زېډنل ۍسیلاپ د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ېکیړا ېکنودېلدب ناراش رومیت ،زنېکټاو ویرډنا

ماهبا وا بوتنمډاډان يراس ېب د واړت هپ ایتلېکښ د ېنلوټ ېلاویړن د ېک همیس هپ وا تینما وا تابث د ناتسناغفا د ،لتو ونوکاوځ يياکیرما د هناتسناغفا هل هراپل ویراکمه وا ایتخمرپ يتینما د طیارش موک ېک ونیمزالپ يياپورا وا نارهت ،لباک هپ ،ېک ویرانس هوی هپ هتسورو ولتو رت ونوکاوځ د.ید یوش لمال هپ ېخوم ېډګ وا هد ېنوش ۍراکمه ېزیخړا ېرد ېک وخرب وېرد هپ ؟يد هڅ مرها راشف د وا تیعقوم ،همت ناریا د ناتسناغفا هپ ؟هد ېوش هنیودناړو .؟يش یادېک هسالرت ېک هخرب هموک هدحتم د يش یادـېک ېچ ،هرس ماـپ هپ هت هـڅ هغه تیعقوم نارـهت د ،ېرال هـل رـکټ ټـپ هنیمز هوی:ناتسناغفا و ناریا د. 4 يوـک رییغت ،يوـسرو هـت ېچک ېړوـل ولوټ رـت ېـڅه هراـپل وـلوک يلیهان د وـتالایا ناتـسناغفا د يش یادېک ناریا ،ېـک نوګربغ هپ ګتاـش يوـش نالپ د وـنوکاوځ د اکـیرما ناریا ،ګـنڅرت ولرل هـښیر د ېک لـباک هپ.يړـک بیقعت يژیتارتس هکډ ولیه هـل واړـت هـپ تردق مرـن لـپخ د هرس وړاـغبول ناـغفا وـلېبالېب وـڅ هـل هـګوت هـلاهممه هـپ يش یـلوک هپ وا يړـکو ړتالم هخڅ وـلاو هلـسو وزیی همیـس هل ،يش یـلوک نا وا يلخاو هـټګ هـخڅ .يسوی هـځنم هل لداـعت يسایـس نازړل رـپ خم داوـېه د هـګوت هوـقلاب هـن تـیمها هـغد ؛يږـېک لـڼګ هـخڅ وـنایډنواګ وـمهم وـلوټرت هـل نارـیا د ناتـسناغفا ېکلب ،هـلما هل وـکیړا يـنبژ وا يـخیرات ،يـګنهرف هـیاډب وا وـلوپ وډـګ ودږوا د ېزاوـی بالقنا يملاسا رت ېـک نارـیا هـپ. 1 هد مـه هـلما هـل ېـلدابت يداـصتقا وا کـیتلوپویج د هرالنړک نارـیا د واړت هپ ناتـسناغفا د ،هلترپ هپ ځـیدیول د ،ېـک لاک.ز ۱۹۷۹ رـپ هتـسورو هل ،لاهمرپ لـغری يوروـش د ناتـسناغفا رپ نا ،مـه ال.هد هناراک هـظفاحم هـچک هرـېډ رـت وکډ وېنمـښد هـل داوـېه هـغد د هرس وـتالایا هدـحتم هـل ،ېـکیړا نارـیا د هرس داوـېه هـغد فیرشرازم لامش هپ ناتـسناغفا د ېک لاک.ز ۱۹۹۸ رـپ.هد ېدـنال يرویـس رـت وـکیړا هنومرها لېبالېب ناریا د ېک ناتسناغفا هپ نارحب هـغه د نارـهت ،هتـسورو ودېک لژو رـت وـتامولپید وـسل د داوـېه هـغد د ېـک راـښ ونت وـڅ ځـنمرت وروـل وـټګ يذ وـلېبالېب د ناتـسناغفا د ېـسیهار لاک.ز ۲۰۰۱ هـل نارـیا ناریا ،هتـسورو هغه رت.هو یلدېـسر يلوپ رت ېړـګج د ونابلاط هـل ېچ ،هړـک هـټیټار هـچک لپخ ،دولرد ېـک سال لپخ هپ کاو ورادا يـتینما وا ېـګناڅ ېکیژیتارتس تـلود د ېـچ هپ.ړکو ړـتالم ېک لاک.ز ۲۰۰۱ رـپ هخڅ ېلخادم يـځوپ هل نارـیا د ېـک ناتـسناغفا هـپ ،لاهمرپ لـغری يوروـش د ناتـسناغفا رپ.هد ېړکرو ېی اـیتخارپ هـترو نا وا یلتاـس ذوـفن هغه ،ېجنال ېـټپ نتګنـشاو د هرس نارـیا هل ،ېک وـنولک هتـسورو هغه رـت ،لاـح ېدـمه هناتـسناغفا هل ېی فدـه ېچ ،هواک ړـتالم هـخڅ ونومیظنت هـل وـنیدهاجم هعیـش د نارـیا . 2 هدېک لوـمون)مـیظنت ایب( کیژیتارتس ېـچ ،هړک لـتخم وا ډوډـګ هـڅ ينـس د ېک ناتـسکاپ هپ ،هډنو نارـیا د ېک هرود هـغد هـپ.و لتـسیا وـنوکاوځ يوروـش د وـڅ وا هـلاپ لـمع ،هړـس واړـت هـپ ناتـسناغفا د ېـک رـیهب هـپ وزیـسل وود ورـېت د نارـیا يدوعـس ،داوېه هبروک:ونانمـښد د داوېه هـغد د ېچ تلود يدـیعبت وـنیدهاجم وتـشېم هغد ،انیو هـپ ونیرسفم د.هد ېړـک بیقعت ، 3 هو هـضقانتم هرېډ رت ېـچ ،يژیتارتس هزـیخړا هپ ېزیـسل ۱۹۹۰ د.