იმ პოლიტიკას, რომელსაც იგი თავის დროზე ემხრობოდა. ეს სამი საკითხი ქართული პარტიებისათვის ფუნდამე ნტურ პრობლემას წარმოადგენს, რათა ისინი დასავლური სტილის თანმიმდევრული იდეოლოგიების მქონე პარტი 35

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ ებად ჩამოყალიბდნენ. რაც კიდევ უფრო მნიშვნელოვა ნია, თუკი ჯერ კიდევ არსებობს ხმის მიცემაზე გადაწყვე ტილების მიღების შესაძლებლობა ქართულ პარტიულ პოლიტიკაში, წინასაარჩევნო პროგრამების შინაარსი თა ნმიმდევრულად და ცხადად მიეწოდებათ ამომრჩევლებს და პოლიტიკურ საკითხებთან დაკავშირებით პარტიები სხვადასხვა პოზიციაზე არ„დახტუნავენ“, შესაძლოა არც იდგეს მკაფიოდ იდენტიფიცირებადი მემარცხენე ან მე მარჯვენე იდეოლოგიის ქონის საჭიროება. სხვა სიტყვე ბით რომ ვთქვათ, არ არის აუცილებელი, რომ პოლიტი კური იდეოლოგიები საქართველოში ზუსტად ისეთსავე პოლიტიკურ პოზიციებს გამოხატავდეს, როგორც ევრო პულ დემოკრატიებში. იდეოლოგიური სპექტრი ყოველ თვის კონტექსტზეა დამოკიდებული და იგი შესაძლოა იცვლებოდეს არა მხოლოდ ქვეყნების, არამედ ზოგჯერ ერთ ქვეყნის შიგნით რეგიონების მიხედვითაც. თავად ის ფაქტი კი, რომ ქართული პოლიტიკური პარტიები ამომ რჩევლებს სხვადასხვა ტიპის პოლიტიკას სთავაზობენ ასარჩევად, უკვე კარგის ნიშანია დასაწყისისთვის და მისი მნიშვნელობა არ უნდა დავაკნინოთ. ახლა, პარტი ებს სჭირდებათ რომ ორი მიმართულებით გადადგან ნაბიჯები. პირველი, პარტიებმა უნდა გააუმჯობესონ თავიანთი შეთავაზებების ხარისხი, უნდა დახარჯონ უფრო მეტი დრო და რესურსი, რათა ეს შეთავაზებები განხორციელებადად, შორეულ პერსპექტივაში პროგნო ზირებადად და ამომრჩევლებისათვის მიმზიდველად აქციონ. მეორე, პარტიებმა უნდა უზრუნველყონ, რომ მა თმა შეთავაზებებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს მათსავე კამპანიებში და ამის შესახებ ინფორმაცია უნდა მიაწოდონ ამომრჩევლებს. ამ დროისათვის, შესაძლოა დავინახოთ ელექტორალური გადაწყვეტილების მიღე ბის შესაძლებლობის არსებობის ნიშნები, თუმცა თავად პროგრამების თანმიმდევრულობა და სტაბილურობა, ისევე როგორც პარტიათა ორგანიზაციული შესაძლებ ლობები არ იძლევა სრული თავდაჯერების შესაძლებ ლობას და ამ საკითხის მეტი კვლევაა საჭირო. 7.2. ᲞᲝᲚᲐᲠᲘᲖᲐᲪᲘᲐ ბოლო წლებში სიტყვა პოლარიზაცია განსაკუთრებით პოპულარულია, ალბათ სიტყვა პოპულიზმთან ერთად, რაც ხშირად გამოიყენება იმის სამტკიცებლად, რომ საქართველოში პოლიტიკა ისე ვერ მუშაობს, როგორც უნდა მუშაობდეს. შედეგად, პოლარიზაცია„საგანგაშო გამოწვევად“ იქცა ახალგაზრდა ქართული დემოკრატიი სათვის. თუმცა, მიუხედავად საქართველოს სოციალური, მედია და პოლიტიკური პოლარიზაციის შესახებ ანალი ზის მრავალგზის მცდელობისა, ძალზე ცოტა ავტორს აქვს განმარტებული თუ რას გულისხმობს რეალურად ეს ტერმინი საქართველოს კონტექსტში და კიდევ უფრო ცოტა ავტორს გაუზომავს იგი. უფრო ხშირად, უბრალოდ აპრიორი მიიჩნევა ხოლმე, რომ საქართველო პოლარი ზებულია. ამიტომაც, ანალიტიკური ფოკუსი უფრო იმა ზეა მიმართული თუ როგორ უნდა მოხდეს საქართველოს დემოკრატიზაციის პროცესში პოლარიზაციის შედეგების მინიმუმამდე დაყვანა. როგორც ერთ-ერთი ანგარიში აღნიშნავს, 2018 წლის საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები„პოლარი ზაციის უარყოფითი მხარეების სახელმძღვანელო მა გალითია“. 21 მეორე ანგარიშში კი ვკითხულობთ, რომ საქართველო„ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე პოლარი ზებულ დემოკრატიად იქცა“. 22 ექსპერტები გამოყოფენ „საზოგადოების დაპირისპირებას, ეკონომიკური მდგო მარეობის გაუარესებასა[და] პოლიტიკური პროცესების დესტაბილიზაციას“ როგორც„მწვავე პოლარიზაციისა და რადიკალიზაციის“ 23 შედეგს და გამოთქვამენ წუხილს, რომ შესაძლოა„საქართველო კიდევ ერთხელ გადაიქცეს არშემდგარ სახელმწიფოდ“. 24 აღნიშნული არგუმენტები ეფუძნება მოსაზრებებს, რომ ქართველი პოლიტიკოსები იყენებენ ემოციურ რიტორიკასა და ნეგატიურ კამპანიებს თავიანთი ოპონენტების წინააღმდეგ. ზოგიერთი ექსპე რტი ხაზს უსვამს, რომ პოლიტიკა და არჩევნები საქარ თველოში ხშირად გაგებულია როგორც თამაში ნულო ვანი ჯამით, სადაც ყველაფერი გამარჯვებულს მიაქვს. 25 მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული იდეები სულაც არ არის უსაფუძვლო, ენა, რომელსაც ეს ანგარიშები იყე ნებს, ხშირად ზედმეტად საგანგაშოა. სამეცნიერო ლიტე რატურაში ამ მოვლენას უფრო რადიკალიზაციას უწოდე ბენ ხოლმე, ვიდრე პოლარიზაციას. 26 პოლარიზაცია შესაძლოა განვმარტოთ როგორც იდე ოლოგიური დაშორება ერთ საზოგადოებაში არსებულ ორ ჯგუფს შორის. 27 ხოლო აღნიშნული ჯგუფების ურთი ერთ შეუთავსებელი იდენტობების კრისტალიზაცია შე საძლოა მართლაც საფრთხეს უქმნიდეს პოლიტიკურ სისტემას. 28 პოლარიზაციის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცე ლებული რიტორიკა თანამედროვე სამყაროში ხშირად გამოიყენება პოპულისტების მიერ, რომლებიც„კეთილ“ უბრალო ხალხსა და„ბოროტ“ პოლიტიკურ ელიტას ერთმანეთის უპირისპირებს. 29 აღნიშნული ჩარჩოს გათ ვალისწინებით, ჩვენს ხელთ არსებული მონაცემები არ ადასტურებს რადიკალური პოლარიზაციის არსებობას საქართველოში. თუკი განვიხილავთ ორ ყველაზე დიდ პოლიტიკურ პარტიას-„ქართულ ოცნებასა“ და„ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“- მონაცემების თანახმად, 30 პოლიტიკური საკითხიდან ნახევრის შემთხვევაში, ეს ორი პარტია ერთსა და იმავე პოზიციაზე დგას. ამ ყო ველივეს რადიკალური პოლიტიკური პოლარიზაციის ნიშნად ნამდვილად ვერ განვიხილავთ. გარდა ამისა, ამომრჩეველთა პრეფერენციები არ მიანიშნებს ორი მკა ფიოდ გამოკვეთილი სოციალური ჯგუფის არსებობაზე, რომლებიც ურთიერთ გამომრიცხავი პრეფერენციებით ხასიათდებიან. 21 https://medium.com/strengthening-political-pluralism-in-ge orgia/tearing-apart-what-drives-political-polarisation-in-geor gia-f40088e5a5a2#_ftn6 22 https://democracy-reporting.org/wp-content/uploads/2018/08/ DRI-GE-The-high-price-of-extreme-political-polarisation-in-Georgiaand-what-to-do-about-it_Fact-Finding-Report.pdf 23 https://nsf.com.ge/en/news/97/political-polarization-in-georgia 24 http://gip.ge/wp-content/uploads/2021/03/GIP-Expert-com ment-16-1.pdf 25 http://gip.ge/wp-content/uploads/2021/03/GIP-Expert-com ment-16-1.pdf 26 https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/0002764218759576 27 https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/0002764218759576 28 https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_ id=1010098&download=yes 29 https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/0002764218759576 36

