زېډنل ۍسیلاپ د ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ناراش رومیت ،زنېکټاو ویرډنا

هغد هنړېڅ هغد.يړېڅ لوډ ډنل هپ لماعت ناتسکاپ د هرس ناتسناغفا هل ،هتسورو ولتو هل ونوکاوځ د وتالایا هدحتم د هناتسناغفا هل زیډنل هغد ۍسیلاپ د تینما زیی همیس وا يلم رپ ناتسکاپ د ،ماهبا هګنرڅ واړت هپ تیهام د ولتو د ونوکاوځ د وتالایا هدحتم د هناتسناغفا هل ېچ ،يسین ېدنال ثحب رت عوضوم د ېک ونوداوېه يياپورا وا دابآ مالسا ،لباک هپ ،يد ېدژن هت تیعقاو هرېډ رت ېک هخرب ېد هپ ېناګویرانس ېموک ېچ ،هنتښوپ هغد.يوک هزېغا ېدناب رت ېلوس د ،يسین ېدنال ېنړېڅ رت لماعت یکنولتار دابآ مالسا د هرس ناتسناغفا هل ،هنړېڅ هغد.ید یکنوتښوغ لیدعت د ویسیلاپ ولاهمځنم وا ولاهمډنل دیاب ېک ویژیتارتس وزیی همیس وا ېنلوټ يياپورا د ېچ ،يوک هتوګ هپ اد وا يوتوج يرولدیل وا ېنوګنن ۍراکمه د ځنمرت ورول وړاود د هتسورو ېسورپ .يشو یوینخم هګوت هکانزېغا هپ هخڅ ېړګج يلامتحا ېوی هل وڅرت ،يشو هندېسر هت ونولمال وموک یناتـسکاپ.ید یوـش لمال وینامګدب وا ویرواب ېب د واړـت هپ داوېه هـغد د ېـک وـنوداوېه یـټګ د ۍړـل هـل وربخ يناـغفالا نـیب د هـنوداوېه هړاود ېـچ ،يوـک راګـنیټ يـکاوراچ د ېچ ،يړاوـغ هخڅ لـباک هل ېـک نمض هـپ وا يرـل تـصرف يـخیرات ،هراـپل ېنتـسیخا ړول ،يتـسوار ېدنال يرویـس رت ېکیړا یود ېـې هرـېډ رت ېچ تـسایس رـت»وـلوتمالم« خیرات رصاـعم هپ ېـچ ،يرل نوتـش مه هنرېګنا هزـیلوټ هـغد ،ېک همیـس هـپ.يړـکو رـکف زیرګادوـس وا يداصتقا هګوت ېړـګناځ هپ واړـت هپ ناتـسناغفا د ،هراپل لـځ يړـمول د ېـک هغد.يرـل نوتـش یروـلدیل ډـګ وـی ځـنمرت ېیـسور وا نارـیا ،ناتـسکاپ د ،هړا هـپ ماـغدا همیـس هلپخپ دیاب ،ېک هخرب هـپ ودېـسر د هت ېړګج ناتـسناغفا د ېچ ،يرـل نوتـش کرد وا يش لوچاو هړاـغ رپ وړاـغبول ولاویړن د هدـند اد ېـچ اد هن ،يرـلو هډـنو هـنوداوېه زـیی .هد هن هـټګ هپ داوـېه زیی همیـس څېه د ،یـلاوتایز ۍـتابث ېـب د ناتـسناغفا هـپ هدـنګرڅ هـګوت هرادـماود هـپ تـلود ناـغفا ېـسیهار لاک.ز ۲۰۰۱ هـل ،هرس هرس ېد هـل .یړک ید هـن نولدب موک ولوصا کیژیتارتس وا ېزـیګنا ېزیټـسنب ناتـسکاپ د ېچ ،یړـک ریخـست« د ،تـسایس يناغفا ناتـسکاپ د ،هرېبرس ونـښېدنا د هړا هپ ایتخارپ د ذوفن د دنه د وا ید لوډنـش ونوـښاوګ وینروک د ،هنتـسیخا هټګ هپ هخڅ ۍژیتارتس ېوـی هـل»شـېو وا ناتـسکاپ د.يد وا وو لوراک وـلډ يـي هـشیلم رېمـش وی د ېدناړو هـپ وروـن د هـګنرادمه ،هرس هرس ېزنوتـس هل ونوروپ وـلاهمدږوا د داوـېه هغد د وا تـیعضو يداـصتقا مـیخو د رییغت د ېـک تـسایس لپخ هپ ،ټـسنب رپ ولماوع هغد د ناتـسکاپ ېـچ ،ید يرواـب لـباک هترپ ېد هـل هنوراعـش رییغت د ناتـسکاپ د ېچ ،يوک اعدا وا يرـل هن اـیتلاوېل هـت ولتـسوار ،وـکاوراچ ناـغفا.