ړک لداـعتم ،و نمخرب هـخڅ ړتالم هـل وـتالایا هدـحتم وا ناتـسبرع تابث يسایـس د ېک لباک هپ ېـک لاح ېـساد هپ ،»هنتاـس هکیژیتارتس« يسیلاپ هـکانرطخ هپ ېچ ،ړـکو ړتالم هـخڅ تلود هـل يناـبر د نارـیا ،لاـهمرپ وړـګج وـینروک د ېـک هرود د نا ،يوـکرو اـیتخارپ هـت ېکیړا ېـلپخ مه هرس وـنابلاط هـل ېـچ ،يږېلماـش هـت ړـتالم تلود ينابر د لاک.ز ۱۹۹۶ رـپ.و ېدنال کاو رـت وناکجات يموق د ېـک هـجرد ۍړـمول يروزمک هـنوتیلاعف دـض هاولب د وـتالایا هدحتم د وـڅرت ،يوـک حلـسم يلاـیګنج یوـغه ونابلاط د نارـیا ،هتـسورو اـیتخماخم رـت هرس مـیژر نمـښد هـل وـنابلاط د وا ودـېګنړ رـت ،هرس ونودنګرڅ وـلپخ هـپ واړـت هپ ېلوـس د ناتـسناغفا د ېـک ویتـسورو هـپ نارـیا.يړـک ېراـچ ودـېړوج د 5 ) هدـېک لـیو داـحتا لامش د هـترو هرـیډ رـت ېـچ( فلاتیا وـی دـض وا هراکـښ يتـشا د ېچ ،يراکـښ ېـساد:هد ېړک لیپ عافد هـخڅ تـیمکاح هـل لـباک د ۍسیلاپ د ،وناګویرانس يلامتحا د هراپل ونایډنواګ ناتسناغفا د یچ هد هڅه هکاولپخ هوی ټسنب ټربیا شیردیرف د ېک ناتسناغفا هپ اد ؟يد هڅ تاناکما هراپل ویرانس يکنوټګ يکنولتار د ېک ناتسناغفا وا همیس هپ:ېروپ ۍژیتارتس رت هخڅ ایتدنګرڅان هل 1 وربخ د یلوس د ناتسناغفا د وا ېزیغا ولتو د وتالایا هدحتم د یچ هد هخرب هوی ۍسیلاپ ېوش لکیل د اوخل نوراش رومیت رټکاډ وا زنیکټاو ویرډنا د زیډنل ۍسیلاپ د.يشو ثحب ېدناب ایتړا يرالګت عماج د ځنم رت وکنوړوج تسایس ینرهب د اپورا د وا نومس https://afghanistan.fes.de/publications.ئړک هسال رت هتپ یدنال هپ یش ېالوک بلطم ړپشب زیډنل ۍسیلاپ ید د.يوک ثحب هړا هپ ونوګنن وناکیرش يدیلک د رهب وا هنند یک ناتسناغفا هپ وا وټګ وکیژیتارتس ودوجوم ورتا .هواک ړتالم ېی هخڅ ېړګج هل ونوکاوځ يياکیرما د ېدناړو رپ ونابلاط د وا هلرل هډنو هدنغر ېک سنارفنک هپ نب د لاک.ز ۲۰۰۱ د ناریا ،ېو ودېک هښ هپ خم ېکیړا ځنمرت اکیرما وا ناریا د ،هتسورو ونودیرب ۱۱ رت ،ربتمپس د 2 .۲۰۱۳ ، ربمتپس ،تویتسنا ونړېڅ د ېلوس ېلاویړن د ملهکتسا د ،»لماکت ېنلاپ لمع کیژیتارتس د:يسیلاپ ناریا د واړت هپ ناتسناغفا د«)۲۰۱۳( ،هکپوک سورب ئروګو 3 .لاک .ز ۲۰۱۹ ،۴ يروربف د»؟يړاوغ هڅ ناتسناغفا هپ ناریا« ،)۲۰۱۹( ،شوارهب مثم 4 .لژوو لایربخ نت وی وا ناتامولپید ناریا هنت هتا يرګلسنوق د ناریا د ون ،وینو فیرشرازم راښ کیژیتارتس ېک لامش هپ ،ونابلاط ېچ هلک ېک تسګا هپ ۱۹۹۸ د 5 کیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ. 2

“ ” ناریا د يرول رپ ریبدت د هرس يډنواګ ېک ځیتخ لپخ د هپ تسایس ینرهب داوېه هغد د ،لاح ېدمه هپ:هنیخم هتسورو ولتو رت اکیرما د وا ېړک هدو هګوت هدنکېرپ هرکم هل تردق د تایز دح رت يش یلوک ،ناتسناغفا .يړک هتځنمار هشت هکډ ېدنال ېـنړېڅ رت عوـضوم ولتـسیا د ولاوډک ناـغفا د هـخڅ ېرواـخ ېلپخ هـل هـب نارـیا هب ېچ ېوـش هربدار لـماع لب ذوـفن د ناریا د ېـک داوېه هـغد هپ ،ېـک هـلیاپ هـپ.سيینو ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۵ هل.ید یلدېځرګ لـمال ېنـښېدنا د وناناغفا ورـتایز د هـګوت هروژ هـشیلم هپ هخوم هپ ودـېګنج د هرس شـعاد هل ېک هیروـس هپ لاوډـک هعیـش ناـغفا ،نارـیا د ېک نارـیا هپ ېـچ ،ېړـک هنمژ هرس وـناناوځ ناـغفا هـغد وا یړـک بذـج ېـک وـلډ يـی ونویمطاف د لاهمـسوا ېچ تالیکـشت هغد. 14 يورـبارب هترو هـنیمز ودېک تـشېم ينوـناق ناغفا د اوـخ هل وراـچ وینرهب د نارـیا د ېـک ویتـسورو هپ ،يږېک لوـمون هـمان هـپ کډـنک هـغه هرـتایز ،زـیدناړو هـغد نارـیا د.