ჰერბერტ  მარკუზე ჰერბერტ  მარკუზე მარქსიზმი და რევოლუცია მარქსიზმი და რევოლუცია

ჰერბერტ მარკუზე მარქსიზმი და რევოლუცია თარგმანების კრებული თბილისი 2018

პუბლიკაცია დაიბეჭდა ფრიდრიხ ებერტის ფონდის მხარდაჭერით. პუბლიკაციაში გამოთქმული მოსაზრებები შესაძლოა არ ემთხვეოდეს ფრიდრიხ ებერტის ფონდის მოსაზრებებს. ფრიდრიხ ებერტის ფონდის მიერ მხარდაჭერილი ნებისმიერი პუბლიკაციის კომერციული მიზნებით გამოყენება, იკრძალება ფონდის წერილობითი ნებართვის გარეშე. ფრიდრიხ ებერტის ფონდი სამხრეთ კავკასიის რეგიონალური ოფისი რამიშვილის ქუჩა 4, 0179 თბილისი, საქართველო © ფრიდრიხ ებერტის ფონდი © სამოქალაქო აქტივიზმის კვლევის ცენტრი – CARC თარგმანები მომზადდა პროექტის –„ალტერნატიული აკადემია: ჩაგვრის სოციალური და პოლიტიკური ასპექტები“ – ფარგლებში. პროექტი განხორციელდა„სამოქალაქო აქტივიზმის კვლევის ცენტრის“ (CARC) მიერ,„ფრიდრიხ ებერტის ფონდის“ ფინანსური მხარდაჭერით. თარგმანების ავტორი, რედაქტორი დავით გალაშვილი დაუშვებელია აქ მოყვანილი მასალების გადაბეჭდვა, გამრავლება ან გავრცელება კომერციული მიზნით„ფრიდრიხ ებერტის ფონდისა“ და „სამოქალაქო აქტივიზმის კვლევის ცენტრის“(CARC) წერილობითი ნებართვის გარეშე © ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018 ISBN – 978-9941-8-0278-2

სარჩევი მთარ­გმნელ ­ ის წი­ნა­სიტყვაო­ ბა............................................................ 5 უტ­ოპიი­ ს დას­ ასრ­ უ­ლი......................................................................... 11 სოც­ ია­ ლი­ სტ­ უ­რი ჰუ­მა­ნიზ­მი.................................................................. 38 აგრ­ ეს­ იუ­ ლო­ ბა მო­წი­ნა­ვე ინდ­ უსტ­ რიუ­ ლ საზ­ ო­გად­ ო­ებე­ ბშ­ ი.............. 51 რევ­ ო­ლუც­ იი­ ს ცნებ­ ის გად­ ას­ ინჯ­ ვა...................................................... 74 ძალ ­ ად­ ო­ბის­ ა და რად­ იკ­ ალ ­ ურ­ ი ოპ­ოზ­იციი­ ს პრობლ ­ ემ­ ა............... 87 3

4

მთარგ­ მნელ ­ ის წინ­ ას­ იტყვაო­ ბა ჰერბ­ ერტ მარკ­ უ­ზე(1898-1979) თა­ვის­ ი მოღ­ვაწ­ ე­ობ­ის გან­ მავლ ­ ო­ბაშ­ ი ცდილ ­ ობდ­ ა მარქ­ სიზმ­ ის, ფრო­იდი­ ს თე­ორი­ისა და ჰე­გელ ­ ის მოძ­ღვრე­ბის ერ­თმა­ნეთთ­ ან შერწ­ ყმას. მის­ ი ტექს­ ტე­ბი ირ­ეკლ ­ ავს მეო­ ცე საუ­ კ­უნი­ ს საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს სიმპ­ ტო­მატ­ ი­კას, ასე­ ვე ის ცდი­ლობდ­ ა, რომ ხსენ­ ე­ბუ­ლი მიმდ­ ინ­ არ­ ე­ობ­ანი თან­ ამ­ ედრ­ ო­ვე სო­ცია­ ლუ­ რი მეც­ნი­ერე­ ბი­ ს სიბრ­ ტყეშ­ ი გად­ აე­ მ­უშ­ავე­ ბი­ ნა. მის­თვის მარ­ქსის­ტუ­ლი თე­ორია, რო­მელ ­ იც უნდ­ ა პას­ უ­ხობ­დეს ახა­ ლ ის­ ტო­რი­ულ გამ­ ოწ­ვევ­ ებს, საჭ­ ი­რო­ებს მუდმ­ ივ რევ­ იზ­ ი­ასა და გად­ ა­ სინჯ­ ვას. მარკ­ უზ­ ეს ფი­ლო­სოფ­ ი­ური მოღ­ვაწ­ ე­ობა ფრაი­ ბუ­ რ­გში იწყებ­ ა, ის თავდ­ აპ­ ირ­ველ ­ ად, 1928 წელს, გად­ აი­ კვ­ ეთ­ ა ედმ­ უნდ ჰუ­სერ­ლთან, რომ­ ე­ლიც ფე­ნო­მენ­ ოლ ­ ო­გი­ური ტრა­დიც­ ი­ის ერთერ­თი თვალს­ ა­ჩი­ნო წარ­მომ­ ადგ­ ე­ნე­ლი გახლ ­ ავთ, ხო­ლო შემდ­ ეგ 1932 წელს მარტ­ ინ ჰი­ადე­ გ­ერ­ის ხელმ­ ძღვან­ ელ ­ ო­ბით სწო­რედ ჰე­გელ ­ ის შეს­ ა­ხებ,„ჰეგ­ ე­ლის ონ­ტოლ ­ ო­გია და ისტ­ ო­რი­ულ­ობი­ ს თოე­ რია“(Hegels Ontologie und die Theorie der Geschichtlichkeit), წერს დის­ ერტ­ ა­ცი­ას. მარკ­ უ­ზემ ჰაი­ დე­ გ­ერთ­ ან თა­ნამშ­ რომ­ლო­ბა 1933 წელს დაა­ ს­რუ­ლა და შემდ­ ეგ წელს ამე­ რ­იკ­აში გაე­ მ­გზავ­ რა, მის­ ი ყველ ­ აზ­ ე ცნო­ბილ ­ ი ნაშრ­ ო­მე­ბი სწორ­ ედ აქვ­ ე გამ­ ოქ­ვეყ­ ნდა, მათ შორ­ ის აღნ­ იშვ­ ნის ღირ­სია„გო­ნე­ბა და რევ­ ო­ლუ­ცია“ (1940),„ერ­ოსი და ცივ­ ილ ­ ი­ზაც­ ია“(1954),„ერთ­ გან­ზო­მი­ლე­ბია­ ნი ადა­ მია­ ნი“(1964).„გო­ნე­ბა და რევ­ ო­ლუ­ცია“ მარკ­ უზ­ ემ ჰეგ­ ე­ლის და მარქ­ სის საკმ­ აო­ დ მრავ­ ალშ­ რი­ან და ღრმა ანა­ ლი­ ზს მიუ­ ძ­ ღვნა. მარკ­ უზ­ ე ტექ­სტში აღ­ნიშნ­ ავს, რომ ჰეგ­ ე­ლის რე­აქტ­ უ­ალ­ იზ­ება ნეგ­ ატ­ იუ­ რი აზრ­ ოვნ­ ე­ბის მნიშვ­ ნელ ­ ო­ბის ხაზს­ გასმ­ ით­ვის უმ­ნიშნ­ ე­ლო­ვან­ ე­სი რა­მაა, ჰე­გე­ლი კი ასე განს­ აზღვრავს მას(ნე­ გატ­ ი­ურ აზრ­ ოვნ­ ე­ბას):„ჭეშმ­ არ­ ი­ტად, აზრ­ ოვ­ნე­ბა არი­ ს იმ­ის არ­სე­ ბით­ ი უარყ­ ოფ­ ა, რაც ჩვენს წინ უშუა­ ლო­ დაა“. მარ­კუზ­ ე წუხს, რომ 5

პო­ზო­ტი­ური მეცნ­ ი­ერ­ება დაც­ლი­ლია წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო­ბებ­ ისგ­ ან, რაც სამყ­ არ­ ოს­თვის არს­ ე­ბით მახ­ ას­ ი­ათე­ ბლ ­ ად შეგვ­ იძლ ­ ია მი­ვიჩნ­ ი­ოთ. შეი­ ძ­ლებ­ ა ითქ­ ვას, რომ იმდ­ რო­ინდ­ ელ ­ ი სო­ცი­ალუ­ რი მეცნ­ ი­ერ­ებ­ ები­ ც კი, უკუა­ გდ­ ებდ­ ნენ დი­ალე­ ქ­ტი­კურ მეთ­ ოდს:„დღეს, აზრ­ ოვ­ ნე­ბის დია­ ლე­ ქ­ტი­კუ­რი მეთ­ ო­დი უცხოა უნი­ ვე­ რ­სა­ლუ­რი დისკ­ ურ­ სი­სა და ქმედ­ ებ­ ის­ ათვ­ ის, ასე ჩანს, რომ ის ეკუ­ თ­ვნის წარ­სულს და გაბ­ ათ­ ი­ლე­ბუ­ლია ტექნ­ ოლ ­ ო­გი­ური მიღწ­ ე­ვებ­ ით“. მარკ­ უ­ზეს ადრ­ ე­ული მიმ­ არ­თე­ბან­ ი, არს­ ე­ბუ­ლი სოც­ ი­ალუ­ რი და ეკ­ონ­ომ­იკ­ ური გარ­ ემ­ ოს უფ­რო ბასრ კრი­ტიკ­ ად გარდ­ აი­ ქ­მნა, აუცი­ ლ­ებლ ­ ად უნ­და აღი­ ნ­იშნ­ ოს ის ფაქ­ტი, რომ მის­ ი კრი­ტი­კა მეტ­წი­ლად მარ­ ქსის თეო­ რი­აზე დგას, თუმც­ ა„ერო­ ს­სა და ცი­ვილ ­ ი­ზა­ცი­აში“ მან სცად­ ა ფრო­იდი­ ს ფსი­ქო­ანა­ ლი­ ტ­იკ­ური ცნე­ბებ­ ით აეხს­ ნა საზ­ ო­გა­ დოე­ ბა­ ში მიმდ­ ინ­ არ­ ე მოვლ ­ ენ­ ე­ბი. კრე­ბულშ­ ი არ­სე­ბულ ­ ი ტექ­სტე­ ბი ძირ­ ი­თა­დად ავტ­ ო­რის გვია­ ნდ­ ელ ­ ი პერ­ ი­ოდ­ის შეხ­ ედ­ უ­ლე­ბებს შეი­ ც­ავს, მარკ­ უზ­ ე ცდილ ­ ობს, რომ მარქ­ სის რევ­ ო­ლუ­ცი­ის ცნებ­ ა არ­სე­ბუ­ლი სო­ცი­უმი­ ს კონ­ფი­გუ­რა­ცი­ას მო­არ­გოს. მისთ­ ვის საკმ­ ა­ ოდ კრიტ­ ი­კულ ­ ია რე­ვო­ლუ­ცი­ური აგე­ ნ­ტის/სუ­ბიე­ ქ­ტის პრობლ ­ ე­ მა, რო­მე­ლიც მეო­ ცე საუ­ კ­უნი­ ს საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა­ ში ჩაკ­ არ­გუ­ლი და არ­სე­ბულ სის­ტე­მასთ­ ან ინტ­ ეგ­რი­რებ­ უ­ლია. მარკ­ უ­ზე ასე­ ვე ბევრ­ ს სა­უბ­რობს ახა­ ლი ადა­ მია­ ნუ­ რი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს შეს­ ა­ხებ, რო­მელ ­ იც ძველ ­ ისგ­ ან თვი­სებრ­ ი­ვად განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ­ ი უნდ­ ა იყო­ ს. მარკ­ უზ­ ე (მი­სი რე­ვო­ლუ­ცი­ის ცნე­ბა) ემა­ ნს­ ი­პირ­ ე­ბუ­ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს აშ­ ენ­ები­ ს წი­ნაპ­ ირ­ ო­ბად არა­ მხ­ ოლ ­ ოდ კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ის დამხ­ ო­ბას მი­იჩ­ნევს, თავ­ ის­ ივ­ ე ინს­ ტი­ტუ­ცი­ები­ თა და კულ­ტუ­რუ­ლი პროდ­ უქ­ ტე­ბით, არ­ამე­ დ„ახა­ ლი ად­ამია­ ნი­ ს შექმ­ ნას“, რო­მე­ლიც ბიო­ ლ­ ოგიუ­ რ დო­ნე­ზე უარყ­ ოფს გვია­ ნდ­ ელ ­ ი კა­პიტ­ ა­ლიზმ­ ის ავა­ დმ­ ყოფ სა­ზო­გად­ ოე­ ბა­ ს. მის­თვის აუცი­ ლ­ებე­ ლია ადა­ მია­ ნი­ ს ცხოვრ­ ე­ბის ალტ­ ერ­ნატ­ ი­ული ონ­ტო­ლოგ­ ი­ის წარმ­ ოქ­მნა. ასე­ ვე უნდ­ ა ით­ქვას, რომ წი­ნამდ­ ებ­ არ­ ე ტექ­სტებშ­ ი წა­მოჭრ­ ი­ლი პრობ­ლე­მებ­ ი ბიო­ პ­ ოლი­ ტ­იკ­ური განზ­ ო­მი­ლებ­ ის მატ­ ა­რე­ბელ ­ ია, რო­მე­ლიც ფუ­კოს გვია­ ნდ­ ელ არტ­ ი­კუ­ლაც­ ი­ებთ­ ან ერ­თად, შეი­ ძლ ­ ე­ბა მი­ვიჩნ­ ი­ოთ, როგ­ ორც დომ­ ი­ნაც­ ი­ის, მან­ ი­პუ­ლაც­ ი­ისა და კონ­ტრო­ლის საკმ­ ა­ 6

ოდ ღრმა ან­ალი­ ზი. გვია­ ნდ­ ელ კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ში ტექნ­ ო­ლო­გი­ები­ ს განვ­ ით­ ა­რე­ბის არს­ ე­ბუ­ლი ტემ­პი, საკმ­ აო­ დ კომ­ფორ­ტულ ნია­ და­ გს ქმნის კონტ­ რო­ლის ახა­ ლი მექ­ ა­ნიზმ­ ე­ბის დას­ ა­ნერ­გად. მარ­კუზ­ ე ასე­ ვე ოპ­ოზ­იცი­ურ­ად იყო განწ­ ყო­ბილ ­ ი სტალ ­ ი­ნის­ ტუ­რი რე­ჟი­მის მიმ­ ართ, რო­მელს­ აც ის მიი­ ჩ­ნევდ­ ა ის­ეთ­ივე მჩაგ­ ვრელ სისტ­ ე­მად, რო­გო­რიც იყო კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ უ­რი სამყ­ არ­ ო. ას­ევე ის აკრ­ ი­ტი­კებდ­ ა მარქ­ სიზმ­ ის„მეცნ­ ი­ერ­ულ“(იგუ­ ლ­ის­ხმებ­ ა საბჭ­ ოთ­ ა მარ­ქსიზმ-ლენ­ ი­ნიზმ­ ი, რო­მელ ­ იც პო­ზი­ტი­ვიზმ­ ის ნაი­ რ­ სახ­ ე­ობაა), დოგმ­ ატ­ ურ ფორ­მას და უფ­რო მე­ტად ჰეგ­ ე­ლი­ანუ­ რი დია­ ლე­ ქ­ტიკ­ ის, მარქ­ სის ემა­ ნს­ ი­პატ­ ორ­ უ­ლი თე­ორი­ის მიმ­ ართ, რო­მე­ლიც ყველ ­ ა სახ­ ის დომ­ ი­ნაც­ ი­ას უარყ­ ოფს, იხრ­ ე­ბო­და. მარ­ კუ­ზე არი­ ს მო­აზრ­ ოვ­ნე, რო­მე­ლიც საკ­ უ­თა­რი ტექ­სტე­ბის­ ა და შე­ ხე­დუ­ლებ­ ებ­ ის წყარ­ ოდ მარქ­ სის ადრ­ ეუ­ ლ ნაშრ­ ო­მებს მიი­ ჩ­ნევდ­ ა, თუმ­ცა მას ასე­ ვე მია­ ჩ­ნდა, რომ შრო­მის­გან გაუ­ ცხო­ებუ­ ლი ადა­ მი­ ანი­ ს ონ­ტოლ ­ ო­გი­ური სტრუქ­ტუ­რა კარგ­ ად შეე­ ძ­ლო აღე­ წ­ერა ფი­ ლო­სო­ფი­ის ფე­ნო­მე­ნო­ლო­გი­ურ ტრად­ იც­ ი­ას, თუმ­ცა მი­სი ეს ხედ­ ვა ბევრ­ ი ორ­თო­დოქს­ ი მარქ­ სისტ­ ის კრიტ­ ი­კის ობიე­ ქ­ტი გახდ­ ა. მარ­კუ­ზეს ღრმად სწამდ­ ა, რომ მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ი იყო ადა­ მია­ ნი­ ს ინ­დივ­ იდ­ უ­ალუ­ რი მხარ­ ის, მის­ ი საჭ­ ი­როე­ ბე­ ბი­ ს, ცნო­ბიე­ რ­ები­ სა და პოტ­ ენ­ცი­ალი­ ს შესწ­ ავლ ­ ა, მის­თვის სწო­რედ ამ ასპ­ ექტ­ ე­ბის გავ­ ლით არ­ის შეს­ აძ­ლებ­ ელ ­ ი ემა­ ნს­ ი­პირ­ ე­ბუ­ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს ჩა­ მოყ­ ალ ­ იბ­ ებ­ ა. მარკ­ უ­ზესთ­ ვის ასე­ ვე არს­ ებ­ ით­ ია ის ფაქტ­ ი, რომ ადა­ მია­ ნი­ ს ბუ­ნე­ბა დამ­ ახ­ ინჯ­ ე­ბუ­ლი და რეპრ­ ე­სი­რე­ბუ­ლია კაპ­ ი­ ტა­ლისტ­ ურ სა­ზო­გად­ ო­ება­ ში, ის საკმ­ აო­ დ დიდ აქც­ ენ­ტს სვამს ნორმ­ ალ ­ უ­რო­ბის კონ­ცეპ­ტზე, რომ­ ელ ­ იც თვი­თონ­ვე, სა­კუთრ­ ი­ვად შეი­ ც­ავს პათ­ ო­ლო­გი­ურ­ობ­ის ელე­ მ­ენტ­ ებს. დასკ­ ვნისთ­ ვის უნ­და ითქ­ ვას, რომ მარკ­ უზ­ ეს ანა­ ლი­ ზი საკ­ მაო­ დ ხელს­ აყრ­ ე­ლია 90-იან წლებშ­ ი კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ის ტრი­უმ­ფის მი­ზე­ზებ­ ის გამ­ ო­სარკ­ ვევ­ ად, იმი­ ს გას­ ა­აზ­რებ­ლად თუ რატ­ ომ ვერ მი­აღ­წია აქა­ მ­დე არს­ ებ­ ულ­მა ემა­ ნს­ ი­პატ­ ო­რულ­მა მოძ­რა­ობ­ამ წარმ­ ატ­ ებ­ ას. ისტ­ ო­რია არ­ას­ოდე­ ს მეო­ რდ­ ებ­ ა და ჩვენ მუდმ­ ი­ვად გვჭირდ­ ებ­ ა კრი­ტი­კუ­ლი თეო­ რი­ისა და პრაქტ­ ი­კის გან­ვით­ არ­ ე­ბა 7

და განს­ აზღვრა, თუმც­ ა ჩვენ შეგვ­ იძლ ­ ია ვისწ­ ავლ ­ ოთ და გამ­ ო­ ვიყ­ ენ­ ოთ წარ­სუ­ლის სას­ არ­გებლ ­ ო თეო­ რი­ები. ჰერბ­ ერტ მარკ­ უ­ზეს ნაშრ­ ომ­ ე­ბი კვლავ­ აც რელ ­ ე­ვანტ­ უ­რია მათთ­ ვის, ვინც დაი­ ნ­ტე­რე­ სებ­ უ­ლია არს­ ე­ბუ­ლი საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს რა­დიკ­ ალ ­ უ­რი კრიტ­ ი­კით და ემ­ანს­ იპ­ ატ­ ო­რუ­ლი ალტ­ ერნ­ ატ­ ი­ვებ­ ის ძი­ები­ თ. დავ­ ით გალ ­ აშვ­ ილ ­ ი 8

ტექ­სტე­ბი

ჰერბ­ ერტ მარკ­ უ­ზე უტო­ პიი­ ს დას­ ასრ­ ულ ­ ი დღესდ­ ღეო­ ბ­ით მსოფ­ლი­ოს კონკ­ რე­ტუ­ლო­ბის, ადა­ მია­ ნი­ ს ცხოვ­რე­ბის ნებ­ ისმ­ იე­ რი ფორ­მა, ტექნ­ ი­კუ­რი და ბუნ­ ებრ­ ი­ვი გა­ რემ­ ოს ნებ­ ისმ­ ი­ერი ტიპ­ ის გარდ­ აქმ­ ნა, არი­ ს შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბა, ხო­ ლო ამ შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ის ცენტ­ რა­ლუ­რი არეა­ ლი, ისტ­ ო­რი­ულია. დღეს ჩვენ გვაქვ­ ს იმ­ის უნა­ რი, რომ სამყ­ არ­ ოს ჯო­ჯო­ხე­თის­კენ გავ­ უძ­ღვეთ და ეს კარგ­ ად გამ­ ოგ­ვდის. ასე­ ვე გვაქვ­ ს იმ­ის შე­ საძ­ლებლ ­ ო­ბა, რომ ამ გზის საპ­ ირ­ ის­პირ­ ოდ წარვ­ მართ­ ოთ მოქ­ მე­დებ­ ა. ეს ნიშნ­ ავს უტ­ოპი­ის დას­ ასრ­ ულს, რაც გულ ­ ისხ­ მობს იმ იდეე­ ბი­ სა და თე­ორი­ები­ ს ნეგ­ აც­ ი­ას, რომ­ლებ­ იც ცნებ­ ა უტ­ოპი­ას იყე­ ნ­ებს იმი­ ს­ათ­ვის, რათ­ ა კონკ­ რე­ტუ­ლი, მკაფ­ იო სო­ციო-ის­ტო­ რი­ული შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ი უარყ­ ოს. ასე­ ვე ეს(უტ­ოპი­ის დას­ ასრ­ უ­ ლი) შე­საძ­ლოა გავ­ იგ­ ოთ, რო­გორც„ის­ტო­რი­ის და­სასრ­ უ­ლი“, რაც გულ ­ ისხ­ მობს იმა­ ს, რომ სა­ზო­გად­ ო­ები­ ს ახა­ ლი შეს­ აძ­ლებ­ ლო­ბებ­ ი, ძველ ­ ის გაგრ­ ძე­ლებ­ ად აღა­ რ იქნ­ ას აღქ­ მუ­ლი, ასე­ ვე არც არს­ ებ­ უ­ლი მიი­ ჩ­ნე­ოდ­ეს ისტ­ ო­რიუ­ ლ­ობ­ის განგ­ რძო­ბით­ ო­ბად. უფ­რო მე­ტიც, ის­ინი უნდ­ ა მოწყდნენ ამ ის­ტო­რი­ულ განგ­ რძო­ ბით­ ო­ბას. ასე­ ვე უნდ­ ა გან­ ი­საზღვროს თვის­ ობ­რი­ვი განს­ ხვავ­ ებ­ ა თა­ვის­ უ­ფალ და ჯერ კიდ­ ევ არა­ თ­ავი­ სუ­ ფ­ალ სო­ცი­უმ­ებს შორ­ ის, რომ­ლებ­ იც, მარქ­ სის მიხ­ ედვ­ ით, მთელს განვ­ ლილ ისტ­ ო­რი­ას მხო­ლოდ კაც­ ობრ­ ი­ობ­ის პრეი­ სტ­ ო­რი­ულ­ობა­ დ აქც­ ე­ვენ. მჯერ­ ა, რომ მარქ­ სიც კი, ძალ ­ ი­ან შემ­ ო­საზღვრუ­ლი იყო პროგრ­ ე­სის განგ­ რძო­ბით­ ობ­ ის ცნებ­ ით, ასე­ ვე მის­ ი იდეა სო­ცი­ ალი­ ზ­მის შეს­ ა­ხებ, ჯერ არ განხ­ ორ­ციე­ ლ­ებუ­ ლა, შეს­ აძ­ლოა კა­ პიტ­ ა­ლიზმ­ ის უარყ­ ო­ფის ის განს­ აზღვრულ ­ ო­ბა, რო­მელ ­ იც ნავ­ ა­ რა­უდე­ ბი იყო, აღა­ რც გამ­ ოვ­ლინდ­ ეს. ასე, რომ დღეს უტ­ოპი­ის 11

დას­ ასრ­ უ­ლის კონც­ ეპ­ტი, სულ მინ­ ი­მუმ სო­ცი­ალი­ ზ­მის განმ­ არ­ტე­ ბის ახლ ­ ი­დან განხ­ ილვ­ ას­ ა და გად­ ახ­ ედვ­ ას საჭ­ ი­რო­ებს. ამგ­ ვარ­ ი განხ­ ილვ­ ა და დისკ­ უ­სია უნ­და დაე­ ფ­უძ­ნოს საკ­ ითხს იმი­ ს შეს­ ახ­ ებ, ეკ­უთ­ვნის თუ არა სო­ცი­ალ­იზ­მის განმ­ საზღვრელ ­ ი მარქ­ სის­ტუ­ლი თეო­ რიი­ ს გად­ ამწ­ ყვეტ­ ი და საკვ­ ანძ­ ო ელე­ მ­ენ­ტე­ბი, უკვ­ ე მოძვ­ ე­ ლე­ბუ­ლი, ადრ­ ეუ­ ლი განვ­ ით­ არ­ ე­ბის სტა­დიი­ ს საწ­ არ­მოო ძალ ­ ებს. ეს მოძ­ველ ­ ებ­ უ­ლო­ბა ყველ ­ აზ­ ე ნათლ ­ ად გამ­ ო­ხატ­ უ­ლია, ჩე­მი აზ­ რით, თავ­ ის­ უფ­ლე­ბის­ ა და საჭ­ ი­როე­ ბი­ ს სხვად­ ასხ­ ვაო­ ბ­აში, სად­ აც თა­ვის­ უფ­ლებ­ ა შეცნ­ ო­ბილ ­ ი და არს­ ებ­ უ­ლია, მხოლ ­ ოდ საჭ­ ი­რო­ებ­ ის მიღმ­ ა. ეს დაყ­ ო­ფა გულ ­ ისხ­ მობს, რომ საჭ­ ი­რო­ები­ ს არეა­ ლი რჩებ­ ა გაუ­ ცხოე­ ბუ­ ლი შრომ­ ის არეა­ ლი­ ს გაგ­ ე­ბაშ­ ი, რაც იმა­ ს ნიშ­ ნავს, რო­გორც მარქ­ სი ამბ­ ობს, რომ ერთ­ ად­ ერ­თი, რაც შეი­ ძ­ლე­ ბა მოხ­დეს, ეს არ­ის შრომ­ ის მოწყობ­ ა მაქს­ ი­მალ ­ უ­რად რა­ცი­ონ­ ალუ­ რ­ად და შემც­ ი­რე­ბუ­ლად. თუმ­ცა ამგ­ ვარ­ ი შრომ­ ა სა­ჭი­რო­ები­ ს ფარ­გლებშ­ ი რჩე­ბა, რაც ამ პროც­ ესს არა­ ნე­ ბა­ ყო­ ფ­ლო­ბით­სა და არ­ათ­ავი­ ს­უფ­ლად აქც­ ევს. მჯერ­ ა, რომ ზოგ­ ი­ერ­თი ახა­ ლი შეს­ აძ­ ლებლ ­ ო­ბა, რო­მე­ლიც, თავ­ ის მხრივ, თა­ვის­ უ­ფა­ლი და არ­ათა­ ვ­ ის­უფ­ალი საზ­ ო­გად­ ოე­ ბე­ ბი­ ს თვის­ ობ­რი­ვი განმ­ ასხ­ ვავ­ ებ­ ელ ­ ია, სა­ ჭი­როე­ ბე­ ბი­ ს არეა­ ლშ­ ი, თავ­ ის­ უფ­ლებ­ ის ცნე­ბის გამ­ ო­ჩე­ნას ემს­ ახ­ უ­ რე­ბა, არა­ მა­ რტ­ ო შრომ­ ის პრო­ცე­სი­სას, არა­ მე­ დ მის მიღმ­ აც. თუ ამ სპეკ­ უ­ლატ­ უ­რი იდეი­ ს პროვ­ ო­კა­ცი­ული ფორ­მით ჩამ­ ო­ყალ ­ ი­ბებ­ ა გვსურს, თვალ ­ ი უნდ­ ა გავ­ უს­წორ­ ოთ იმ ალბ­ ათ­ ო­ბას­ აც, რომ შე­ საძლ ­ ოა სოც­ ია­ ლი­ ზ­მმა გზა გან­ აგრ­ ძოს მეც­ნი­ერ­ები­ და­ ნ უტ­ოპი­ის­ კენ და არა უტ­ოპი­იდა­ ნ მეცნ­ ი­ერ­ები­ ს­აკ­ენ. უტ­ოპია არი­ ს ისტ­ ო­რი­ული კონ­ცეპ­ტი. ის ხაზს უსვ­ ამს იმგ­ ვარ­ ი სო­ცია­ ლუ­ რი ცვლილ ­ ე­ბის პრო­ექტ­ ებს, რომ­ლებ­ იც შეუ­ ძ­ლებლ ­ ად მი­იჩნ­ ე­ვა. შეუ­ ძლ ­ ებ­ ელ ­ ი რო­მელ ­ ი მი­ზე­ზე­ბის გამ­ ო? ჩვე­ულ­ებრ­ ივ, უტ­ოპი­ის განხ­ ილვ­ ის­ ას, ახა­ ლი სო­ცი­ალუ­ რი პრო­ექტ­ ის განხ­ ორ­ ცი­ელ­ები­ ს შეუ­ ძ­ლებლ ­ ობ­ ის პრობლ ­ ე­მა არს­ ე­ბობს მაშ­ ინ, რო­დე­ საც სუ­ბიე­ ქტ­ უ­რი და ობიე­ ქ­ტუ­რი ფაქტ­ ო­რე­ბი მო­ცე­მუ­ლი სო­ცი­ ალუ­ რი სიტ­ უ­აცი­ისა, გარდ­ აქმ­ ნებ­ ის გზაზ­ ეა-რო­ცა სო­ცი­ალუ­ რი სი­ ტუ­აცია მოუ­ მ­წი­ფე­ბელ ­ ია. კო­მუ­ნისტ­ უ­რი პრო­ექტ­ ე­ბი საფრ­ ან­გე­თის 12