ᲓᲐᲡᲙᲕᲜᲐ კვლევის ეს მიგნებები თანხმობაშია CRRC-ის მიერ გა მოცემული ანგარიშის შედეგებთან, რომლის მიხედვი თაც, არ არსებობს ქართული საზოგადოების ორ პოლი ტიკურ ჯგუფად დაყოფის მტკიცებულება, რომლებსაც ურთიერთგამომრიცხავი პოლიტიკური პრეფერენციები ექნებოდა. 30 მეტიც, თუკი შევისწავლით Who Governs-ის მონაცემებს, რომელიც პოლარიზაციას როგორც ანტი-ე ლიტისტური პარტიების მიერ მოცემულ არჩევნებში მი ღებული ხმების პროცენტული მაჩვენებლით ზომავს, და ვინახავთ, რომ ქართული საზოგადოება პოლარიზებული არ არის. ბოლო ხუთი არჩევნების განმავლობაში, რო მელთან დაკავშირებითაც აღნიშნული მონაცემთა ბაზა იძლევა მაჩვენებლებს, პოლარიზაციის ნიშნული მერყე ობდა 2012 წლის არჩევნებზე 1.3%-დან 2016 წლის არჩევ ნებზე 15.4%-მდე(იხ. სურათი 7.1). შედარებისათვის, მა გალითად, გერმანიაში იგივე მაჩვენებელი სტაბილურად იზრდებოდა ბოლო ხუთი არჩევნების განმავლობაში და ეს ნიშნული 2002 წელს 6.5%-დან 2017 წელს 25.7%-მდე გა იზარდა. 31 შედეგად, მონაცემები ცხადყოფს, რომ პოლიტიკურ პო ლარიზაციაზე საუბარი საქართველოში დიდ წილად გა დაჭარბებულია. ნაცვლად ამისა, ექსპერტები და მკვლე ვრები ალბათ რადიკალურ პოლიტიკურ რიტორიკაზე უნდა კონცენტრირდნენ, რომელიც გულისხმობს რო გორც ნეგატიურ საარჩევნო კამპანიას მმართველი და ოპოზიციური პარტიებისაგან, ასევე არჩევნების როგორც ნულოვანი ჯამის თამაშის გაგებას. 30 https://crrc.ge/uploads/tinymce/documents/PolicyBriefs/Polariza tion%20brief%206Oct2020.pdf 31 Casal Bértoa, F.(2021): Database on WHO GOVERNS in Europe and beyond, PSGo. ხელმისაწვდომია: whogoverns.eu სურათი 7.1 პოლარიზაციის მაჩვენებელი საქართველოში Who Governs-ის მონაცემების მიხედვით 20 15 15,4 10 5,8 5 0 2004 7,4 2008 1,3 2012 2016 წყარო: Casal Bértoa, F.(2021): Database on WHO GOVERNS in Europe and beyond, PSGo. ხელმისაწვდომია: whogoverns.eu 5,8 2020 7.3 ᲞᲐᲠᲢᲘᲔᲑᲡᲐ ᲓᲐ ᲐᲛᲝᲛᲠᲩᲔᲕᲚᲔᲑᲡ ᲨᲝᲠᲘᲡ ᲙᲐᲕᲨᲘᲠᲘ ბოლო და, ალბათ, ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხი ქართულ პარტიულ პოლიტიკაში გახლავთ, თუ როგორ ცდილობენ პარტიები ამომრჩევლებთან კავშირების გაბმას. პარტიებსა და ამომრჩევლებს შორის კავშირზე შესაძლოა გავლენა ჰქონდეს კომუნიკაციის სტრატეგიას, რომელსაც პარტიები ირჩევენ. თუკი პარტიები თავიანთ პოლიტიკებთან დაკავშირებით ამომრჩევლებს გასაგე ბად მიაწვდიან ინფორმაციას და იშვიათად გამოიყენე ბენ რადიკალურ რიტორიკასა და ნეგატიურ კამპანიებს, ისინი შეძლებენ ამომრჩევლებთან პოზიტიური კავშირის დამყარებას. გარდა ამისა, თუკი პარტიები მოახერხე ბენ, რომ თავიანთი პოლიტიკების ერთგულები დარჩნენ არჩევნების განმავლობაში და არჩევნებს შორის და არ დაიწყებენ ე.წ.„ხტუნაობას“, ამომრჩევლებს ექნებათ უფრო მკაფიო წარმოდგენა თუ რის მიღწევას ცდილობს ესა თუ ის პარტია. თუმცა, ეს მხოლოდ მიწოდების მხარის მოქმედებებს შეეხება. მონეტის მეორე მხარე გახლავთ პარტიების მისამართით ამომრჩეველთა მოთხოვნები. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ერთი მხრივ, შეგვიძლია, დავაკვირდეთ არსებობს თუ არა ბმა ამომრჩეველთა იდეოლოგიურ კავშირებსა და პარტიებს შორის და მეორე მხრივ, შეგვიძლია ვნახოთ, საპასუხოდ რომელ პარტი ებს სჯიან და რომელ პარტიებს აჯილდოვებენ ამომრჩე ვლები. გავრცელებულია მოსაზრება, რომ პოსტ-კომუნისტურ საზოგადოებებში პარტიებსა და ამომრჩევლებს შორის სამი ტიპის კავშირი არსებობს: ქარიზმატული, კლიენტე ლური და პროგრამული(Kitschelt 1995). ქარიზმატული 37