ید هـن هـڅ لـب ،يو هندوـښ ناـځ وا رـهاظت هراـپل نتګنـشاو د ېـچ د هرس ناتـسکاپ هـل هـکل تاـبیترت يـنکخم وـیګدنرادزاب وا وزـیګنا د ېـچ ،ېړـک هـنودای رګول يرـیک د وا وـش کیلـسال يک لاک.ز ۲۰۰۹ رـپ ېچ ،هررـقم تکراـشم يللتخمرپ ایب ،لړـک وتمچ هرـلاډ هنودرایلیم ېـې هـت داوېه هـغد وا يږېدای مـه هـمان هـپ کـیل هړـکوه لدب رکف لـپخ وڅرت ،يړک ړا هـت ېد هباترشم ناتـسکاپ د ېچ ،لوـش هن لـمال ېد د مـه .يړکو هـنتکایب تـسایس رپ تـینما يلم لـپخ د اـی ،يړـک ېنعی لاک.ز ۱۹۴۷ رـپ ېچ ،يد ینچېکړک هـلاهم هغه هل ،ېـکیړا ځـنمرت وـنوداوېه وړاود د رپ بوتیړغ د ناتـسکاپ د ېـک ونوتلم ورګلم هـپ ناتـسناغفا هتـسورو يکاولپخ رـت ناتـسکاپ د ناتـسناغفا د تـسایس ناتـسکاپ د ېـسیهار ېدوم ېغه هل. 1 هلوراکو هیار هـفلاخم ېدـناړو هپ ودېـسر د ېې هـت وخوم يلصا وود ېـک وزیـسل ویتـسورو هـپ وا ید روـحم دـنه واړـت هـپ هخوم هپ تـښګنیټ د تلود تـسود وی د اتبـسن ېک لباک هپ) ۱(:ید یړـک ګـتخمرپ هـخوم د) ۲( وا ،لدېـسر هت قمع کیژیتارتس هرس ېنتـسیخا هټګ هپ هخڅ وړـګو تـیرثکا نوتـښپ د د دنه د ېـک همیـس وا ناتـسناغفا هپ وا يوینخم هخڅ ۍدنبالک ېکیژیتارتس د اوخ هـل دـنه هپ ناتـسکاپ د هتـسرم هپ ناتـسناغفا د. 2 یلاومک روضح زیرګادوـس وا کیتامولپید هدو رپ خم د ،هتـسرم همیقتـسمان وا همیقتـسم هرس ولډ ولاپ نوتلیب وریزو وا وڅولب د اوخ هل يلیډ د هنند ېـسیهار ېدوم ېرېډ هل لباک ېد رـپ هرېبرس.ید یوـش لمال ودـېتایز د ېـچک ۍرواـب ېـب .يڼګ ړو فلاتخا د تیعضو ېـښرک دنرویډ لاک.ز ۱۸۹۳ د هـګوت هپ يلوـپ يمـسر ېوـی د ولډ ينـس ونیدهاجم د ، 3 لاهمرپ لـغری د داحتا يوروـش يناوخپ د ناتـسناغفا رـپ ،ناتـسکاپ .يږېګنجو ېـک ناتـسناغفا هپ ،يش یـلوکو یوغه وـڅرت ،ېړکرو ېلـسو وا یاـځ هاـنپ هـت يګنج د ،هتـسورو ګتاـش رت ونوکاوځ د داـحتا يوروـش د هخڅ ناتـسناغفا هل ،داوـېه هـغد ملاسا ،يډنپلوار د هکل ،هنوکیل هړکوه وڅه وماکان وـڅ لصف وا لح يسایـس د ځنمرت وـلډ ېې ېک رګډ يـځوپ وا يسایـس هپ ېک هلیاپ هپ وا ،لړک لیهـست ،هنوکیل هړـکوه روـښېپ وا داـبآ د ځنمرت ونابلاط وا وـتالیا هدحتم د ناتـسکاپ.ړکو ړتالم هـخڅ وـنابلاط هـل لاک.ز ۲۰۰۱ رـت د ونابلاط رپ وا ړـک هـسالرت تیډیرک ېک هخرب هپ ولوکیلـسال د کـیل هړـکوه د لاک.ز ۲۰۱۹ هپ لمال يزـکرم د ېې ېک ېـسورپ هپ ېلوـس د ناتـسناغفا د ،هرس ماپ هپ هـت راـشف داوـېه هـغد .ړک لپخ ځـیرد ،هـګوت ؟هندوښ ناځ وا رهاظت ای رییغت ینیتښر ضقانتم وا هفافـشان تـسایس ناتـسکاپ د واړت هپ ناتـسناغفا د هتـسورو لاک.ز ۲۰۰۱ رت ورون وا لـباک هـپ ،ړـتالم ټـپ داوـېه هـغد د هـخڅ وـنابلاط هـل هـګوت ېړـګناځ هـپ ؛ید وینرهب يياپورا د وا ،لـیدعت د ویـسیلاپ د ،هراـپل ویډنواګ د ناتـسناغفا د وڅرت ،هد هـڅه هکاولپخ هوـی ټـسنب تربیا شیردیرف د ا د ؟