რევ­ ო­ლუ­ცი­ის განმ­ ავლ ­ ო­ბაშ­ ი და სო­ცი­ალი­ ზ­მი ყველ ­ აზ­ ე მაღ­ ალ განვ­ ით­ ა­რე­ბულ კაპ­ იტ­ ალ ­ ისტ­ ურ ქვეყნ­ ებშ­ ი, წარმ­ ო­ადგ­ ე­ნენ იმ სუ­ ბიე­ ქტ­ უ­რი და ობი­ექ­ტუ­რი ფაქ­ტორ­ ებ­ ის სავ­ არ­ ა­უდო ან რეა­ ლუ­ რ არ არ­სებ­ ო­ბას, რომლ ­ ე­ბიც საზ­ ოგ­ ად­ ო­ებრ­ ივ გარდ­ აქმ­ ნას, შეუ­ ძ­ ლებლ ­ ად მოიაზრებენ. სო­ცი­ალუ­ რი გარდ­ აქმ­ ნის პერს­ პექტ­ ი­ვას შეუ­ ძლ ­ ებლ ­ ად კიდ­ ევ იმ­იტ­ომ მიი­ ჩ­ნევ­ ენ, რომ ის ეწი­ ნაა­ ღ­მდეგ­ ე­ბა გარკ­ ვეუ­ ლ ფუ­ძემ­ დებლ ­ ურ კან­ ონ­ ებს, ბიო­ ლ­ოგი­ურ და ფიზ­ ი­კურ კან­ ონ­ზო­მი­ერ­ებ­ ებს. მა­გალ ­ ი­თად, ის­ეთი პროე­ ქ­ტი, რო­გო­რი­ცაა უკ­ვე ყავლ ­ გას­ უ­ ლი იდეა სამ­ უ­დამ­ ო ახა­ ლ­გაზრ­ დობ­ ის­ ა, ან ოქრ­ ოს ხა­ნის დაბ­ რუ­ნე­ბის მცდელ ­ ო­ბა. მჯერ­ ა, რომ უტო­ პი­ას მხო­ლოდ ნახს­ ე­ნებ­ ი მნიშვ­ ნელ ­ ობ­ ით ვიყ­ ენ­ ებთ, უტ­ოპი­აში მო­ვია­ ზ­რებთ მხოლ ­ ოდ იმ­ას, რაც ბუნ­ ე­ბის კან­ ო­ნებს ეწ­ინაა­ ღ­მდეგ­ ე­ბა. მხო­ლოდ ასე­ თი მცდე­ ლო­ბაა უტ­ოპი­ური, ეს მცდელ ­ ობ­ ა ისტ­ ორ­ ი­ულ­ობ­ის მიღ­მაა, მაგ­ რამ ის­ტორ­ ი­ულ­ობი­ ს უგ­ულ­ებე­ ლ­ყო­ფაც, ისტ­ ო­რი­ულ ლიმ­ ი­ტებ­შია მოქ­ცეუ­ ლი. მე­ორე ჯგუ­ფის პრო­ექტ­ ე­ბისთ­ ვის, რომ­ ელთ­ ა შეუ­ ძ­ლებლ ­ ო­ბა ხსე­ნე­ბულ ­ ი სუ­ბიე­ ქტ­ უ­რი და ობიე­ ქ­ტუ­რი ფაქტ­ ო­რე­ბის არ არს­ ე­ ბო­ბის მი­უხ­ედა­ ვა­ დ მაი­ ნც აქტ­ უ­ალუ­ რია, საუ­ კ­ეთ­ესო შემ­თხვე­ვაშ­ ი შეს­ აძ­ლოა აღი­ ნ­იშნ­ ოს, გან­ ი­საზღვროს, რო­გორც დროე­ ბი­ თ შეუ­ ძ­ ლებლ ­ ო­ბად. ამგ­ ვარ­ ი პროე­ ქტ­ ე­ბის შეუ­ ძ­ლებლ ­ ო­ბის კარლ მანჰ­ ე­ იმ­ისეუ­ ლი კრიტ­ ე­რი­უმ­ები, მარტ­ ივ­ ი მიზ­ ე­ზის გამ­ ო არა­ადა­ კვ­ ატ­ უ­ რია, თუნ­დაც დავ­ იწყოთ იმი­ თ, რომ შეუ­ ძ­ლებლ ­ ო­ბა თა­ვის თავს, მხო­ლოდ ფაქ­ტობ­რი­ვი ხდომ­ ი­ლე­ბის შემდ­ ეგ ამ­ჟღავნ­ ებს. გას­ აკ­ ვირ­ ი სუ­ლაც არაა, რომ სო­ცი­ალუ­ რი გარ­დაქმ­ ნებ­ ის პროე­ ქტ­ ე­ბი შეუ­ ძ­ლებლ ­ ად გან­ ი­საზღვრე­ბა იმი­ ს გამ­ ო, რომ მათ­ ი რეა­ ლი­ ზ­ება ის­ტორ­ ი­ულ პროც­ ესშ­ ი არ მომხ­ დარ­ ა. ასე­ ვე არს­ ე­ბობს მეო­ რე არ­გუმ­ ენ­ტიც იმი­ სა, თუ რატ­ ომ არ­ის შეუ­ ძ­ლებლ ­ ო­ბის ნახს­ ე­ნე­ბი განს­ აზღვრებ­ ა არაა­ დე­ კ­ვატ­ უ­რი. ხშირ­ ად, კარგ შემთ­ ხვე­ვებშ­ იც კი, რევ­ ო­ლუ­ცი­ური პროე­ ქ­ტის განხ­ ორ­ცი­ელ­ები­ ს­ას, მას წინ ეღ­ობ­ება კონ­ტრტენდ­ ენც­ ი­ები, კონ­ტრძა­ლებ­ ი, რომლ ­ ე­ბიც აფე­ რ­ხებს გარ­ დაქმ­ ნის მიმდ­ ინ­ არ­ ე­ობ­ას და მის­ ი დაძლ ­ ე­ვა სწო­რედ ამ რევ­ ო­ 13

ლუ­ცი­ური პროც­ ეს­ ი­სას ხდე­ბა. ამ მიზ­ ე­ზით, საე­ ჭ­ვოა, რომ სპე­ ციფ­ ი­კურ­ ი სუბ­ იე­ ქ­ტუ­რი და ობიე­ ქტ­ უ­რი მიზ­ ე­ზე­ბის არა­ რ­სე­ბო­ბა, ქმნი­დეს რად­ იკ­ ა­ლუ­რი ტრან­სფორ­მაც­ ი­ის შემძ­ ლეო­ ბი­ ს მიმ­ ართ წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ობ­ ას. მინდ­ ა შევ­ ეხ­ ო საკ­ ითხს, რომ­ ე­ლიც განს­ ა­კუთ­რე­ ბუ­ლია და რო­მელზ­ ეც ყველ ­ აზ­ ე მე­ტად უნ­და ვკონც­ ენ­ტრირ­დეთ, ის ფაქ­ტი, რომ მაღ­ ალ განვ­ ით­ ა­რე­ბულ კაპ­ იტ­ ა­ლის­ტურ ქვეყ­ ნებშ­ ი, რე­ვო­ლუ­ცი­ური კლა­სი არ არ­სე­ბობს, არ ნიშ­ნავს იმა­ ს, რომ მარ­ქსიზ­მი უტ­ოპიაა. რევ­ ო­ლუც­ ი­ის სო­ცი­ალუ­ რი აგე­ ნ­ტე­ბი, ორთ­ ო­დოქს­ ი მარ­ქსისტ­ ებ­ ი, ფორ­მირდ­ ებ­ ია­ ნ მხო­ლოდ თა­ვია­ ნთ­ ი თა­ვის გარდ­ აქმ­ ნის პრო­ცესშ­ ი და ვერ­ ავ­ ინ დამ­ ი­სა­ხე­ლებს მზა რე­ვო­ლუ­ციუ­ რ ძალ ­ ას, რომ­ ე­ლიც წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო­ბის მოძრ­ ა­ობი­ ს დას­ აწყისშ­ ი უკვ­ ე ჩამ­ ოყ­ ალ ­ ი­ბებ­ უ­ლი სახ­ ით არ­სე­ბობდ­ ა. მაგრ­ ამ, ჩე­მი აზ­რით, არს­ ე­ბობს ერთ­ ი ვალ ­ იდ­ უ­რი კრი­ტე­რი­უმი შეს­ აძ­ლო რე­ალი­ ზ­აციი­ სა­ თ­ვის, სახ­ ელდ­ ობრ, რო­დეს­ აც მატ­ ე­რი­ალუ­ რი და ინ­ტე­ლექ­ტუ­ალუ­ რი გარდ­ ამქ­ მნელ ­ ი ძალ ­ ე­ბი თავმ­ ოყ­რი­ლია, მი­ უხ­ედა­ ვა­ დ იმი­ სა, რომ მათ­ ი რაც­ ი­ონ­ალუ­ რი გამ­ ო­ყენ­ ე­ბის უფ­ლე­ ბას არ­სე­ბუ­ლი მწარმ­ ოე­ ბე­ ლ ძალთ­ ა ორ­გან­ ი­ზა­ცი­ები არ ანე­ ბე­ ბ­ ენ მო­წი­ნაა­ ღდ­ ეგ­ ე­ებს. ამ თვალს­ აზრ­ ი­სით, მე მჯე­რა, რომ ჩვენ დღეს შეგვ­ იძლ ­ ია ღი­ად ვის­ ა­უბ­როთ უტ­ოპი­ის დას­ ასრ­ ულ­ზე. ყვე­ლა მატ­ ე­რი­ალუ­ რი და ინტ­ ე­ლექ­ტუ­ალუ­ რი ძალ ­ ა, რო­მე­ ლიც საჭ­ ი­როა თა­ვის­ უ­ფა­ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს იდეი­ ს განს­ ა­ხორ­ცი­ ელ­ებლ ­ ად, ჩვენს ხელთ­ აა. მაგრ­ ამ ეს ძალ ­ ებ­ ი არ გა­მო­იყე­ ნ­ება იმ მიზნ­ ით, რომ მოხ­დეს ტო­ტა­ლურ­ ი მობ­ ილ ­ ი­ზე­ბა არს­ ე­ბულ ­ ი სა­ზო­გად­ ოე­ ბი­ ს წინ­ აა­ ღ­მდეგ, თავ­ ის­ ი­ვე თა­ვის გას­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლებ­ ლად. მი­უხ­ედა­ ვა­ დ ამი­ სა, ეს ვით­ არ­ ე­ბა სულ ­ აც არ ქმნის გან­ ცდას, რომ რა­დიკ­ ა­ლუ­რი ტრან­სფორ­მაც­ იი­ ს იდეა უტ­ოპიაა. სი­ღარ­ ი­ბის­ ა და მიუ­ ს­აფ­არ­ობ­ის აღმ­ ოფხვრა, ჩემ­ ი თვალს­ აზ­ რი­სით, შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ია, ასე­ ვე ვფიქ­რობ გაუ­ ცხო­ები­ სა და„ჭარ­ ბი რეპ­რეს­ ი­ის“ აღ­მოფხვრაზ­ ეც. ბურ­ჟუ­აზიუ­ ლ ეკ­ონ­ომ­იკ­ებშ­ იც კი, ცო­ტაა იმ მეცნ­ ი­ერ­თა და მკვლევ­ ართ­ ა რაო­ დ­ენ­ობა, რომ­ლე­ბიც უარ­ყოფ­ ენ, რომ შიმშ­ ილ ­ ი­სა და გაჭ­ ირ­ვებ­ ის აღმ­ ოფხვრა, დღე­ ვანდ­ ელ ­ ი რე­სურ­სებ­ ით­ ა და საწ­ არ­მოო ძალ ­ ე­ბის საშ­ უ­ალე­ ბი­ თ შე­ 14

უძლ ­ ე­ბელ ­ ია, ასე­ ვე ვერ უარყ­ ო­ფენ იმ ფაქტ­ ს, რომ არ­სე­ბულ ­ ი პო­ლიტ­ ი­კა გლობ­ ალ ­ უ­რი რეპრ­ ე­სი­ული სოც­ ი­უმ­ის ნაყ­ ო­ფია. მიუ­ ხ­ ედა­ ვა­ დ ამი­ სა, ვთანმ­ ხდებ­ ით, რომ ჩვენთ­ ვის საკმ­ არ­ ი­სად ნათ­ ე­ ლი არ არი­ ს ტექნ­ ი­კუ­რი შე­საძ­ლებლ ­ ობ­ ებ­ ის გავლ ­ ე­ნა სი­ღა­რი­ბი­ სა და გაჭ­ ირ­ვებ­ ის აღ­მოფხვრის პროც­ ესშ­ ი. საქმ­ ე იმა­ შია, რომ ეს ისტ­ ო­რი­ული შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ებ­ ი მო­აზ­რებ­ უ­ლი უნ­და იყო­ ს ისე­ თ ფორ­მებშ­ ი, რომ­ლე­ბიც წყვეტ­ ის მი­მან­ იშნ­ ებლ ­ ე­ბი უფ­რო არია­ ნ, ვიდრ­ ე წინ­ არ­ ე ისტ­ ორ­ ი­ულ­ობ­ის გაგრ­ ძლე­ბის, შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ი ამ ის­ტო­რი­ულ­ობი­ ს უარმ­ ყო­ფელ­ნი უნდ­ ა იყვ­ ნენ და არა მათ­ ი პოზ­ ი­ტიუ­ რი გამგ­ რძელ ­ ებლ ­ ე­ბი. ისი­ ნი მია­ ნი­ შნ­ ე­ბენ ადა­ მია­ ნი­ ს მა­ ტე­რია­ ლუ­ რი ბაზ­ ი­სის ეგ­ზისტ­ ენც­ ი­ალუ­ რი განზ­ ო­მი­ლე­ბის გათ­ ა­ვი­ სუფლ ­ ე­ბაზ­ ე, საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს გარდ­ აქმ­ ნაზ­ ე. საქ­მე ეხე­ ბა ახა­ ლი თეო­ რიი­ ს შექმ­ ნას ადა­ მია­ ნი­ ს შეს­ ა­ხებ, არა მხო­ლოდ თე­ორი­ას, არა­ მე­ დ არს­ ე­ბო­ბის ახა­ ლ ფორ­მას. გენ­ ე­ზი­სი და განვ­ ით­ არ­ ე­ბა სას­ ი­ცოცხლო საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ სა თა­ვი­ სუფლ ­ ებ­ ისთ­ ვის და თავ­ ის­ უფლ ­ ებ­ ის სას­ ი­ცოცხლო საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს­ თვის, თა­ვის­ უფ­ლე­ბისთ­ ვის, რო­მე­ლიც აღა­ რ დაე­ მყ­ არ­ ე­ბა და შე­ მო­იზღუდ­ ებ­ ა დამც­ რო­ბილ ­ ო­ბით, არც გაუ­ ცხო­ებუ­ ლი შრო­მის სა­ ჭირ­ ო­ები­ თ. ახა­ ლი ადა­ მია­ ნუ­ რი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს თვის­ ობ­რი­ვი გან­ ვით­ არ­ ე­ბა ბიო­ ლ­ოგი­ურ სა­ჭი­როე­ ბა­ დ მოს­ჩანს. განვ­ ით­ ა­რე­ბულ ­ ი კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ უ­რი ქვეყნ­ ე­ბის მან­ ი­პუ­ლი­რებ­ ად­ ი მო­სახლ ­ ე­ობ­ის უდ­ იდე­ სი ნაწ­ ი­ლისთ­ ვის, თა­ვის­ უფ­ლე­ბა აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბა არ არი­ ს და ალბ­ ათ არც იქნ­ ე­ბა სას­ იც­ ოცხლო სა­ჭი­რო­ება. ამ სას­ ი­ცოცხლო საჭ­ ი­რო­ები­ ს გასწ­ ვრივ, ადა­ მია­ ნი­ ს შეს­ ა­ხებ ახა­ ლი თეო­ რია გუ­ ლისხ­ მობს ახა­ ლი მორ­ ა­ლის წარ­მო­შობ­ ას, რო­გორც მემკ­ ვიდრ­ ეს და უარმ­ ყოფ­ ელს ქრის­ტი­ანუ­ ლ-იუდეუ­ რი მორ­ ა­ლი­სა, რო­მელ ­ იც დას­ ავლ ­ უ­რი ცი­ვილ ­ ი­ზაც­ ი­ის ისტ­ ო­რი­ის­ათ­ვის ნამდ­ ვილ ­ ად დამ­ ახ­ ა­ სი­ათე­ ბე­ ლი იყო. ეს არი­ ს ზუსტ­ ი გაგრ­ ძე­ლებ­ ა იმ საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს ხაზ­ ი­სა, რო­მე­ლიც განვ­ ით­ არ­და და ჩამ­ ოყ­ ალ ­ იბდ­ ა რეპრ­ ე­სი­ულ სა­ზო­გად­ ოე­ ბა­ ში, რომ­ ე­ლიც ის­ევ და ისე­ ვ თა­ვისთ­ ა­ვის კვლავ­ წარმ­ ო­ები­ თ არი­ ს დაკ­ ა­ვებ­ ულ ­ ი. ინდ­ ივ­ იდ­ ებ­ ი აკვ­ ლავწ­ არ­მო­ებე­ ნ რეპ­რეს­ ი­ულ საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა­ ს საჭ­ ირ­ ო­ებე­ ბშ­ ი, რომლ ­ ე­ბიც რევ­ ო­ლუ­ 15

ცი­ური პროც­ ეს­ ის დრო­საც არ­სე­ბო­ბენ. იდეა გულ ­ ისხ­ მობს, რომ ადა­ მია­ ნუ­ რ სა­ჭირ­ ო­ებე­ ბს აქვ­ თ ისტ­ ორ­ ი­ული ხას­ ი­ათი. ყველ ­ ა ად­ ამია­ ნუ­ რი საჭ­ ი­რო­ება, სექს­ უ­ალუ­ რ­ის ჩათვ­ ლით, ცხო­ველთ­ ა სამ­ ყარ­ ოს სა­ფუძ­ველშ­ ია. ისი­ ნი ისტ­ ო­რი­ულ­ად განს­ აზღვრუ­ლი და მუ­ტა­ცი­ურია. ამ საჭ­ ირ­ ო­ებე­ ბი­ ს განგ­ რძო­ბით­ ო­ბიდ­ ან მოწყდო­მა, რო­მელ ­ იც თა­ვის თავშ­ ივ­ ეა რეპრ­ ე­სი­ულ­ობი­ ს მატ­ არ­ ე­ბელ ­ ი და თვი­სობ­რივ­ ი განს­ ხვავ­ ებ­ ისკ­ ენ მიმ­ არ­თებ­ ა, არ არი­ ს მხოლ ­ ოდ გამ­ ო­გონ­ ე­ბა, არა­ მე­ დ საწ­ არ­მოო ძალ ­ ის თანდ­ აყ­ ო­ლი­ლი განვ­ ი­ თა­რებ­ აა. ამ განვ­ ით­ ა­რე­ბამ მია­ ღ­წია იმ წერ­ტილს, რო­მელ ­ იც ახ­ ალ სას­ ი­ცოცხლო საჭ­ ი­რო­ებე­ ბს ითხოვს, რათ­ ა გაა­ ს­ამა­ რ­თლოს თა­ვის­ ი­ვე შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ი. სა­წარ­მოო ძალ ­ ის რო­მელ ­ ი ტენდ­ ენც­ ი­ები გარდ­ აქმ­ ნის რა­ ოდ­ენ­ობრ­ ივ შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ას თვის­ ობრ­ ი­ვად? უპი­ რ­ველ ­ ე­სად, დომ­ ი­ნაც­ ი­ის ტექნ­ ი­ფი­კა­ცია, ძირს უთხრის დომ­ ი­ნაც­ ი­ის დაფ­ უძ­ ნე­ბას. ფი­ზი­კუ­რი შრომ­ ის პროგრ­ ეს­ უ­ლი შემც­ ი­რე­ბა წარმ­ ო­ებ­ ის პროც­ ეს­ში და ამ ფიზ­ ი­კუ­რი ძალ ­ ის ჩან­ აც­ვლებ­ ა მენტ­ ა­ლუ­რი შრო­მით, სო­ცია­ ლუ­ რ­ად საჭ­ ი­რო შრომ­ ას იმ კლას­ ით აკო­ ნ­ცენ­ ტრი­რებს, რო­მელს­ აც შეა­ დგ­ ე­ნენ მეცნ­ ი­ერ­ები, ტექნ­ ოკ­რა­ტე­ბი, ინ­ჟინრ­ ე­ბი და ა.შ. ეს მომ­ ენ­ტი შეს­ აძ­ლოა გაუ­ ცხო­ებუ­ ლი შრო­ მის­გან გათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბად­ აც გვენ­ იშნ­ ოს. რა თქმა უნდ­ ა, საკ­ ითხი ეხ­ება მხოლ ­ ოდ ტენ­დენც­ ი­ებს, მაგრ­ ამ ტენ­დენც­ ი­ებს, რომ­ლე­ბიც დაფ­ უძ­ნდნენ და არს­ ე­ბო­ბას გან­ აგრ­ ძობ­ ენ კაპ­ იტ­ ალ ­ ისტ­ ურ სა­ ზო­გად­ ო­ება­ ში. თუ კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ ებს არ გამ­ ო­უვა­ თ ამ ახა­ ლი სა­ წარ­მოო ძალ ­ ე­ბის შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ებ­ ის ექს­ პლოა­ ტ­აცია, შრომ­ ის პრო­დუქ­ტი­ულ­ობა დაე­ ც­ემა მო­გე­ბის საჭ­ ი­რო დო­ნე­ზე ქვემ­ ოთ. და თუ კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ ებ­ ი ყურ­ ადღებ­ ას აქც­ ევ­ ენ ამ მდგო­მარ­ ე­ობ­ას და მი­უხ­ედა­ ვა­ დ ამი­ სა აგრ­ ძე­ლებ­ ენ ავტ­ ო­მატ­ ი­ზა­ცი­ას, მაშ­ ინ ეს პრო­ცეს­ ი მათ შინ­ აგ­ ან საზღვრებთ­ ან მოდ­ ის წი­ნაა­ ღმ­ დეგ­ ო­ბაშ­ ი: ჭარ­ბი ღი­რებ­ უ­ლე­ბის წყარ­ ო­ები გარდ­ აქმ­ ნის მო­მენ­ტში მყოფ­ ი სა­ზო­გად­ ოე­ ბი­ ს შეს­ ა­ნარ­ჩუ­ნებლ ­ ად, შემც­ ირ­დებ­ ა. „კა­პიტ­ ალ­ში“ მარ­ქსმა აჩვ­ ე­ნა, რომ სო­ცი­ალუ­ რ­ად საჭ­ ი­რო შრო­მის სრუ­ლი ავტ­ ომ­ ატ­ ი­ზა­ცია, შეუ­ თ­ავს­ ე­ბელ ­ ია კა­პი­ტალ ­ იზმ­ ის 16

შენ­ არ­ჩუნ­ ე­ბის პრო­ცეს­თან. ავტ­ ომ­ ატ­ ი­ზა­ცია მხოლ ­ ოდ გას­ ა­ღე­ბი სიტყვაა იმ ტენ­დენც­ ი­ისა, რომ­ ელშ­ იც ფი­ზი­კურ­ ი შრო­მა, გაუ­ ცხო­ ებუ­ ლი შრომ­ ა უკა­ ნ იხე­ ვს წარმ­ ოე­ ბი­ ს მატ­ ერ­ ი­ალუ­ რი პრო­ცე­სი­ დან. ეს ტენ­დენც­ ია, რო­მე­ლიც თა­ვის­ უ­ფა­ლია კა­პიტ­ ა­ლისტ­ ე­ბის ბორ­კილ ­ ე­ბისგ­ ან, წინ უნდ­ ა გაუ­ ძ­ღვეს საწ­ არ­მოო ძალ ­ ე­ბის კრე­ ატი­ულ ექს­ პერ­ ი­მენ­ტებს. სი­ღა­რი­ბის აღმ­ ოფხვრასთ­ ან ერ­თად, ეს ტენ­დენც­ ია ნიშნ­ ავს, რომ ად­ამია­ ნუ­ რი და არაა­ და­ მია­ ნუ­ რი ბუნ­ ებ­ ის შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებთ­ ან თამ­ აშ­ ი, შეს­ აძ­ლოა სო­ცი­ალუ­ რი შრომ­ ის ში­ ნაა­ რს­ ი გახდ­ ეს. პროდ­ უქტ­ ი­ული წარ­მოდგ­ ე­ნა შეს­ აძ­ლოა გახდ­ ეს კონ­კრეტ­ უ­ლი სტრუქ­ტუ­რის მქო­ნე საწ­ არმ­ ოო ძალ ­ ა, რო­მე­ლიც თა­ვის­ უფ­ლად გამ­ ოკ­ვეთს შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ებს, თავ­ ის­ უ­ფა­ლი ად­ ამია­ ნუ­ რი ყოფ­ ი­ერ­ები­ ს­თვის, მატ­ ე­რი­ალუ­ რ საწ­ არ­მოო ძალ ­ ებთ­ ან შეს­ ა­ბამ­ ი­სო­ბაშ­ ი. იმ­ის­ათვ­ ის, რა­თა ეს ტექ­ნი­კუ­რი შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ ბებ­ ი რეპრ­ ე­სი­ის­თვის ხელს­ აყრ­ ელ პირ­ ობ­ ებ­ ად არ გარდ­ აი­ ქ­მნას, იმ­ის­ათვ­ ის, რომ მათ შეა­ ს­რუ­ლონ გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლებლ ­ ის რო­ლი, ის­ინი მხარდ­ აჭ­ ე­რი­ლი და მართ­ უ­ლი უნდ­ ა იყვ­ ნენ გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ ლე­ბელ ­ ი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს­გან. რო­დეს­ აც არ­ანაი­ რი სას­ ი­ცოცხლო აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბა არ არს­ ე­ ბობს გაუ­ ცხო­ებუ­ ლი შრომ­ ის აღმ­ ო­საფხვრელ ­ ად, რო­ცა, პირ­ ი­ ქით, არს­ ებ­ ობს აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბა იმ­ისა, რომ გან­ აგრ­ ძო და გაა­ ჭი­ ანუ­ რო შენ­ ი შრომ­ ა, თუნ­დაც ის სოც­ ი­ალუ­ რ­ად არა­ ს­აჭი­ რო იყო­ ს, რო­ცა სას­ ი­ცოცხლოდ აუცი­ ლ­ებე­ ლი მხია­ რ­ულ­ება და ბედნ­ ი­ერ­ება გამქ­ რა­ლია, როც­ ა გად­ ას­ არ­ჩე­ნად გეს­ ა­ჭი­რო­ება გამ­ ო­იმ­უშ­ავო რაღ­ აც მი­ზე­რუ­ლი, რო­დეს­ აც სიც­ ოცხლისთ­ ვის აუცი­ ლ­ებე­ ლი სა­ ჭირ­ ო­ებე­ ბი არ არ­სე­ბობს, ან ისი­ ნი გას­ ა­ქანს არ აძლ ­ ე­ვენ რეპ­ რეს­ ი­რებ­ ულ ნაწ­ ილს, მო­სალ ­ ოდ­ნელ ­ ია, რომ ახა­ ლი ტექ­ნი­კურ­ ი შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ი გამ­ ოი­ ყე­ ნ­ონ ის­ევ დომ­ ი­ნაც­ ი­ის­ათვ­ ის. ჩვენ უკ­ვე ვი­ცით, თუ რა კონ­ტრი­ბუ­ცია­ ს უწ­ევს კიბ­ ერ­ნე­ტი­კა და კომპ­ იუ­ ტ­ერე­ ბი ადა­ მია­ ნი­ ს არ­სე­ბო­ბის ტო­ტა­ლურ კონტ­ როლს. ახა­ ლი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი, რომ­ლებ­ იც არი­ ს ძველ ­ ის განს­ აზღვრუ­ლი ნეგ­ აც­ ია, პირვ­ ელ ­ ად ჩნდებ­ ია­ ნ რო­გორც იმ ღირ­ ე­ბულ ­ ე­ბებ­ ის­ ა და საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს უარმ­ ყო­ფე­ლებ­ ი, რომ­ლე­ბიც ინ­არ­ჩუნ­ ე­ბენ არ­ 17