وـش زـیدناړو مـه هراـپل ړـتالم د وـنوکاوځ يـتینما وزېغا د بیترت لوډ هـغد د لایرېپاچ يـتینما لپخ د ېچ ،لړک نمـښېدنا مه روـن ناـناغفا هدنګرڅ ال اد ،ېـک تروـص هپ ودـېبارخ د عاـضوا د ېـک ناتـسناغفا هـپ.لرـل ېـی هړا هـپ ېموک د وا هـګنرڅ ،يږـېک يړوایپ هـک ؟هنک وا يږـېک نمکاوځ يلاـیګنج هـغد ېـچ ،هد هـن نالیم هت ۍراک هـظفاحم هرېډ رـت ،هنیخم ناریا د هرس يډـنواګ ځـیتخ لپخ هـل.هراـپل ېـخوم ولتو رـت اکیرما د وا ېړـک هدو هـګوت هدـنکېرپ هـپ تـسایس ينرـهب ،لاـح ېدـمه هـپ.يرـل .يش لمال ودـېک هتځنمار د لاخ تردق د کډ وـسوسو هل يش یادـېک ناتـسناغفا هتـسورو ځیرد وا همت ناریا د واړت هپ ېلوس د ناتسناغفا د زـیی همیـس رـپ ،يوـک هـڅه وا يراـڅ ېدژـن هـل ېبرخ ېلوـس د ناتـسناغفا د ،نارـیا هڅ ره ،هـخوم هپ ېزـېغا د ېـسورپ ېغد رـپ ،ناریا.يړـک هـخارپ هزـېغا هـلپخ تـیعضو ناریا ېک هـسورپ هغد هپ ېـچ ،هرس هرس ېد هل.يد يړـک هرسرت ،يرـل ېک ناوـت هـپ ېـچ هل ېحود وا ېـټیوک د وـنابلاط د نارـهت وـخ ،یوـش هت ګـنڅ اوـخ هـل وـتالایا هدـحتم د وا فیعضت د ېـټګ د وتالایا هدـحتم د نارـهت ،هتـسورو لاک.ز ۲۰۰۱ رـت.ېړـک لیهـست د ونوـښاوګ وزیی همیـس لـپخ د وا ولتاـس د ذوـفن لـپخ د ېـک تـسایس هـپ ناتـسناغفا د د هټپ هـپ ناریا.يړـک ېـګنیټ ېـکیړا ېـلپخ هرس وـنابلاط هـل ،هـخوم هـپ ولوـسر لـقادح . 6 هد ېړک هتـسرم ېک ځیدیول هپ ناتـسناغفا د هګوت ېړـګناځ هپ هرس ورصاـنع هـل وـنابلاط هغه ېـک ېـم هـپ لاک.ز ۲۰۱۶ د ،روـصنم دـمحمرتخاالم یتـسانیاځ رـمعدمحمالم د ېک دیرب هـپ ېکتولا هـټولیپ ېـب وـی د همرېڅ هـت يلوـپ نارـیا د ېـک ناتـسچولب هـپ لاـهم نارهت ېک وـنولک وېرد ورېت هـپ.و یوـش نوتـسار هخڅ رفـس هل ناریا د ېـچ ،وـش لژوو هراپل ورتاوربخ د ېـک نارهت هـپ نا وا يلنم هنوـسامت لپخ هرس ونابلاط هـل هـګوت هزـیلوټ هـپ يرونج هـپ لاک.ز ۲۰۲۱ د ېـی هګلېب یتـسورو ېچ ؛ید یړـک بوـت هـبروک وـنابلاط د تـسایس هغد یود د ېچ ،يوـک لالدتـسا يکاوراچ ينارـیا ،لاح ېدـمه هـپ. 7 هو ېـک هپ ېتـسرم د هرس ېـسورپ ېلوـس ناغفا د وا هدنږېز ونوـښاوګ د هـخڅ تـلود يملاسا د . 8 ید هخوم لاک.ز ۲۰۰۱ هـل داوـېه هـغد.يوـلامعا تردـق مرـن ړو ماـپ د ېـک ناتـسناغفا هـپ نارـیا وا ېړک هـنمژ هراپل ېنوغرایب د ناتـسناغفا د ېـسیپ ېـتایز ورلاډ دراـیلیم مـین رـت ېـسیهار يـکاوراچ ينارـیا.ید یړـک نوډـګ ېـک سـنارفنک هـپ اوـنیج د برمون د لاک.ز ۲۰۲۰ د وتالایا هدـحتم د وـخ ،يړـکو ېتـسرم ېـتایز يش یـلوک داوـېه هـغد ېـچ ،يد يرواـب ۲۰۱۷ د نارـیا.ید یـلدېځرګ ډـنخ هرال رـپ وتـسرم ونادنمتواخـس وـغد د هـنومیرحت ناتـسناغفا د ،هرس ودـېک ېدـناړو هـپ هـخڅ ناتـسکاپ هـل ېـک رـیهب هـپ وـنولک ۲۰۱۸ – هپ ورلاډ دراـیلیم ود د ،هرس هرس وـنومیرحت هـل وا وـش کـیرش زیرګادوـس رتس وـلوټ رـت هنلـس ۲۲ رازاب يفرصم د ناتـسناغفا د( دولرد تارداـص وکوت د هـت ناتـسناغفا ېی هزادـنا ناتـسناغفا د ،هخوم هـپ ایتنمکاوځ د ذوـفن کیژیتارتس يداـصتقا لـپخ د نارـیا. 9 ) هډـنو ،هد ېړک هـنوګناپ ېک وژورـپ يتیزنارت وا يـيانبریز وزیټـسنب رېمـش وی هپ ېـک ځـیدیول هـپ ېک ویتـسورو ېد هپ ېچ ،هد هرال ېـلټپ ېنپـسو د تاره – فاوـخ د ېی هـګلېب هوـی ېـچ هکټچ ېچ ،هد ړو ېـنودای د مه ،ردـنب راهباچ د هګنرادمه.