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ კავშირი დაკავშირებულია სიტუაციასთან, სადაც მო ცემულ პარტიას მიმდევრები ჰყავს პარტიის ლიდერის პოპულარობის დამსახურებით. შესაბამისად, ლიდერის ქმედებები განსაზღვრავს მთლიანად პარტიის ქმედე ბებს. კლიენტელური კავშირი აღნიშნავს პირდაპირ და ხელშესახებ ინდივიდუალურ სარგებელს, რომელსაც ამომრჩეველი იღებს ამა თუ იმ პარტიისაგან, მისი ხმის სანაცვლოდ. კლიენტელიზმი შეიძლება ფინანსდებო დეს სახელმწიფოს ან კერძო რესურსებიდან და შესაძ ლოა გულისხმობდეს როგორც პოზიტიურ ასევე ნეგა ტიურ წამახალისებელ სტიმულებს(Mares and Young 2019). პროგრამული კავშირი ყალიბდება მაშინ, როდესაც ამომრჩევლები პარტიას ხმას აძლევენ პოლიტიკის გამო, რომელსაც ეს პარტია წარმოადგენს. ასეთ შემთხვევაში, ამომრჩევლები იღებენ არაპირდაპირ სარგებელს სა ჯარო სიკეთის სახით, მას შემდეგ, რაც გამარჯვებული პარტია ძალაუფლებას აიღებს ხელში. განმარტების თა ნახმად, პროგრამული კავშირი შეიძლება ჩამოყალიბდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი პარტია ამომრჩევლებს სთავაზობს ისეთი ტიპის პოლიტიკას, როგორიც მათ სურთ. რა თქმა უნდა, რეალობა არასდროსაა ერთგანზო მილებიანი და ამომრჩეველთა ქცევაზე გავლენას უა მრავი ფაქტორი ახდენს, მათ შორის, პარტიის ლიდერის ქარიზმა და პოზიტიური თუ ნეგატიური კლიენტელური წამახალისებელი სტიმულების მოლოდინი. ჩვენს ხელთ არსებული მონაცემები შესაძლებლობას გვაძლევს შე ვისწავლოთ, არსებობს თუ არა პროგრამული კავშირი პა რტიებსა და ამომრჩევლებს შორის საქართველოში. ჩვენ შეგვიძლია, რომ მედიანური ამომრჩევლის პოზი ცია გამოვითვალოთ ორგანზომილებიან იდეოლოგიურ სიბრტყეზე და შევისწავლოთ როგორ იცვლება პოლიტი კური ლანდშაფტი, როდესაც პარტიათა პოზიციებს არა იდელოგიური ცენტრის, არამედ მედიანური ამომრჩე ვლის გარშემო განვალაგებთ. მოცემულ განზომილებაში მედიანური ამომრჩეველი აღნიშნავს პოზიციას, რომლის ერთ მხარესაც მოქცეულია ამომრჩეველთა ზუსტად ერთი ნახევრის პრეფერენციები, ხოლო მეორე მხარეს ამომრჩეველთა მეორე ნახევრის პრეფერენციები. იმის გათვალისწინებით რომ„საარჩევნო კომპასი- საქართვე ლოს“ ორი განზომილება აქვს, მედიანური ამომრჩეველი განთავსებულია წერტილში, რომელსაც ორი კოორდი ნატი აქვს:[-0.45; 0.32]. თუკი მედიანურ ამომრჩეველს განვიხილავთ როგორც პოლიტიკური ლანდშაფტის ცე ნტრს, შედარებით განსხვავებულ სურათს მივიღებთ. ქვემოთ მოყვანილ სურათ 7.2-ზე სწორედ ეს არის გამო სახული. თითოეული პარტიის ლოგოს ზომა არჩევნებში მიღებული ხმების წილის პროპორციულია. ეს სურათი აჩვენებს, რომ საქართველოში პოლიტიკურ ძალაუფლების ორი ცენტრი არსებობს-„ქართული ოც ნება“ და„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“. აღსანიშ ნავია, რომ„ქართული ოცნება“ გაცილებით უფრო ახლოს არის მედიანურ ამომრჩეველთან, ანუ სიბრტყის ცენტრ თან –[0; 0].მიღებული შედეგი არ გვაძლევს იმის საშუა ლებას, რომ სრულად გამოვრიცხოთ დაშვება, რომ პო ლიტიკურ პრეფერენციებსა და იდეოლოგიებს მართლაც აქვს მნიშვნელობა ქართველი ამომრჩევლებისთვის. მაგრამ, რომ გვქონდეს სიტუაცია, სადაც პოლიტიკური ძალაუფლებისთვის მებრძოლი ორი მთავარი კონკურე ნტიდან ერთ-ერთი მედიანური ამომრჩევლისაგან დაშო რებული იქნება, თუმცა, ამავდროულად, იგი უფრო მეტ ხმას მიიღებდა არჩევნებში, მაშინ შევძლებდით, რომ ქა რთველ ამომრჩეველთა ხმის მიცემის ქცევაში იდეოლო გიის მნიშვნელობა გამოგვერიცხა(ანდა კითხვის ნიშნის ქვეშ დაგვეყენებინა ინსტრუმენტი, რომელიც გამოვიყე ნეთ პარტიათა პოზიციებისა და ამომრჩეველთა პრეფე რენციების გასაზომად). უფრო შორსაც შეგვიძლია წავიდეთ,„ქართული ოცნება“ მედიანურ ამომრჩეველს მარცხნიდან უახლოვდება, მა შინ, როდესაც მისი მთავარი კონკურენტი საკმაოდ მარ ჯვნივ არის მემარცხენე-მემარჯვენე განზომილებაში (ჰორიზონტალურ X-ღერძზე). იმის გათვალისწინებით, სურათი 7.2 საპარლამენტო პარტიები და მათი დაშორება მედიანური ამომრჩევლისგან 1,5 1 0,5 0 -2,5-2-1,5-1-0,5 0 0,5 1 1,5 2 2,5 -0,5 -1 წყარო: საარჩევნო კომპასი- საქართველო -1,5 38