სე­ბუ­ლი სისტ­ ე­მის დომ­ ი­ნა­ცი­ას: მაგ­ ალ ­ ი­თად, არ­სე­ბო­ბის­ ათ­ვის ბრძო­ლის საჭ­ ი­რო­ები­ ს უარ­ყო­ფა 1 ( ეს უკა­ ნა­ ს­კნელ ­ ი სავ­ არ­ ა­უდ­ ოდ აუც­ილ­ებე­ ლი რამ­ აა და საუ­ ბ­რებ­ ი და ილუ­ ზი­ები არს­ ე­ბო­ ბის­ ათ­ვის ბრძოლ ­ ის გაქრ­ ო­ბაზ­ ე, ეწ­ინაა­ ღ­მდეგ­ ე­ბა ბუნ­ ებრ­ ივ და სო­ცი­ალუ­ რ მდგო­მარ­ ე­ობე­ ბს, რომ­ ელ ­ იც ადა­ მია­ ნი­ ს ყო­ფი­ერ­ები­ ს განმ­ საზღვრელ ­ ია), უარ­ყო­ფა წარ­მომ­ ადგ­ ენ­ლო­ბის და შეჯ­ იბრ­ ე­ ბით­ ობ­ ის პრინც­ ი­პის­ ა, უარყ­ ო­ფა არ­არ­აცი­ონ­ალუ­ რი, დამ­ ანგ­ რე­ ველ ­ ი წარ­მოე­ ბი­ სა, რო­მელ ­ იც მჭიდრ­ ოდ დაკ­ ავშ­ ირ­ ე­ბულ ­ ია დეს­ ტრუქ­ცი­ას­თან და უარ­ყო­ფა სას­ ი­ცოცხლოდ აუც­ილ­ებე­ ლი 2 ცბი­ერი რეპ­რე­სი­ული ინს­ ტიქ­ტებ­ ის­ ა. ეს აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბებ­ ი განგ­ დებ­ ულ ­ ი უნდ­ ა იყო­ ს სას­ იც­ ოცხლოდ აუცი­ ლ­ებე­ ლი ბიოოლოგიური საჭ­ ი­ რო­ებე­ ბი­ და­ ნ, რათ­ ა მი­ვაღწ­ ი­ოთ მშვიდ­ ო­ბას, რო­მელ ­ იც დღეს უმრ­ ავლ ­ ეს­ ო­ბის­ ათ­ვის არც ისე პირვ­ ელხ­ არ­ ის­ხო­ვან­ ია, რათ­ ა მო­ ვიპ­ ოვ­ ოთ სიმ­შვიდ­ ე, ბედნ­ ი­ერე­ ბა. ეს ყველ ­ აფ­ ე­რი არ­ამა­ რ­ტო ინ­ დივ­ იდ­ ებ­ ის­ ათ­ვის­ აა აუცი­ ლ­ებე­ ლი მაფ­ ორ­მირ­ ე­ბელ ­ ი პირ­ ო­ბა, არ­ ამე­ დ განკ­ უთ­ვნილ ­ ია სო­ცი­ალუ­ რი საწ­ არმ­ ოო ძალ ­ ი­სათ­ვის. საწ­ არ­მოო ძა­ლის ფორ­მი­სათვ­ ის, ეს ახა­ ლი სას­ ი­ცოცხლო აუც­ილ­ებლ ­ ო­ბა ტექ­ნი­კუ­რი რე­ორ­გან­ ი­ზა­ცი­ის შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბას შექმ­ ნის, მჯერ­ ა, რომ ახა­ ლი ადა­ მია­ ნუ­ რი ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ ის და­ ფუძ­ნებ­ ა, შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ი იქ­ნე­ბა მხოლ ­ ოდ რე­ორ­გან­ ი­ზე­ბულ სამ­ ყარ­ ო­ში. რო­დეს­ აც ვსაუ­ ბ­რობ ტექნ­ ი­კურ რე­ორ­გან­ ი­ზა­ცი­აზე, ხაზს ვუსვ­ ამ კაპ­ იტ­ ალ ­ ისტ­ ურ ქვეყნ­ ებს, რომ­ლებ­ იც საკმ­ აო­ დ განვ­ ით­ ა­ რე­ბულნ­ ი არია­ ნ და სად­ აც რესტ­ რუქ­ტუ­რა­ლი­ზა­ცია ნიშნ­ ავს კაპ­ ი­ ტა­ლისტ­ ე­ბის ინდ­ უს­ტრიუ­ ლი ტე­რო­რი­სა და კო­მერ­ცი­ალი­ ზ­აცი­ის აღ­მოფხვრას, დიდ­ ი ქალ ­ აქ­ ე­ბის გარდ­ აქმ­ ნას და იმ ბუნ­ ე­ბის აღ­ დგენ­ ას, რო­მე­ლიც კა­პიტ­ ა­ლისტ­ ებ­მა საშ­ ინ­ ე­ლი გზებ­ ით გაა­ ნა­ დგ­ უ­ რეს ინდ­ უს­ტრია­ ლი­ ზ­აცი­ის პროც­ ეს­ში. იმე­ დი მაქვ­ ს, ჩე­მი საუ­ ბა­ რი კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ ებ­ ის საშ­ ინ­ ე­ლი ქმდებ­ ებ­ ის შეს­ ა­ხებ ინ­დუს­ტრი­ალი­ ზ­ 1 მარკუზეს სურს აჩვენოს, რომ არსებობისათვის ბრძოლა არსებული ეკონომიკური წეს-წყობილებისთვის დამახასიათებელი ფაქტორია და ახალი ტიპის საჭიროებაში მიდი ადგილი აღარ უნდა იყოს, ის უნდა გადაილახოს. 2 აქ საუბარია არსებულ სისტემაში აუცილებელ სასიცოცხლო ინსტიქტებზე. 18

აცი­ის პრო­ცესშ­ ი, თქვენშ­ ი არ იწვ­ ევს იმ ასო­ ცი­აცი­ას, თით­ქოს მე ტექ­ნი­კუ­რი რეგ­რე­სის მომ­ხრე ვარ. პირ­ ი­ქით, მჯერ­ ა, რომ ტექნ­ ო­ლო­გიე­ ბი­ ს გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი ძალ ­ ა, იქა­ მდ­ ე არ იქ­ნე­ბა ხი­ლუ­ლი, სა­ნამ კა­პიტ­ ალ ­ ისტ­ უ­რი წარ­მოე­ ბი­ ს წეს­ ი არ გაქრ­ ე­ბა. თავ­ ის­ უფ­ლე­ბის ხარ­ ისხ­ ს, რომ­ ელ ­ იც მე უკვ­ ე ვახს­ ე­ნე, ჩემ­ ი აზ­რით, უკა­ ნა­ ს­კნელ განხ­ ილვ­ ებშ­ ი სო­ცი­ალი­ ზ­მის შეს­ ა­ხებ, სათ­ ა­ ნად­ ო ყურ­ ადღებ­ ა არ ეთ­მობ­ ა. მე­მარც­ ხენ­ ე­ები­ ს­თვი­საც კი, ცნე­ ბა სო­ცი­ალი­ ზ­მი მეტწ­ ი­ლად გან­ ი­ხი­ლე­ბა საწ­ არ­მოო ძა­ლე­ბის განვ­ ით­ ა­რებ­ ის ჩარჩ­ ო­ებშ­ ი, შრომ­ ის პროდ­ უქ­ტი­ულ­ობი­ ს ზრდაშ­ ი, იმ სივრ­ ცე­ში, რომ­ ე­ლიც არა­ მხ­ ო­ლოდ ამა­ რ­თლებდ­ ა ასე­ თ მიდ­ გომ­ ას, არა­ მე­ დ ავი­ თ­არე­ ბდ­ ა მეცნ­ ი­ერ­ულ სო­ცი­ალი­ ზ­მს, თუმ­ცა დღეს ერთ­ ი რამ იმს­ ახ­ უ­რებს მცირ­ ე ყუ­რადღებ­ ას. ახლ ­ ა ჩვენ, ყო­ველგ­ ვარ­ ი მო­რი­დებ­ ის გარ­ ე­შე, რამდ­ ენ­ ად­ აც სას­ ა­ცი­ლო შეი­ ძ­ ლებ­ ა იყო­ ს ეს, უნდ­ ა ვცად­ ოთ და განვ­ საზღვროთ თვის­ ობ­რი­ვი განს­ ხვავ­ ებ­ ა სოც­ ი­ალი­ ს­ტურ, რო­გორც თავ­ ის­ უფ­ ალ, და არს­ ე­ბულ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ს შორ­ ის. და ზუსტ­ ა­დაც, თუ ჩვენ ველ ­ ით კონ­ცეპ­ტს, რო­მე­ლიც გვაჩ­ვენ­ ებს თვის­ ობ­რივ განს­ ხვავ­ ებ­ ას სოც­ ი­ალი­ ს­ტურ სა­ზო­გად­ ო­ება­ სა და არს­ ე­ბულს შორ­ ის, ესთ­ ე­ტი­კურ-ერ­ოტ­იკ­ული ზმან­ ე­ბა სპონტ­ ან­ უ­რად ამო­ მი­ ტ­ივტ­ ივ­დებ­ ა გონ­ ე­ბაშ­ ი, ცნებ­ ა ეს­ თეტ­ ი­კურ­ ი, თა­ვის­ ი ორ­იგ­ინ­ალუ­ რი განმ­ არტ­ ე­ბით, სახ­ ელდ­ ობრ, რო­გორც გრძნო­ბებ­ ის აღქ­ მი­სა და ადა­ მია­ ნუ­ რი ცხოვრ­ ე­ბის კონ­ კრე­ტუ­ლი გან­ზო­მი­ლებ­ ის ფორ­მა. ამ კუთხით, ცნე­ბობრ­ ი­ვი პრო­ ექტ­ ე­ბი, აახლ ­ ო­ებს ტექნ­ ო­ლოგ­ ი­ასა და ხე­ლოვნ­ ე­ბას, მუ­შაო­ ბ­ასა და თამ­ აშს. შემთ­ ხვევ­ ით­ ი არაა, რომ ფუ­რი­ეს შრომ­ ე­ბი, ისე­ ვ მთა­ვარ­ ი ინ­სპირ­ აც­ ი­ებია ავ­ანგ­ არ­დისტ­ უ­ლი მემ­ არ­ცხე­ნე ინტ­ ე­ლი­ გენ­ციი­ ს­ათვ­ ის. მარქ­ სმა და ენგ­ ელს­ ამც კი, აღია­ რ­ეს, რომ ფუ­რიე ერთ­ დაე­ რ­თია, ვინც თვი­სობ­რი­ვად გან­ ასხ­ ვავ­ ა თავ­ ის­ უფ­ ა­ლი და არა­ თ­ავი­ სუ­ ფ­ალი საზ­ ო­გად­ ო­ებე­ ბი. ფუ­რიე არ შეუ­ შ­ინ­და იმა­ ზე სა­ უბ­არს, რაც პრინც­ იპ­ში მარქ­ სმაც ვერ გაბ­ ედ­ ა, რომ შეს­ აძ­ლოა დაფ­ უძ­ნდეს საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა, რო­მელშ­ იც მუშ­ აო­ ბა გად­ აი­ ქ­ცე­ვა თა­ მაშ­ ად, საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა, რომ­ ელშ­ იც სო­ცი­ალუ­ რ­ად საჭ­ ი­რო შრო­მა შერ­წყმუ­ლი იქნ­ ე­ბა ჰარ­მონ­ ი­ას­თან. 19

დასკ­ ვნისთ­ ვის მსურს ერთ­ ი დაკვ­ ირ­ვებ­ ის გაკ­ ე­თე­ბა. რო­გორც უკვ­ ე ავღ­ ნიშნ­ ე, თუ­კი კრიტ­ ი­კუ­ლი თეო­ რია, რო­მე­ლიც ვალშ­ ი რჩებ­ ა მარ­ქსთან(ან რომ­ ელ ­ იც ვალდ­ ებ­ უ­ლია მარ­ქსის თე­ორი­ის წი­ნაშ­ ე), არ დაჯ­ ერ­დებ­ ა მხოლ ­ ოდ არ­სე­ბულ ­ ი მდგომ­ არ­ ე­ობი­ ს გა­ უმ­ჯობ­ ეს­ ე­ბას, ის ვალდ­ ებ­ უ­ლი იქ­ნებ­ ა შეი­ თ­ავს­ ოს თავ­ ი­სუფ­ლე­ბის უზ­არ­მაზ­ ა­რი შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ებ­ ი, რომ­ლებ­ იც აქ მხო­ლოდ ზო­გა­ დად მიმ­ ოვ­ იხ­ ი­ლეთ, ეს იქნ­ ე­ბა თვის­ ებრ­ ი­ვი სხვაო­ ბე­ ბი­ ს სკანდ­ ა­ ლი. მარქ­ სიზ­მმა უნდ­ ა გარ­ ის­კოს და განს­ აზღვროს თავ­ ის­ უფ­ლე­ ბა იმ გაგ­ ებ­ ით, რო­მე­ლიც ადა­ მია­ ნე­ ბს გაა­ ცნ­ ო­ბიე­ რ­ები­ ნ­ებს იმ ფაქ­ტს, რომ ამ სახ­ ის თავ­ ი­სუფ­ლე­ბა ჯერ არ არ­სე­ბობს. ზუსტ­ ად იმ­იტ­ომ, რომ ე.წ უტ­ოპი­ური შეს­ აძლ ­ ებლ ­ ო­ბან­ ი არ არია­ ნ უტ­ოპი­ ურ­ნი, ისი­ ნი უფ­რო განს­ აზღვრუ­ლი სოც­ იო-ის­ტო­რი­ული პოტ­ ენ­ ცია­ ლი­ ს უარ­ყო­ფა­ნი არია­ ნ, ასე­ ვე გვჭირდ­ ებ­ ა ხელშ­ ე­სა­ხე­ბი და პრაგმ­ ატ­ უ­ლი ოპო­ ნი­ რ­ება, რა­თა ჩვენც და სხვებმ­ აც გავ­ ია­ ზ­როთ ნახს­ ე­ნე­ბი შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ი და ის ფაქ­ტო­რე­ბი, რომლ ­ ე­ბიც ხელს უშლ ­ ი­ან მათ განხ­ ორ­ცი­ელ­ება­ ს. მსგავს­ ი წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ო­ბა მო­ითხოვს ყოვ­ ელგ­ ვარ­ ი ილუ­ ზი­ისგ­ ან და დიფ­ ი­ტიზ­მის­გან 3 გათ­ ა­ ვის­ უფ­ლე­ბას, რამ­ ე­თუ ამგ­ ვარ­ ი შიშ­ ი, საკ­ უ­თა­რი არს­ ით, თა­ვის­ უფ­ ლე­ბას, არს­ ე­ბუ­ლი წყო­ბის შეს­ ა­ნარ­ჩუ­ნებლ ­ ად, არ­თმევს არს­ ე­ბო­ ბის სა­შუ­ალე­ ბა­ ს. უტო­ პიი­ ს დას­ ასრ­ ულ ­ ი – კითხვებ­ ი და პას­ უხ­ ებ­ ი შეკ­ ითხვა: რამდ­ ენ­ ად პო­ზი­ტიუ­ რ წერტ­ ი­ლად მიგ­ აჩნ­ ი­ათ ინ­ გლის­ უ­რი პოპ-მოძ­რა­ობ­ები­ ს ესთ­ ეტ­ ი­კურ-ერ­ოტ­იკ­ული ცხოვ­რე­ბის გზა? მარ­კუ­ზე: ალბ­ ათ იც­ით, რომ იმ სა­კითხე­ბიდ­ ან, რომ­ლებს­ აც შევ­ ეხ­ ე, პრაქტ­ ი­კუ­ლად ორი რამ არ­ის აღს­ ან­ იშნ­ ავ­ ი. მე ვვარ­ ა­უდ­ ობ­დი, რომ დღესდ­ ღეო­ ბ­ით სტუ­დენტ­ ურ მოძ­რა­ობ­ებს თვით­ ონ­ ვე შეუ­ ძ­ლი­ათ რევ­ ო­ლუც­ ი­ის მოხდ­ ენ­ ა. ასე­ ვე ვფიქრ­ ობ­დი იმა­ ს, 3 მარცხისადმი შემგუებლობა. 20

რომ ე.წ ჰი­პებ­ ი ამე­ რი­ კ­აში, რომ­ლებს­ აც თქვენ„გამლ ­ ე­რებს“ ეძ­ახი­ თ, ახა­ ლი რე­ვოლ ­ უ­ცი­ური კლას­ ია. ამ თე­ზი­სე­ბის მტკიც­ ე­ ბისგ­ ან შორს ვარ. რა­საც მე ვცდილ ­ ობდ­ ი, იყო უბ­რა­ლოდ იმ ანა­ რქ­ ი­ული და სპონტ­ ან­ უ­რი ტენდ­ ენც­ ი­ები­ ს ჩვენ­ ე­ბა, რო­მე­ლიც მიმდ­ ინ­ არ­ ე­ობს საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა­ ში, რომ­ლებ­ იც, თავ­ ის მხრივ, რეპ­ რეს­ ი­ული საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს დომ­ ი­ნანტ­ უ­რი აუც­ილ­ებლ ­ ო­ბებ­ ისგ­ ან წყვეტ­ ის მაცნ­ ე­ები არი­ან. ის ჯგუ­ფე­ბი, რომლ ­ ე­ბიც თქვენ ახს­ ე­ ნეთ არ ხას­ ი­ათდ­ ებ­ ია­ ნ სისტ­ ემ­ ასთ­ ან ინ­ტეგ­რა­ცი­ით, თუმ­ცა ის­ინი, რო­გორც ცალკ­ ე­ული ფე­ნო­მე­ნებ­ ი, არ ითვ­ ლებ­ ია­ ნ რე­ვო­ლუ­ცი­ურ ძალ ­ ად, მაგრ­ ამ თუ ამგ­ ვარ­ ი ჯგუ­ფე­ბი ერთ­ მა­ნეთ­თან შემხ­ ებლ ­ ო­ ბაშ­ ი იქ­ნე­ბია­ ნ და გაე­ რ­თი­ანდ­ ებ­ ია­ ნ, ობიე­ ქ­ტუ­რად უფ­რო ძლიე­ რ წინ­ აა­ ღმ­ დეგ­ ობ­ ის კე­რას შექმ­ ნია­ ნ. შეკ­ ითხვა: თქვენ თქვით, რომ რე­ვო­ლუ­ცი­ური გარ­დაქმ­ ნის­ თვის აუცი­ ლ­ებე­ ლი მატ­ ერ­ ი­ალუ­ რი და ინტ­ ე­ლექ­ტუ­ალუ­ რი რე­ სურ­სე­ბი უკვ­ ე არს­ ე­ბობს. თუმც­ ა თქვენს ლექც­ ი­აში, საუ­ ბრ­ ობ­დით ძა­ლებზ­ ე„უტ­ოპი­ის­ათვ­ ის“ და არა გარდ­ აქმ­ ნის­თვის აუცი­ ლ­ებე­ ლ სა­ჭი­როე­ ბე­ ბზ­ ე, შეს­ ა­ბამ­ ი­სად დასმ­ უ­ლი კითხვისთ­ ვის ნამდ­ ვილ ­ ად არ გაგ­ იც­ ი­ათ პას­ უ­ხი. მარ­კუ­ზე: ამ კითხვაზ­ ე საპ­ ა­სუ­ხოდ, მეო­ რე ლექც­ ი­ის ჩატ­ ა­რე­ ბაა სა­ჭირ­ ო. აი, რამდ­ ენ­ ი­მე შენ­ იშვ­ ნა, იმ შემთ­ ხვე­ვაშ­ ი თუ მე უმ­ეტ­ეს ყურ­ ადღებ­ ას დავ­ უთ­მობდ­ ი აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბის­ ა და ხარ­ ის­ ხობ­რივ­ ი განს­ ხვავ­ ებ­ ის ცნე­ბას, რომლ ­ ებს­ აც ბევრ­ ი საე­ რ­თო აქვ­ თ ტრან­სფორ­მაც­ ი­ის პრობლ ­ ემ­ ასთ­ ან: ერთ-ერთ­ ი მთავ­ არ­ ი ფაქ­ტო­ რი, რო­მე­ლიც ხელს უშ­ლის ტრან­სფორ­მაც­ ი­ას(ეს საკ­ ითხი მრა­ ვალ ­ ი წლის განმ­ ავლ ­ ობ­ აშ­ ი იყო დღის წესრ­ იგ­ში), არ­ის გარ­ დაქმ­ ნის­თვის აუცი­ ლ­ებე­ ლი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს არ არ­სე­ბობ­ ა, ან მა­ თი რეპრ­ ეს­ ია, ისი­ ნი(საჭ­ ირ­ ო­ებე­ ბი) საზ­ ო­გად­ ო­ებრ­ ი­ვი ჯგუ­ფე­ბის­ თვის, რომლ ­ ებმ­ აც უნდ­ ა გან­ ახ­ ორც­ ი­ელ­ონ ეს ტრანს­ ფორ­მაც­ ია, უნ­და წარმ­ ო­ადგ­ ენდ­ ნენ თვის­ ობ­რი­ვად გამმ­ იჯ­ნავ ფაქტ­ ო­რებს. თუ მარქ­ სმა პროლ ­ ე­ტა­რი­ატ­ში რე­ვოლ ­ უ­ცი­ური კლას­ ი დაი­ ნ­ახა, და, რა თქმა უნ­და, ასე­ ც იყო, მან ეს უპი­ რ­ველ ­ ე­სად იმი­ ს გამ­ ო მო­ახე­ რხ­ ა, რომ პრო­ლეტ­ ა­რი­ატი გათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ბულ ­ ი იყო კაპ­ ი­ 21

ტა­ლისტ­ უ­რი საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს რეპრ­ ე­სიუ­ ლი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს­გან იმ­ იტ­ომ, რომ თავ­ ის­ უფ­ლე­ბის­ ათვ­ ის საჭ­ ი­რო ელე­ მ­ენტ­ ე­ბი თვი­თონ პროლ ­ ე­ტა­რია­ ტ­ის შიგნ­ ით ყალ ­ იბდ­ ებ­ ო­და და ისი­ ნი ძველ ­ ი დო­ მი­ნანტ­ უ­რი აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბებ­ ით არ იყო შეხ­ უთ­ უ­ლი. დღესდ­ ღე­ობ­ ით გან­ვით­ ა­რებ­ ულ კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ ურ ქვეყნ­ ებშ­ ი ასე­ თ ვით­ არ­ ე­ბას ვეღ­ არ შევხ­ ვდებ­ ით. არს­ ე­ბუ­ლი მუ­შათ­ ა კლას­ ი გვერდ­ ს ვერ უვ­ ლის შე­მო­თა­ვაზ­ ე­ბულ საჭ­ ი­როე­ ბე­ ბს. ეს ერთ-ერ­თი სერ­ ი­ოზ­ული ფაქ­ტია, რო­მელს­ აც უნ­და შევ­ უ­რიგ­დეთ. სან­ ამ ასე­ თ მოც­ ე­მუ­ლო­ ბაშ­ ი გვიწ­ ევს ყოფ­ნა, ყოვ­ ელ­გვარ­ ი განხ­ ილვ­ ის გარ­ ე­შე შემ­ იძლ ­ ია მოგ­ცეთ გარ­ ან­ტია, დღეს არ­ავი­ ნაა იმგ­ ვარ პოზ­ ი­ცი­აში, რომ გას­ ცეს მზა რე­ცეპტ­ ე­ბი და მიგ­ვით­ ი­თოს:„თქვენ გყავთ თქვენ­ ი რე­ ვო­ლუ­ცი­ური ძალ ­ ე­ბი, ეს არი­ ს მათ­ ი სიძ­ლი­ერე, ესა და ეს უნ­და გაკ­ ეთ­დეს.“ მე შემ­ იძ­ლია მხოლ ­ ოდ იმა­ ზე მით­ ი­თე­ბა, თუ რო­მელ ძალ ­ ებს აქ­ვთ იმი­ ს პოტ­ ენც­ ი­ალი, რომ სის­ტე­მის რად­ იკ­ ალ ­ უ­რი გარ­დაქ­ მნე­ბი გან­ ახ­ ორც­ ი­ელ­ონ. დღეს არს­ ე­ბულ ­ ი კლას­ ი­კურ­ ი წი­ნაა­ ღმ­ დე­ გო­ბებ­ ი, რომ­ლებ­ იც კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ის შიგნ­ ით არს­ ე­ბობს, არა­ სო­ დ­ეს ყო­ფილ ­ ა ასე­ თი მწვავ­ ე სა­ხით წარმ­ ოდგ­ ე­ნი­ლი. განს­ ა­კუთრ­ ე­ბით დიდ­ ი უფ­სკრუ­ლი იკ­ვეთ­ ე­ბა ორ პო­ლუსს შო­რის, რო­მელთ­ აგ­ ან ერ­თს აქვ­ ს საწ­ არ­მოო ძალ ­ ე­ბის განვ­ ით­ არ­ ე­ბა და წინს­ ვლა, ასე­ ვე სო­ცი­ალუ­ რი სიმ­დიდრ­ ე, ხო­ლო მეო­ რე მხარ­ ეს- ამ სა­წარ­მოო ძა­ლის დამ­ ანგ­ რე­ველ ­ ი და რეპ­რე­სიუ­ ლი შედ­ ეგ­ ე­ბი, ვით­ ა­რე­ბის ასე უს­აზღვროდ გამწ­ ვავ­ ებ­ ას აქა­ მდ­ ე ადგ­ ი­ლი არ ჰქო­ნია. სი­ტუ­ აცი­ას გლობ­ ალ ­ უ­რი კონტ­ ექს­ ტი­დან თუ შევხ­ ე­დავთ, კა­პიტ­ ა­ლიზ­ მს უპ­ირი­ ს­პირ­დებ­ ა ანტ­ ი­კა­პიტ­ ა­ლისტ­ უ­რი ძალ ­ ე­ბი, რომ­ლებ­ იც, მსოფ­ლი­ოს ნებ­ ისმ­ ი­ერ წერ­ტილ­ში, ღია კონფ­ რონ­ტაც­ ი­ასა­ ც აღა­ რ ერ­იდე­ ბია­ ნ. ასე­ ვე მოწ­ ი­ნავ­ ე ქვეყნ­ ებშ­ იც არ­სე­ბო­ბენ კაპ­ იტ­ ალ ­ იზ­ მი­სათ­ვის ნეგ­ ატ­ ი­ური ძალ ­ ე­ბი, ამე­ რი­ კ­ასა და ევრ­ ო­პა­ში, და მე აღ­არ მოვ­ ერ­ ი­დებ­ ი, რომ ამ ნეგ­ ატ­ ი­ური ძალ ­ ე­ბის შემ­ ადგ­ ენ­ლე­ ბად გა­მო­ვაცხად­ ო ინტ­ ე­ლექ­ტუ­ალე­ ბი, განს­ ა­კუთრ­ ე­ბით სტუ­დენ­ ტე­ბი. 22