يد ېوـش هړپـشب ېی ېراـچ يسرسال د ناریا د هـت رازاب ونوداوېه ایـسا يزـکرم وا لاـصتا همیـس د وا هرال هزیرګادوـس . 10 يوک وـتمچ ناکـما د تـسایس ينرهب لپخ د هـګوت هرادـماود هـپ هخڅ وـلاوډک ویوـش تـبث ناـغفا د ،نارـهت هټګ ېدـناړو هپ وـتالایا هدـحتم د وا تـلود ناتـسناغفا د مـه هـګوت هـپ مرـها وـی د راـشف ۵،۳ د ،ېروـپ لاک.ز ۲۰۲۰ رت لاک.ز ۲۰۱۴ هـل ،ېـخم هـل ونرېمـش د. 11 ید يتـسیخا ېزاوی ېـلمج ېد هـل ېچ ـ هواک دـنوژ ېـک ناریا هـپ وـلاوډک ناـغفا اوخاـش هـپ نوـیلیم ،و لاوډک رـګراک ناغفا هغه هـنویلیم ۵.۲ وا و لاوډـک يوـش تبث ېـی ناـسک ۹۵۰۰۰۰ ېک داوـېه هغد هپ لاوډـک ناـغفا يوـش تبث هرتایز. 12 لدوـلرد هـن ېی کردـم موـک ېـچ يراک وا وړـک هدز ،اـیتغور هدـیرب هوـی رـت ېـچ ،يد يکنودیـسوا لـسن مـیېرد وا مـیو د ترازو وراـچ وینرهب د نارـیا د ېک ېـم هـپ لاک.ز ۲۰۱۹ د.يرـل يسرسال هـت وـنوتصرف ون ، 13 يړـک عضو ناریا رـپ هنومیرحت روـن تالایا هدـحتم هک ،ړـکرو یرادبرخ لایتـسرم . ،۲۶ يم د ،يسیلاپ نراف ،»میټ يراصحنا ناریا د هرس ونابلاط هل هخوم هپ ېزرابم د هرس تلود يمالسا هل ېک ناتسناغفا هپ« ،نزارد يچوی 6 .۲۰۲۱ ،۲۶ يرونج د ،ږغ اکیرما د ،»هبروک ونابلاط د ناریا ،هراپل ېلدابت د رظن د ،يږېک يربهر اوخ هل اکیرما د ېچ ،واړت هپ ېسورپ ېلوس ېغه د ناتسناغفا د« ،)۲۰۰۱( ،لګزایا 7 .هم ۲۱ ربمسد د لاک ۲۰۲۰ د ،نتم ېکرم د زوین عولط د هرس فیرظ داوج هل 8 https://financialtribune.com/articles/economy-domestic-(:2018 لاک.ز ۲۰۱۸ ۸ لیرپا د ،نویبیرت يلام ،»کیرش زیرګادوس رتس ناریا د ۲۰۱۸-۲۰۱۷ رپ« ئروګو.يد هړاوخ وا يکوت ينامتخاس ،انښېرب ،يکوت يتارداص هدمع 9 .) economy/84309/iran-biggest-trade-partner-of-afghanistan-in-2017-18 ۱۶۵ هخڅ ېلمج هل ونوتکرش ۵۰۰ د ېک ردنب هغد هپ ،يږېک لیو.يش یلوک يرګادوس هرس وناکیرش ولپخ ېک ایسا يلیوس هپ ناتسناغفا ېرال ېد هل.ړک ییاهن نتم ېړکوه ېزیخړا ېرد راهباچ د ېک يم هپ لاک.ز ۲۰۱۶ د ناتسناغفا وا دنه ،ناریا 10 .يد وناناغفا د ېی هتکرش .۲۰۱۹ ،۱۵ يم د ،ږغ اکیرما»هوشو هکوین هړا هپ ښاوګ واړت هپ ولتسیا د ولاوډک ناغفا د ،ناریا رپ« ،)۲۰۱۹( ،این يدج يدهم وا وجاک ناوریس 11 https://www.unhcr.org/ir/refugees-in-iran/ https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/05/iran-.ید یلغار نولدب ړو ماپ د ېک رېمش هپ ولاوډک ورون وا ورګراک ولاوډک د هلما هل ودېرپخ د ۱۹ دیوک د ېچ ،ئرلو ېک ماپ هپ دیاب 12 -nuclear-deal-ultimatum-europe iran-nuclear-deal-ultimatum-europe-afghan-refugees-drugs.html/05/2019/https://www.al-monitor.com/pulse/originals 13 .۲۰۱۸ ، ربوتکا ،توتیتسنا ځیتخ ينځنم د ،ېک هړګج ينروک هپ ېیروس د يلایګنج ناغفا:کډنک نویمطاف د ،)۲۰۱۸( ،ردیانشا سایبوت 14 کیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ. 3