ᲓᲐᲡᲙᲕᲜᲐ რომ პოლიტიკურ პრეფერენციებს დიდი მნიშვნელობა აქვს ამომრჩევლებისთვის,„ქართულ ოცნებას“ მნიშ ვნელოვნად დიდი სივრცე აქვს მანევრირებისათვის და, პრინციპში, შეუძლია რომ ჰორიზონტალური ღერძის მარჯვენა მხარეს გადაიხაროს. მანამ, სანამ„ქართული ოცნება“„ერთიან ნაციონალურ მოძრაობასთან“ შედა რებით მარცხნივ იქნება, ის ყოველთვის უფრო ახლოს დარჩება მედიანურ ამომრჩეველთან. დაუნის(1957) მიერ შექმნილი პარტიათა კონკურენციის სივრცითი მოდელის თანახმად, ასეთი ქცევა მოსალოდნელიცაა და თეორიუ ლად ამან„ქართულ ოცნებას“ მეტი ხმები უნდა მოუტა ნოს. ის ფაქტი, რომ„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ ახლოსაც კი არ დგას მედიანურ ამომრჩეველთან,„ქარ თული ოცნებისაგან“ განსხვავებით, ნაწილობრივ პასუ ხისმგებელია დიდ საშუალო დაშორებაზე„ნაციონალურ მოძრაობასა“ და მის მხარდამჭერებს შორის,„ქართულ ოცნებასთან“ შედარებით. პრინციპში,„ქართული ოც ნება“ ყველაზე ახლოს დგას თავის ამომრჩეველთან, ხოლო„ნაციონალური მოძრაობა“ საპარლამენტო პა რტიებს შორის მხოლოდ და მხოლოდ მეექვსე ადგილზეა ამომრჩევლებთან სიახლოვის თვალსაზრისით. თუკი პარტიათა კონკურენციის სივრცით მოდელს მივუსადა გებთ ქართულ სურათს, ამჟამინდელი მდგომარეობა „ნაციონალური მოძრაობისათვის“ სტიმულს წარმოად გენს, რომ მარცხნივ, მედიანურ ამომრჩეველთან და თა ვის მხარდამჭერებთან უფრო ახლოს გადაინაცვლოს. ეს წარმოუდგენელი სულაც არ არის, ვინაიდან„ნაციონა ლურმა მოძრაობამ“ მოღვაწეობა დაიწყო როგორც იდეო ლოგიურად ცენტრისტულ პოზიციებთან ახლოს მყოფმა პარტიამ და ზოგიერთი ექსპერტი მას„ცენტრისტულ-მე მარცხენე“ პარტიადაც კი ახასიათებდა(იხ. European Stability Initiative 2010 32 ). მყარებლად. ამომრჩეველთა ქცევისა და პარტიებსა და ამომრჩევლებს შორის კავშირების ყველა ეს ასპექტი, ზო გადად, ერთდროულად არსებობს. ამიტომაც, არაგონივ რულია, რომ სრულად უგულებელვყოთ იდეოლოგიების მნიშვნელობა ქართულ არჩევნებში და გვქონდეს მოლო დინი, რომ ქართველი ამომრჩევლები მხოლოდ და მხო ლოდ პოლიტიკურ შეთავაზებებს მიაქცევენ ყურადღე ბას. რეალობა გაცილებით უფრო კომპლექსურია. ანგარიშის დასკვნით ნაწილში შედარებით მეტი სიცხადე შევიტანეთ ქართული პოლიტიკის ისეთ ასპექტებში, რომლებიც ხშირად არასწორად არის ხოლმე გაგებული ანდა ანალიზისათვის არსებითად ხელმიუწვდომელია. ღრმად გვწამს, რომ თითოეული ეს ასპექტი იმსახურებს მომავალში მეტ კვლევას.„საარჩევნო კომპასი- საქარ თველოს“ მეშვეობით მიღებული უნიკალური მონა ცემების მეშვეობით, რომელიც მოიცავდა 30 საკითხს პოლიტიკის ხუთი სხვადასხვა სფეროდან, შევძელით ინფორმაციის მიღება ქართველი ამომრჩევლების პო ლიტიკური პრეფერენციების შესახებ, ისევე როგორც 16 ქართული პოლიტიკური პარტიის პოლიტიკურ პო ზიციასთან დაკავშირებით. იქიდან გამომდინარე, რომ აღნიშნული პრეფერენციები იმავე საკითხების შესახებ იქნა შეგროვებული, ჩვენ შევძელით, რომ პარტიებისა და ამომრჩევლების კავშირები შეგვესწავლა საქართვე ლოში. მიღებული ინფორმაცია განსაკუთრებით მნიშ ვნელოვანია არა მხოლოდ ქართული პოლიტიკისა და პოლიტიკური პარტიების შემსწავლელთათვის, არამედ თითოეული პოლიტიკური პარტიისათვის და მათთვი საც, ვინც გეგმავს და ახორციელებს საარჩევნო სტრატე გიებს ელექტორატთან ურთიერთობის დასამყარებლად. როდესაც იდეოლოგიურად დაშორებული ხარ საკუთარი ამომრჩევლისაგან, თუმცა მაინც მეორე ადგილზე ხარ მიღებული ხმების რაოდენობით, ეს ნიშნავს, რომ ამომ რჩევლები დიდად არ აქცევენ ყურადღებას პოლიტიკურ პრეფერენციებს და იდეოლოგიურ პოზიციებს, როდესაც ისინი არჩევენ პარტიას ხმის მისაცემად. თუმცა, ასეთი განცხადება სიფრთხილით უნდა გაკეთდეს. ერთი საკი თხია, რომ პარტიები და ამომრჩევლები იდეოლოგიურ განზომილებაში განათავსო და მეორე საკითხია გადა წყვიტო თუ როგორ ახდენენ იგივე პარტიები საკუთარი ამომრჩევლების მობილიზებას საარჩევნო კამპანიის დროს. წინა ქვეთავებში ჩვენ ვამტკიცებდით, რომ ქარ თული პოლიტიკა სავსეა რადიკალური რიტორიკით, რომელიც ხშირად რადიკალურ პოლარიზაციაში ერევათ ხოლმე. აღნიშნულმა რადიკალურმა რიტორიკამ შესაძ ლოა ხშირად ემოციური და პროტესტზე დაფუძნებული ხმის მიცემა განაპირობოს. ასეთი საარჩევნო ქცევა მტკიცე დემოკრატიის ქვეყნებშიც ხშირია და ნაწილობრივ სწო რედ ამით აიხსნება დასავლურ ქვეყნებში მემარჯვენე პოპულისტური პარტიების ელექტორალური წარმატება. ამავდროულად, ქართველი ამომრჩეველი მიჩვეულია ქა რიზმატულ ლიდერებს, რომლებსაც პარტიები კვლავაც იყენებენ თავიანთ ამომრჩევლებთან კავშირების დასა 32 https://bit.ly/3n7qm5t 39