ის ფაქ­ტი, რომ სტუდ­ ენტ­ ებს რად­ იკ­ ალ ­ უ­რი ცვლილ ­ ე­ბებ­ ი არაე­ რთ­ ხელ დაუ­ წყი­ათ, ნა­თელ ­ ი უნ­და იყო­ ს ყველ ­ ა იმ ადა­ მი­ ანი­ სთ­ ვის, ვის­ აც მცირ­ ე ისტ­ ორ­ ი­ული ცოდნ­ ა მაი­ ნც აქ­ვს. ასე­ თი შემთ­ ხვევ­ ებ­ ი არა­ მხ­ ოლ ­ ოდ ევრ­ ო­პაშ­ ი, არა­ მე­ დ მსოფ­ლი­ოს სხვა ნაწ­ ი­ლებშ­ იც მომხ­ დარ­ ა. სტუდ­ ენტ­ თა რო­ლი, რო­გორც ინ­ტე­ლი­ გენ­ციი­ ს, რომ­ლე­ბიც აკ­ომპ­ ლექტ­ ებ­ ენ არს­ ე­ბულ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ს ლი­დერ­ ე­ბით­ ა და აღ­მასრ­ უ­ლებლ ­ ებ­ ით, წარს­ ულ­თან შე­დარ­ ე­ბით, დღეს გან­ უ­ზომ­ლად მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ია. გარდ­ ა ამი­ სა, არ­სე­ბობს მორ­ ა­ლურ-სექ­სუ­ალუ­ რი მეა­ მბ­ ო­ხეო­ ბა, რო­მე­ლიც უპ­ირ­ის­პირ­ დებ­ ა დომ­ ი­ნაც­ ი­ურ მო­რალს და ეს ფაქტ­ ო­რი უნდ­ ა მივ­ იჩნ­ ი­ოთ ერთ-ერთ მნიშ­ვნელ ­ ო­ვან შე­მადგ­ ენ­ლად, სის­ტე­მასთ­ ან დეზ­ ინ­ტეგ­ რაც­ ი­ის პროც­ ეს­ში, რო­მელს­ აც საკმ­ აო­ დ დიდ­ ი რე­აქ­ცია მოჰ­ყვა, განს­ აკ­ უთ­რებ­ ით შტატ­ ებ­ში. საბ­ ო­ლოო­ დ, ალბ­ ათ, ევრ­ ო­პაშ­ ი ჩვენ უნ­და დავ­ ამ­ ატ­ ოთ რაღ­ აც ნაწ­ ი­ლებ­ ი მუშ­ ათ­ ა კლასს, რომლ ­ ებ­ იც სის­ტემ­ ასთ­ ან ინტ­ ეგ­რაც­ ი­ის მსხვერპ­ ლნი ჯერ არ გამხ­ დარ­ ან. ის­ ინი ტენ­დენც­ ი­ური გარდ­ ამქ­ მნელ ­ ი ძალ ­ ე­ბი არია­ ნ და მათ­ ი რე­ ალუ­ რი შანს­ ე­ბის, სიძ­ლი­ერ­ის შეს­ ა­ფა­სებლ ­ ად ჩვენ ახა­ ლი და ხანგ­ რძლი­ვი დისკ­ უ­სია დაგვ­ ჭირდ­ ებ­ ა. შეკ­ ითხვა: ჩემ­ ი შეკ­ ითხვა მიმ­ არ­თუ­ლია ახა­ ლი ანთ­ რო­პო­ ლო­გიი­ ს რო­ლისკ­ ენ, ასე­ ვე იმ ბიო­ ლ­ოგი­ური საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს­კენ, რო­მელ ­ იც სა­ჭირ­ ო­ება­ თა სტრუქ­ტურ­ ა­ში თვი­სობ­რი­ვად ახა­ ლი რა­მაა და რომ­ლის თქვენ­ ე­ული ინტ­ ერპ­ რე­ტაც­ ია ისტ­ ო­რი­ულ­ად ცვლად­ ია. რი­თი განს­ ხვავდ­ ებ­ ა ის რე­ვო­ლუც­ ი­ური სო­ცი­ალი­ ზ­მის თე­ორიი­ ს­გან? მარქ­ სი თავ­ ის გვია­ ნდ­ ელ ნაწ­ ე­რებ­ში ფიქ­რობ­და, რომ თავ­ ის­ უფ­ლე­ბა ამოი­ ფ­რქვე­ვა საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს ბაზ­ ის­ზე დაყ­ რდნობ­ ით, მაგრ­ ამ ეს ალბ­ ათ ნიშნ­ ავს, რომ თა­ვის­ უ­ფალ ად­ ამია­ ნთ­ ა სოც­ იუ­ მი დამყ­ არდ­ ებ­ ა მხოლ ­ ოდ გარკ­ ვეუ­ ლ ჩარ­ჩო­ებს შიგნ­ ით და არა აბს­ ტრაგ­ ი­რე­ბულ ბუნ­ ებრ­ ივ ისტ­ ო­რი­ულ­ობ­აში, ან აუც­ილე­ ბლ ­ ო­ბის სფე­როს მიღმ­ ა. თქვენს ახა­ ლ კონ­ცეპ­ტში, რო­მელ ­ იც ახა­ ლ ბიო­ ლ­ოგი­ურ საჭ­ ირ­ ო­ებე­ ბს ეხე­ ბა, რო­გო­რი­ცაა სა­სი­ცოცხლო საჭ­ ირ­ ო­ება თავ­ ის­ უფლ ­ ე­ბისთ­ ვის, ბედნ­ ი­ერ­ები­ ს­თვის, ხომ არ გულ ­ ისხ­ მობთ ადა­ მია­ ნი­ ს ფსი­ქო­ლო­გი­ური სტრუქ­ტუ­რის 23

თვი­სობ­რივ გარდ­ აქმ­ ნას, რო­მელ ­ იც მი­სი ბუ­ნებრ­ ი­ვი ისტ­ ო­რი­იდ­ ან მომ­დინ­ არ­ ე­ობს? გჯერ­ ათ, რომ დღეს ეს არ­ის თვის­ ობ­რი­ვი შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ა? მარ­კუ­ზე: თუ თქვენ გულ ­ ის­ხმობთ იმა­ ს, რომ კა­ცობ­რი­ობ­ის ბუ­ნებრ­ ივ ისტ­ ო­რი­აში ცვლი­ლე­ბებ­ ის­ ას, საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი, რომ­ლე­ბიც მე ვახს­ ენ­ ე, რო­გორც ახა­ ლი, შეძლ ­ ებს გამ­ ო­ჩე­ნას, მე ვიტყოდ­ ი დია­ ხ. ადა­ მია­ ნუ­ რი ბუნ­ ე­ბა და მის­ ი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბზ­ ე დაჟ­ ი­ნე­ბულ ­ ო­ ბა... მარ­ქსმა იც­ოდა, რომ ამგ­ ვარ­ ი ადა­ მია­ ნუ­ რი ბუნ­ ე­ბა ისტ­ ო­რი­ ულ­ად განს­ აზღვრუ­ლი ბუნ­ ე­ბაა და ის ის­ტორ­ ი­ულ­ად ვი­თარ­დებ­ ა. რა თქმა უნდ­ ა, ადა­ მია­ ნი­ ს ბუნ­ ებრ­ ი­ვი ის­ტო­რია გაგრ­ ძელ­დებ­ ა. ადა­ მია­ ნი­ სა და ბუნ­ ე­ბის ურ­თიე­ რ­თმიმ­ არ­თე­ბა სრუ­ლი­ად შეი­ ც­ვა­ ლა და საჭ­ ი­რო­ება­ თა განზ­ ომ­ ი­ლე­ბა გახდ­ ებ­ ა სხვა სახ­ ის, რო­ცა გაუ­ ცხო­ებუ­ ლი შრომ­ ა გაქრ­ ე­ბა და მას ჩაა­ ნა­ ც­ვლებს სრულყ­ ო­ ფი­ლი ტექნ­ ო­ლო­გი­ები, ასე­ ვე დიდ­ ი ნაწ­ ი­ლი სოც­ ი­ალ­ურ­ად აუც­ ილ­ებე­ ლი შრომ­ ი­სა, გახდ­ ებ­ ა მხოლ ­ ოდ ტექ­ნო­ლო­გი­ური ექს­ პე­ რი­მენ­ტი. საჭ­ ი­რო­ება­ თა გან­ზო­მი­ლებ­ ა ფაქ­ტობ­რი­ვად შეი­ ც­ვლებ­ ა და ჩვენ ალბ­ ათ ვიხ­ ი­ლავთ თა­ვის­ უ­ფა­ლი ადა­ მია­ ნი­ ს ყოფ­ ას, რო­ მე­ლიც მარქ­ სის­თვის და ენგ­ ელს­ ისთ­ ვის უკა­ ვშ­ ირ­დებ­ ო­და შრო­მის მიღ­მა არს­ ე­ბულ სფერ­ ოს. ამგ­ ვარ­ ი გარდ­ აქმ­ ნა, თა­ვის მხრივ, გა­ ნავ­ ით­ ა­რებს შრომ­ ის სფე­რო­საც. შეკ­ ითხვა: თუ თა­ვის­ უფლ ­ ე­ბისთ­ ვი­სა და ბედნ­ ი­ერ­ები­ ს­თვის მი­ საღ­წე­ვი სას­ ი­ცოცხლო საჭ­ ი­როე­ ბე­ ბი ბიო­ ლ­ოგი­ურ საჭ­ ი­რო­ებე­ ბა­ დ გარდ­ აი­ ქ­მნე­ბა, მაშ­ ინ როგ­ ორ მატ­ ერ­ ი­ალი­ ზ­დებ­ ია­ ნ ისი­ ნი? მარ­კუ­ზე:„მატ­ ერ­ ი­ალუ­ რ­ად კონ­ვერ­ტირ­ ე­ბადშ­ ი“ გუ­ლის­ხმობთ იმ­ას, თუ რო­გო­რი ეფ­ექ­ტი ექნ­ ე­ბათ მათ სოც­ ი­ალუ­ რ და თუნ­დაც ფსი­ქო­ლოგ­ ი­ურ სტრუქ­ტუ­რა­ზე? ისი­ ნი მუშ­ აო­ ბე­ ნ დამ­ ამშ­ ვიდ­ ებ­ ე­ ლი გარ­ ემ­ ოს კონ­სტრუქ­ცი­ის მეშვ­ ეო­ ბი­ თ. მე ვცდილ ­ ობდ­ ი მიმ­ ე­ თი­თე­ბინ­ ა ამა­ ზე, როც­ ა კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ უ­რი ინ­დუს­ტრი­ალი­ ზ­აცი­ის ტე­რო­რის ლიკვ­ იდ­ აც­ ი­აზე ვსაუ­ ბ­რობდ­ ი. ვგულ ­ ისხ­ მობ გარ­ ე­მოს, რო­მე­ლიც ახა­ ლ საჭ­ ი­რო­ებე­ ბს, დამ­ ამშ­ ვიდ­ ებ­ ელ ­ ი ხას­ ი­ათი­ ს მეშ­ ვეო­ ბი­ თ, მო­ამა­ რ­აგე­ ბს სივრ­ ცით, რომ­ ელშ­ იც ისი­ ნი მატ­ ე­რი­ალი­ ზ­ დებ­ ია­ ნ, ასე­ ვე ფსი­ქო­ლო­გი­ურ­ად გად­ ასხ­ ვაფ­ ერ­დებ­ ია­ ნ ბუნ­ ებრ­ ი­ვი 24

ისტ­ ო­რი­ის გან­გრძო­ბით­ ი ცვლილ ­ ე­ბებ­ ის მეშვ­ ეო­ ბ­ით, სა­ხელდ­ ობრ იმ მახ­ ას­ ია­ თ­ებლ ­ ე­ბის რე­დუქ­ცი­ის ფონ­ზე, რომ­ლე­ბიც თა­ვია­ ნთ მან­ ი­ფეს­ტაც­ ი­ას საშ­ ინ­ ელ ­ ი გზით ცდი­ლო­ბენ: სიუ­ ხ­ეში­ თ, სის­ ასტ­ ი­ კით, ცრუ ჰე­რო­იზ­მით, შეჯ­ იბრ­ ებ­ ით­ ობ­ ით. რა თქმა უნ­და, მე ვსა­ უბ­რობ ფსი­ქო­ლო­გი­ურ ფე­ნომ­ ენზ­ ე. შეკ­ ითხვა: არ­სებ­ ობს რაი­ მე სახ­ ის კავშ­ ირ­ ი გარკ­ ვეუ­ ლი ან­ არ­ქის­ტუ­ლი სტრა­ტეგ­ ი­ის რე­აბი­ ლ­იტ­აცი­ასა და უზ­არმ­ აზ­ არ ექ­ სტრა-ეკ­ონო­ მ­იკ­ურ ძალ ­ ად­ ობ­ ასთ­ ან? რო­მე­ლიც დღესდ­ ღე­ობი­ თ ინ­ტერნ­ ალ ­ იზ­ ა­ცი­ის მეშვ­ ეო­ ბ­ით იქც­ ა დაუ­ ყ­ოვნ­ ე­ბელ ეკო­ ნ­ომ­იკ­ურ ძა­ლაუ­ ფ­ლებ­ ად, ვგულ ­ ისხ­ მობ იმა­ ს, რომ მან­ ი­პულ ­ აც­ ი­ის აგე­ ნ­ტებ­ მა კარგ­ ად იცი­ან, თუ როგ­ ორ უნ­და შეი­ თ­ვის­ ონ დო­მი­ნაც­ ი­ის ბი­ ურ­ოკრ­ ა­ტი­ული და მმართ­ ველ ­ ო­ბით­ ი მე­ქა­ნიზ­მე­ბი. მარ­კუ­ზე: მაგრ­ ამ ეს არ არი­ ს ძალ ­ ა­დო­ბის ინტ­ ერ­ნალ ­ ი­ზე­ბა. თუ კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ში რაი­ მე ნათ­ ელ ­ ია, ეს არი­ ს წმინ­და გარ­ ე­გან­ ი ძა­ლად­ ო­ბა,„კარ­გი“ ძველ ­ ი ყაი­ დი­ ს ძალ ­ ად­ ო­ბა, რო­მე­ლიც ის­ ეთი ძლიე­ რია ჯერ რომ არ ყოფ­ ი­ლა. მი­უხე­ და­ ვა­ დ ამი­ სა, ვერ ვხედ­ ავ ინტ­ ერ­ნალ ­ ი­ზე­ბას. ჩვენ არ უნდ­ ა შევჩ­ ერ­დეთ იმ ფაქტ­ ზე, რომ მან­ ი­პუ­ლაც­ ი­ური ტენ­დენც­ ი­ები ძალ ­ ად­ ობრ­ ი­ვი არაა. ვერ­ ა­ ვინ მაი­ ძუ­ ლ­ებს ტე­ლევ­ იზ­ ორ­ ის წინ საა­ თო­ ბ­ით ჯდომ­ ას, ვერ­ ა­ვინ მაი­ ძ­ულ­ებს ვიკ­ ითხო იდიო­ ტუ­ რი გაზ­ ეთ­ ე­ბი. შეკ­ ითხვა: ვერ დაგ­ ე­თანხ­ მე­ბით იმი­ ტ­ომ, რომ ინ­ტერ­ნა­ლი­ზე­ ბა ზუსტ­ ა­დაც ნიშნ­ ავს მოჩ­ვენ­ ე­ბით­ ი, ილუ­ ზ­ორ­ული თა­ვის­ უფ­ლე­ ბის შეს­ აძ­ლებ­ლობ­ ის არ­სე­ბო­ბას, ინტ­ ერნ­ ალ ­ ი­ზე­ბა ეკ­ონ­ომ­იკ­აში კლას­ ი­კურ­ ი კა­პიტ­ ა­ლიზმ­ ისთ­ ვის ნიშნ­ ავს იმ­ას, რომ პოლ ­ ი­ტი­კურ­ ი და მო­რა­ლურ­ ი სტრუქ­ტურ­ ე­ბი შეძლ ­ ებს გათ­ ა­ვის­ უფ­ლებ­ ას. მარ­კუ­ზე: ჩემთ­ ვის ეს მხო­ლოდ კონც­ ეპ­ტის ფართ­ ოდ გაჭ­ იმ­ ვაა. ძალ ­ ად­ ობ­ ა, რჩე­ბა ძალ ­ ად­ ობ­ ად და თუ სისტ­ ე­მა ტელ ­ ე­ვიზ­ ი­ის სა­შუ­ალე­ ბი­ თ თა­ვის­ უფლ ­ ე­ბის ილუ­ ზ­ორ­ულ ეფ­ექ­ტს ქმნის, მე გა­ მოვ­რთავ მას, მაშ­ ინ როდ­ ეს­ აც მსურს. ეს არ არი­ ს ძა­ლად­ ო­ბის განზ­ ო­მი­ლებ­ ა. თუ თქვენ ამა­ ს ამტ­ კი­ცებთ, მაშ­ ინ თქვენ ბინდ­ ავთ ჩვენ­ ი საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს ერთ-ერთ გად­ ამწ­ ყვეტ ფაქტ­ ორს, სახ­ ელ­ დობრ ვგულ ­ ისხ­ მობ განს­ ხვავ­ ებ­ ას ტე­რორ­სა და ტო­ტა­ლი­ტა­რულ 25

დემ­ ოკ­რა­ტია­ ს შორ­ ის, რო­მელ ­ იც მუშ­ აო­ ბს არა ტერ­ ო­რის არა­ მე­ დ ინ­ტერნ­ ალ ­ იზ­ ა­ცი­ის გზით, თა­ვის­ ი­ვე კო­ორ­დინ­ აც­ ი­ის მე­ქან­ იზ­მე­ბით და ის არ არ­ის ძალ ­ ად­ ობრ­ ი­ვი. ძა­ლად­ ო­ბა არ­ის ის, როდ­ ეს­ აც კლუბშ­ ი მყოფ­ ი მავ­ ან­ ი თავშ­ ი ურტ­ ყამს ვიღ­ ა­ცას, ან ემუ­ ქ­რე­ბა მას. ძალ ­ ად­ ობ­ ა არ არი­ ს ის ფაქ­ტი, რომ მე ტე­ლე-შოუებში ვმო­ ნაწ­ ი­ლეო­ ბ ან გამ­ ო­სა­ხულ ­ ე­ბა იც­ვლებ­ ა სხვად­ ასხ­ ვა გზით. შეკ­ ითხვა: არს­ ებ­ ობს რა­იმე ტიპ­ ის კავშ­ ირ­ ი ახა­ ლ ის­ტო­რი­ ულ­ად და ბიო­ ლ­ოგი­ურ­ად განს­ ხვავ­ ებ­ ულ საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს სტრუქ­ ტუ­რა­სა და იმ რეა­ ბი­ ლი­ ტ­ირ­ებუ­ ლ ჯგუფ­ ებს შორ­ ის, რომ­ლე­ბიც მარ­ქსმა და ენგ­ ელს­ მა, წვრილ ბურჟ­ უ­აზიუ­ ლ მორ­ ალთ­ ან კავშ­ ი­ რის გამ­ ო, დაგმ­ ეს, რო­გორც დეკლ ­ ას­ ი­რე­ბულნ­ ი? მარ­კუ­ზე: ჩვენ უნდ­ ა განვ­ ასხ­ ვავ­ ოთ ეს déclassé ჯგუფ­ ე­ბი. რო­გორც ვხედ­ ავ, დღეს არც ლუმპ­ ენპ­ რო­ლე­ტა­რი­ატი და არც წვრი­ლი ბურჟ­ უა არ არი­ ს რად­ იკ­ ა­ლუ­რი, ისი­ ნი იმა­ დ დარჩ­ ნენ, რაც ად­რე იყვ­ ნენ. მათგ­ ან განს­ ხვავ­ ებ­ ით, ინტ­ ე­ლი­გენ­ცი­ის რო­ლი შეცვ­ ლილ ­ ია. შეკ­ ითხვა: არ ფიქ­რობთ, რომ ეს déclassé ჯგუ­ფი, სწორ­ ედ სტუ­დენტ­ ე­ბისგ­ ან შედგ­ ე­ბა? მარ­კუ­ზე: არა. შეკ­ ითხვა: საწ­ არ­მოო ძალ ­ ე­ბის სიმწ­ ი­ფის გათვ­ ალ ­ ისწ­ ი­ნე­ბით, შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ი, ან ვალ ­ ი­დუ­რია ის­ევ აუც­ილ­ებლ ­ ე­ობა­ ზე, ობიე­ ქ­ ტურ კან­ ონ­სა ან საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს განვ­ ით­ ა­რე­ბის ტენ­დენც­ ი­ებზ­ ე სა­უბ­არი? არ გად­ აფ­ ას­და და შეი­ ც­ვალ ­ ა სუ­ბიე­ ქტ­ უ­რო­ბის რო­ლი, რო­მელ ­ იც ალბ­ ათ ანა­ რ­ქიზმ­ ის ლეგ­ ი­ტი­მაც­ ი­ის გამ­ აა­ ხლ ­ ე­ბელ ­ ია? მარ­კუ­ზე: სუბ­ იე­ ქ­ტუ­რი ფაქტ­ ორ­ ებ­ ის ახლ ­ ი­დან შეფ­ ა­სე­ბას­ ა და გან­საზღვრას, მო­ცემ­ ულ სიტ­ უ­აცი­აში, მივ­ იჩნ­ ევ ერთ-ერთ გა­ დამწ­ ყვეტ საჭ­ ი­რო­ება­ დ. რაც უფ­რო მეტ­ ად ვუსვ­ ამთ ხაზს იმა­ ს, რომ თავ­ ის­ უ­ფა­ლი საზ­ ოგ­ ა­დოე­ ბი­ სთ­ ვის საჭ­ ი­რო მატ­ ე­რი­ალუ­ რი, ტექ­ნი­კუ­რი და მეც­ნი­ერუ­ ლი საწ­ არ­მოო ძა­ლე­ბი უკვ­ ე ძალ ­ აშ­ ი მყო­ფო­ბენ, იმ­დენ­ ადვ­ ე ვართ გამ­ ოწ­ვეუ­ ლ­ნი, შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბათ­ ა ცნო­ბიე­ რ­ები­ ს გათ­ ავ­ ის­ უფლ ­ ე­ბაშ­ ი. ცნო­ბიე­ რ­ები­ ს ინდ­ ოტ­ქრი­ნაც­ ია, რო­მე­ლიც ამგ­ ვარ­ ი შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ის წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ აა მიმ­ არ­თუ­ 26

ლი, დამ­ ახ­ ას­ ი­ათე­ ბე­ ლი სუბ­ იე­ ქ­ტურ­ ი ფაქ­ტო­რია დღევ­ ანდ­ ელ ­ ი სა­ზო­გად­ ო­ები­ ს­ათვ­ ის. ცნო­ბიე­ რ­ები­ ს განვ­ ით­ არ­ ე­ბას და მის გან­ ვით­ ა­რებ­ აზ­ ე გაწ­ ე­ულ სამ­ უ­შაო­ ს, მატ­ ერ­ ი­ალი­ ზ­მის(რე­ვოლ ­ უ­ცი­ური მატ­ ერ­ ი­ალი­ ზ­მის) ერთ-ერთ მთავ­ არ ამო­ ც­ანა­ დ მივ­ იჩნ­ ევ. და თუ მე ამ გზით მივ­ უ­დექ­ ი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბს­ ა და სურვ­ ილ ­ ებს, ეს შეი­ ძ­ ლე­ბა მი­ვიჩნ­ ი­ოთ თქვენ მიე­ რ ნახს­ ე­ნებ სუ­ბიე­ ქ­ტურ ფაქტ­ ო­რად. ერთ-ერ­თი ამო­ ც­ანა იმა­ ში მდგომ­ არ­ ეო­ ბს, რომ გავ­ ათ­ ავ­ ის­ უფ­ ლოთ იმ ტიპ­ ის ადა­ მია­ ნი, რო­მელს­ აც სურს რევ­ ოლ ­ უ­ცია, რომ­ ლისთ­ ვი­საც საჭ­ ი­როა რე­ვო­ლუ­ცია, რადგ­ ან მის გარ­ ე­შე ის და­ იღ­უპ­ება. ეს არი­ ს სუ­ბიე­ ქტ­ უ­რი ფაქ­ტო­რი, რო­მე­ლიც დღეს მეტ­ ია ვიდრ­ ე სუბ­ იე­ ქტ­ უ­რი ფაქტ­ ორ­ ი. სხვა მრხრივ, ბუნ­ ებრ­ ი­ვად ობი­ ექ­ტუ­რი ფაქ­ტო­რი(და ეს გა­მო­ნაკლ ­ ი­სი შემთ­ ვე­ვაა, როც­ ა მსურს მცირ­ ე კო­რექ­ტი­რე­ბა გავ­ აკ­ ე­თო), ორ­გან­ ი­ზე­ბაა. ეს­ტაბ­ ილ ­ იშმ­ ენ­ ტის ტო­ტალ ­ უ­რი მო­ბილ ­ ი­ზებ­ ა შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ის წი­ნაა­ ღ­მდეგ, ისე­ თი ძლიე­ რი და ეფ­ექტ­ უ­რია, როგ­ ორც არა­ ს­დროს. ერთ­ ი მხრივ, ჩვენ შევძ­ ე­ლით და პირვ­ ელ ეტ­აპზ­ ე ვიპ­ ო­ვეთ ცნო­ბი­ ერ­ები­ ს გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლებ­ ელ ­ ი საჭ­ ი­რო­ება, თუმ­ცა მეო­ რე მხრივ, ძა­ლაუ­ ფ­ლე­ბის იმგ­ ვარ­ ი კონც­ ენ­ტრაც­ ია დაგვ­ იპ­ ირ­ ის­პირ­და, რომ მის წი­ნაა­ ღმ­ დეგ თავ­ ის­ უ­ფა­ლი ცნო­ბიე­ რ­ება­ ც კი, სას­ ა­ცი­ლო და უძ­ლუ­რია. ორ ფრონ­ტზე ბრძოლ ­ ა დღეს ისე­ თი მწვავ­ ეა, რო­ გორც არა­ სდ­ როს. ერთ­ ი მხრივ, ცნობ­ იე­ რ­ები­ ს გათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბა აც­ული­ებე­ ლია, ხოლ ­ ო მეო­ რე მხრივ საჭ­ ი­როა ვიგრ­ ძნოთ ნე­ ბისმ­ ი­ერი რყევ­ ა, რო­მე­ლიც არ­სე­ბუ­ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს უაღ­რე­ სად დი­დი ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბის კონ­ცენტ­ რაც­ ი­ის მქონ­ ე სტრუქ­ტუ­რა­ში შეს­ აძ­ლოა გაჩნ­ დეს. ამე­ რ­იკ­ის შეე­ რთ­ ებ­ ულ შტა­ტებშ­ ი, შეს­ აძ­ლე­ ბელ ­ ია, რომ შედ­ არ­ ე­ბით უფ­რო თა­ვის­ უ­ფა­ლი ცნობ­ იე­ რ­ება გქონ­ დეს იმი­ ტ­ომ, რომ მას უბრ­ ა­ლოდ არა­ ნაი­ რი ეფ­ექ­ტი არ აქვ­ ს. შეკ­ ითხვა: ახა­ ლი საჭ­ ი­როე­ ბე­ ბი, რომ­ლე­ბიც თქვენ გარდ­ აქ­ მნის­თვის აუცი­ ლ­ებე­ ლ მო­ტი­ვად დაა­ სა­ ხე­ ლ­ეთ, რა არე­ ლ­ით იქნ­ ე­ ბია­ ნ პრივ­ ილ ­ ეგ­ ი­რე­ბულნ­ ი მეტ­რო­პო­ლი­ებშ­ ი? რა ხარ­ ის­ხით გარ­ დაქმ­ ნი­ან ისი­ ნი იმ საზ­ ოგ­ ად­ ოე­ ბა­ ს, რომ­ლე­ბიც უკ­ვე ტექ­ნი­კურ­ ად და ეკო­ ნ­ომ­იკ­ურ­ად განვ­ ით­ არ­ ე­ბულ ქვეყნ­ ებშ­ ი ცხოვ­რო­ბენ? გა­ 27