ونوتـسپ يتلود وکیژیتارتس هپ ګـنڅرت ېد د.يد يړـک يږـغمه هـنوماغیپ يلصا لـپخ ،هد هن هدنګرڅ ال اد.هد هـڅه هـلب هوی لباک د ،لراـموګ وناـسک ړو اـیتلاوېل د نارـیا د ېـک د وکیړا وزـیخړا هود د اـی ،ید هراـپل وـلږېل د لانګیـس د وتالایا هدـحتم هراـچ هـغد ېـچ .هد هـڅه يدج هوـی هراـپل اـیتخارپ وـی هراـپل وـلتو د وـنوکاوځ وـټان د هناتـسناغفا هـل ېـسیهار لاک.ز ۲۰۰۳ هـل ،نارـهت ای ګتاـش هنالووـسم« هل مه سوا ناـیناریا ،لاح ېدـمه هـپ ید یکنوتـښوغ شـیولاهم یوینخم هـخڅ ودېګنړ هـل تـښړوج يسایـس دوجوم د وڅرت ،يوـک عاـفد هـخڅ»وـلتو .يلخا هـن ېک سال لـپخ هـپ کاو لوډ ړپـشب هـپ ناـبلاط ېـچ ،يش هـسالرت ډاډ وا يشو ېدناړو هل هراـپل تکرح د هت ېدـناړو دیاب دنبروا ېـچ ،ید رواب ېد هـپ زار ادـمه نارـیا ادمه يـکاوراچ ينارـیا.يوـک ګنيبال هـترو مـه لـباک ېـچ ځـیرد هـغه ،يو طرش وـی يرادربخ واړـت هپ وـلوک یتـسانیاځ د تـموکح تـقوم د یاـځ رـپ تـلود ينـسوا د زار يش لمال الخ يسایـس وا ينوناق د ،يش یـلوک هراـچ هغد ېـچ ،يودـنګرڅ وا يوـکرو وزیـسل ورېت د زار ادمه ،نارـهت.يش لمال يلاوـخیرتوات وا ۍـمظن ېـب د هـلما ېد هـل وا د هراپل وـنوتلم ورګلم د وا وـنوقح وـیکږل يبهذم وا يـموق ،وځـښ د هـکل وـنړوار هتـسال .يد ېړـک ېڅه ېتایز ېرـېډ هراـپل ېډـنو ېـلاعف وا ېزیټـسنب زېغا د کـیمانیډ رپ وړګج د وا رـیهب رـپ ېلوـس د ناتـسناغفا د نارـهت ،هرس هرس وـلوټ ېد هـل هپ نویمطاف د هـګوت هپ ېګلېب د( ید یړک هـخم هت وراچ ورال وروـټګان هوقلاب ،هراـپل ولدنیـش د ونابلاط د ېـک نارهت هـپ ېک تـشایم ېدمه هپ وا ېـیرظن ېک تـشایم هـپ يروـنج د واړـت هړا ېد هـپ تلود یون اکیرما د ېـچ ،هو هلاهممه هرس ېد هل ېراـچ اد.) بوت هـبروک يولاپ وـی .؟هنک وا يد نـمژ هت کـیل هړکوه ېحود د اـیا ېچ ،ېـلوک ېروـشمالس ونوتـسایس هـل وـتالایا هدـحتم د ،هرس موـهفم وا نوـمضم هـپ نارـهت د ،دراوـم لوـټ هـغد ایتلېکـښ يلمع د نارـیا د ېـک ناتـسناغفا هـپ مـه ېـټګ يلصا روـن.يرـل نومـس هرس تایز هنوـښاوګ شعاد اـی تلود يملاسا د ېـچ هتـسورو هـغه هـل.هد ېړـک هنووـښرال ۱۵/۲۰۱۴ هـل ېنعی یـلغار یلاوتایز مـه ېک وـکیړا هپ نارـیا د هرس وـنابلاط هـل ،لوـش ایتخارپ هـت وکیړا وټپ ېـلډ ېغد هل مـه ېکخم ېد رـت ناریا ،مـه هـڅ هـک.ېـسیهار لاک یادـېک ،لـتو یـنړیب وـنوکاوځ د هناتـسناغفا هـل ېـچ ،هنـښېدنا هـغد نارـیا د.هـلوکرو نمزنوتـس ېی لوراـهم ېچ ،يړـک هـتځنمار هـپڅ ېوـن هوـی وـنوتیلاعف يتـسیرورت د يش د ناتـسناغفا د وا ېلوـس د ،لـباقت نارـیا د هرس وـتالایا هدـحتم هـل وـخ.هد ینیتـښر ،ید .يرل هـښېر ېک وـنوځیرد وـضقانتم هـپ داوـېه هـغد د واړـت هـپ يـکنولتار لدېسر هت وخوم وډګ:هنلوټ يياپورا وا ناریا ېـنلوټ ېـلاویړن هـل نوډـګ هـپ ېـنلوټ يـياپورا د هراـپل نارـیا د ،يش یادـېک ناتـسناغفا د.يړـک وتمچ مروـف ټیلپ يفاـضا يسایـس وـی واړـت هـپ وـټګ وـخارپ هـلاپمه وـڅ د هرس د نارـیا د لوډ لوـمعم هـپ ېـچ ،ېـسیهار هـل) JCPoA( 2015 نلاپ عـماج يراک ډـګ وروـن د ېمیـس د وـخ.وو هـبروک وولاپ د وـنابلاط د وا ېړـک هـګنیټ هـکیړا هرس وـنارشم د هرلانړک نارـیا د واړـت هـپ ناتـسناغفا د ېـچ ،يراکـښ هـن ېـساد ،فلاخرپ وـنوداوېه هرادماود هـپ ،نارـهت.يو)تردـق طلـسم ېـکنولتار ېـک لباک هـپ( ېـک هـلیاپ هـپ وبرخ .هد ېلدوـښ هنلاپ لمع هروژ وا تـښون ېک وکیړا هپ هرس يډـنواګ ځیتخ لـپخ هـل ،هـګوت تالایا هدحتم اـیا ېچ ،يو اد:يياـښ ،ېک ناتـسناغفا هپ هراپل تـیاده د تـسایس د نارـیا د .يسابو لوډ ړپـشب هپ ځوـپ لپخ ېمیـس هل وا يوکرو ماود هـت وـلتو وـلپخ هناتـسناغفا هـل د وا ید هـخڅ وـنیدقتنم وـلتو هـل ېړـکوه د ځـنمرت وـتالایا هدـحتم وا وـنابلاط د ،نارـیا کیل هړـکوه هـغد ،ېـک باـیغ هـپ وـناکیرش وزـیی همیـس يلصا وروـن وا تـلود ناـغفا هـخڅ وبرخ يناـغفالا نـیب هـل ېـک هـحود هـپ نارـهت مـه هـڅ هـک.