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ ᲓᲐᲜᲐᲠᲗᲔᲑᲘ დანართი 1 პოლიტიკის ხუთ სფეროსთან დაკავშირებული 30 განცხადება და საპარლამენტო მანდატის მქონე პარტიათა შესაბამისი განაწილება აღნიშნულ საკითხზე არსებული პოზიციების მიხედვით პოლიტიკის სფეროები და საკითხები პარტიათა პოზიციები თითოეული ბლოკში მემარცხენე მემარჯვენე-ლიბერა ლური ცენტ რისტული მემარცხე ნე-კონს. ქართული ოცნება ლეიბორისტული პარტია ერთ. ნაციონალური მოძრაობა ევროპული საქართველო გირჩი მოქალაქეები ლელო სტრატეგია აღმაშენებელი პატრიოტთა ალიანსი ჯანდაცვა და განათლება სახელმწიფო საავადმყოფოების პრივატიზება შეამცირებს მომხმარებლისთვის ჯანდაცვის-1-2 2 2 2 1 1 1-1 ხარჯებს სახელმწიფომ უნდა დაარეგულიროს მედიკამე ნტების ფასები 1 2-2-2-2-1 1 2-2 ჯანდაცვა უნდა იყოს საყოველთაო და უფასო 2-1 1-2-2-1 1 2 2 უნდა გაიზარდოს ჯანდაცვისა და განათლების სფეროების დაფინანსება, თუნდაც ამან გადა- 2 1 1-2-2-1-2 2 2 სახადების გაზრდა გამოიწვიოს სახელმწიფო სასწავლებლებში განათლება ყველა საფეხურზე უფასო უნდა იყოს 1 1-1-1-2-1 1-1 2 სკოლაში მოსწავლეებმა უნდა მიიღონ სქესობ რივი განათლება -1 1 2 2 2 1 2 1 1 სკოლაში მართლმადიდებლური ქრისტიანო ბის სწავლება სავალდებულო უნდა იყოს 1-2-2-2-2-1-2 0 1 სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლო ბისთვის ადგილობრივი მოსამართლეები უცხოელებმა უნდა ჩაანაცვლონ -1 1 2 2 2 2 1 2-2 სისხლის სამართლის ყველა საქმე ნაფიცმა მსაჯულებმა უნდა განიხილონ 1 1 2 2 2 2-1 2 0 მოსამართლეები ხალხმა უნდა აირჩიოს-1 2 1 1 2 2-2 1-1 მსუბუქი ნარკოტიკები ლეგალიზებული უნდა იყოს -2-1 1 1 2 1 1-2 1 კრიმინალის დონის შესამცირებლად სასჯელი უნდა გამკაცრდეს -2 0-2-1-2-1 1-1 1 მართლმსაჯულება 40