ით­ვალ ­ ისწ­ ი­ნეთ ეს საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი ღარ­ ი­ბი ქვეყნ­ ე­ბის, კუბ­ ის­ ა და ჩი­ნე­თის რე­ვოლ ­ უ­ცი­ის­ას? მარ­კუ­ზე: ახა­ ლი საჭ­ ი­როე­ ბე­ ბი­ ს ტენ­დენც­ ი­ებს ვხედ­ ავ საზ­ ო­გა­ დო­ები­ ს ორი­ ვე პოლ ­ უსზ­ ე, განვ­ ით­ არ­ ე­ბულ სექტ­ ორ­ში და ასე­ ვე მე­სა­მე მსოფ­ლი­ოში მიმდ­ ინ­ არ­ ე გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი ბრძოლ ­ ე­ ბის პროც­ ეს­ ებ­ში. და ფაქ­ტობრ­ ი­ვად ჩვენ ვხედ­ ავთ იმ ფე­ნო­მენს, რო­მელ ­ იც მარქ­ სის თო­ერი­აში ნათლ ­ ად­ აა გამ­ ო­ხატ­ უ­ლი, სა­ხელ­ დობრ ვგულ ­ ისხ­ მობ იმ­ას, რომ ვინც კაპ­ იტ­ ალ ­ იზმ­ ის სა­ეჭ­ვო კე­ თილ­დღეო­ ბ­ის­გან„თავ­ ის­ უ­ფა­ლია“, სწორ­ ედ ის ავი­ თ­არ­ებს იმ სა­ ჭი­როე­ ბე­ ბს, რო­მელმ­ აც შეს­ აძ­ლოა თავ­ ის­ უ­ფა­ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს შექმ­ ნას შეუ­ წყოს ხელ ­ ი. მაგ­ ალ ­ ი­თის­თვის, თა­ვის­ უფ­ლებ­ ისთ­ ვის მებრ­ ძოლ ვიე­ ტ­ნამ­ ე­ლებს არ უნდ­ ა სჭირდ­ ებ­ ო­დეთ თავს­ მოხ­ვე­ ული მშვიდ­ ო­ბა, მათ უკვ­ ე აქვ­ თ ის. მათ ესა­ ჭი­ რო­ება­ თ თავ­ ია­ ნ­ თი სიც­ ოცხლის დაცვ­ ა აგრ­ ეს­ იი­ ს­გან. ამ ეტ­აპზ­ ე ეს საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი, რე­ალუ­ რ­ად აუც­ილე­ ბე­ ლნ­ ი არია­ ნ. საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს მეო­ რე პო­ ლუს­ზე, განვ­ ით­ ა­რე­ბულ მხარ­ ეს, ჩვენ ვხვდებ­ ით უმ­ცი­რე­სო­ბებს, რომ­ლებს­ აც ძალ ­ უძთ დაბ­ ად­ ონ ახა­ ლი შეს­ აძ­ ებლ ­ ო­ბებ­ ი, ან თუ ის­ინი ამა­ ს ვერ მოა­ ხე­ რხ­ ე­ბენ, მათ სჭირდ­ ებ­ ათ, რა­ღაც, რათ­ ა ფსი­ქო­ლოგ­ ი­ურ­ად არ გან­ ადგ­ ურ­დნენ. ამ შემთ­ ხვე­ვაშ­ ი, მე უნდ­ ა მი­ვუბრ­ უნ­დე ჰიპ­ ებ­ ის მოძრ­ ა­ობ­ას და ვფიქრ­ ობ საკმ­ აო­ დ საი­ ნ­ტე­ რე­სო ფენ­ ო­მენ­ ებს გად­ ავ­ აწყდებ­ ით, სახ­ ელდ­ ობრ იმ ფაქტ­ ს, რომ სა­ზო­გად­ ოე­ ბი­ ს ეს ნაწ­ ი­ლი, უარს ამბ­ ობს„მო­წი­ნავ­ ე ფე­ნის“ ცხოვ­ რებ­ ის­ ე­ულ ღონ­ ის­ძი­ებე­ ბშ­ ი მო­ნაწ­ ილ ­ ეო­ ბ­აზე. ეს ნიშნ­ ავს საჭ­ ი­რო­ ებე­ ბი­ ს თვის­ ობ­რივ ცვლილ ­ ე­ბას. უკ­ეთე­ სი ტე­ლევ­ იზ­ ო­რის, მანქ­ ა­ ნი­სა და სხვად­ ასხ­ ვა სახ­ ის კომფ­ ორ­ტის მოთხოვნ­ ის საჭ­ ი­რო­ება, უარ­ყოფ­ ი­ლია. საზ­ ოგ­ ად­ ო­ები­ ს ორ­ივე პო­ლუს­ზე დაა­ ხლ ­ ო­ები­ თ ეს გან­წყო­ბაა:„ჩვენ არ გვინდ­ ა გქვონდ­ ეს რა­იმე სა­ერ­თო ამ მძღნერთ­ ან.“ შეკ­ ითხვა: თუ თვი­სობ­რი­ვად განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ­ ი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს ობი­ექ­ტუ­რი ბაზ­ ი­სი აწმ­ ყოა, მაშ­ ინ რატ­ ომ ვხვდებ­ ით ამდ­ ენ ხაზ­ გასმ­ ას აწმ­ ყო­სა და მომ­ ავლ ­ ის აბს­ ო­ლუ­ტურ წყვეტ­ ა­ზე? არ ფიქ­ რობთ, რომ ეს გად­ ასვ­ ლა გაშ­ უ­ალე­ დე­ ბუ­ ლი უნდ­ ა იყო­ ს, ან თქვე­ 28

ნი აზრ­ ით, აბს­ ო­ლუ­ტუ­რი წყვეტ­ ის იდეა ხომ არ ეწი­ ნაა­ ღ­მდეგ­ ე­ბა უფ­სკრუ­ლის ამო­ ვ­სე­ბის კონკ­ რე­ტულ მცდელ ­ ო­ბებს? მარ­კუ­ზე: თავ­ ის დას­ ა­ცა­ვად ვიტყვი, რომ, მე არ ვემხ­ რო­ ბო­დი წყვეტ­ ას. უფ­რო სწო­რად, სიტ­ უ­აცი­იდა­ ნ გამ­ ომ­დინ­ არ­ ე, მე ახა­ ლი თა­ვის­ უ­ფა­ლი საზ­ ოგ­ ად­ ო­ები­ ს დეფ­ ი­ნი­ცი­ას, არს­ ე­ბულ ­ ის განს­ აზღვრუ­ლი უარყ­ ო­ფის საფ­ უძ­ველზ­ ე ვია­ ზრ­ ებ. მაგრ­ ამ არ­ ავი­ ს შეუ­ ძ­ლია ადგ­ ეს და ასე­ თი განს­ აზღვრულ ­ ი უარ­ყო­ფა, ისე გაი­ გ­ოს, რო­გორც ძველ ­ ი ღვი­ნოს ახა­ ლ ბოთ­ლში გად­ ასხ­ მა და მე­ტი არ­აფ­ერი. ამი­ ტ­ომა­ ც გავ­ უსვ­ ი ხა­ზი წყვეტ­ ას, კლას­ ი­კუ­რი მარ­ქსიზმ­ ის გაგ­ ე­ბით და მე ვერ ვხედ­ ავ ვერ­ ა­ნაი­ რ შე­უს­აბა­ მო­ ბ­ ას. დისკ­ უ­სი­ას ვის­ ურვ­ ებდ­ ი სახ­ ელდ­ ობრ იმა­ ზე, თუ რო­გორ უნ­ და მოხ­დეს წყვეტ­ ა, ან რო­გორ უნდ­ ა წარ­მო­იშვ­ ას ახ­ალი გამ­ ა­ თა­ვის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი საჭ­ ი­როე­ ბე­ ბი ამი­ ს შემდ­ ეგ. თქვენ შეგ­ იძ­ლი­ათ თქვათ და მეც ხშირ­ ად ვეუ­ ბ­ნე­ბი ამა­ ს ჩემს თავს, თუ ეს ყველ ­ ა­ ფე­რი მართ­ ა­ლია, მაშ­ ინ რო­გორ შეგვ­ იძლ ­ ია წარმ­ ო­ვიდგ­ ი­ნოთ ამ კონ­ცეპტ­ ე­ბის წარმ­ ოშ­ ო­ბა ადა­ მია­ ნთ­ ა ყო­ფი­ერ­ება­ ში აქ და ახ­ ლა, იმ შემთ­ ხვე­ვაშ­ ი, თუ მთელ ­ ი საზ­ ო­გად­ ო­ება ეწ­ინაა­ ღ­მდეგ­ ე­ ბა ახა­ ლი საჭ­ ი­როე­ ბე­ ბი­ ს გა­ჩე­ნას. ეს არი­ ს საკ­ ითხი, რო­მელს­ აც თვალ ­ ი უნ­და გავ­ უსწ­ ო­როთ. ამა­ ვე დროს ეს საკ­ ითხი შედგ­ ებ­ ა კითხვისგ­ ან, ხომ არ იქ­ნებ­ ა ახა­ ლი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს განვ­ ით­ ა­რე­ ბა გაა­ ზ­რებ­ უ­ლი, რო­გორც არს­ ე­ბუ­ლის რად­ იკ­ ალ ­ უ­რი გარდ­ აქმ­ ნა, ან ახა­ ლი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს დას­ ა­ფუძ­ნებლ ­ ად, დიქტ­ ატ­ უ­რა ხომ არ იქ­ნე­ბა აუცი­ ლე­ ბე­ ლი, რო­მე­ლიც აპრ­ ი­ორი განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ­ ი სახ­ ი­ საა მარქ­ სისტ­ ულ პრო­ლე­ტა­რია­ ტ­ის დიქტ­ ა­ტუ­რას­თან. მე დიქტ­ ა­ ტუ­რა­ში ვგულ ­ ისხ­ მობ კონ­ტრადმ­ ი­ნისტ­ რა­ცია­ ს, რო­მე­ლიც ეს­ტა­ბი­ ლიშმ­ ენ­ტის ად­მი­ნის­ტრა­ციი­ ს მხრი­დან ჩად­ ენ­ ილ საშ­ ინ­ ე­ლებ­ ებს აღ­მოფხვრის. ეს ის საკ­ ითხე­ბია, რომ­ლებ­ იც მე ყველ ­ აზ­ ე მეტ­ ად მაფ­ იქ­რებს და რომ­ ე­ლიც სერ­ ი­ოზუ­ ლ დისკ­ უს­ ი­ას საჭ­ ი­რო­ებს. შეკ­ ითხვა: გვერ­დზე გად­ ავ­დოთ სისტ­ ე­მის მიწ­ ის­ქვეშ­ ა სუბ­ კულტ­ უ­რებ­ ით გამ­ ოთ­ იშ­ვის არჩ­ ე­ვან­ ი, რო­გო­რაა შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ი „ერე­ ტ­იკუ­ ლ“ აქტ­ ი­ვიზმ­ ში ჩართ­ ვა, მაგ­ ალ ­ ი­თის­თვის, ერე­ ტ­იკ­ულ­მა მე­დიც­ ი­ნამ შე­საძ­ლოა მშრომ­ ე­ლებს მუ­შაო­ ბ­ის­გან გამ­ ო­ფი­ტუ­ლი 29

ენ­ერგ­ ია ვერ აღუ­ დ­გი­ნოს, მაგრ­ ამ მია­ ხვ­ ედრ­ ოს, რომ მათ­ ი ავა­ დ­ ობ­ის მიზ­ ეზ­ ი სწო­რედ მათ­ ი­ვე სამ­ უ­შაოა და მიე­ ხმ­ არ­ ოს მათ იმი­ ს გაა­ ზ­რებ­ აშ­ ი, თუ როგ­ ო­რაა შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ი თვის­ ობ­რი­ვად განს­ ხვა­ ვებ­ ულ სამ­ უ­შაო პროც­ ეს­ში ჩართ­ ვა. მარ­კუ­ზე: პრობლ ­ ე­მაზ­ ე, თუ რო­გორ და რა­ნაი­ რ­ად უნდ­ ა გან­ ვით­ არ­დეს სისტ­ ემ­ ის შიგნ­ ით გარკ­ ვეუ­ ლი ელე­ მ­ენ­ტე­ბი, რომ­ლებ­ საც თქვენ ერე­ ტ­იკ­ული უწო­ დ­ეთ, მე შემდ­ ეგ­ ი რამ­ ის თქმა შე­მიძ­ ლია: დღევ­ ანდ­ ელ ეს­ტა­ბილ ­ იშმ­ ენტ­ ში ჯერ კიდ­ ევ არ­სე­ბობს უფ­ სკრულ ­ ე­ბი და ხვრელ ­ ე­ბი, რო­მელშ­ იც ამ ერ­ეტ­იკ­ულ ელ­ემ­ენ­ტებს შეუ­ ძ­ლია­ თ გარჯ­ ა ყოვ­ ელგ­ ვარ­ ი უაზრ­ ო მსხვერპ­ ლის გარ­ ე­შე, მათ შე­უძ­ლი­ათ რაღ­ ა­ცის გამ­ ოწვ­ ევ­ ა. ეს შეს­ აძ­ლებ­ ელ ­ ია. ფრო­ იდმ­ ა ნათლ ­ ად მია­ გნ­ ო პრობლ ­ ემ­ ას, რო­დეს­ აც მან თქვა, რომ ფსი­ქო­ანა­ ლი­ ზს შეე­ ძ­ლო ყველ ­ ა თავ­ ის­ ი პაც­ ი­ენ­ტი რევ­ ო­ლუ­ცი­ ონ­ერ­ად ექც­ ია. მაგრ­ ამ, სამწ­ უ­ხარ­ ოდ, ეს არ მუშ­ აო­ ბს, მისთ­ ვის, ვინც სტატ­ უს-კვოს ჩარ­ჩოს შიგნ­ ით მოქ­მე­დებს. ფსი­ქო­ანა­ ლი­ ზს უწ­ევს შეუ­ რ­იგ­დეს მდგომ­ არ­ ეო­ ბ­ას და გან­ უდ­გეს ექს­ ტრა-მე­დიც­ ი­ ნის შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებს. მიუ­ ხ­ედა­ ვა­ დ ამი­ სა, დღე­საც არია­ ნ ისე­ თი ფსი­ქო­ანა­ ლი­ ტ­იკ­ოს­ები, რომ­ლებ­ იც ცდილ ­ ო­ბენ დარჩ­ ნენ იმ რა­ დიკ­ ა­ლუ­რი ელ­ემე­ ნ­ტებ­ ის ერთ­ გულნ­ ი, რო­მე­ლიც ფსი­ქო­ანა­ ლი­ ზს ახა­ სია­ თ­ებს. ასე, მაგ­ ალ ­ ი­თად, იურ­ისპ­ რუ­დენც­ ი­აში არს­ ე­ბობს გარ­კვეუ­ ლი რიცხვი იმ ად­ვო­კა­ტე­ბის­ ა, რო­მელნ­ იც მო­ქედ­ ებ­ ენ „ერ­ეტ­იკ­ულ­ად“, ანუ სახ­ ელმ­ წიფ­ ო მანქ­ ა­ნის წინ­ აა­ ღ­მდეგ და იც­ ავე­ ნ იმ ბრალდ­ ებ­ უ­ლებს, რო­მელნ­ იც ელი­ ტ­ებმ­ ა გარ­ ი­ყეს. არ­სე­ბულ საზ­ ოგ­ ად­ ოე­ ბა­ ში ღია ხვრელ ­ ებ­ ი ჯერ კიდ­ ევ არს­ ე­ ბობს და ერთ-ერთ­ ი მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ი ამო­ ც­ანა, მათ­ ი სრულ ­ ად გამ­ ო­ყენ­ ებ­ აა. შეკ­ ითვ­ ა: არ­სებ­ ობს კონფ­ ლიქ­ტი სენს­ იტ­ ი­ურ­ობ­ასა და იმ სა­ ხე­ობი­ ს საჭ­ ი­როე­ ბე­ ბს შორ­ ის, რო­მელ ­ იც ვიე­ ტ­კონ­გელთ­ ა შიგნ­ ით წარ­მოი­ შვ­ ა? ხომ არ არი­ ს ისი­ ნი შეუ­ თ­ავს­ ე­ბელნ­ ი, და თუ უწ­ევს ვინმ­ ეს მათ შო­რის არჩ­ ე­ვან­ ის გაკ­ ე­თე­ბა? მარ­კუ­ზე: პირვ­ ელ ­ ი ტენდ­ ენ­ცია მიუ­ თ­ით­ებს ადა­ მია­ ნი­ ს ახა­ ლ მენ­ტა­ლურ გამ­ ოს­ ახ­ უ­ლებ­ აზ­ ე, რო­მე­ლიც განფ­ ე­ნი­ლია მეს­ ა­მე 30

მსოფ­ლი­ოს ბრძო­ლის მიმ­ ართ სო­ლი­დარ­ ო­ბაშ­ ი, რაც მოწ­ ი­ნა­ ვე ინდ­ უს­ტრიუ­ ლ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში წარმ­ ო­შო­ბის პრო­ცეს­შია, რო­ გორც ახა­ ლი საჭ­ ი­რო­ება, ხოლ ­ ო მეს­ ა­მე მსოფ­ლი­ოს ქვეყნ­ ებშ­ ი ის უკვ­ ე არ­სე­ბობს, არა რო­გორც საჭ­ ი­რო­ება, არა­ მე­ დ სპონ­ტა­ ნუ­რი რე­აქ­ცია იმი­ ს წინ­ აა­ ღ­მდეგ, რაც ხდებ­ ა. შეკ­ ითხვა: მეჩვ­ ენ­ ე­ბა, რომ საჭ­ ირ­ ო­ბებ­ ი, რომ­ლე­ბიც სო­ცი­ალ­ ური რე­ვო­ლუ­ცი­ური მოძ­რა­ობ­ები­ ს მიე­ რაა განს­ აზღვრუ­ლი, მოძ­ ველ ­ ებ­ უ­ლია. ინდ­ სუტრ­ ი­ალი­ ზ­აცი­ას სჭირ­დებ­ ა დისც­ იპ­ლი­ნა. ამ ყველ ­ აფ­რის ესთ­ ე­ტიკ­ ურ ერ­ოსთ­ ან გაე­ რ­თი­ანე­ ბა ფუ­ფუ­ნე­ბა ხომ არ არი­ ს? მარ­კუ­ზე: თავ­ ის­ უფ­ლებ­ ის აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბა არ არი­ ს ფუ­ფუ­ნე­ ბა, რო­მელს­ აც მხოლ ­ ოდ მეტრ­ ო­პო­ლი­ები თუ შეწვ­ დებ­ ია­ ნ. თა­ ვის­ უფ­ლებ­ ის აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბა, რო­მე­ლიც სპონტ­ ა­ნურ­ ად ჩნდებ­ ა სო­ცია­ ლუ­ რ რე­ვო­ლუ­ცი­აში, რო­გორც ძველ ­ ი საჭ­ ი­რო­ება, კაპ­ ი­ ტა­ლისტ­ ურ სამყ­ არ­ ო­ში ჩახშ­ ო­ბილ ­ ია. ისე­ თ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში, რო­ მელშ­ იც ჩვენ ვცხოვრ­ ობთ და რო­მელმ­ აც მშვიდ­ ო­ბის გარკ­ ვეუ­ ლ წერტ­ ილს მია­ ღ­წია, რევ­ ო­ლუ­ციი­ ს სურ­ვილ ­ ი, პირვ­ ელ რიგ­ში, სი­ გი­ჟესთ­ ან ასო­ ც­ირ­დებ­ ა. ამ­ჟამ­ ად ჩვენ ის გვაქვ­ ს რაც გვსურს. მაგრ­ ამ მი­ზა­ნი ის არ­ის, რომ ეს სურ­ვილ ­ ი გარდ­ აი­ ქ­მნას და ჩვენ მე­ტად აღა­ რ გვინდ­ ო­დეს ის მდგომ­ არ­ ეო­ ბა რაც ახლ ­ ა გვაქვ­ ს. შეს­ ა­ბამ­ ი­სად ამო­ ცა­ ნა მეტრ­ ო­პო­ლი­ებს­ ა და ვიე­ ტ­ნამშ­ ი განს­ ხვა­ ვებ­ უ­ლია, თუმ­ცა მათ­ ი დაკ­ ავშ­ ირ­ ე­ბა შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ი. შეკ­ ითხვა: თეზ­ ი­სი იმი­ ს შე­სა­ხებ, რომ ტექნ­ ი­ფი­კაც­ ი­ის დო­ მი­ნაც­ ია ძირს უთხრის სისტ­ ემ­ ის დომ­ ი­ნაც­ ი­ას, ხომ არ ნიშნ­ ავს იმ­ას, რომ ბი­ურ­ოკ­რა­ტია და სახ­ ელმ­ წიფ­ ო აპა­ რ­ატი თვით­ ონ­ვე უწყო­ბენ თა­ვის თავს პროვ­ ო­კა­ცი­ებს და რომ ის­ინი პერმ­ ან­ ენ­ ტუ­ლად პრო­ვო­ცი­რე­ბულნ­ ი უნ­და იყვ­ ნენ, რო­გორც სასწ­ ავლ ­ ო პრო­ცეს­ ი, ბიუ­ რ­ოკ­რა­ტი­აში მიმდ­ ინ­ არ­ ე წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო­ბებ­ ის­ ა და უგ­რძნობლ ­ ობ­ ის გას­ ა­გე­ბად? ან ხომ არ ნიშნ­ ავს ეს იმ­ას, რომ ჩვენ არ უნ­და მო­ვახდ­ ინ­ ოთ მათ­ ი პროვ­ ოც­ ი­რე­ბა ფა­შისტ­ უ­რი ტე­ რო­რის საფრ­ თხის გამ­ ო, რო­მელმ­ აც შეს­ აძ­ლოა ყველ ­ ა ცვლი­ ლებ­ ის პო­ტენ­ცია ძირშ­ ივ­ ე ჩაკლ ­ ას? 31

მარ­კუ­ზე: ტექნ­ ი­ფი­კა­ცია, რა თქმა უნ­და, არ ნიშნ­ ავს არს­ ე­ბუ­ ლი წყობ­ ის დას­ ასრ­ ულს, ან მის აუცი­ ლ­ებე­ ლ თვითგ­ ან­ ადგ­ უ­რე­ბას. დომ­ ი­ნაც­ ი­ის ტექნ­ ი­ფი­კა­ცია ნიშნ­ ავს იმა­ ს, რომ თუ­კი ჩვენ ტექ­ნო­ ლო­გიუ­ რ პროც­ ე­სებს რაც­ ი­ონა­ ლუ­ რ­ად ვუ­ყუ­რებთ, საბ­ ო­ლოო ჯამ­ ში დავ­ ინ­ ახ­ ავთ იმა­ ს, თუ რაო­ დ­ენ შეუ­ თ­ავს­ ე­ბელნ­ ი არია­ ნ ისი­ ნი არ­სე­ბულ კაპ­ იტ­ ალ ­ ისტ­ ურ ინს­ ტიტ­ უ­ტებ­თან. სხვა სიტყვებ­ ით, დო­ მი­ნაც­ ია, რო­მე­ლიც ემყ­ არ­ ე­ბა ექს­ პლოა­ ტ­აცი­ისა და გაუ­ ცხო­ებუ­ ლი შრო­მის საჭ­ ი­რო­ება­ ს, კარგ­ ავს ამ ბაზ­ ისს. თუ ფი­ზი­კუ­რი შრო­მის ექ­სპლოა­ ტ­აცია, წარმ­ ოე­ ბი­ ს პროც­ ესშ­ ი, აღ­არ იქნ­ ე­ბა საჭ­ ი­რო, დო­მი­ნაც­ ი­ის ამგ­ ვარ­ ი მდგომ­ არ­ ე­ობა ვეღ­ არ შენ­ არ­ჩუნდ­ ებ­ ა. შეკ­ ითხვა: თქვენ ამბ­ ობთ, რომ შრომ­ ა სრუ­ლად გაუ­ ქმ­ დებ­ ა, ან ის აღა­ რ იქნ­ ე­ბა მტანჯ­ ველ ­ ი? მარ­კუ­ზე: მე ვყოყმ­ ან­ ობდ­ ი თუ რო­მე­ლი ტერ­მი­ნი მეხმ­ არ­ ა, შრომ­ ის გაუ­ ქ­მე­ბა, თუ გაუ­ ცხოე­ ბუ­ ლი შრო­მის გაუ­ ქმ­ ე­ბა, რადგ­ ან ყოვ­ ელდ­ ღიუ­ რ გამ­ ოყ­ ენ­ ე­ბაშ­ ი, შრომ­ ა და გაუ­ ცხო­ებუ­ ლი შრო­მა თით­ქმის იდე­ ნ­ტურ­ ი გახდ­ ა. ეს ამ ამბ­ ივ­ ალ ­ ენტ­ უ­რო­ბის გამ­ არ­ თლებ­ აა. მჯე­რა, რომ შრომ­ ა ვერ გაუ­ ქმ­ დებ­ ა. საპ­ ი­რის­პირ­ ოს მტკი­ცებ­ ა ნიშნ­ ავს იმი­ ს უარ­ყო­ფას, რა­საც მარ­ქსი ადა­ მია­ ნს­ ა და ბუ­ნე­ბას შო­რის მეტ­ აბ­ ო­ლურ გაცვ­ ლას ეძა­ ხდ­ ა. კონ­ტრო­ლი, ბუნ­ ე­ ბის ტრან­სფორ­მაც­ ია და არს­ ე­ბო­ბის მო­დიფ­ ი­კაც­ ია შრო­მის მეშ­ ვეო­ ბი­ თ გარდ­ აუ­ ვ­ალია, მაგრ­ ამ ამ უტ­ოპი­ურ ჰი­პოთ­ ე­ზა­ში შრო­მა განს­ ხვავ­ ებ­ უ­ლია იმ შრომ­ ისგ­ ან, რო­მელ ­ იც ჩვენთ­ ვი­საა ცნო­ბილ ­ ი და შრომ­ ის­ ა და თა­მაშ­ ის დაა­ ხლ ­ ო­ები­ ს იდეა, შეს­ აძ­ლებლ ­ ისგ­ ან არც ისე შორს დგას. შეკ­ ითხვა: ხომ არ ხორ­ციე­ ლ­დებ­ ა რე­ვო­ლუ­ცია მაშ­ ინ, რო­დე­ საც ჩაგ­რულს ყო­ველგ­ ვარ­ ი ჰუ­მან­ ურ­ ი ელე­ მე­ ნ­ტის­გან დაცლ ­ ი­ლი სი­ძულვ­ ილ ­ ით სძულს მჩაგვ­ რე­ლი? არ­ის თუ არა ამგ­ ვარ­ ი მატ­ ე­ რი­ალი­ ზ­აცია ის, რაც შეი­ ძ­ლებ­ ა მხოლ ­ ოდ რე­ვო­ლუ­ცი­ის მსვლე­ ლო­ბაშ­ ი ან მის შემდ­ ეგ გაუ­ ქ­მდეს? მარ­კუ­ზე: ნამდ­ ვილ ­ ად საშ­ იშ­ ი კითხვაა. ერთ­ ი მხრივ, მჯერ­ ა იტყვია­ ნ, რომ ექს­ პლუა­ ტ­აცი­ისა და ჩაგვ­ რის სი­ძულ­ვილ ­ ი თვი­ თონ­ვეა ადა­ მი­ანუ­ რი ელე­ მ­ენ­ტი. მეო­ რე მხრივ, ისი­ ც უეჭვ­ ელ ­ ია, 32