ید یـللب یړـګمین ونابلاط د واړـت هـپ ریهب ېلوـس د وا هرلانړک وتالایا هدـحتم د مـه ایب وـخ ،یړـک یـلکره د ېک ولوټیټار هـپ ېچک يلاوـخیرتوات د ېچ ،ید یتـسوار ېدنال ېنتـښوپ رت ېـی اـیتنمژ هدحتم ېـچ ،يوک راګنیټ زار ادـمه ،نارـیا.هد هدـنګرڅ هخڅ بوـتیلایرب هن ېـلډ ېـغد تیمکاح رپ ناتـسناغفا د ،هرس ولوکرو هپ ووایتنمژ د يروـل هل تلود ناـغفا د هـګنرڅ تالاـیا واړت هپ وتـسیخا هخرب د ېـک وربخ وکنولتار ېلوـس د نارـیا ،ېد رـپ هرـېبرس.يوـټپ ېګرتس هزیخړاره هوـی ېلوـس د ېچ ،یړک راګنیټ هراـپل ایب د نارـهت.هد ېړک هدـنګرڅ اـیتلاوېل هـلپخ وا يشو ېبرخ هرس وراـشقا وـلوټ هل ېـنلوټ ناتـسناغفا د ېـچ ،يرـل اـیتړا هـت ېد ،هـسورپ .يو ېک لـباک هپ وا ېدـنال تیکلام رـت وناناغفا د ېـچ ،يو هـسورپ هوـی ېـساد مه وا هـنند هپ مـه ،هړـکوه ځـنمرت وـنابلاط وا وـتالایا هدـحتم د ېـچ ،يوـک اـعدا نارـیا ېچ ،يږـېک لمال ېد د هراـچ هغد وا ید یلوـسر ناـیز هـت نزاوت تردـق د ېـک رـهب هـپ یلوک هراـچ هغد انیو هـپ نارهت د ېـچ ،يړکو ېبرخ هخڅ ځیرد يړواـیپ وـی هـل ناـبلاط هزیی همیـس هوی هـپ.يړـک خم هرس ښاوـګ هـل تـصرف ېلوـس د ېـک ناتـسناغفا هـپ ،يش يفنم د ېـک هـخرب ېد هـپ نارـهت ،هرـېبرس وـلودنګرڅ د ينیـشاوخ د ،ېـک هراـچ يتاـیح ماپ هـپ هـت ېـنیخم وـکیړا د نارـیا د هرس ېـلډ ېـغد هـل.ید مـه یوـش لـمحتم وزـېغا هپ.ید دنګاپورپ ېـسه هدیرب هوـی رت یرادبرخ نارـهت د هړا هـپ اـیتړوایپ د وـنابلاط د ،هرس ودېـسر د وتالایا هدحتم د هت وـطیارش ېـساد وا ګتخمرپ د ېـسورپ هغد د ،ېـک تـیعقاو ېتایز هـب نارـیا ،يلوـب يفاک هراـپل وـلتو لپخ د تالاـیا هدـحتم ېـچ ،ېـک تروـص هـپ واړت هپ ېلوـس د ناتـسناغفا د ېچ ،يراکـښ ېـساد ،ټـسنب ېد رپ.يرلو ېنړوار هتـسال ونورونام هـل تـسایس د وتالایا هدحتم د هچک هغامه هـپ ېچ ،يودـییات اد ځـیرد نارـیا د .ید فلاخم یړاوـغ تـصرف يلکرـه هـښ هـل ،بـیرقت يـنغ رشمـسلو د واړـت هـپ نارـیا د ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۹ هـل وـتافالتخا د ځـنمرت نتګنـشاو وا لـباک د هراـچ هـغد يياـښ – ید یوـش خـم هرس مـس هرس اډنجا هل لباک د واړـت هپ ېلوـس د نارهت ېـک هـلیاپ هـپ وا – يو یکنوووـسکعنم کیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ. 4

ناتـسناغفا د ناریا ،ېرال ېنپـسو تارـه – فاوـخ د ېچ ،ید ېـک لـشرد هـپ ولوړپـشب يزـکرم وا يـياپورا ېـچ ،يرـل هـلیه نارـیا.يږـېک لولـښن هرس ایـسا يزـکرم ېرال هـل هزادنا هـپ بـعکم رتم دراـیلیم ۸۰ د وزاګ وـلپخ د لاک.ز ۲۰۲۵ رـت هـت وـنوداوېه ایـسا ناتـسناغفا ،ېک تـخو هترو هـپ وا يوـځرګو روـحم لـپخ ناتـسناغفا ،وـتارداص يـنلک هوی هپ هتـسورو ېړګج رـت.يرلو هـنوړوج نالپ هراـپل يلاوـتایز د وـتارداص يـتفنان د هـت هـپ اـیتغور ،اـیتخمرپ يـکینخت وا يکلـسم ،ېـنزور د ،يش یـلوک نارـهت ،ېـک ویرانـس .يش لدـب لاو هـګناپ هوـی رپ ېـک وـخرب يراکمه وتـسان وزـیی همیـس وا ولاویړن رېمـش وـی هپ نارـیا ،اوخ اـه اډـنجا رـت تـینما د وڅ وا وزـیخړا ېرد ،ېـک هخرب هـپ لـح د وـنوګنن وزـیی همیـس د ېـچ ،يلدوـښ وا ېړـک ونوداوېه ېمیـس د نارـیا ،هګوت هـپ ېګلېب د.يوـکرو بوـتیړمول هـت وراـچورال وزـیخړا ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۱ هـل ،هخوم هپ اـیتړوايپ د وـیراکمه وا ګوـلایډ يسایـس د ځـنمرت ولاوډک د واړـت هپ ولاوډک د ،داوـېه هـغد.