ᲓᲐᲜᲐᲠᲗᲔᲑᲘ საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები საქართველომ უნდა გამოაცხა დოს სამხედრო ნეიტრალიტეტი -2-2-2-2-2-2-2-2 2 საქართველოს უნდა ჰქონდეს პროდასავლური კურსი იმ შემ თხვევაშიც კი, თუ ეს რუსეთთან 2 2 2 2 2 2 2 2-2 ურთიერთობებს გააუარესებს სავალდებულო სამხედრო სამსა ხური უნდა გაუქმდეს -2-2 2 2 2 2-1 1-1 ევროკავშირთან ინტეგრაცია სა ფრთხეს უქმნის ქართულ ეროვ -2-2-2-2-2-2-2-2 1 ნულ თვითმყოფადობას ყველა არჩევნებზე პარტიულ სი აში ყოველი მეორე წევრი უნდა 1-2 1-2-2 0-1-1-2 იყოს ქალი უნდა აიკრძალოს მიწის უცხოე ლებზე გაყიდვა 1 2-2-2-2-1-1-1 2 რელიგიური ინსტიტუტები, მათ შორის, მართლმადიდებლური ეკ ლესია, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან -2 1 1 2 2 1-1-2-2 არ უნდა ფინანსდებოდეს თბილისმა სოხუმთან და ცხინვა ლთან უნდა გააფორმოს ძალის გამოუყენებლობის ხელშეკრუ -1-2-2-2-1-2-2-2 1 ლება ეთნიკური უმცირესობებით და სახლებულ არეალებში დასაშვე ბია სახელმწიფო მომსახურების 1-2-1-2 2 1-1-1-1 უმცირესობების ენებზე მიღება გარემოს დაცვის მიზნით დიდი ჰე სების მშენებლობა უნდა აიკრძა -1 2-1-2-1-1-1 2-1 ლოს გამონაბოლქვის შესამცირებლად უნდა აიკრძალოს მოძველებული 1-2-2-2-2-1 1-2-1 მანქანები იმ ბიზნესებმა, რომლებიც გარე მოს აბინძურებენ, სახელმწიფო ბიუჯეტში დამატებით გადა 1 2-1-1-2-1-2 0 1 სახადი უნდა გადაიხადონ სახელმწიფომ უნდა დაიცვას ადგილობრივი წარმოება უცხოური კონკურენციისგან იმპორტზე შე -2 1-2-2-2-1-2-2 2 ზღუდვების დაწესებით. მდიდრებმა თავიანთი შემოსა ვლის უფრო დიდი წილი უნდა გა დაიხადონ სახელმწიფო ბიუ -1-1-2-2-2 0-2-2 1 ჯეტში დაგროვებით საპენსიო სისტემაში მონაწილეობა უნდა იყოს ნებაყო -1 0 2 2 2 2-2 2 0 ფლობითი სახელმწიფოს მხრიდან სოფლის მეურნეობისთვის გამოყოფილი 2 2 0-2-2 0 1 2 2 თანხა უნდა გაიზარდოს საარსებო მინიმუმზე ნაკლები ყო ველთვიური ხელფასის გადახდა -1 2-2-2-2 2 1-2 2 კანონით უნდა იკრძალებოდეს სახელმწიფომ უნდა უზრუნველ ყოს ყოველი მოქალაქის და საქმება 1 1 1-2-2-2-1 0 1 ეკონომიკა შენიშვნა ფერთა კოდების შესახებ: 2 – სრულად ეთანხმება; 1 – ეთანხმება; 0 – არც ეთანხმება, არც არ ეთანხმება ან არ აქვს პოზიცია; -1 – არ ეთანხმება; -2 – სრულად არ ეთანხმება. 41