يد هڅ ېناګویرانـس يلامتحا يـکنولتار ودېک هـسالرب د ېـک همیـس هـپ ناتـسناغفا د:هژورـپ ېروـپ يژیتارتس رـت هـماهبا هـل. 1 ودوجوم د ۍـسیلاپ د وـڅرت ،یوـش لکیل اوخ هل ناراـش رومیت رـټکاډ و زنېکټاو وـیرډنا د ېـچ ،هد هخرب هوـی ۍړل هغد د ،زـیډنل هـغد ۍـسیلاپ د.يسینو ېدنال ثـحب رـت وا نـیودت ېناګویرانـس هـترو هراـپل اـیتړا ېزـیخړا رـه ېوـی ځـنمرت وـکنووړوج سيیلاپ https://:يش یـلوک هـسالرت ېک سردا ېدنال هپ ،ړلمون ړپـشب ونوزیډنل د ۍـسیلاپ د.يسینو ېدنال ثحب رـت ،ېلیاپ وربخ ېلوـس د ناتـسناغفا د وا ولتو د اکیرما د ،واړـت هپ وـنګنن د وـناکیرش يلصا د رـهب وا هـنند هـپ ناتـسناغفا د وا ېـټګ ېکیژیتارتس ،ورازـبا afghanistan.fes.de/publications .)۲۰۱۱ تسگا ،توتیتسنا ونړېڅ ولاویړن د کرامنډ د:گاهنپوک( هډنو اکیرما وا دنه د وا هنوتښځوخ ېرالدنوت ،هنتک هت قمع کیژیتارتس:تسایس یکنولتار ناتسکاپ د واړت هپ ناتسناغفا د ،قیدص لیدنق 2 .هلراپسو هت ناتسکاپ هنوتلایا ناتسچولب وا اوخنوتښپ ربیخ د ېځرو نن د هکل ،هرواخ ړو ماپ د يرول ناغفا ، ېک هلیاپ هپ نوړت د لاک.ز ۱۸۹۳ د اد 3 هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ. 2

هرس دابا ملاسا هل هـګوت يمـسران هپ وڅرت ،ېړـک هـڅه مـه ولاوتـسایس وناتـښپان د ویراکمه وزیرګادوـس وا يداـصتقا د هرس داوـېه هغد هل وا يړـک ېـګنیټ ېـکیړا .يړکو ېربخ واړـت هـپ اـیتخارپ ېوـی د ناتـسناغفا ېـچ یاـځرپ ېد د ،يـکنوړوج سيیلاپ ېـک داـبا ملاسا هـپ ƒ يتینما وـی د ېزاوـی ېـچ ،يـڼګو هـنیچرس قـمع کیژیتارتس د وا ېمیـس ېـلیاح وا ماغدا زـیی همیـس د تیفرظ ناتـسناغفا د ،يش یادېک هـسالرت ېرال هـل تـسایس د ،هګوت ېدـمه هپ.يوـتوج هګوت هـپ بـطق وـی د وـیراکمه يداـصتقا وا لاـصتا ،يد ېک هـټل ېد هـپ یود ېچ ،ېړـک هدـنګرڅ هـګنرادمه ،وـکاوراچ داوـېه هـغد هل ریمـشک د ،هګوت ېړـګناځ هـپ وا لاج هخڅ دـنه هـل هلـسم ناتـسناغفا د وـڅرت خم هرس يلکرـه هل وـناناغفا د هـچک هـخارپ هپ ېـچ ،يـڼګو لاج ېلـسم يفلاتخا .ید یوش يکیټلوپویج د ،ایتخارپ وکیړا د ناتسکاپ وا ناتـسناغفا د ،رواب هپ وکنونـش ورتایز د ƒ د هـکل وـتاعوضوم وروـن هـپ هدـیرب هرـېډ رـت ،اوـخاهرو رـیهب ېلوـس وا کـیمانیډ ناغفا وا کـیل هړکوه ټیزنارت دازآ د ،لوـک يـقطنم وـفرعت د ،تـیریدم وـنودحرس .يد يلړت ېروـپ ودېنتـس هترېب وـلاوډک . ƒ )يځوپان( يـکلم يناتـسکاپ ولایـس وـلپخ هـل يروـل ناـغفا ېـچ ،ېـک لاـح ېـساد هـپ يصوصخ هـپ يکاوراچ لـباک د وخ ،يوـک هـسالرت هـنوماغیپ يتـسود د هـخڅ وـکاوراچ د وا یـلپ ېـک لـمع هـپ هـڅ وـی ېـساد ېـچ ،هد ېرـیل مـه ال ېـچ ،يودـنګرڅ هـګوت لباک هل هـګوت يصوصخ هپ داـبا ملاسا.