ید یړـغ مـهم ېـسورپ هړز ایـسا د لوبناتـسا د د ېچ ،ېـک يژیتارتس هپ ورال لـح د اوخ هـل يرنشمک يلاـع د وـنوتلم ورـګلم د هراـپل هغد هل.يرـل يراکمه ېدژـن هرس ناتـسکاپ هل ،يولیهـست هندېنتـس هـترېب وـلاوډک ناـغفا .یړغ ېلډ ېـلاویړن ساـمت د هړا هـپ ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د ،نارـیا ېـسیهار هـلاهم وکنووفرصم ورتس وـلوټرت هـل قاـچاق د وـکوت يـی هـشن د هړاود هـنلوټ يـياپورا وا نارـیا د وـکوت يـی هـشن د ،ېـک وـلوپ هـپ ناتـسناغفا د ،يش یـلوک هـنلوټ يـياپورا.يد هـخڅ ولوکیرش وتامولعم وا لورتنک د ولوپ د ،هراپل یوـینخم وا تیریدم د يرګادوـس هـنوناقان د ،يش یلوک يروـل هړاود.يړـېڅو ،ایتنوـش لیهـست د مزیناکیم زیی همیـس وی د هـخوم هـپ يکوت زینرک لـیدب د وراـنکوک د کلخ وا ،يړـکو هنوګناپ ېـک وـنلوټ وواوـخ وړاود وـلوپ .يوڅهو هـت وـلرک ،ایناتیرب– وـنوتردق يياپورا وا نارـیا د ،يږـېک لدنژېپ ېدـنال کیلرس رت ېړـکوه يـموټا هکیړا يراک هوـی ېـکخم هل ځنمرت ېـنلوټ يـياپورا هـګوت هزـیلوټ هـپ وا ېـنمرج ،ېـسنارف يياپورا.يش يوـن ایب اوـخ هل تلود یوـن ندیابوج د يش یـلوک ېـچ ،هد ېـلرل نوتـش نویـسناونک JCPoA هـل ،يړک وغل هـنومیرحت نارـیا رپ اکیرما هـک یـلیو ېـکخم ېـنلوټ هخڅ نویـسناونک هل ویراکمه وزیرګادوـس د ېـک هخرب هپ ۍژرـنا د بـیقعت هـپ هـغه د وا ېک هرود هـپ ندیابوج د ېچ ،هرس ېـنیودناړو ېد هـپ ولتو هپ اکـیرما د.يړـکو ړـتالم هـب وټګ يلصا د ،ناتـسناغفا وا نارـیا ،هنلوټ يـياپورا ،يش وـغل ای وا فـیفخت هـب هـنومیرحت دراوم هـغد.يرـل تصرف هروـغ ،هراـپل فـیرعت يوـن د وـکیړا وـلپخ هـپ هراـپل وـخوم وا هـشن د وا یلاوډک ،ماغدا زیرګادوـس وا يداـصتقا ،ېزرابم هرس مزـیرورت هـل ،يش یـلوک .يش لماـش هت تیریدم قاـچاق د وـکوت يـي وا يداـصتقا ،يـنبژ ،يـګنهرف د ،هتـسورو کـیل هړـکوه رـت ېلوـس د ،هـنلوټ يـياپورا هخرب هـپ وڅه ېـنوغرایب د وا ماـغدا ددـجم د يش یـلوک ،هرس ماـپ هـپ هـت مرـها يسایـس يسایـس رېمـش وی د ،يش یلوک ناریا.يلخاو هټګ هـخڅ تیفرظ ړپـشب هـل نارـیا د ،ېـک یلوک وا ذوـفن ېـک ونابلاط هـپ ېـچ ،ېرال هـل وناـسک وـغه د وا لـیدعت هـپ ونورلیوپـسا هدحتم د.يړـک ادا رادرک هدـنغر ،يرلو هډنو ېـک ولوټیټار هـپ ېـچک يلاوـخیرتوات د يش دودحم یـسرسال نارـیا د هت وـنورازاب وـلاویړن ېـچ ،هرس ماـپ هـپ هـت وـنومیرحت وـتالایا .ید یوـش هـخمدار هـګوت هـپ کـیرش زیرګادوـس رتس وـی د نارـیا د ناتـسناغفا ،یړـک ماغدا زیرګادوـس وا ویراکمه يداصتقا وزـیی همیـس د ،يش یلوک ناریا وا هـنلوټ يـياپورا ېغد د ېژورـپ يدـیلک وواـنبریز د نارـیا د.يرـلو ۍراکـمه ېدژـن هرس ېـک هـخرب هـپ ېزیخړاره واړـت هپ ونوداوېه ایـسا يزـکرم د وخ ،هد هبـسانم هـتایز ولوټ رـت هراـپل ېـخوم هـپ لیهـست د ېراـچ ېـغد د ،يش یـلوک هـنلوټ يـياپورا ېـچ هتـش اـیتړا هـت ېرلانړک د واړـپ مروـلڅ د ېرال ېنپـسو ېـغه د ،اـیلاتیا.يوـبولو لور ښـکخم ،ېـک هـخرب )میرک فراع دمحم/ ټسنب ټربیا شېرډیرف.يږېنتسار هخڅ ناریا هل ېرال هل ردنب هعلق مالسا د تاره د لاک.ز ۲۰۲۰ هپ نیرجاهم ناغفا کیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ. 5