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ დანართი 2 დანართი 2.1 ჯანდაცვა და განათლება- იდეოლოგიური განზომილებების განაწილება სხვადასხვა პოლიტიკურ საკითხთან დაკავშირებით დემოგრაფიული მახასიათებლების მიხედვით(გენდერი, განათლება, დასახლების ტიპი, ასაკი და ეთნიკური წარმომავლობა). 42

ᲓᲐᲜᲐᲠᲗᲔᲑᲘ დანართი 2.2 მართლმსაჯულება- იდეოლოგიური განზომილებების განაწილება სხვადასხვა პოლიტიკურ საკითხთან დაკავშირებით დემოგრაფიული მახასიათებლების მიხედვით(გენდერი, განათლება, დასახლების ტიპი, ასაკი და ეთნიკური წარმომავლობა). 43

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ დანართი 2.3 საგარეო პოლიტიკა და უსაფრთხოება- იდეოლოგიური განზომილებების განაწილება სხვადასხვა პოლიტიკურ საკითხთან დაკავშირებით დემოგრაფიული მახასიათებლების მიხედვით(გენდერი, განათლება, დასახლების ტიპი, ასაკი და ეთნიკური წარმომავლობა) 44

ᲓᲐᲜᲐᲠᲗᲔᲑᲘ დანართი 2.4 სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხები- იდეოლოგიური განზომილებების განაწილება სხვადასხვა პოლიტიკურ საკითხთან დაკავშირებით დემოგრაფიული მახასიათებლების მიხედვით(გენდერი, განათლება, დასახლების ტიპი, ასაკი და ეთნიკური წარმომავლობა) 45

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ დანართი 2.5 ეკონომიკა- იდეოლოგიური განზომილებების განაწილება სხვადასხვა პოლიტიკურ საკითხთან დაკავშირებით დემოგრაფიული მახასიათებლების მიხედვით(გენდერი, განათლება, დასახლების ტიპი, ასაკი და ეთნიკური წარმომავლობა) 46