يو هن ېکپ هډـنو ونونامزاـس يـتینما د ناتـسکاپ ۱۹۹۰ لپخ د ېـی هڅ هغد وا يرـل ېکیړا هرس وړاغبول يلخاد وروـن هـل ناتـسناغفا د وا وی د ېـک ډنواګ ځـیدیول لپخ هـپ هـګوت يدـج هـپ وا يړـک هدز هـخڅ وـنتورېت هـل لاک.ز هغد هکل هـخڅ ولیاپ هـل هغه د وا وـیتابث ېب هـل وـڅرت ،ید یکنوتـښوغ یډـنواګ هـتابثاب يسیلاپ داـبا ملاسا د.يړکو یوـینخم هـخڅ وـلدېتام رـیهب خارـپ د وـلاوډک د هـت داوـېه دابا ملاسا هپ ،واړـت هـپ وـتاعوضوم وزیټـسنب وـینیدنال د ېـچ يودـنګرڅ ،يـکنووړوج :يرل نوتـش کرد یوـن وـی ېک ۍژیتارتس ۍـنکخم ېـلپخ هـل يـکاوراچ يناتـسکاپ ېـچ ،يراکـښ ېـساد ƒ هل ،و ټـسنب رـپ ړـتالم د هـخڅ موـق نوتـښپ هـل ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـچ ،هـخڅ ېـک ومیـس يزـکرم وا لماش هـپ وا ورازـه ،وـکجات هـکل وـنوموق هناتـښپان وروـن يلم د هخڅ ناتـسکاپ هـل.يږـېک ېرـیل ،ېرال هـل وـلوړوج د وـکیړا د هرس وـکبزا سییر د ېـګرج يسلو د وا هـللادبع هـللادبع رټکاډ سـییر اروـش يلاـع ېـحلاصم ناغفا.هد هـخرب هوی ۍژیتارتس ېون ېغد د ،ېـندیل یتـسورو ينامحر نـمحرریم يرولدیل ناتسکاپ د:ېناګویرانس يلامتحا ېک ناتسناغفا هپ تلود هـللا بیجن رـټکاډ د ېک هـخرب ېد هـپ وا يړک ېدـنګرڅ ېنـښېدنا ېلپخ هړا هـپ وـلتو يـپاڅان د وـتالایا هدـحتم د هناتـسناغفا هـل هـګوت یړـګناځ هـپ داـبا ملاسا دابا ملاسا ېچ ،یړک هدـنګرڅ زار ادـمه ،وکاوراچ.تـسیخاو هړاـغ رپ ېـی راـب وا تیلووـسم تاـیز ،يوـک اـعدا ناتـسکاپ ېـچ ،يوداـی هرود هتـسورو لاک ۱۹۹۲ د ډګ هرس وـنوداوېه ورتایز ېـنلوټ يياپورا وا ېمیـس د وا لـباک ېـچ ،ځیرد هـغه ،يوکرو حـیجرت هت وـلتو هنالووـسم وـتالایا هدـحتم د هـخڅ ناتـسناغفا هـل هـګنرادمه .وـشو راګنیټ ګتاـش ربارب ټـسنب رپ وطیارش وا زیتـښړوج رـپ وـنوکاوځ د هـخڅ ناتـسناغفا هل مـه ېک هتـسان یتـسورو هپ وـټان د ېـچ هـګنرڅ هـکل.يرـل رـظن :ید نیبشوخ هت ودېک هسالرت ونوباختنا وود ویړمول يکنووړوج يسیلاپ يناتسکاپ ،ید ړو ثحب د هچک هخارپ هپ ېچ هخڅ ېلمج هل وناګویرانس وېرد وغه د د مه ناـبلاط ېچ ،يـځرګ لمال ودـېک ېتاپ وا اـقبا د تـلود ناـغفا د ېک هـڼب يلعف هـلپخ هـپ ،ویرانـس هـغد:تـښګنیټ تـلود عورشم وا تاـبثاب لاوـیړن وـی د ƒ هل يياـښ ېچ ،ېړـک هراـشا ونالارنج هـګوت ېړګناځ هـپ ،يـکنووړوج سيیلاپ ېک داـبا ملاسا هپ ،لاـح ېدـمه هـپ.ید لماـش ېـکپ ېـک رـیهب هـپ شـېو کاو هغد ،لباک. 4 يرـل هنو ېـکیړا ېدژن هرس دـنه هل تـلود یون ېک لـباک هپ ېچ ،يوـکرو بوـتیړمول ېد هـګوت هزـیلوټ هـپ وا يوـک هـنوراک هـب هرس تـلود ينـسوا .