რომ რევ­ ოლ ­ უ­ცი­ის პრო­ცესშ­ ი წარმ­ ო­იშო­ ბა ზიზღი, რომლ ­ ის გა­ რე­შეც რე­ვო­ლუ­ცია და გა­თავ­ ის­ უფ­ლე­ბა შეუ­ ძ­ლე­ბელ ­ ია. იმ­აზე საშ­ ინ­ ე­ლი არა­ ფ­ერია, როც­ ა იმ სამყ­ არ­ ო­ში, რომ­ ელშ­ იც სიძ­ ულ­ ვილ ­ ი ინს­ ტი­ტუ­ცი­ონ­ალი­ ზ­ებუ­ ლია, ქად­ აგ­ ე­ბენ:„არ გძულდ­ ეს მო­ წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ე.“ ბუნ­ ებრ­ ი­ვია, რომ რევ­ ო­ლუ­ცი­ის პრო­ცეს­ში ეს სი­ ძულვ­ ილ ­ ი შეს­ აძ­ლოა გარდ­ აი­ ქ­მნას სის­ ასტ­ ი­კე­ში, სიუ­ ხ­ეშე­ სა და ტე­რორ­ში. ამ ორს შორ­ ის საზღვრებ­ ი საშ­ ინლ ­ ად და ექს­ ტრა­ ორ­დინ­ ალ ­ უ­რად ცვალ ­ ე­ბად­ ია. მე მხოლ ­ ოდ იმი­ ს თქმა შემ­ იძ­ლია, რომ ჩვენ­ ი სა­მუ­შაო ზუსტ­ ად ამ პროც­ ე­სის პრევ­ ენც­ ი­ას ემს­ ა­ხუ­რე­ ბა, უნდ­ ა ვაჩვ­ ენ­ ოთ, რომ სი­სასტ­ ი­კე და სიუ­ ხე­ შე რეპრ­ ე­სი­ული სის­ტემ­ ის აუც­ილ­ებე­ ლი შემ­ ადგ­ ე­ნელ ­ ია და გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბელ ბრძო­ლას არ სჭირდ­ ებ­ ა სიძ­ ულ­ვილ ­ ის გარ­დაქმ­ ნა სი­სასტ­ ი­კე­ში. მავ­ ანს შეუ­ ძლ ­ ია დაა­ რ­ტყას ოპო­ ნე­ ნტ­ ს, შეუ­ ძ­ლია დაა­ მა­ რ­ცხოს ის, ყო­ველგ­ ვარ­ ი კიდ­ ურ­ ე­ბის­ ა და ყურ­ ე­ბის დაჭრ­ ის გარ­ ე­შე, ყო­ველ­ გვარ­ ი წამ­ ე­ბის გარ­ ე­შე. შეკ­ ითხვა: მეჩვ­ ენ­ ე­ბა, რომ თქვენ გაქვ­ თ იმგ­ ვარ­ ი ჰარმ­ ო­ნი­ ული საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს იდეა­ ლი, რომ­ ელშ­ იც არ არს­ ე­ბობს პლუ­ რა­ლიზმ­ ი და ტო­ლერ­ ანტ­ ო­ბა. ვინ განს­ აზღვრავს საყ­ ო­ველთ­ აო სი­კეთ­ ეე­ ბს ამგ­ ვარ საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა­ ში? აქ არა­ ნაი­ რი ან­ტაგ­ ო­ნიზ­მი არ გვხვდებ­ ა? ეს იდეა არი­ ს არა­ რე­ალუ­ რი და თუ ტო­ლე­რან­ ტიზ­მიც არ იარს­ ე­ბებს ანტ­ ა­გო­ნიზ­მის აღმ­ ო­საფხვრელ ­ ად, მაშ­ ინ ეს იქნ­ ე­ბა არ­ადე­ მ­ოკ­რა­ტი­ული საზ­ ო­გად­ ო­ება, რო­მელს­ აც დას­ ჭირ­დებ­ ა დიქტ­ ა­ტორ­ ი. მარ­კუ­ზე: ტო­ლერ­ ანტ­ იზ­მის გარ­ ეშ­ ე თავ­ ის­ უ­ფა­ლი საზ­ ო­გად­ ო­ ება წარმ­ ოუ­ დ­გე­ნელ ­ ია, თავ­ ის­ უ­ფალ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ს არც სჭირდ­ ე­ ბა ტო­ლერ­ ან­ტიზ­მი, რადგ­ ან ის თავ­ ის­ უ­ფა­ლია, ასე, რომ შემ­ წყნარ­ ებ­ლო­ბა არ უნ­და გახდ­ ეს ინს­ ტი­ტუ­ცი­ონ­ალი­ ზ­ებუ­ ლი, არც მი­სი ქად­ აგ­ ებ­ აა საჭ­ ი­რო. კონ­ფლიქ­ტე­ბის გარ­ ე­შე წარმ­ ოდ­გე­ნი­ლი სა­ზო­გად­ ოე­ ბა უტ­ოპი­ური ხას­ ი­ათ­ისაა, მაგრ­ ამ იმგ­ ვარ­ ი სო­ცი­უმ­ის იდეა, რო­მელშ­ იც არს­ ე­ბობს კონ­ფლიქ­ტებ­ ი, მაგრ­ ამ ისი­ ნი ჩაგ­ ვრი­სა და სი­სასტ­ ი­კის გარ­ ეშ­ ე გვარდ­ ებ­ ა, არ არ­ის უტ­ოპი­ური. დემ­ ოკრ­ ა­ტი­ის კონ­ცეპ­ტთან კავშ­ ირ­ში, ეს, რა თქმა უნდ­ ა, სე­რი­ 33

ოზ­ული საკ­ ითხია. თუ ერთ წი­ნად­ ად­ ებ­ აშ­ ი მომ­ ი­წევს იმი­ ს თქმა, რი­სი შემ­ ოთ­ ა­ვაზ­ ებ­ აც შემ­ იძ­ლია პას­ უ­ხად, ეს არი­ ს ის, რომ ამ მო­მენ­ტის­თვის, ჩემ­ზე მეტ­ ად დემ­ ოკრ­ ა­ტი, არა­ ვი­ ნ შეი­ ძ­ლე­ბა იყო­ ს. ჩე­მი პროტ­ ეს­ტი უბრ­ ა­ლოდ შეე­ ხ­ება იმა­ ს, რომ არ­სე­ბულ საზ­ ო­ გად­ ოე­ ბა­ ში, რო­მელ ­ იც თავ­ ის თავს დემ­ ოკ­რა­ტი­ულ­ად აცხად­ ებს, სინ­ ამდ­ ვილ ­ ე­ში არ არს­ ებ­ ობს დემ­ ოკ­რატ­ ია. არს­ ე­ბობს მხო­ლოდ დემ­ ოკ­რა­ტიი­ ს ლიმ­ ი­ტირ­ ე­ბუ­ლი, ილუ­ ზ­ორ­ული ფორ­მა, რომ­ ე­ლიც იწ­ვევს უთ­ანა­ ს­წო­რობ­ ას. დიქტ­ ატ­ უ­რის პრობლ ­ ე­მაზ­ ე იმი­ ს თქმა შემ­ იძ­ლია, რომ მე განვ­ იზრ­ ა­ხე საკ­ ითხის დასმ­ ა, სახ­ ელ­დობრ, მე არ შემ­ იძლ ­ ია წარ­მოდგ­ ე­ნა იმი­ სა, თუ რო­გორ უნდ­ ა შებრ­ უნდ­ ეს ტო­ტა­ლურ­ ი ინდ­ ოქ­ტრინ­ აც­ ი­ისა და კო­ორ­დინ­ აც­ ი­ის სახ­ ელმ­ წი­ფო სა­პირ­ ის­პირ­ ო ევო­ ლ­უცი­ურ გზაზ­ ე. გარ­დაუ­ ვლ ­ ად მეჩვ­ ენ­ ე­ბა გარ­ კვეუ­ ლი ინტ­ ერვ­ ენც­ ი­ები და ის­იც, რომ ჩაგვ­ რა უნ­და ჩაი­ ხ­შოს. შეკ­ ითხვა: მეჩვ­ ენ­ ე­ბა, რომ თქვენ­ ი დღევ­ ანდ­ ელ ­ ი საუ­ ბრ­ ის მთა­ვარ­ ი თეზ­ ი­სი გუ­ლისხ­ მობს იმა­ ს, რომ საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს ტრან­ სფორ­მაც­ ი­ას, წინ უნ­და უძ­ღო­დეს საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს ტრანს­ ფორ­მა­ ცია. ეს ჩემთ­ ვის იმ­ას ნიშ­ნავს, რომ შეცვ­ ლილ ­ ი სა­ჭი­რო­ებე­ ბი გაჩნ­ დებ­ ა მაშ­ ინ, როდ­ ეს­ აც არს­ ე­ბულ ­ ი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს ძალ ­ აშ­ ი მყო­ფო­ბის მექ­ ა­ნიზმ­ ებს, ძირს გამ­ ო­ვუთხრით. მეჩვ­ ენ­ ე­ბა, რომ თქვე­ნი აქ­ცენტ­ ი გად­ ან­ აცვ­ ლდა რე­ვოლ ­ უ­ცი­იდა­ ნ განმ­ ან­ ათლ ­ ებ­ ლო­ბის­ ა­კენ. მარ­კუ­ზე: თქვენ განს­ აზღვრეთ ის, რაც, სამწ­ უ­ხარ­ ოდ, ყვე­ ლაზ­ ე დიდ სირთ­ უ­ლეს წარმ­ ო­ადგ­ ენს ამ საკ­ ითხში. თქვენ­ ი მი­ მარ­თე­ბა ეხე­ ბა იმა­ ს, რომ ახა­ ლი რე­ვო­ლუ­ცი­ური საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს განვ­ ით­ ა­რებ­ ისთ­ ვის, ძველ ­ ის წარ­მოე­ ბი­ ს მე­ქა­ნიზ­მე­ბია მოს­ ასპ­ ო­ ბი. მე­ქა­ნიზ­მე­ბის გას­ ა­უქმ­ ებლ ­ ად, პირვ­ ელ რიგ­ში, ამ პრო­ცე­სის სა­ჭი­რო­ება უნდ­ ა იდგ­ ეს. ეს არი­ ს წრე, რო­მელშ­ იც ვიმყ­ ო­ფე­ბით და მე არ ვიც­ ი, თუ რო­გორ უნდ­ ა დავ­ აღწ­ ი­ოთ თა­ვი ამ მდგო­ მარ­ ეო­ ბ­ას. შეკ­ ითხვა: რო­გორ უნ­და განვ­ ასხ­ ვავ­ ოთ ყალბ­ ი და გენ­ ი­ალ­ ური უტ­ოპიე­ ბი? მაგ­ ალ ­ ი­თად შეს­ აძ­ლოა დომ­ ი­ნაც­ ი­ის აღ­მოფხვრა ვერ მოხ­ ერ­ხდეს საზ­ ოგ­ ად­ ოე­ ბი­ ს უმ­წიფ­რო­ბის გამ­ ო, ან იმ­იტ­ომ, 34

რომ ის ასე ვთქვათ ბიო­ ლ­ოგი­ურ­ად შეუ­ ძლ ­ ე­ბელ ­ ია? თუ ვინმ­ ეს ამ უკა­ ნა­ ს­კნელ ­ ი მიზ­ ე­ზის სჯერ­ ა, რო­გორ დაუ­ მტ­ კი­ცებთ, რომ ის ცდებ­ ა? მარ­კუ­ზე: თუ ნათ­ ელ ­ ი იქ­ნე­ბა ის ფაქ­ტი, რომ დო­მი­ნაც­ ი­ის აღ­მოფხვრა ბიო­ ლ­ოგი­ურ­ად შეუ­ ძლ ­ ე­ბელ ­ ია, მაშ­ ინ ვიტყვი, რომ დომ­ ი­ნაც­ ი­ის აღ­მოფხვრა არ­ის უტ­ოპია. მარქ­ სის და ასე­ ვე იქ­ ამდ­ ე არს­ ებ­ ულ თეო­ რი­ებშ­ ი, რაც­ ი­ონა­ ლუ­ რი მმართ­ ვე­ლო­ბა და დომ­ ი­ნაც­ ია განს­ ხვავდ­ ებ­ ია­ ნ ერ­თმა­ნეთ­ ის­გან. მაგ­ ალ ­ ი­თად, თვით­ მფრი­ნავ­ ის პი­ლოტ­ ის მმარ­თვე­ლო­ბა, რაც­ ი­ონ­ალუ­ რია. შეუ­ ძ­ლე­ ბელ ­ ია წარმ­ ოვ­ იდგ­ ი­ნოთ მო­მენტ­ ი, როც­ ა მგზავრ­ ე­ბი ეუბნ­ ებ­ ია­ ნ პილ ­ ოტს, თუ რა უნ­და გა­აკ­ეთო­ ს მან სამ­ არ­თა­ვად. მოძ­რა­ობ­ ის მარ­ ე­გუ­ლი­რე­ბელ ­ ი პო­ლი­ციე­ ლ­ის ტიპ­ ი, განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ­ ი სახ­ ის რა­ცი­ონ­ალუ­ რი მმართ­ ვე­ლო­ბაა. ამგ­ ვარ­ ი მმართ­ ვე­ლო­ბებ­ ის არ­ სებ­ ო­ბა, ალბ­ ათ ბიო­ ლ­ოგი­ური საჭ­ ი­როე­ ბაა, მაგრ­ ამ პო­ლი­ტი­კუ­ რი დომ­ ი­ნაც­ ია, დომ­ ი­ნაც­ ია, რო­მე­ლიც ექ­სპლოა­ ტა­ ცი­ასა და ჩაგ­ ვრას ემ­ყარ­ ე­ბა, იმა­ ვე სახ­ ის არ არ­ის. შეკ­ ითხვა: დღევ­ ანდ­ ელ ­ ი ინდ­ უსტ­ რი­ისა და ბიუ­ რ­ოკ­რა­ტი­ის მო­წი­ნავ­ ე სექტ­ ო­რებ­ში(მეცნ­ ი­ერ­ება­ ში), უკ­ვე არს­ ე­ბობს გაუ­ ცხო­ებ­ ული ფორ­მა თამ­ აშ­ ის­ ა და მუშ­ აო­ ბ­ის ინტ­ ეგ­რა­ცი­ის, მა­გალ ­ ი­თად სტრა­ტე­გი­ული თამ­ აშ­ ებ­ ის დაგ­ ეგ­მვა, თამ­ აშ­ ის თე­ორია და სამ­ ეც­ ნი­ერო ფან­ტა­ზი­ის გამ­ ოყ­ ენ­ ე­ბა. რო­გორ აფ­ას­ებ, გარდ­ აი­ ქ­მნე­ბა ამ შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბის აქტ­ ი­ვო­ბა ძალ ­ აუ­ ფ­ლებრ­ ი­ვი სტრუქ­ტუ­რის უარ­ყო­ფად, რო­გორც ამა­ ს სერჟ მალ ­ ე­ტი ვარ­ ა­უდო­ ბს? მარ­კუ­ზე: ჩემ­ ი შენ­ იშვ­ ნა, მალ ­ ეტ­ ის ტექ­ნი­კურ­ ი ევო­ ლ­უცი­ის კონ­ცეფ­ცია­ ზე ზუს­ტად ის არი­ ს, რომ მეც­ნი­ერ­თა ეს წრე, ყველ ­ აზ­ ე მაღ­ ალ ანა­ ზღაუ­ რ­ება­ დია და ის­ინი ბევრ სარგ­ ე­ბელს იღ­ებე­ ნ სის­ ტე­მის­გან. იმი­ ს მის­ აღწ­ ე­ვად რაც თქვენ თქვით, მხოლ ­ ოდ ცნობ­ ი­ ერ­ები­ ს ცვლილ ­ ე­ბა არ კმარ­ ა, მთელ ­ ი ვით­ ა­რე­ბაა შეს­ აც­ვლელ ­ ი. ჩე­მი მეო­ რე შენ­ იშნ­ ვნა ეხე­ ბა იმ­ას, რომ ეს ჯგუ­ფი გან­ ი­ხი­ლე­ ბა იზო­ ლი­ რ­ებუ­ ლ რევ­ ო­ლუ­ციუ­ რ ძალ ­ ად, რომლ ­ ე­ბიც მო­ახდ­ ენ­ ენ ტექ­ნოკ­რა­ტულ რე­ვო­ლუ­ცი­ას, ეს არი­ ს მოწ­ ი­ნავ­ ე კა­პი­ტა­ლიზმ­ ის გარდ­ აქმ­ ნა სახ­ ელმ­ წი­ფო ტექნ­ ოკ­რა­ტულ კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ში, ეს სუ­ 35

ლაც არ არი­ ს ის, რა­საც მე თა­ვის­ უ­ფალ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში ვგუ­ ლისხ­ მობ. შეკ­ ითხვა: ად­ამია­ ნი­ ს ახა­ ლ თე­ორი­ას­თან დაკ­ ავშ­ ი­რე­ბით: რო­გორ გარდ­ აი­ ქ­მნე­ბა სიმშ­ ვიდ­ ის, თა­ვის­ უფ­ლებ­ ის­ ა და ბედნ­ ი­ ერ­ები­ ს საჭ­ ირ­ ო­ება კონ­კრე­ტულ ბიო­ ლ­ოგიუ­ რ, სხუ­ლებრ­ ივ საჭ­ ი­ რო­ება­ ში? მარ­კუ­ზე: ვფიქრ­ ობ, რომ მშვიდ­ ო­ბის საჭ­ ი­რო­ება, რო­გორც ვიტ­ ა­ლუ­რი აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბა, არ საჭ­ ი­რო­ებს მატ­ ე­რი­ალუ­ რ გან­ სხე­ულ­ება­ ს, რადგ­ ან ამ კუთხით, ის უკ­ვე არი­ ს მატ­ ე­რი­ალუ­ რი სა­ჭი­რო­ება. მაგ­ ალ ­ ი­თად, მშვიდ­ ო­ბის საჭ­ ი­რო­ება გამ­ ო­ხატ­ უ­ლია მაშ­ ინ, რო­დეს­ აც სამხ­ ედრ­ ო სავ­ ალდ­ ებ­ ულ ­ ო გაწვ­ ევ­ ისთ­ ვის ვერ ხერ­ხდებ­ ა ხალხ­ ის მობ­ ილ ­ ი­ზებ­ ა. შეკ­ ითხვა: დავ­ უბრ­ უნდ­ ეთ თვის­ ობრ­ ი­ვი წყვეტ­ ის პრობ­ლე­მას. ეს უკ­ანა­ ს­კნე­ლი, მეჩვ­ ენ­ ებ­ ა, რომ გან­ იზრ­ ა­ხავს კრი­ზისს და ერ­ თი მათ­გან­ ი, ჭეშმ­ არ­ ი­ტად არს­ ე­ბობს. რა შეგვ­ იძლ ­ ია ვთქვათ მა­ შინ, როც­ ა ეს კრიზ­ ი­სი პროგრ­ ე­სი­რებს წყვეტ­ ის მი­მარ­თუ­ლებ­ ით, ან ეს კრიზ­ ი­სი, წყვეტ­ ა­ში ხომ არ გარდ­ აი­ ქ­მნე­ბა? რო­გორ უნდ­ ა შეძლ ­ ოს იმ უმც­ ი­რე­სობ­ ამ, ვის­ აც გაცნ­ ო­ბიე­ რ­ებუ­ ლი აქვ­ ს სო­ცი­ ალუ­ რი ჩა­რევ­ ის შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბა, უტ­ოპი­ის ჩახშ­ ო­ბის­ ა და დაბ­ ლოკვ­ ის პრე­ვენც­ ია? მარ­კუ­ზე: მე კრიზ­ ის­ ის ექს­ პანს­ ი­ას გარკ­ ვეუ­ ლ სიმბ­ ო­ლურ ფაქ­ ტებ­ში ვხედ­ ავ, ფაქტ­ ებშ­ ი, რომ­ლებ­ იც რაღ­ აც­ნაი­ რ­ად წარ­მო­ად­ გე­ნენ შემ­ ო­მაბრ­ უ­ნებ­ ელ წერ­ტი­ლებს სისტ­ ე­მის განვ­ ი­თა­რე­ბაშ­ ი. ასე, მა­გალ ­ ი­თად, ვიე­ ტ­ნამ­ ის ომ­ის იძ­ულ­ები­ თ დასრ­ უ­ლე­ბა, წარ­ მო­ადგ­ ენს მნიშვ­ ნელ ­ ოვ­ ან ექ­სპანს­ ი­ას არს­ ე­ბულ ­ ი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს კრი­ზი­სი­სა. შეკ­ ითხვა: მინდ­ ა ყურ­ ადღებ­ ა გავ­ ამ­ ახვ­ ილ ­ ო ადა­ მია­ ნი­ ს შეს­ ა­ ხებ ახა­ ლ თე­ორი­აზე. ამ თე­ორი­ამ თა­ვის­ ი მომხ­ რე­ები გაი­ ჩ­ინა მე­სა­მე მსოფ­ლი­ოში, სახ­ ელდ­ ობრ ფან­ ო­ნი, რო­მელ ­ იც ამბ­ ობს, „მი­ზა­ნი, ტო­ტა­ლუ­რი ადა­ მია­ ნი­ ს დაფ­ უძ­ნებ­ აა დედ­ ამ­ ი­წაზ­ ე“ და ერ­ ნეს­ტო გევ­ არ­ ა, რო­მელმ­ აც გან­ აცხად­ ა,„ჩვენ ვქმნით ადა­ მია­ ნს 36

21-ე სა­უკუ­ ნ­ის­ათ­ვის.“ მინდ­ ა გკითხოთ, რამდ­ ენ­ ად უკ­ავშ­ ირ­დებ­ ა, თქვე­ნი თე­ორია ახა­ ლი ადა­ მია­ ნი­ ს შეს­ ახ­ ებ, ამ ორ გან­ცხა­დებ­ ას? მარ­კუ­ზე: მე ვერ ვრისკ­ ავდ­ ი ამი­ ს თქმას, მაგრ­ ამ რა­ხან თქვენ­ვე ახს­ ე­ნეთ და მგო­ნი თქვენ იც­ით ამი­ ს შეს­ ახ­ ებ რაღ­ აც, ახლ ­ ა შემ­ იძლ ­ ია განვ­ აცხად­ ო, რომ მჯერ­ ა ფაქ­ტის, რომ­ ე­ლიც აქ­ ამდ­ ე არ მიხს­ ე­ნე­ბია, რომ მეს­ ა­მე მსოფ­ლი­ოს ზო­გი­ერთ გამ­ ათ­ ა­ ვის­ უფ­ლებ­ ელ ბრძო­ლაშ­ ი, ახა­ ლი ადა­ მია­ ნი­ ს შეს­ ახ­ ებ თე­ორი­ის გარ­კვეუ­ ლი ელ­ემ­ენტ­ ე­ბი გამ­ ოჩ­ნდებ­ ა. მე ფან­ ო­ნი­სა და გევ­ არ­ ას ხსე­ნებ­ აზ­ ე მეტ­ ად, ვაპ­ ირ­ ებ ერთ საკ­ ითხზე საუ­ ბ­არს, რო­მელ ­ იც ჩრდი­ლოე­ თ ვიე­ ტნ­ ამ­ ის შეს­ ახ­ ებ დაწ­ ერ­ ილ სტატ­ ი­აში წავ­ იკ­ ითხე. ამ მოხ­სე­ნე­ბამ დიდ­ ი შთაბ­ ეჭდ­ ილ ­ ე­ბა მო­ახდ­ ინ­ ა ჩემზ­ ე, მას შემ­ დეგ, რაც გან­ უ­კურ­ნებ­ ელ ­ ი რო­მანტ­ ი­კო­სი გავხ­ დი. ეს იყო დეტ­ ა­ ლუ­რი მოხს­ ე­ნე­ბა, რო­მელშ­ იც, სხვა საკ­ ითხებთ­ ან ერთ­ ად, აღწ­ ე­ რი­ლია პარკ­ ი ჰან­ ოი­ ში, სად­ აც სკამ­ ე­ბი მხოლ ­ ოდ ორი ადა­ მია­ ნ­ ის­თვი­საა განკ­ უთვ­ ნილ ­ ი, რათ­ ა სხვა ადა­ მია­ ნმ­ ა სკამზ­ ე მსხდომთ­ ა შეწ­ უ­ხე­ბა ვერ შეძლ ­ ოს. 37

ჰერბ­ ერტ მარკ­ უ­ზე 1965 სოც­ ია­ ლი­ სტ­ ურ­ ი ჰუმ­ ან­ იზმ­ ი? თით­ქმის ოცი წლის წინ, მერ­ლო-პონ­ტიმ, უკ­ომ­პრო­მი­სო სიცხად­ ით, წინ წამ­ ოს­წია სო­ცი­ალი­ სტ­ უ­რი ჰუ­მან­ იზ­მის საკ­ ითხი. არ­ის თუ არა მო­ცემ­ ულ ისტ­ ო­რიუ­ ლ მონ­ აკვ­ ეთშ­ ი, ჰუ­მან­ ის­ტუ­რი, არ­აძა­ ლა­ დო­ ბრ­ ი­ვი სო­ცი­ალი­ ს­ტუ­რი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს კონ­სტრუ­ირ­ ება რეა­ ლუ­ რ­ად შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ი? მან(მერლ ­ ო-პონ­ტი) უარყ­ ო ჰუ­ მან­ იზ­მსა და ტე­რორს შორ­ ის რო­მე­ლი­მეს არჩ­ ე­ვის აუც­ილ­ებლ ­ ო­ ბა(ჰუმ­ ან­ იზმ­ სა და ტერ­ ორს შორ­ ის ალტ­ ერ­ნატ­ ი­ვა): არ არს­ ე­ბობს არ­ანაი­ რი არჩ­ ე­ვან­ ი ძალ ­ ად­ ობ­ ას­ ა და ძალმ­ ომ­რე­ობ­ით მეთ­ ო­დებ­ ზე უარ­ის თქმას შო­რის, არ­ამე­ დ- არჩ­ ე­ვან­ ი ძალ ­ ად­ ო­ბის ორ ფორ­მას, კა­პიტ­ ა­ლისტ­ ურ­სა და სოც­ ი­ალი­ ს­ტურს, შო­რის. საბჭ­ ოთ­ ა კავშ­ ირ­ში ძალ­ ად­ ო­ბა და სიყ­ ალბ­ ე, ადა­ მია­ ნე­ ბი­ ს ყო­ ველდ­ ღიუ­ რი ცხოვრ­ ებ­ ის შემ­ ადგ­ ე­ნე­ლია. დემ­ ოკ­რა­ტი­ებშ­ ი, 14 ერთ­ ი მხრივ, დეკლ­ არ­ ი­რე­ბუ­ლი პრინც­ ი­პებ­ ი ჰუმ­ ან­ ურ­ ია, მაგრ­ ამ, მეო­ რე მხრივ, სიყ­ ალბ­ ეს­ ა და ძალ­ ად­ ობ­ ას ცხოვრ­ ე­ბის პრაქტ­ ი­კულ ნა­ წილ­ში ვხვდებ­ ით. ამ ყველ­ აფ­რის მიღ­მა კი, პროპ­ აგ­ ანდ­ ა დგას. 25 ორი სო­ცი­ალუ­ რი სისტ­ ე­მა ჩაბმ­ უ­ლია გლობ­ ალ ­ ურ ბრძოლ ­ აშ­ ი, რო­მელშ­ იც სო­ცი­ალი­ ს­ტურ­ ი ძალ ­ ად­ ო­ბის უარყ­ ო­ფის ალტ­ ერ­ნა­ ტი­ვად, კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ უ­რი ექ­სპლუა­ ტ­აცია წარ­მოგ­ვიდგ­ ე­ბა. მაგრ­ ამ სო­ცი­ალი­ ს­ტურ ძალ ­ ად­ ო­ბას აქვ­ ს შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბა გაა­ რ­ღვი­ოს ტე­რო­რი­სა და კონტ­ რტე­რო­რის მოჯ­ ა­დო­ებუ­ ლი წრე, რამ­დენ­ ა­ დაც ის წარმ­ არ­თუ­ლია იმ კლას­ ის ზეე­ რო­ ვ­ნულ ­ ი სო­ლი­დარ­ ო­ბით, რომ­ლის შინ­ აგ­ ან­ ი ლოგ­ ი­კის მიხ­ ედვ­ ით­ აც, მას ძალ ­ უძს ჰუმ­ ან­ იზ­ მი იდე­ოლო­ გი­იდა­ ნ რეა­ ლ­ობ­აში გად­ ათ­ არ­გმნოს. მერლ ­ ო-პონ­ 1 იგულისხმება დასავლეთ ევროპის ქვეყნები. 2 მერლო პონტი, ჰუმანიზმი და ტერორი,(პარიზი, 1947), გვ. 197. 38