ᲓᲐᲜᲐᲠᲗᲔᲑᲘ დანართი 3 რესპონდენტთა იდეოლოგიური განაწილება, რომლებსაც პოლიტიკური პარტიებისადმი დადებითი დამოკიდებულება აქვთ 47

ᲤᲠᲘᲓᲠᲘᲮ ᲔᲑᲔᲠᲢᲘᲡ ᲤᲝᲜᲓᲘ – ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ: ᲛᲠᲐᲕᲐᲚᲤᲔᲠᲝᲕᲜᲔᲑᲐ, ᲞᲝᲖᲘᲪᲘᲔᲑᲘᲡ ᲗᲐᲜᲐᲙᲕᲔᲗᲐ ᲓᲐ ᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲐᲚᲘ ᲡᲘᲕᲠᲪᲔᲔᲑᲘ 48

ᲘᲛᲞᲠᲔᲡᲐᲠᲘᲣᲛᲘ ᲐᲕᲢᲝᲠᲔᲑᲘᲡ ᲨᲔᲡᲐᲮᲔᲑ ᲘᲛᲞᲠᲔᲡᲐᲠᲘᲣᲛᲘ გიორგი პაპავა წამყვანი ეკონომისტი, თბილისის სახელ მწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის საერთაშორისო სკოლის კვლევით ინსტიტუტი,(ISET-ის კვლევითი ინსტი ტუტი) დავით კეშელავა მკვლევარი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის საერთაშორისო სკოლის კვლევით ინსტიტუტი,(ISET-ის კვლევითი ინსტიტუტი) ფრიდრიხ ებერტის ფონდი| თბილისის ოფისი ნინო რამიშვილის ქ., 1 ჩიხი, სახლი 1 0179 თბილისი| საქართველო პასუხისმგებელი პირი: ფელიქს ჰეტი| სამხრეთ კავკასიის რეგიონული ოფისის დირექტორი ტელ.:+995 32 225 07 28 http://southcaucasus.fes.de/ ლევან კახიშვილი პოლიტიკის ანალიტიკოსი, საქართვე პუბლიკაციის შესაკვეთად დაგვიკავშირდით: ლოს პოლიტიკის ინსტიტუტში(GIP) stiftung@fesgeo.ge დავით სიჭინავა კვლევითი დირექტორი, პარტიების პროგრამების სპეციალისტი კავკასიის კვლევითი რესურ სების ცენტრში(CRRC) დაუშვებელია ფონდის მიერ გამოცემული მასალების ფონდის წერილობითი თანხმობის გარეშე კომერციული მიზნით გამოყენება. პუბლიკაციაში გამოთქმული მოსაზრებები შესაძლოა არ ემთხვეოდეს ფრიდრიხ ებერტის ფონდის პოზიციას.

ᲡᲐᲥᲐᲠᲗᲕᲔᲚᲝᲡ ᲞᲝᲚᲘᲢᲘᲙᲣᲠᲘ ᲚᲐᲜᲓᲨᲐᲤᲢᲘ მრავალფეროვნება, პოზიციების თანაკვეთა და თავისუფალი სივრცეები „ერთიანი ნაციონალური მოძრაო ბის“ პოტენციური ამომრჩევლები უფრო მეტად კულტურულად ლიბე რალური და ეკონომიკურად მემა რცხენე ღირებულების არიან, მაშინ, როცა თავად პარტია მემარჯვენე ეკონომიკური პოლიტიკის გამტარე ბელია:„ნაციონალური მოძრაობის“ ამომრჩეველთა 94,2%-ს გაცილებით უფრო მემარცხენე შეხედულებები აქვს, ვიდრე თავად„ნაციონალურ მოძრაობას“ და ამავე ამომრჩევლის 91,5% გაცილებით უფრო კონსერვა ტიული იდეოლოგიის მატარებელია, ვიდრე პარტია. 2020 წლის არჩევნებში გამარჯვე ბული პარტია„ქართული ოცნება“ გაცილებით უფრო ახლოს დგას„სა შუალო,“ იგივე მედიანურ ამომრჩე ველთან. მონაცემები, რომელსაც წინამდე ბარე ანგარიში ეყრდნობა, არ ადა სტურებს საქართველოში უკიდუ რესი პოლარიზაციის არსებობას. თუკი განვიხილავთ ორ უმსხვილეს პარტიას-„ქართულ ოცნებასა“ და „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“ - მონაცემები ცხადყოფს, რომ 30 პო ლიტიკური საკითხიდან ნახევრის შემთხვევაში აღნიშნული ორი პარ ტია ერთსა და იმავე პოზიციაზეა. ამას როგორც უკიდურესი პოლიტი კური პოლარიზაციის ნიშანს ვერ განვიხილავთ. გარდა ამისა, ამომ რჩეველთა პრეფერენციები არ ადა სტურებს მკვეთრად გამოხატული ორი სოციალური ჯგუფის არსებობას, რომლებსაც ურთიერთგამომრიცხა ვი პრეფერენციები ექნებათ. მეტი ინფორმაცია იხილეთ ბმულზე: www.southcaucasus.fes.de