یړک ید هـن رییغت تـسایس ناتـسکاپ د واړت هـپ ناتـسناغفا د ېـچ ،يلوـب لـمال ېد د ېـنودنګرڅ ودوجوم ېـک نوناق يساـسا هپ وا وـنوقحرشب د وا يـځ هځنم هـل تلود ینـسوا لباک د ،ېـک ویرانـس هـغد هـپ:ېدـنال کاو رـت وـنابلاط د وـخ تـلود هـتابثاب وـی ƒ ېدنال ېـیامح ېلپخ رـت ېک لـباک هپ ،يش یـلوک ناتـسکاپ ېـک ویرانـس هغد هپ.يلخا ېـک سال لـپخ هـپ کاو ناـبلاط هـب هرس ېـنرلماپ ېـمک هـپ هـت وـلوصا هپ ویړک کاو يـتیالو وا وزـیی همیـس رېمـش وی يياـښ ېچ ،هرس هباترشم هـل ونابلاط د ،هرس ېنتـسیخا هـټګ هـپ هـخڅ وـطیارش ،هراـپل ودـېک هـتځنمار د تـلود وـی .يړکو راک ،يو لماـش هـخڅ ومیـس يزکرم وا لماش هـل ېړـګناځ هرس ېتام هـل کیل هړکوه ېلوـس د هک.يش ېلرل هـلیاپ هبولطم هـمک هرېډ هراپل وړاـغبول وزیی همیـس وروـن وا ناتـسکاپ د ،ویرانـس هـغد:ویرانـس ېړـګج ۍـنروک د ƒ زیی همیـس ،ېک لاح ېـساد هپ ؛يش هدیدـش ال وا يړک ادیپ ماود يياـښ هړګج وـن ،يړکرو ماود هـت ولتو وـلپخ هـخڅ ناتـسناغفا هـل هـنوکاوځ لاوـیړن وا يش خـم هکل هنوداوېه روـن يياـښ.يړکو ړتالم هـخڅ ونوکاوځ وـینروک ولایـس هل هب هخوم هپ بوـتیدنوخ د وـټګ يتینما وـلپخ د ناتـسکاپ هـخڅ ېـلمج ېد هـل يړاـغبول يرشب ېکډ وـعجاف هل ،يش یـلوک ویرانـس هغد.يړکو تکرح هـتاوخ ېرود ۍړنوخ ېـلب ېوی د داوـېه وا يش هنندرو هـت ېـبول هـغد مـه هیـسور وا دـنه ،نارـیا لمحتم ،ناـش هپ ېزیـسل ۱۹۹۰ د هـکل ،نیروان وـلاوډک د هـګوت ېړـګناځ هـپ هـچک هرـېډ نـیروان هـغد د ،يد ړا نارـیا وا ناتـسکاپ ؛يرـلو هرس هـناځ هـل ېـلیاپ هڅ ره لـب رت هت راکـنا ذوفن د دـنه د ېچ ،مـس هرس يرولدیل کیژیتارتس رـفص عـمج د يياـښ ناتـسکاپ ،هرس هرس وزـېغا يـفنم وـغد هـل ویرانـس ېـغد د.يش .يش لیکـښ ېک ویرانـس هغد هپ ،سيین ېک ماـپ هـپ بوـتیړمول .۲۰۲۰ ربمتپس ،زوین عولط ،وش یکنوتښوغ ودېلدب د میژر د ېک لباک هپ ،لارنج دعاقتم ناتسکاپ وی وا يړکو ېنودنګرڅ هړا هپ نوصالخ د ونایدنب د ،ریزو وراچ وینرهب د ناتسکاپ د" 4 هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ. 3

ۍراوـه د ېزنوتـس ۍـنروک ېـلپخ د ،ناتـسکاپ:يرګادوـس وا ماـغدا يداـصتقا ƒ نولدب یـمیلقا ،تـښمک د ۍژرـنا د ،امپـس يداـصتقا د هـګوت ېړـګناځ هـپ هراـپل هغد.يرـل ایتړا هت تاـبث ېک ناتـسناغفا هپ ،ېـک وـخرب هـپ اـیتخمرپ وواـنبرېز د وا ناتـسکاپ – ناتـسناغفا – ناتـسنمکرت د هـکل تاـناکما لاـصتا يداـصتقا د ،هراـچ دږېل د انـښېرب د ایـسا يلیوـس – ایـسا يزـکرم د ،) TAPI( ېـکیللن وزاګ د دـنه وا ېراـچ ېرال هراـپل وـلوړوج ورال د ېـلټپ ېنپـسو د وا) CASA-1000( ېژور�پ هپ ،ېړک هدـنګرڅ هراکـښ هپ اکیرما وا ېـنلوټ يـياپورا هـګنرڅ هـکل.يوـک وـتمچ ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د ،هرـېډ رت هـب ېـنوګناپ ېـکنولتار یوـغه د ېـک ناتـسکاپ .