ტიმ იც­ოდა, რომ კონკ­ რე­ტუ­ლად ეს მდგომ­ არ­ ე­ობა დიდ ხანს ვერ გაგრ­ ძელდ­ ებ­ ო­და, ასე­ ვე ისი­ ც, რომ პროლ ­ ე­ტა­რი­ატ­მა, კო­ მუ­ნისტ­ ურ მო­ნახ­ აზშ­ ი, თანდ­ ათ­ ან­ ობ­ ით შეწყვიტ­ ა მთავ­ არ აღმ­ ნიშ­ ვნელ ­ ად ყოფ­ნა, მაგრ­ ამ მან უარი თქვა ჩაბმ­ უ­ლი­ყო ჰუმ­ ან­ იზ­მის იდეო­ ლ­ოგი­ურ გად­ არჩ­ ე­ნაშ­ ი, ასე­ ვე უარი თქვა არს­ ე­ბულ ­ ი გან­ ვით­ ა­რებ­ ის ჰუმ­ ან­ ისტ­ უ­რი ღი­რე­ბუ­ლე­ბებ­ ის სახ­ ე­ლით უარ­ყო­ფა­ზე: მარ­ქსიზ­მის­თან დას­ ა­პირ­ ის­პირ­ ებ­ლად, პრინც­ ი­პი„მორ­ ა­ლუ­ რო­ბა პირვ­ ელ რიგშ­ ი“, უგუ­ ლ­ებე­ ლ­ყოფს მას(მარქ­ სიზ­მს) სწო­რედ იმ არეა­ ლშ­ ი, რაც წარმ­ ო­ადგ­ ენს სამყ­ არ­ ოს წა­რულ­სა და აწმ­ ყო­ში ყველ­ აზ­ ე ჭეშმ­ არ­ იტს, ეს ვით­ ა­რებ­ ა კი, პრობლ­ ე­მის­თვის გვერ­დის ავლ­ ას ნიშნ­ ავს. 36 გამ­ ო­სა­ვალ ­ ი: ისაუ­ ბ­რო ჰუ­მან­ იზმ­ ზე„ჰუ­მან­ ისტ­ უ­რი სო­ცი­ალი­ ზ­მის“ მხარ­ ეს ყოფნ­ ის გარ­ ე­შე, ანგ­ ლო-საქს­ უ­რი მა­ნე­რით, გაუ­ გო კო­მუნ­ ის­ტებს კო­მუ­ნის­ტად ყოფნ­ ის გა­რე­შე, ნიშნ­ ავს იმა­ ს, რომ შენს თავს, არ­ სე­ბულ კონფ­ ლიქ­ტებზ­ ე მაღლ­ ა აყე­ ნ­ებ. სინ­ ამდ­ ვილ­ ეშ­ ი, ეს არი­ ს მახ­ ე­ში გახლ­ ართ­ ვი­სა და შეცდ­ ო­მის დაშვ­ ებ­ ისგ­ ან თავ­ ის დაძ­ ვრე­ნა. კი მაგრ­ ამ, ჩვენ­ ი ბრალ­ ია, რომ დას­ ავლ­ უ­რი ჰუ­მან­ იზ­მი მცდარ­ ად წა­რი­მართ­ ა, რადგ­ ან ისი­ ც ომი­ ს მაწ­ არ­მო­ებე­ ლი აპა­ რ­ ატია? და ნეტ­ ა მხოლ­ ოდ მარქ­ სიზ­მს, მის­ ი(ჰუ­მან­ იზ­მის) მახ­ ას­ ი­ათ­ ებლ­ ებ­ ის შეცვ­ ლით, შეუ­ ძ­ლია ჩვენ­ ი გად­ არჩ­ ე­ნა? 4 ადა­ მია­ ნი­ ს რე­ალო­ ბა„გახს­ ნილ ­ ი“ სისტ­ ე­მაა: ვერც ერთ­ ი თე­ ორია, მარქ­ სისტ­ უ­ლი თუ სხვა, ვერ იტვ­ ირ­თავს საკ­ ითხის გა­ დაწყვეტ­ ას. ისტ­ ო­რი­ის გაუ­ თვ­ ალ ­ ისწ­ ი­ნებ­ ელმ­ ა მოვლ ­ ენ­ ამ, რო­მე­ ლიც დღეს ჰუ­მან­ იზმ­ ს უარყ­ ოფს, შეს­ აძ­ლოა ერთ დღეს­ აც თვი­ თონ ეს უარ­ყო­ფა უარყ­ ოს. ამა­ ს­ობ­აში, არს­ ე­ბო­ბენ და­მო­ნე­ბულ ­ ი ადა­ მია­ ნე­ ბი, რომ­ლებმ­ აც თა­ვია­ ნთ­ ი გათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბის პრო­ცე­სი, ბო­ლომ­დე უნდ­ ა მი­იყვ­ ან­ ონ. იმი­ სა­ თ­ვის, რა­თა მათ­ ი ცნო­ბიე­ რ­ ება გან­ვით­ არდ­ ეს, რათ­ ა გაიაზრონ თუ რა ხდებ­ ა მათ გარშ­ ე­ მო, რათ­ ა შემ­ზადდ­ ეს საკმ­ ა­ოდ სარ­ ის­კო საფ­ უძ­ველ ­ ი მო­მავ­ ალ ­ ი 3 იქვე. 4 მერლო პონტი, ჰუმანიზმი და ტერორი,(პარიზი, 1947), გვ. 203. 39

ალტ­ ერ­ნატ­ ი­ვებ­ ის­ ათვ­ ის, ჩვენთ­ ვის, არ­ამა­ რ­ტო რო­გორც მარქ­ სის­ ტე­ბისთ­ ვის, არა­ მე­ დ რო­გორც ინტ­ ე­ლექ­ტუ­ალე­ ბი­ ს­ათვ­ ის, მათ­თვის ვინც ჯერ კი­დევ ინდ­ ოქ­ტრი­ნაც­ ი­ის მიღმ­ აა, კო­მუ­ნის­ტე­ბისთ­ ვის, ის­ევე რო­გორც არ­აკ­ომ­უნი­ ს­ტე­ბის­ ათ­ვის, აუც­ილ­ებე­ ლია რამდ­ ე­ ნი­მე დავ­ ალ ­ ებ­ ის შესრ­ უ­ლებ­ ა. დღეს, დესტ­ ა­ლი­ნი­ზა­ცი­ის შემდ­ გომ, კო­მუნ­ ის­ტურ სამყ­ არ­ ო­ში მიმ­დინ­ არ­ ე გათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბის­ ა და დეც­ ენ­ტრა­ლი­ზა­ცი­ის პირ­ ო­ ბებშ­ ი, პრობლ ­ ემ­ ის გად­ აჭრ­ ის გზა არც ისე ხილ ­ უ­ლია, ვიდრ­ ე ის ომა­ მდ­ ე იყო. არც საბჭ­ ო­თა კავშ­ ირ­ ი გახდ­ ებ­ ა დას­ ავლ ­ ეთ­თან აღ­თქმუ­ლი შე­თან­ხმებ­ ებ­ ით მეტ­ ად„ჰუ­მან­ ის­ტუ­რი“ და ასე­ ვე, არც დას­ ავლ ­ ეთ­ ი-ამ შეთ­ ანხ­ მებ­ ებ­ ის გაზ­ ია­ რ­ები­ თ. მაგრ­ ამ კაპ­ იტ­ ალ ­ ის­ ტუ­რი და კო­მუ­ნისტ­ ურ­ ი საზ­ ოგ­ ად­ ო­ებე­ ბი­ ს ომ­ის შემდ­ გო­მი გან­ ვით­ ა­რებ­ ა, თა­ნაა­ რ­სებ­ ო­ბის ფორ­მატ­ში, გვაჩვ­ ენ­ ებს, რომ სო­ცი­ ალი­ ს­ტუ­რი ჰუ­მან­ იზმ­ ის პერს­ პექტ­ ი­ვა, ამ საზ­ ო­გად­ ო­ებე­ ბი­ ს ტექ­ნი­ კუ­რი და მწარმ­ ო­ებლ ­ უ­რი შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ის გათვ­ ალ ­ ისწ­ ი­ნე­ბით, გად­ აი­ ს­ინ­ჯებ­ ა. ეს მოხ­სე­ნე­ბა კი, ამ საკ­ ითხის შეს­ ახ­ ებ, მხოლ ­ ოდ რამ­დენ­ ი­მე ასპ­ ექტ­ ს გაუ­ ს­ვამს ხაზს. მარ­ქსის­ტულ კონც­ ეფ­ცი­აში, სო­ცი­ალი­ ზ­მი იმდ­ ენ­ ად არი­ ს ჰუ­ მან­ იზმ­ ი, რამდ­ ენ­ ად­ აც ის შრო­მის დან­ აწ­ ი­ლე­ბის მაო­ რ­გან­ ი­ზე­ბე­ ლი,„საჭ­ ი­რო­ები­ ს საუ­ ფ­ლოს“ იმგ­ ვარ­ ად გარ­დამქ­ მნელ ­ ია, რომ ადა­ მია­ ნმ­ ა საკ­ უ­თარ­ ი სოც­ ია­ ლუ­ რი და ინდ­ ივ­ იდ­ უ­ალუ­ რი მოთხოვ­ ნი­ლე­ბებ­ ი, ექს­ პლოა­ ტ­აცი­ის გარ­ ე­შე, მინ­ ი­მალ ­ უ­რი მსხვერპ­ ლის გაღ­ ებ­ ით დაი­ კმ­ აყ­ ო­ფი­ლოს. სოც­ ი­ალუ­ რი წარ­მო­ება, კონტ­ რო­ლი­ რებ­ უ­ლი გამ­ ა­შუ­ალე­ ბე­ ლი მწარმ­ ო­ებლ ­ ებ­ ის მიე­ რ, გაა­ ზ­რე­ბულ ­ ად უნ­და მიე­ მ­ართ­ ოს ამ მიზ­ ანს. საჭ­ ირ­ ო­ები­ ს საუ­ ფ­ლოს(რო­მე­ლიც ნდომ­ ი­სა და შრო­მის სამყ­ ა­როდ შენ­ არ­ჩუნდ­ ებ­ ა) რაც­ ი­ონ­ალუ­ რი ორ­გან­ იზ­ ე­ბით კი, ადა­ მია­ ნი შეძლ ­ ებს თა­ვის­ ი თავ­ ის ყოვ­ ელმ­ ხრივ განვ­ ით­ ა­რებ­ ას. თუმ­ცა საჭ­ ი­როე­ ბი­ ს საუ­ ფ­ლოს თვის­ ობ­რი­ვად ახ­ ალი სტრუქ­ტუ­რა, რო­მელზ­ ეც ჭეშმ­ არ­ ი­ტი ადა­ მია­ ნუ­ რი ურ­თი­ერ­ თო­ბებ­ ის აღმ­ ო­ცენ­ ე­ბაა დამ­ ო­კი­დებ­ უ­ლი, სან­ აც­ვლოდ ითხოვს იმ კლას­ ის არს­ ე­ბო­ბას, რომ­ლისთ­ ვი­საც ადა­ მია­ ნუ­ რი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ ბის რე­ვო­ლუ­ცია, სას­ ი­ცოცხლო აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბას წარმ­ ო­ადგ­ ენს. 40

სო­ცია­ ლი­ ზ­მი ჰუმ­ ან­ იზმ­ ია იმ არეა­ ლშ­ ი, რო­მელშ­ იც ეს აუც­ილ­ ებლ ­ ო­ბა (ადა­ მია­ ნუ­ რი ურ­თიე­ რ­თობ­ ებ­ ის რევ­ ოლ­ უ­ცია) და მი­ზა­ ნი წინ­ ასწ­ არ არს­ ე­ბუ­ლია, ეს იმა­ ს ნიშნ­ ავს, რომ სო­ცი­ალი­ ზ­მს, რო­გორც ჰუ­მან­ იზმ­ ს, თვით­ ონ კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ უ­რი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს შიგნ­ ით აქვ­ ს საკ­ უ­თარ­ ი ისტ­ ორ­ ი­ული აპრ­ იო­ რ­ულ­ობა. მათ, ვინც არს­ ე­ბუ­ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს ჰუ­მან­ ურ საფ­ უძ­ველს აკო­ ნ­სტი­ტი­ურ­ებს, არა­ ნაი­ რი საე­ რ­თო აქვ­ თ დღევ­ ანდ­ ელ ­ ი სოც­ ი­უმი­ ს ექს­ პლოტ­ ა­ტო­ რულ ინ­ტე­რე­სებთ­ ან და კმაყ­ ო­ფი­ლებ­ ებთ­ ან. მათ­ ი სა­სი­ცოცხლო საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი, არ­აჰ­უმ­ანუ­ რი არს­ ე­ბობ­ ის მთელს, ტრან­სცენ­დი­ რებს (ანუ არ­სე­ბუ­ლის საზღვრებ­ იდ­ ან გაი­ ყვ­ ანს) უნი­ ვე­ რ­სა­ლუ­რი ჰუმ­ ან­ უ­რი აუცი­ ლ­ებლ ­ ობ­ ებ­ ის­ ა­კენ, რომ­ ე­ლიც ჯერ კიდ­ ევ ნაკლ ­ ო­ ვან­ ია. იმ­ის გამ­ ო, რომ მათ­ ი ძირ­ ეუ­ ლი არს­ ე­ბო­ბა, არს­ ე­ბულ­ ის უარ­ყოფ­ აა, ისი­ ნი თა­ვის­ უ­ფალ­ნი არია­ ნ საკ­ უ­თარ­ ი თავ­ ის გათ­ ა­ ვის­ უფ­ლებ­ ას­ ა და შეს­ ა­ბამ­ ი­სად, კაც­ ო­ბირ­ ო­ბის ხსნაშ­ იც. ამ დი­ ალე­ ქტ­ ი­კურ მო­ნახ­ აზშ­ ი, სო­ცი­ალი­ ზ­მის ჰუმ­ ან­ ის­ტუ­რი შინ­ აა­ რ­სი, აღმ­ ო­ცენდ­ ებ­ ა არა რო­გორც ღირ­ ე­ბუ­ლე­ბა, არ­ამე­ დ, რო­გორც საჭ­ ი­რო­ება, არა როგ­ ორც მორ­ ა­ლუ­რი მი­ზან­ ი და გამ­ არ­თლე­ ბა, არ­ამე­ დ რო­გორც ეკო­ ნო­ მ­იკ­ური და პოლ ­ ი­ტი­კურ­ ი პრაქტ­ ი­კა, რო­გორც მატ­ ე­რი­ალუ­ რი კულ­ტუ­რის საფ­ უძ­ვლის ნაწ­ ი­ლი. ეს დიდ­ ი რა­მაა მარქ­ სისტ­ უ­ლი კონ­ცეფ­ცი­ის­ათ­ვის. მის­ ი ის­ ტო­რიუ­ ლი ღი­რე­ბუ­ლებ­ ა აშკ­ ა­რაა. სოც­ ი­ალი­ ზ­მი, ჭეშმ­ არ­ ი­ტად ჰუმ­ ან­ იზმ­ ია ინ­დუს­ტრიუ­ ლი საზ­ ოგ­ ად­ ოე­ ბი­ ს განვ­ ით­ არ­ ე­ბაშ­ ი დაკ­ ა­ ვებ­ ულ ­ ი სპეც­ ი­ფი­კუ­რი ადგ­ ი­ლის გამ­ ოი­ ს­ობ­ით, განს­ აზღვრუ­ლი, კლას­ ობ­რი­ვი ცნო­ბიე­ რ­ები­ ს მატ­ ა­რე­ბელ ­ ი პრო­ლე­ტა­რი­ატ­ის მოქ­ მე­დებ­ ით, ინტ­ ე­რე­სი­თა და არს­ ე­ბო­ბით, რო­მე­ლიც ზეე­ რ­ოვ­ნულ სო­ლი­დარ­ ო­ბაშ­ ი ხორ­ცი­ელდ­ ებ­ ა. ეს ისტ­ ორ­ ი­ული კონფ­ ი­გუ­რა­ცია დაჯ­ აბნ­ ი­ლია მო­წი­ნავ­ ე ინდ­ უს­ტრიუ­ ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს არს­ ე­ბულ ­ ი განვ­ ით­ არ­ ე­ბით. ინ­ტენს­ ი­ობა, რო­მელშ­ იც ჩვეუ­ ლი წი­ნა­აღ­მდეგ­ ო­ ბან­ ი თავ­ ია­ ნთ თავს ავლ ­ ენ­ ენ, იგი­ ვეო­ ბ­რი­ვია წარ­მო­ები­ სა და ძა­ ლაუ­ ფ­ლებ­ ის ზრდის ინტ­ ენს­ ი­ობ­ის, რომ­ლე­ბიც ხსენ­ ებ­ ულ ­ ი წინ­ ა­ აღ­მდეგ­ ობ­ ებ­ ის გად­ ალ ­ ახვ­ ის საჭ­ ი­რო­ება­ ს მკაცრ­ ად ახშ­ ო­ბენ. საჭ­ ი­ რო­ები­ ს საუ­ ფ­ლოს რაც­ ი­ონა­ ლუ­ რი ორ­გან­ ი­ზე­ბის ინს­ ტრუ­მენ­ტე­ბი, 41

რომ­ლებ­ იც გამ­ ოი­ ყე­ ნე­ ბა არ­სე­ბობ­ ის­ ათ­ვის ბრძოლ ­ ის ინტ­ ენ­სი­ ფი­კაც­ ი­ისა და გახ­ ანგ­ რძლი­ვებ­ ის­ ათ­ვის, ტო­ტალ ­ უ­რი მობ­ ილ ­ ი­ზე­ ბის­ ათ­ვის და არა- დაშ­ ოშმ­ ი­ნე­ბის­ ათ­ვის, ტექ­ნი­კურ­ ი პროგრ­ ე­სის დამს­ ა­ხუ­რე­ბით, იმდ­ ენ­ ად დაი­ ხ­ვეწ­ ა, რომ მარქ­ სი ამა­ ს ვერც კი განჭ­ ვრეტდ­ ა. შედ­ ეგ­ ად, დას­ აქ­მებ­ უ­ლის თავ­ ის­ უ­ფა­ლი დრო­ის გაზ­ რდის საფ­რთხეს, ხელმ­ ძღვან­ ე­ლო­ბამ, იმი­ ს­ათ­ვის, რათ­ ა ჩაგვ­ რა შენ­ არ­ჩუ­ნე­ბუ­ლი­ყო, ამ დრო­ის შთანთ­ ქმით უპა­ ს­უხა. ტექ­ნო­ლო­გი­ ური რა­ცი­ონა­ ლო­ ბა პას­ უ­ხობს ცივ­ ი ომი­ ს მოთხოვ­ნებს არა მხო­ ლოდ საგ­ არ­ ეო მტერ­თან მიმ­ არ­თე­ბით, არა­ მე­ დ სა­ზო­გად­ ო­ები­ ს შიგნ­ ით არს­ ე­ბულ მტერ­თან მი­მარ­თე­ბით­ აც, ის ეწ­ინაა­ ღმ­ დეგ­ ე­ბა არ­სე­ბო­ბის თვი­სებრ­ ი­ვად ახა­ ლ მო­დელს, რო­მელს­ აც ძალ ­ უძს, რომ ად­ამია­ ნი, მის მიე­ რ­ვე შექმ­ ნილ ­ ი აპა­ რ­ატი­ ს­აგა­ ნ გაა­ თ­ავი­ ს­ უფ­ლოს. არ­სებ­ უ­ლი ინდ­ უსტ­ რი­ული საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს პირ­ ო­ბებშ­ ი, არა­ ფ­ ერია იმა­ ზე მეტ­ ად საგრ­ ძნო­ბი, ვიდრ­ ე შიშ­ ი სტად­ იი­ სა, რომლ ­ ის დრო­საც ტექნ­ ი­კუ­რი პროგრ­ ე­სი ადა­ მია­ ნუ­ რ პროგ­რე­სად შემ­ ობ­ რუნ­დებ­ ა: ცხოვ­რე­ბის თვითდ­ ადგ­ ე­ნა იმ უნ­არ­ები­ ს განვ­ ი­თა­რე­ბით, რომ­ლე­ბიც არს­ ე­ბო­ბისთ­ ვი­სა და ადა­ მია­ ნა­ დ ყოფ­ნი­სათ­ვის ბრძო­ ლის 58 ინტ­ ენ­სიო­ ბ­ას, რო­გორც საბ­ ო­ლოო მიზნ­ ებს, შეა­ სუ­ ს­ტე­ბენ. ეს შიშ­ ი ეხე­ ბა ბათ­ ი­ლად ყოფ­ნი­სა და სიც­ არ­ ი­ელი­ ს შეგრ­ ძნო­ბას, რომ­ ე­ლიც უნ­და კომპ­ ენს­ ირ­დეს, თუმ­ცა ეს ვერ ხერ­ხდებ­ ა უფ­ რო დი­დი და მეტ­ ად მოხ­ ერ­ხებ­ უ­ლი მმართ­ ვე­ლო­ბით­ ი აპა­ რა­ ტ­ის შექმ­ ნის გარ­ ეშ­ ე. არ­ამხ­ ო­ლოდ პოლ ­ იტ­ იკ­ უ­რი, არა­ მე­ დ ტექნ­ ი­კურ­ ი სა­წარ­მოო აპა­ რ­ატი უკ­ვე გარდ­ აი­ ქ­მნა დომ­ ი­ნაც­ ი­ის სის­ტე­მად და სწო­რედ ის(სისტ­ ე­მა) აკ­ავშ­ ირ­ ებს მშრომ­ ელთ­ ა კლასს ერ­თმან­ ეთ­ თან(მათ მობ­ ილ ­ ი­ზებ­ ას ახდ­ ენს).„მათ­ ი მდგო­მარ­ ე­ობ­ის შინ­ აგ­ ან­ ი ლო­გი­კა,“ რომ­ლის მიხ­ ედვ­ ით­ აც ის­ინი სო­ცი­ალი­ ს­ტუ­რი ჰუ­მან­ იზ­ მის სოც­ ია­ ლუ­ რი აგე­ ნტ­ ებ­ ი იყვ­ ნენ, დღეს შეცვ­ ლილ ­ ია. სო­ცი­ალ­ იზ­მის­ ა და ჰუმ­ ან­ იზ­მის ჭეშმ­ არ­ ი­ტი იგი­ ვეო­ ბა უკ­ვე გარღ­ ვე­ულია, 5 არსებობისათვის ბრძოლა არის კაპიტალისტური საზოგადოების ნორ­ მალური ფუნქციონირება, რაც მარკუზესათვის ცალსახად პათოლოგიური მოვლენაა. 42

ის არც არა­ სო­ დ­ეს ყოფ­ ი­ლა უშუა­ ლო იდე­ ნტ­ უ­რო­ბა: ეს მაშ­ ინ იყო შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ი, თუ„ჭეშმ­ არ­ ი­ტი მდგომ­ არ­ ე­ობა“(ისტ­ ო­რი­ის ჭეშ­ მარ­ იტ­ ი განვ­ ით­ არ­ ე­ბა) იყო ჩაჭ­ ერ­ ი­ლი და ტრანს­ ცენ­დირ­ ე­ბულ ­ ი ისტ­ ო­რიუ­ ლი სუ­ბიე­ ქტ­ ე­ბის ცნობ­ ირ­ ე­ბას­ ა და ქმედ­ ებ­ ებშ­ ი. ხსენ­ ე­ ბუ­ლი გაშ­ უ­ალე­ ბა ჩახშ­ ო­ბილ ­ ია ტექნ­ ი­კუ­რი პროგრ­ ე­სის გან­ უზ­ ო­ მე­ლი ძა­ლაუ­ ფ­ლე­ბით, რომ­ ე­ლიც შედ­ უ­ღაბ­ ებ­ ულ ­ ია ტო­ტა­ლი­ტა­ რუ­ლი დო­მი­ნაც­ ი­ის ინს­ ტრუ­მენტ­ თან და მოქმ­ ედ­ ებს არა­ მა­ რ­ტო ეკო­ ნ­ომ­იკუ­ რი და სამხ­ ედრ­ ო კონ­ცენტ­ რა­ცი­ის გავლ ­ ით, არ­ამე­ დ თავს­ მოხვ­ ეუ­ ლი ცხოვრ­ ე­ბის პირ­ ო­ბებ­ ის მეშვ­ ეო­ ბ­ით­აც. მაშ­ ინ, რო­ ცა ტექ­ნი­კუ­რი პროგ­რეს­ ი ამ მიმ­ ართ­ ულ ­ ე­ბით ბატ­ ო­ნობს, მეს­ ა­ კუთრ­ ე­თა და წარმ­ ო­ები­ ს საშ­ უ­ალე­ ბა­ თა კონ­ტროლ­ში განხ­ ორ­ ცი­ელე­ ბუ­ ლი ცვლილ ­ ე­ბებ­ ი, იქნ­ ე­ბა არა თვის­ ებრ­ ი­ვი, არა­ მე­ დ რაო­ დ­ენ­ობ­რი­ვი. სოც­ ი­ალი­ ს­ტუ­რი ჰუ­მან­ იზ­მის შინ­ აა­ რ­სის გათ­ ა­ ვის­ უფ­ლე­ბის წი­ნაპ­ ირ­ ო­ბა, ტექ­ნი­კუ­რი პროგრ­ ე­სის მიმ­ არ­თუ­ლე­ ბის ფუნ­დამ­ ენ­ტუ­რი შეც­ვლაა, ტექნ­ ი­კუ­რი აპა­ რ­ატ­ის ტო­ტა­ლუ­რი გად­ აკ­ ე­თებ­ ა(რეკ­ ონ­სტრუქ­ცია). დღეს, ჰუმ­ ან­ იზ­მის ის­ტო­რი­ული იდეა, სწო­რედ ეს არ­ის. ჰუ­მან­ იზმ­ ის სხვაგვ­ არ­ ი გაგ­ ე­ბან­ ი, მე-18 და მე-19 საუ­ კუ­ ნე­ებ­ ის კუთ­ვნილ ­ ე­ბაა. ის­ინი ად­ამია­ ნი­ ს იმ­გვარ­ ი ტიპ­ ის წარმ­ ოდ­გე­ ნას ეპო­ ტ­ინ­ებია­ ნ, რო­მე­ლიც საზ­ ოგ­ ად­ ოე­ ბი­ ს განვ­ ით­ ა­რე­ბამ უკ­ვე გად­ ალ ­ ახ­ ა. ამგ­ ვარ­ ი კლას­ იკ­ უ­რი წარმ­ ოდ­გე­ნა, მარქ­ სის ადრ­ ე­ ულ ნაწ­ ერ­ ებ­შიც შეი­ მ­ჩნევ­ ა. ეს გამ­ ოი­ ხ­ატ­ება ყო­ველმ­ ხრი­ვი ინ­ დივ­ იდ­ ის ცნე­ბაშ­ ი,„პირ­ ოვ­ნუ­ლო­ბაშ­ ი“, რო­მელ ­ იც თვით­კმარ­ ია და თავ­ ის­ უფ­ლე­ბის საუ­ ფ­ლო­ში არს­ ე­ბობს. მაგრ­ ამ ეს ცნე­ბა ეხ­ ება იმ სტა­დი­ას, რო­მელშ­ იც ინტ­ ე­ლექტ­ უ­ალუ­ რი კულტ­ უ­რა ჯერ კი­დევ გამ­ ო­ყოფ­ ი­ლი იყო მატ­ ე­რი­ალუ­ რი კულტ­ ურ­ ი­სა­გან, რო­ცა ის ჯერ კიდ­ ევ არ იყო მი­ერ­თებ­ უ­ლი მას­ ობ­რივ წარმ­ ო­ება­ სა და მოხ­მარ­ ე­ბაზ­ ე, რო­მელშ­ იც მეცნ­ ი­ერ­ული მე­ნეჯმ­ ენ­ტი, სულს­ ა და გონ­ ე­ბაზ­ ე, ჯერ კი­დევ ვერ დო­მი­ნი­რებ­და, არც დრო და სივრ­ ცე გახლ ­ დათ ოკ­უპი­ რ­ებუ­ ლი ბიზნ­ ეს­ ი­სა და ორ­გან­ ი­ზე­ბუ­ლი რე­ლაქ­ სა­ციი­ ს მიე­ რ(იგ­ულ­ის­ხმებ­ ა შვებ­ უ­ლებ­ ა და მსგავს­ ად ორ­გან­ იზ­ ე­ ბუ­ლი თა­ვის­ უ­ფა­ლი დრო), რომ­ ელშ­ იც ჯერ კიდ­ ევ არ­სე­ბობდ­ ა 43