هنوزیدناړو د ناریا هل يش یلوک ټاکوچ زیی همیس هغد.هتش ایتړا هت ېنوګناپ ړو ماپ د ېک هرالنړک يمسر زیی همیس ېنلوټ يياپورا د هګوت هپ یودنتسرم وی د ،هراپل بوتیلایرب د ېسورپ ېناور ېلوس د ƒ ،هتش ایتړا هت تخو هراپل تلود یون وا دولرد تیلاعف هګنرمک تلود یناوخپ وتالایا هدحتم د ېچ ،يوک ساسحا ناریا ېچ ،هیاځ هغه هل.يو تصرف هروغ وی ېک هخرب هپ لماعت میقتسم .يړک هکډ الخ هغد ،يش یلوک ېک هخرب ېد هپ هنلوټ يياپورا ون ،يړک ېدوت ېکیړا هرس ناریا هل وڅرت پمارټ د ېچ ،فالتیا دض يناریا هغه.يش هتایز هچک يلایس د ځنمرت وړاغبول وزیی همیس د يياښ ،ېک تروص هپ ولتو د ونوکاوځ يياکیرما د هناتسناغفا هل وا ودېتام د ېسورپ ېلوس د ƒ .يړک يلچیپ ال وا يوډنځو کیمانیډ ېمیس د يش یلوک ون ،يش بیقعت هرال هغد اوخ هل نډیاب د هک ،وش هتځنمار هرس ولییارسا وا ونوداويه همیس جیلخ د ،ناتسبرع يدوعس هل لاهمرپ هت وټګ عورشم ناریا د ېچ ،يش هسالرت ډاډ وڅرت ،يلخاو هټګ ،يرل ېچ ېی هرس دنه وا ناتسکاپ ،وتالایا هدحتم هل ېړګناځ هپ هخڅ وکیړا وتبثم وا تردق لپخ هل دیاب هنلوټ يياپورا .يږېک هنرلماپ د ېک هخرب ېد هپ.يړکو ثحب هرس ورول وړاود هل ،هړا هپ لح د فالتخا يخیرات رپ وبوا دوریره د هګوت هپ ېګلېب د ونافالتخا ولاهمدږوا د ځنمرت ناریا وا ناتسناغفا د ېنلوټ يياپورا ƒ .يوڅهو هنوتلم يرګلم هت يراوا فالتخا هړا هپ وبوا د دنیس دنمله وا دوریره د ځنمرت ناریا وا ناتسناغفا د ېچ يش یلوک هنلوټ هغد وخ ،يو همیقتسمان يش یادېک هډنو ېنلوټ يياپورا د وفرعت د ېچ ،يړکو هنلب هخڅ ناریا هل هګوت هوقلاب هپ وا يړکو هتسرم ېک هخرب هپ تښګنیټ وکیړا یی هقطنملا نیب ځنمرت ایسا يزکرم وا يلیوس د ېرال هل ناتسناغفا د دیاب لسکورب ƒ .يلخاو هخرب هخوم هپ ېنوڅه د ونوداوېه ویډنواګ د ،ېک ونوکیل هړکوه يتیزنارت وا ولودازا د وتاساسحا يفنم د ېک وناهذا هماع هپ واړت هپ ناریا د ېک ناتسناغفا هپ يش یادېک ،يسیلاپ لوډ هغد.يړکو هډډ هخڅ وتسیخا راک هل هګوت هپ راشف د هخڅ ولاوډک ناغفا هل دیاب ،ناریا ƒ هخرب هپ ودېنتس هترېب د ولاوډک ناغفا د ،هرس ونونامزاس ورون هل ونوتلم ورګلم د نوډګ هپ يرنشمک يلاع د ونوتلم ورګلم د هراپل ولاوډک د وا ناریا هل هنلوټ يياپورا.يش لمال ودېک هتځنمار .يړکو يراکمه ېک هخرب هپ ولدنوم د ېرال لح ېوی د ېک يفنم هل تایز رېډ لاهمسوا ،يو ړتالم رت وینرهب د ېچ هچخیرات ولډ ولاو هلسو وا وشیلم د.يړکو هډډ هخڅ ولږېل زار ره هل ویلایګنج د کډنک نویمطاف د هت ناتسناغفا زار ادمه ناریا ƒ .هد هکډ وزېغا ټسنب تربیا شیردیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو د ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ترــیا شــیردیرف د هزیرګادوـس هـخڅ وـنورپخ زار رـه اوـخ هـل ټـسنب ترـیا شـیردیرف .يرـل هـن زاوـج هنتـسیخا هـټګ ترــیا شــیردیرف د ،ېــیرظن يوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن يکنووــسکعنم وروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د اوخپ ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د هــپ وړخــش د وا ید یکنونــش وا یــکنوړېڅ ۍدــنم هــلیه د هراــپل ېلوــس وا ېړخــش ناتــسناغفا د زــنېکټاو وــیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم :هړا هپ ونوروځنا د ۍتښپ د .يد يوش لوټار هراپل ېلماعم د وراعسا ينرهب د ېک ټېکرام يفارص هپ تاره د نافارص ناغفا / بیعش دمحم/ زرټیور:روځنا کیړا ېکنودېلدب رپ خم ناریا د ،هرس ناتسناغفا لاح هپ لوحت د ؟يد مارا لوټ ېک دڼواګ ځیتخ هپ. 6