يرلو واړـت ېروـپ تابث ېـک همیـس هـپ وا وـکیړا وـښ هـپ ځـنمرت هپ ،يد ېدنال ونوراـشف رت وینروک وا وـلاویړن رت ناتـسکاپ:هزراـبم هرس مزـیرورت هـل ƒ ولډ ورالدـنوت وا يتـسیرورت وغه وڅرت ،ېـلډ يراک مادقا يلاـم د هـګوت ېړـګناځ ونابلاط هـل.يوک تیلاعف هـخڅ ېرواـخ هل داوېه هـغد د ېچ ،يړـکو هندېـسر هـت هرس مزـیرورت هـل ېـچ ،ید اد طرش یړـمول کـیل هړـکوه د وـتالایا هدـحتم د هرس ناـسارخ د هنولک ناـبلاط مه وا تـلود ناغفا مـه ،هولپ يلمع هـل.يړـکو هزراـبم ناتـسکاپ د ،هزرابم هرس ISKP هـل.يد يلدیگنج هرس) ISKP( تـلود يملاسا هـل د ځـنمرت وروـل وړاود د ېړـګج د يش یـلوک ،ګـنڅرت وړاـغبول وـلاویړن وروـن وا .يو یکټ وـی ۍږـغمه ۍتـسورو هل ېزیو د ناتـسکاپ د ،وناناغفا:ېزیو تحایـس يـيایتغور وا ېـنوګناپ د ƒ یلکره هراـپل وخوم وزیرګادوـس وا يـيایتغور د هـګوت ېړګناځ هـپ هـخڅ ۍـسیلاپ وـی هراـپل وـناناغفا ورـتایز د هـخوم هـپ ېـنلمرد د هـګنرادمه ناتـسکاپ.ید یړـک ،ایتناـسآ هتایز ېـک وطیارش هـپ ېزـیو د هراـپل وـناناغفا وـلوټ د.ید دـصقم يلصا ونوداوېه وړاود د ،ېـک وـخرب هپ وزیو يلځ وڅ وا وـلاهمدږوا هـګوت ېړـګناځ هـپ .يوک هتـسرم ېک هـخرب هپ ودـېک هـښ د وـکیړا د ځـنمرت تیکلام وزنوتس وزییه‌ میس د ؟دیلرل ډګ زییه‌ میس ناتـسکاپ ېنعی هـنوداوېه هړاود ،هرس ماـپ هـپ هـت تـیهام يلچیپ وا وزـیخړاوڅ وـنوګنن د هل ېلوـس د وا ،يلخاو ماګ يروـل رـپ وـلوک هـښ وـکیړا يـځنملپخ د دـیاب ناتـسناغفا وا ېلیاپ ېړوـل تـښګنیټ رت ېلوـس ېـلاهمډنل د ېـچ يړـکو ړـتالم هـخڅ ېـسورپ ېـساد ېک وـخرب هوـقلاب وـیراکمه د هـګوت هډـګ هـپ دـیاب هـنوداوېه هړاود.يرـلو هرس هـناځ هـل ،تـیریدم وـنودحرس د ،ېـخرب هـغد.يړـکو راک هرس هـګوت هـلاهمځنم وا هـلاهمډنل هـپ .يړاغنار راک ډـګ ېـک وـخرب هـپ مزـیرورت وا وـکیړا يداـصتقا ،ۍرګادوـس ،وـلاوډک کرحت تـینما زیی همیـس ناتـسناغفا د ،لـتو وـتالایا هدـحتم د:تـینما زـیی همیـس ƒ زیی همیـس رون وا هیـسور ،نیچ ،ناتـسکاپ ،ناریا هکځ ؛يوـک وـتمچ تـصرف هراـپل هنو ېنـښېدنا واړت هـپ نوتـش لاهمدږوا د اکیرما د ېـک همیـس هپ روـن هـب هـنوداوېه نولدب د زـکرمت د ،هـت ماغدا يداـصتقا هـخڅ تینما هـل يياـښ ،هراـچ هـغد ؛يرـل هخڅ ېلـسم هل دنه د ،يرول هـل ناتـسکاپ د ،ېک تروص هـپ بـیقعت د.يش لـمال ېـسیهار لاک.ز ۲۰۱۳ هل.هد هراـچ ېکنوـښب هلیه ،لوـلېب ېلـسم د ناتـسناغفا د هل يياـښ – ېک تروـص هـپ ماود د هـتبلا – هرلانړک ېیـسور د واړـت هـپ ناتـسکاپ د ښاوګ د ېـجنال وا ېړخـش ېزیی همیـس د ،هتـسورو ولتو رت وـټان د هـخڅ ېمیـس . 5 يړک هـټیټار هـګوت ېراـس ېب هپ هـچک ېدژـن د هرواـخ هـلپخ هـپ ناتـسکاپ ،لاهمـسوا:لونتـس هـترېب وـلاوډک ناـغفا د ƒ يوـش تبثان وا يوـش تبث ېکپ ېـچ ،ید هـبروک وـلاوډک ناـغفا وـنویلیم وـیېرد هخرب هپ وکیړا وـکنولتار د ونوداوېه وړاود د هراـچ هـغد ،ید لماـش هړاود لاوډـک وا ېنلوټ يـياپورا د ېـک هـخرب ېد هـپ هـنوداوېه هړاود. 6 ید لـماع مـهم وـی ېـک هپ هرس لب وـی هل وڅرت ،يرـل ایتړا هت وتـسرم يصصخت ونونامزاـس وـنوتلم ورـګلم همجـسنم هوی ویـسیلاپ د هخوم هپ ولونتـس هترېب د وـلاوډک ناـغفا د ،هرس ۍراکـمه .يړک نیودت ېرال لـح ېـکانزېغا وا هـګلوټ يلمع وا ﻪﻧﻮﻧﻮﯿﻠﻣ ٢٠٠٠ ٢٠٠١ ٢٠٠٢ ٢٠٠٣ ٢٠٠٤ ٢٠٠٥ ٢٠٠٦ ٢٠٠٧ ٢٠٠٨ ٢٠٠٩ ٢٠١٠ ٢٠١١ ٢٠١٢ ٢٠١٣ ٢٠١٤ ٢٠١٥ ٢٠١٦ ٢٠١٧ ٢٠١٨ ٢٠١٩ ٢.٥٠ ٢.٠٠ يکنوتښوغ هانپ وا لاوډک ناغفا ېک ناتسکاپ هپ ) 2019- 2000( ١.٥٠ UNHCR: هنیچرس ١.٠٠ ٠.٥٠ ٠.٠٠ لاوډﮐ ﻢـﺳ هﴎ نﻮﻧﺎﻗ د UNHCRs د ﻲﮑﻧﻮﺘښﻮﻏ هﺎﻨﭘ .لاک.ز ۲۰۲۰ ربمسد ، FES ،زنېکټاو ویرډنا ،ناراش رومیت ،يړکو هعجارم"هت ۍسیلاپ اپورا وا ناتسناغفا ،ېیسور" د 5 .لاک.ز ۲۰۲۰ یم ،رتفد ړتالم د وکنوتښوغ هانپ يياپورا د ،"تیعضو ولاوډک ناغفا د ېک ناتسکاپ هپ" 6 هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ. 4

هنوزیدناړو هراپل ېنلوټ يياپورا د هتـسرم ېک هخرب ادېغر وا اـیتړوایپ وـکیړا د ځنمرت ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د ،يش یـلوک ،هرس ېنتـسیخا هـټګ هپ هخڅ وبرجت وـلپخ هل ېـک وـطیارش ودـنازړل وروـن هـپ هـنلوټ يـياپورا .يځرګ لـمال تابث وا ېلوـس د اوـخاه هغه رت وا ېمیـس د هراـچ هـغد ېـچ ،يړـکو د ،هګوت ېړـګناځ هپ ۍړـل هل ورتا وربخ د ځنمرت وـنوداوېه وړاود د ،هرس وتـسیخا هـټګ هـپ هـخڅ کاو لـپخ هـل وا وـکیړا وـلپخ د هرس ناتـسکاپ هـل يش یـلوک هـنلوټ يـياپورا ƒ هل.يړـکو هتـسرم هرس ماغدا زیرګادوـس وا ۍراکـمه يداـصتقا د ،لـح ېجنال يدـحرس د ،لدېنتـس هـترېب ولاوډک د هـکل واړـت هـپ وـتاعوضوم اوـخ اـه وربخ وـناور ېلوـس .يلخاو هـټګ هراپل فـیرعت ایب د وـکیړا ولپخ د ،هـخڅ تصرف هـغد هـل وـڅرت ،يشو یرـګیبال هراـپل وـنوداوېه وړاود د دـیاب ،هتـسورو وـلتو رـت وـنایځوپ د وـټان د هناتـسناغفا ودېټیټار ېـچک يلاوخیرتوات د وا سيینو يدج ېربخ ېناور ېلوـس د ېچ ،يړک ړا هت ېد ناـبلاط داوېه هـغد وڅرت ،يړک دراو راـشف تاـیز ناتـسکاپ رـپ دـیاب هـنلوټ يـياپورا ƒ ېرالنړک ېـنلاپ رثکادح لـپخ د ،ېک وربخ هپ ېلوـس د نابلاط هترپ ېد هـل.وـش وګرتس رت یـش هترو ېد سـنارفنک وـینژ هـپ لاک.ز ۲۰۲۰ د ېـچ هـګنرڅ هـکل ؛يش نـمژ هـت ېرون کیل هړـکوه ځنمرت اکـیرما – وـنابلاط د یـش یادېک ،ډـنځ ېک وربخ هپ.يړک ېروزـمک ال هـب هـسورپ هغد وا يړـک صلاخ تاـیز دـح رـت سال لـپخ يياـښ ېرال هـل .يړک ېلچیپ ېـسپ ال ۍړل هـغد وا يلوار ېدـنال ېزېغا ېلپخ رـت ،لدېک يشوـخ ونایدنب د وا لدـېک وـغل وـنومیرحت د وـنوتلم ورـګلم د هـکل ېداـم .يلخاو راک هخوم هپ ایتلړت یلباقتم يداصتقا وا ویراکمه وزییی همیس د هخڅ کاو وا وکیړا ولپخ د هرس ناریا وا نیچ هګوت ېړګناځ هپ ونوداوېه ورون هل ،هنلوټ يياپورا ƒ د ېچ ،يوـک حرطم ېنـښېدنا اد لت لباک.يړـتو هنویاځ هاـنپ ونابلاط د ېـک هرواخ هـلپخ هپ وڅرت ،یـسینو یدنال ونوراـشف وـلپخ رـت ناتـسکاپ دـیاب اکـیرما وا هـنلوټ يـياپورا ƒ وبرجت ونوداوېه وروـن د.يړـک ېلیاپ ېب ېڅه تـلود ناغفا د هـخوم هپ ېتام ېڅوغ د ېـلډ ېغد د ېـچ ،يو هګوج ېد د لـت هب ناـبلاط ،هـترپ رـییغت هـل تـسایس د ناتـسکاپ . 7 يوتایز ښاوـګ ېړګج يلودلا نـیب د ګنڅرت ېد د وا يودږوا رـمع وتـښن ولاو هلـسو د ،نوتـش ونویاځ هانپ يدـنوخ وا وـنما د ېـچ ،ېلدوـښ هپ ایناتیرب د لاک.ز ۲۰۱۳ رـپ ېـچ ،هرس ېنتـسیخا هټګ هـپ هـخڅ نلاپ) APAPPS( يراک ناتـسکاپ وا ناتـسناغفا د هراـپل نوتـسویپ وا ېلوـس د هـکل وـنومزیناکیم ودوـجوم هـل ƒ د ،ېک هـخرب هپ ېجنال وا فلاتخا لاـهمدږوا واړـت هپ ېـښرک دنرویډ د هـګوت ېړـګناځ هـپ هراـپل ۍراوـه د وـنوفالتخا وروـن د هـنلوټ يـياپورا ،وـش نـیودت هرس بوـتیړګځنم يړوایپ ېرال هـل ناتـسناغفا د ېکیړا يی هقطنملا نـیب ځنمرت ایـسا يزکرم وا يلیووـس د ،يش یلوک هراچ هـغد.يړـکو بوـتیړګځنم ثـحب وا وربخ د ځـنمرت وـنوداوېه وړاود .يړکو هتـسرم ېک هخرب هـپ ټـیزنارت دازآ وا يفرـعت يـقطنم د ځـنمرت وـنوداوېه وړاود د وا يړـک ېـخارپ وا .خم ۸۴ ،et al، RAND Corporation 2021 نمیاب لایناد ،" ۍړل ړتالم د هخڅ ولډ يتسیرورت رهب هداوېه هل" 7 ټسنب تربیا شیردیرف د ېک ناتسناغفا هپ ۲۰۲۱© پاچ www.afghanistan.fes.de:هڼاپ بېو د ،هــترپ ېزاــجا ۍــنیکخم ېــلکیل هــل ټــسنب ترــیا شــیردیرف د هزیرګادوـس هـخڅ وـنورپخ زار رـه اوـخ هـل ټـسنب ترـیا شـیردیرف .يرـل هـن زاوـج هنتـسیخا هـټګ ترــیا شــیردیرف د ،ېــیرظن يوــش ېدــناړو ېــک هــنورپخ هــغد هــپ .يد هــن يکنووــسکعنم وروــلدیل د ټــسنب هړا هپ ونالاوکیل د اوخپ ېد رـت وا ید روـسیفورپ لایتـسرم ۍـسیلاپ هـماع د ېـک نوـتنهوپ يـياکیرما هـپ ناتـسناغفا د ناراـش روـمېت رـټکاد .و یکنونـش یړوـپ ړوـل ېـلډ ېـلاویړن چـېکړک د هراـپل ناتـسناغفا د هــپ وړخــش د وا ید یکنونــش وا یــکنوړېڅ ۍدــنم هــلیه د هراــپل ېلوــس وا ېړخــش ناتــسناغفا د زــنېکټاو وــیرډنا اکـیرما د ،ېـنلوټ يرـب ،وـنوتلم ورـګلم د ېـک ناتـسناغفا هـپ ېـی اوـخپ ېد رـت.يرـل ایتلېکـښ هروژ ېـک يوـینخم .يد ېړـک هرسرـت ېدـند هـګوت هـپ يـکنوړېڅ کاوـلپخ وا تـموکح وـنوتلایا ودـحتم :هړا هپ ونوروځنا د ۍتښپ د ۲۰۲۰ رـمون ۱۹ هـپ هرس ناـخ نارـمع رـیزو يړـمول هـل ناتـسکاپ د)یـښ( يـنغ فرشا دـمحم رشمـسلو ناتـسناغفا د .لـتکو هرس ېـک ګرا هـپ / لیعامسا دمحم/ زرټیور:روځنا هتسورو لاک.ز ۲۰۲۱ رت ناتسناغفا وا ناتسکاپ ؟ېک تلاح يداع يون هپ يډنواګ. 5