სა­ჭი­როე­ ბი­ ს­აგა­ ნ მო­ცი­ლე­ბუ­ლი თა­ვის­ უფ­ლე­ბის საუ­ ფ­ლო. ამი­ ტ­ომ რთუ­ლია იმ­ის წარმ­ ოდგ­ ე­ნა, თუ რას გაა­ კ­ეთ­ებდ­ ა(ან ვერ გაა­ კ­ ეთ­ებდ­ ა) მარქ­ სის ყოვ­ ელმ­ ხრივ­ ი ინ­დივ­ იდ­ ი, ამგ­ ვარ პირ­ ო­ბებშ­ ი. არ­სე­ბობს სიმ­ არ­თლის სამწ­ უ­ხარ­ ო დედ­ აა­ რ­სი, რო­მელ ­ იც გამ­ ო­ იხ­ატ­ება იმგ­ ვარ­ ი თა­ვის­ უ­ფა­ლი ინდ­ ივ­ იდ­ ებ­ ის ხედვ­ ის უმო­ წყალ ­ ო გაკ­ იცხვაშ­ ი, რომ­ლებ­ იც მთელ დღეს, ნად­ ირ­ ო­ბას­ ა, თევზ­ ა­ობ­ასა და შემ­ ოქ­მე­დებ­ ით­ ობ­ აშ­ ი ატ­არ­ებე­ ნ. თუ ეს ხედვ­ ა ხვალ რე­ალ­ ობ­ად იქც­ ევ­ ა, ეს ნამდ­ ვილ ­ ად მოა­ ს­წავ­ ებს თა­ვის­ უფ­ლე­ბის­ ა და ჰუ­მან­ უ­რო­ბის უარ­ყო­ფას. სარ­წმუ­ნოა, რომ მარქ­ სმა, თა­ვის­ ი ადრ­ ე­ული ცნებ­ ან­ ი, ადა­ მი­ ანთ­ ა თა­ვის­ უფ­ლე­ბის შეს­ ა­ხებ, გად­ აა­ მუ­ შ­ავა. ის(ამ საკ­ ითხის შე­ სა­ხებ) პოზ­ ი­ტი­ური მსჯელ ­ ობ­ ებ­ ის გამ­ ო­ყენ­ ე­ბისგ­ ან თავს იკა­ ვე­ ბდ­ ა და უფ­რო მეტ­ ად, თა­ვის­ უფ­ლე­ბის კონ­დიც­ ი­ის შესწ­ ავ­ლით იყო დაკ­ ავ­ ებ­ უ­ლი, ვიდრ­ ე თვით­ ონ თა­ვის­ უფ­ლე­ბის, რო­გორც მიღ­წე­ ული მიზნ­ ის გამ­ ოკ­ვლევ­ ით. მიუ­ ხ­ედა­ ვა­ დ ამი­ სა, დასრ­ უ­ლე­ბულ ­ ი მარ­ქსის­ტუ­ლი თეო­ რია ადა­ მია­ ნი­ ს იმგ­ ვარ გაგ­ ე­ბას ინ­არ­ჩუნ­ ებს, რო­მე­ლიც დღეს, იდეა­ ლი­ ს­ტუ­რად(არ იგუ­ ლ­ის­ხმებ­ ა ფილს­ ო­ფი­ ური მიმდ­ ინ­ არ­ ე­ობა) და ოპტ­ ი­მისტ­ უ­რად წარმ­ ო­ჩინ­დებ­ ა. მარქ­ სი სა­თა­ნად­ ოდ ვერ აფ­ას­ებდ­ ა ადა­ მია­ ნი­ სა და ბუნ­ ე­ბის შეპყრობ­ ას, თა­ვის­ უფ­ლებ­ ის ტექნ­ ოლ ­ ო­გი­ები­ თ მართ­ ვას­ ა და თვითრ­ ე­ალი­ ზ­ებ­ ას. მან ვერ განჭ­ ვრიტ­ ა ტექნ­ ოლ ­ ო­გი­ური საზ­ ო­გად­ ეო­ ბ­ის დიდ­ ი მიღ­წე­ვებ­ ი: თა­ვის­ უფლ ­ ე­ბის­ ა და საჭ­ ი­რო­ები­ ს, კმაყ­ ო­ფი­ლე­ბის­ ა და შეზღუდ­ვის ასი­ მ­ილ­აცია, პოლ ­ ი­ტი­კის, ბიზნ­ ე­სი­სა და ინ­დი­ ვიდ­ ის მისწ­ რა­ფე­ბა. ამ მიღ­წე­ვებ­ ის გათვ­ ალ ­ ისწ­ ი­ნე­ბით, სო­ცი­ალ­ ის­ტუ­რი ჰუმ­ ან­ იზ­მი, მე­ტად ვეღ­ არ გან­ ი­საზღვრებ­ ა ყოვ­ ელმ­ ხრი­ვი ინ­დივ­ იდ­ ის­ ა და თვით­განს­ აზღვრულ ­ ო­ბის ცნე­ბებ­ ით. თუ ნავ­ არ­ ა­ უდე­ ბია, რომ ეს უკ­ანა­ ს­კნელნ­ ი უფ­რო მეტ­ ია, ვიდრ­ ე მცი­რე­თა პრი­ვილ ­ ე­გია, თუ ისი­ ნი უნი­ ვე­ რ­სა­ლურ შეს­ ა­ბამ­ ი­სო­ბას გამ­ ო­ხატ­ ა­ ვენ, მა­შინ ვში­შობ, რომ ეს იდეე­ ბი, არს­ ი­სა და მნიშვ­ ნელ ­ ო­ბის­ გან და­ცა­რი­ელ­ებუ­ ლ­ნი არი­ან. მათ­ ი განხ­ ორ­ცი­ელ­ება მოი­ თხოვს იმ­გვარ პირ­ ობ­ ებს, რო­მელშ­ იც ადა­ მია­ ნი თავ­ ის­ ი დღიუ­ რი შრო­ მით კმაყ­ ოფ­ ილ­დებ­ ა, რო­მელშ­ იც სოც­ ი­ალუ­ რ­ად საჭ­ ი­რო შრო­ 44

მა, გად­ აი­ ქ­ცევ­ ა„მიმზ­ იდვ­ ელ შრო­მად“, რის შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბას­ აც მარ­ქსი კატ­ ეგ­ ო­რი­ულ­ად უარყ­ ოფ­და:„შრომ­ ა, რო­გორც ფუ­რი­ეს სურდ­ ა, შეუ­ ძლ ­ ე­ბელ ­ ია იქ­ცეს თა­მაშ­ ად“. 69 გარ­და ამი­ სა, ჰუ­მან­ იზ­ მის ამ­გვარ­ ი წარმ­ ოდგ­ ე­ნა უარ­ყო­ფით კო­ნო­ტა­ცი­ასა­ ც შეი­ ც­ავს: ტექ­ნო­ლო­გია­ მდ­ ელ ­ ი„მაღ­ ა­ლი კულტ­ უ­რა“, რო­მე­ლიც„დაბ­ ალ­ განვ­ ით­ არ­ ე­ბულ კულტ­ უ­რას“, უც­ვლელ ­ ად ტო­ვებს. მარქ­ სმა გა­ აცნ­ ო­ბიე­ რა ამგ­ ვარ­ ი ჰუ­მან­ იზმ­ ის იდეო­ ლ­ოგი­ური ხას­ ი­ათი, რო­ცა ადრ­ ე­ული ნაშ­რო­მე­ბის„მეტ­ ა­ფი­ზი­კუ­რი“ ცნე­ბებ­ ი, პო­ლი­ტე­კო­ნო­ მი­ურ კონ­ცეპ­ტე­ბად გარ­დაქმ­ ნა. ჰუმ­ ან­ იზ­მი შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ია მხო­ ლოდ საბ­ აზრ­ ო ეკ­ონო­ მი­ კ­ისა და მი­სი ინს­ ტი­ტუ­ტე­ბის ამ­ოძ­ირ­კვის პირ­ ო­ბებშ­ ი, შრომ­ ის რაც­ ი­ონ­ალუ­ რი, სო­ცი­ალი­ ს­ტუ­რი ორ­გან­ ი­ზე­ ბით. სწო­რედ ამი­ ს შემდ­ ეგ შეი­ ძ­ლებ­ ა, რომ ადა­ მია­ ნმ­ ა საკ­ უთ­ ა­ რი ცხოვრ­ ე­ბა თვით­ ონვ­ ე წარმ­ არ­თოს და იყო­ ს ადა­ მია­ ნი. ამი­ ს შემდ­ გომ­ აც კი, თა­ვის­ უფ­ლებ­ ის ჭეშმ­ არ­ ი­ტი საუ­ ფ­ლო, რო­მე­ლიც თა­ვის თავშ­ ი დასრ­ უ­ლებ­ უ­ლია, მხო­ლოდ საჭ­ ი­რო­ები­ ს საუ­ ფ­ლოს მიღ­მა ვით­ არდ­ ებ­ ა. შრო­მის სოც­ ი­ალი­ ს­ტურ­მა ორგ­ ან­ ი­ზე­ბამ შექ­ მნა თავ­ ის­ უ­ფა­ლი დრო და„თა­ვის­ უფ­ ა­ლი დრო, რო­მელ ­ იც ასე­ ვე მო­ცალ ­ ე­ობ­ის ჟა­მია, ის­ევე რო­გორც მეტ­ ად პროდ­ უქ­ტი­ული აქ­ ტი­ვობ­ ებ­ ის პერ­ ი­ოდი, ადა­ მია­ ნს გარდ­ აქმ­ ნის განს­ ხვავ­ ებ­ ულ სუ­ ბიე­ ქტ­ ად და როგ­ ორც ეს განს­ ხვავ­ ებ­ უ­ლი სუ­ბიე­ ქ­ტი, ადა­ მია­ ნი, შეა­ ბი­ ჯ­ებს უშუა­ ლო წარმ­ ოე­ ბი­ ს პროც­ ესშ­ ი.“ 710 დღეს, მო­წი­ნა­ვე ინდ­ უს­ტრიუ­ ლი სა­ზო­გად­ ო­ება ქმნის თავ­ ის­ უ­ ფალ დროს, მაგრ­ ამ მის­ ი მფლო­ბელ ­ ი არ არ­ის„განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ­ ი სუ­ბიე­ ქ­ტი“. კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ ურ­სა და კომ­ უ­ნისტ­ ურ(იგ­ულ­ის­ხმე­ბა სსრკ) სისტ­ ე­მებშ­ ი, თავ­ ის­ უ­ფა­ლი დრო­ის სუბ­ იე­ ქ­ტი დამ­ ორ­ჩი­ლე­ბულ ­ ია იმ­ავე ნორ­მებ­სა და ძალ ­ ა­უფ­ლე­ბას, რო­მე­ლიც მართ­ ავს სა­ჭი­ რო­ები­ ს საუ­ ფ­ლოს. სო­ცი­ალი­ ზმ­ ი­სა და ჰუმ­ ან­ იზ­მის იგ­ივეო­ ბი­ ს­თვის არ­სე­ბულ ­ ი ობი­ექ­ტუ­რი პირ­ ო­ბებ­ ის გავლ ­ ის შემდ­ ეგ, სო­ცი­ალი­ ზ­მი, რო­მე­ლიც 6 მარქსი, პოლიტიკური ეკონომიის კრიტიკის საფუძვლები, გვ.599.(Berlin: Dietz, 1953) 7 იქვე. 45

ტრა­დიც­ ი­ული ჰუმ­ ან­ ის­ტურ­ ი ღი­რე­ბულ ­ ებ­ ებ­ ით ხელმ­ ძღვან­ ე­ლობს, ვერ იქნ­ ე­ბა ჰუ­მან­ ისტ­ ურ­ ი. თან­ აა­ რ­სე­ბობ­ ის პირ­ ო­ბებშ­ ი, ამგ­ ვარ­ ი ჰუ­მან­ ი­ზა­ცია აუც­ილ­ებლ ­ ად იდეო­ ლ­ოგი­ური და შინ­ აგ­ ან­ ად უძ­ ლუ­რია. ჩვენ აქ უნდ­ ა გან­ვასხ­ ვავ­ ოთ კაპ­ იტ­ ალ ­ ისტ­ უ­რი და სო­ ცია­ ლი­ ს­ტუ­რი ჰუ­მან­ იზმ­ ი. კა­პიტ­ ალ ­ ისტ­ ურ სამყ­ არ­ ო­ში, ადა­ მია­ ნი­ ს უფ­ლე­ბებ­ ის­ ათ­ვის, სიტყვის­ ა და შეკრ­ ე­ბის თა­ვის­ უფ­ლე­ბის­ ათ­ვის, კა­ნო­ნის წინ­ აშ­ ე თან­ ასწ­ ორ­ ო­ბის­ ათვ­ ის ბრძო­ლა, რო­მელმ­ აც შე­ სამჩ­ ნევ­ ი გახ­ ა­და ლიბ­ ერ­ ა­ლუ­რი ხან­ ის დაწყებ­ ა, საბ­ ო­ლო­ოდ ის­ევ სა­სო­წარ­კვეთ­ ილ ­ ი შფოთ­ ია, მაშ­ ინ რო­ცა ნათ­ ე­ლი ხდე­ბა, თუ რა არე­ალშ­ ი რჩე­ბა ეს თა­ვის­ უფ­ლებ­ ებ­ ი შეზღუდ­ ულ ­ ად და უარ­ყო­ფი­ ლად. და ეს ბრძოლ ­ ა ხელ­შეშლ ­ ი­ლია იმ ხარ­ ის­ხით, რა ხარ­ ის­ ხი­თაც ის პატ­ ივს მი­აგე­ ბს, საკ­ უ­თა­რი ქმედ­ ებ­ ებ­ ით­ ა და ტანჯ­ ვით, ლი­ბერ­ ა­ლურ ღი­რებ­ უ­ლებ­ ებს, რო­მელს­ აც მოწ­ ი­ნაა­ ღმ­ დეგ­ ე დაუ­ ს­ ჯე­ლი ძალ ­ ად­ ობ­ ით ეგე­ ბე­ ბა. კო­მუ­ნისტ­ ურ სამყ­ არ­ ო­ში(იგუ­ ლ­ის­ხმე­ ბა სსრკ) ინდ­ ი­ვიდ­ უ­ალუ­ რი უფ­ლე­ბებ­ ის და თა­ვის­ უფ­ლე­ბებ­ ის გან­ მტკიც­ ებ­ ა, მუ­შათ­ ა კლას­ ის ინი­ ცი­ატ­ივა, ხელს შეუ­ წყობს პოლ ­ ი­ტი­ კუ­რი და ეკო­ ნ­ომი­ კ­ური რეპრ­ ე­სიი­ ს უკ­უგ­დებ­ ას­ ა და უარ­ყო­ფას, რო­მელზ­ ეც(რეპრ­ ე­სია­ ზე) არს­ ე­ბუ­ლი რე­ჟი­მია დამ­ ო­კიდ­ ებ­ ულ ­ ი და რო­მელს­ აც ის გან­ ი­ხი­ლავს, რო­გორც დაცვ­ ის­ ა და ზრდის მთა­ ვარ წინ­ აპ­ ირ­ ო­ბად შეჯ­ იბრ­ ე­ბით­ ობ­ ის პრინც­ იპზ­ ე აგე­ ბუ­ ლ თა­ნაა­ რ­ სე­ბობ­ აშ­ ი(ცივ­ ი ომი). ამ ლოგ­ ი­კის მიხ­ ედვ­ ით, ეფ­ექტ­ უ­რი წი­ნაა­ ღ­ მდეგ­ ო­ბა კო­მუ­ნისტ­ უ­რი საზ­ ოგ­ ად­ ო­ები­ ს შიგნ­ ით, ისე­ და­ ც არა­ სა­ იმ­ედო სა­ერთ­ ა­შო­რის­ ო ბალ ­ ანს­ ს, კაპ­ იტ­ ალ ­ იზმ­ ის სა­სარ­გებლ ­ ოდ გად­ ახრ­ ის, რომ­ ე­ლიც სო­ცი­ალი­ ს­ტურ­ ი ჰუმ­ ან­ იზ­მის­თვის არც ისე ნათ­ ელ ­ ი პერს­ პექტ­ ი­ვაა. მუშ­ ათ­ ა კლას­ ი მეტ­ ად აღა­ რ არი­ ს ის, ვინც რევ­ ო­ლუ­ცი­ას ერთ­ ხელ უკ­ვე მიმ­ არ­თა, მათ­ ი ინ­იცი­ატ­ივა არ ჰგავს საე­ რ­თა­შო­რის­ ო სოც­ ი­ალი­ ს­ტუ­რი სოლ ­ ი­დარ­ ო­ბის აღდ­ გენ­ ის მცდე­ლობ­ ას. ეს არი­ ს მო­ცემ­ უ­ლი ისტ­ ორ­ ი­ული კონ­დიც­ ი­ები, რო­მელს­ აც სო­ცია­ ლი­ ს­ტუ­რი ჰუ­მან­ იზ­მი, შეცდ­ ო­მებ­ ის­ ა და შანს­ ე­ბის გაცნ­ ო­ბი­ ერ­ები­ თ, გაბ­ ედ­ უ­ლად უნდ­ ა შეხვ­ დეს, თუ მას არ სურს, რომ არ­ სე­ბუ­ლი იდეო­ ლ­ოგი­ები­ ს ადე­ პტ­ ი გახდ­ ეს. მო­წი­ნავ­ ე ინ­დსუტ­რი­ულ 46

საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა­ ს ძალ ­ უძს იზ­რუ­ნოს ჰუმ­ ან­ ის­ტურ ღი­რე­ბულ ­ ე­ბებზ­ ე, ისე, რომ პარ­ ა­ლე­ლუ­რად, არ­აჰ­უმ­ანუ­ რი მიზნ­ ე­ბის კვალშ­ ი ჩად­ გეს: ის კულტ­ უ­რა­სა და პირ­ ოვ­ნულ ­ ო­ბას ავი­ თ­არ­ებს მძი­მე ჯაფ­ ის, უს­ამა­ რ­თლობ­ ის, ატ­ომ­ური შეი­ რ­აღ­ები­ ს, ტო­ტა­ლუ­რი ინდ­ ოქ­ტრი­ ნაც­ ი­ისა და უმ­ართ­ ა­ვი წარმ­ ო­ები­ ს პირ­ ო­ბებშ­ ი. ის ინტ­ ენ­სი­ვო­ბა, რომ­ლით­ აც ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბა მოს­ ახლ ­ ე­ობ­ას მათ­ ი­ვე გათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ ბის წინ­ აა­ ღმ­ დეგ მოა­ ბი­ ლ­იზ­ებს, ხელს შეუ­ წყობს საზ­ ო­გად­ ო­ებ­ ის მზარდ შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებს, ამ გათ­ ავ­ ის­ უფ­ლებ­ ის მის­ აღ­წე­ვად. თუმ­ცა რამდ­ ენ­ ად­ აც ეს შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ებ­ ი, სტა­ტუს-კვოს დას­ ა­ცა­ ვად, დო­მი­ნაც­ ი­ის ინტ­ ე­რე­სებ­ ის მიხ­ ედვ­ ით­ აა შთანთ­ ქმუ­ლი, ისი­ ნი რჩე­ბია­ ნ იმგ­ ვარ ტექ­ნი­კურ საშ­ უ­ალე­ ბე­ ბა­ დ, რომ­ლებ­ იც ჰუ­მან­ ის­ ტუ­რი რე­ალი­ ზ­აცი­ისთ­ ვის მიუ­ წ­ვდომ­ ელ ­ ია. რო­გორც ტექნ­ იკ­ უ­რი საშ­ უ­ალე­ ბე­ ბი, ის­ინი განს­ აზღვრავ­ ენ სოც­ ი­ალი­ ს­ტურ­ ი ჰუ­მან­ იზ­მის პერს­ პექტ­ ი­ვას. ფა­ტალ ­ უ­რი კავშ­ ირ­ ის გაწყვეტ­ ა ტექ­ნი­კურ პროგ­ რეს­სა, დომ­ ი­ნაც­ ი­ის ზრდას­ ა და ექ­სპლოა­ ტა­ ცი­ას შორ­ ის წი­ნა­ პირ­ ო­ბაა. ჰუმ­ ან­ იზ­მი უნდ­ ა შენ­ არჩ­ უნ­დეს იდეო­ ლ­ოგი­ად მან­ ამ, სან­ ამ საზ­ ო­გად­ ო­ება დამ­ ო­კი­დებ­ უ­ლია განგ­ რძო­ბით სი­ღა­რი­ბეზ­ ე, მასმ­ ე­დია­ ზე, ხმაუ­ რ­სა და დაბ­ ინძ­ უ­რე­ბაზ­ ე, ფიზ­ ი­კურ და მენტ­ ა­ ლურ შეიარაღებაზე. ეს კონდ­ იც­ ი­ები და ინ­სტი­ტუ­ტე­ბი წარმ­ ო­ ადგ­ ენ­ ენ სო­ცი­ალუ­ რ კონ­ტროლს, ანა­ რ­ჩუნ­ ე­ბენ და გან­ ავრ­ ცო­ბენ არ­სებ­ ულ წეს­რიგს. მაშ­ ას­ ად­ ამ­ ე მათ­ ი აღმ­ ოფხვრა ჰუ­მან­ იზ­მის სა­სარ­გებლ ­ ოდ, რევ­ ოლ ­ უ­ცი­ური გარდ­ ატ­ ე­ხა იქნ­ ე­ბა, რო­მე­ლიც თავდ­ აყ­ ირ­ ა დაა­ ყე­ ნ­ებს ადა­ მი­ ნ­ური ეგზ­ ისტ­ ენ­ცი­ის საჭ­ ი­რო­ებე­ ბს­ ა და აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბებს. ის, რაც ტო­ტა­ლი­ტა­რიზ­მის წი­ნარ­ ე ხან­ აშ­ ი, თა­ვის­ უფ­ლებ­ ის წინ­ აპ­ ირ­ ო­ბად მო­ჩანდ­ ა, შეს­ აძ­ლოა წარმ­ ო­ადგ­ ენ­ დეს მის სუბს­ ტან­ცი­ას, მის ისტ­ ორ­ ი­ულ შინ­ აა­ რ­სს. თა­ვის­ უფ­ლე­ ბა, ისე­ ვე რო­გორც ჰუ­მან­ იზმ­ ი, საზ­ ოგ­ ად­ ო­ება­ ში მყოფ­ ი ადა­ მია­ ნ­ ები­ სა და მათ­ ივ­ ე შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ებ­ ის ხას­ ი­ათი­ ს მიხ­ ედვ­ ით უნდ­ ა გან­ ი­საზღვროს. მოწ­ ი­ნავ­ ე ინდ­ უს­ტრიუ­ ლ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში, წარ­ მოე­ ბი­ სა და გან­ აწ­ ი­ლე­ბის აპა­ რ­ატი, გარ­დაი­ ქ­მნა ტო­ტალ ­ ი­ტა­ რულ პოლ ­ ი­ტი­კურ აპა­ რ­ატა­ დ, რო­მელ ­ იც მარ­თავს ცხოვ­რე­ბის ყველ ­ ა განზ­ ო­მი­ლე­ბას, რო­გორც თა­ვის­ უ­ფალ, ასე­ ვე სამ­ უ­შაო 47

დროს, ნე­გატ­ ი­ურ­სა და პო­ზიტ­ ი­ურ აზრ­ ოვ­ნე­ბას. ამ საზ­ ო­გად­ ო­ ები­ ს მსხვერპ­ ლთათვ­ ის, მო­სარგ­ ებლ ­ ე­თათ­ვის­ ა და მემკ­ ვიდრ­ ე­ებ­ ის­ათ­ვის, თავ­ ის­ უფ­ლე­ბის საუ­ ფ­ლომ დაკ­ არ­გა თა­ვის­ ი კლას­ ი­კუ­რი მნიშვ­ ნელ ­ ო­ბა- მის­ ი თვის­ ებრ­ ი­ვი განს­ ხვავ­ ებ­ ა საჭ­ ი­რო­ები­ ს საუ­ ფ­ ლო­სა­გან. ეს არ­ის ჯაფ­ ის, ტექნ­ ი­კის სამყ­ არ­ ო, რო­მელ ­ იც ადა­ მი­ ანე­ ბმ­ ა საკ­ უ­თარ­ ი ძა­ლისხ­ მევ­ ით უნ­და გარდ­ აქმ­ ნან: სა­ჭი­რო­ები­ ს სა­უფ­ლო, თა­ვის­ უფ­ლე­ბის საუ­ ფ­ლოდ უნ­და იქც­ ეს. წარ­მო­ები­ ს, გა­ ნაწ­ ილ ­ ებ­ ის­ ა და მოხ­მარ­ ე­ბის აპა­ რა­ ტი უნ­და რეკ­ ონ­სტრუ­ირ­დეს. ტექ­ნოლ ­ ო­გიუ­ რი რაც­ ი­ონა­ ლო­ ბა უნდ­ ა მიე­ მა­ რ­თოს ადა­ მია­ ნთ­ ა ნე­ბას, რომ­ ე­ლიც ერთ მშვე­ნი­ერ დღეს, მშვიდ­ ო­ბია­ ნ სამყ­ არ­ ო­ში ცხოვ­რებ­ ას გად­ აწყვეტს და თა­ვიდ­ ან მო­იშო­ რ­ებს ამ ძალ ­ ისხ­ მე­ ვის შემ­ აფ­ ერ­ხე­ბელ ბატ­ ონ­ ებს. ეს არ ნიშნ­ ავს შრომ­ ის აპრ­ ი­ორი ჰუ­მან­ იზ­ ა­ცი­ას, თუმ­ცა-წარმ­ ოე­ ბი­ სა და მექ­ ან­ ი­ზაც­ ი­ის იმგ­ ვარ და­ გეგმ­ არ­ ებ­ ას, რო­მე­ლიც ახა­ ლი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს აღმ­ ო­ცე­ნე­ბასთ­ ან ერ­თად, არს­ ე­ბო­ბის შენ­ არჩ­ უ­ნებ­ ის­ ათვ­ ის ბრძოლ ­ ას­ აც დაა­ შო­ შ­მი­ ნებს. ასე­ ვე შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ია ახა­ ლი ტექ­ნო­ლო­გი­ები­ ს რამდ­ ენ­ ი­მე ას­პექტ­ ის გამ­ ოყ­ ო­ფაც: დი­დი და პატ­ არ­ ა ქალ ­ აქ­ ებ­ ის სრუ­ლი აღ­ დგენ­ ა, რეპრ­ ე­სი­ული ინდ­ უსტ­ რი­ალი­ ზა­ ცი­ის მიე­ რ გაჩ­ ა­ნაგ­ ე­ბულ ­ ი ადგ­ ი­ლებ­ ის რეკ­ ონ­სტრუქ­ცია, საჯ­ ა­რო სერვ­ ის­ ე­ბის გამ­ არ­თვა, რო­მე­ლიც ასა­ კია­ ნე­ ბს­ ა და სნეუ­ ლ­ებზ­ ე იზრ­ უ­ნებს. 811 ჰუ­მან­ იზმ­ ის მარც­ ხი ჭარბ­ ი განვ­ ით­ ა­რებ­ ის ბრალ ­ ია და არაჩა­მორჩ­ ე­ნი­ლობ­ ის. საწ­ არმ­ ოო აპა­ რ­ატი, რო­მე­ლიც რეპრ­ ე­სი­რე­ ბუ­ლია, გარ­დაი­ ქ­მნა საყ­ ოვ­ ელთ­ აო კონ­ტრო­ლის აპა­ რა­ ტ­ად, ჰუ­ მან­ იზმ­ ის რე­კონ­სტრუქ­ციი­ ს შანს­ ი კი, დემ­ ოკ­რა­ტი­ულ, თუ ავტ­ ო­ რი­ტა­რულ გარ­ ე­მო­ში, ძალ ­ ი­ან მცირ­ ეა. ეს ვით­ ა­რე­ბა ნათ­ლად გამ­ ოკვ­ ეთს მარ­ქსისტ­ უ­ლი კონ­ცეფ­ცი­ის ისტ­ ო­რი­ულ ჭეშმ­ არ­ ი­ტე­ ბას. სო­ცია­ ლ­იზ­მის ჰუმ­ ან­ ის­ტურ­ ი პრო­ექ­ტის განხ­ ორ­ცი­ელ­ები­ ს შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბა დამ­ ოკ­ ი­დებ­ უ­ლია არა წარ­მო­ები­ ს საშ­ უ­ალე­ ბე­ ბი­ ს სო­ცი­ალი­ ზ­აცია­ ზე, რაც ცხად­ ია, რომ აუცი­ ლ­ებე­ ლი წინ­ აპ­ ირ­ ო­ბაა, 8 აბზაცში შემოთავაზებული იდეები დეტალიზირებულია ჩემს„ერთგან­ ზომილებიან ადამიანში“(Studies in the Ideology of Advanced Industrial Society (Boston: Beacon Press, 1964), esp. Chs. 9 and 10.) 48

არ­ამე­ დ იმგ­ ვარ­ ი სო­ცი­ალუ­ რი კლას­ ის არს­ ე­ბობ­ აზ­ ე, რომ­ლის ცნობ­ იე­ რ­ება და პრაქტ­ ი­კა განმ­ სჭვალ ­ უ­ლია არს­ ე­ბულ ­ ი წესრ­ ი­გის აღ­მოფხვრის სურვ­ ილ ­ ით. ტექ­ნი­კის ტო­ტა­ლი­ზი­რე­ბის ხან­ ამ ვერ გაა­ ბა­ თი­ ლა ეს სიმ­ არ­თლე: მნიშვ­ ნელ ­ ობ­ ა არ აქვ­ ს თუ რო­გო­რი ტექ­ნი­კურ­ ი ბაზ­ ი­სი ექ­ნე­ბა სოც­ ი­ალი­ ზ­მს, რო­გორ შემ­ ო­ატრ­ ი­ალ­ ებს ტექნ­ იკ­ ურ პროგ­რეს­სა(თავ­ ის სას­ არ­გებლ ­ ოდ) და ტექნ­ ი­კურ რა­ცი­ონა­ ლო­ ბა­ ს, ეს ყველ ­ აფ­ ე­რი პოლ ­ ი­ტი­კურ განზ­ ო­მი­ლე­ბას მი­ ეკუ­ თ­ვნებ­ ა, რო­მე­ლიც საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს, რო­გორც მთე­ლის, რად­ ი­ კალ ­ უ­რად შეცვ­ ლის პროც­ ეს­შია ჩართ­ უ­ლი. არს­ ე­ბულ წესრ­ იგ­ში ტექნ­ ი­კუ­რი პროგრ­ ე­სი გად­ ა­ჯაჭვ­ უ­ლია პოლ ­ ი­ტი­კურ პროგრ­ ეს­თან( ტექ­ნი­კურ­ ი პროგ­რე­სი გან­ აპ­ ირ­ ო­ბებს კონ­ტრო­ლის საშ­ უ­ალე­ ბე­ ბი­ ს განვ­ ით­ არ­ ე­ბას). ეს არ­ის პროგ­რე­სი, რო­მე­ლიც ალტ­ ერ­ნატ­ ი­ვებ­ ის აკრ­ ძალვ­ ას ემს­ ა­ხურ­ ე­ბა. ფაქ­ტი, რომ ყველ ­ აზ­ ე მეტ­ ად განვ­ ით­ ა­ რე­ბულ იდნ­ უს­ტრი­ულ არეა­ ლე­ ბშ­ ი, ხსენ­ ებ­ უ­ლი აკრ­ ძალვ­ ა არა­ ტ­ ერო­ რ­ის­ტულ, არა­ მე­ დ დემ­ ოკ­რა­ტი­ულ სახ­ ეს იღე­ ბს, არ­აფ­ერს არ ცვლის. თუ­კი აკრ­ ძალვ­ ა თავს­ ებ­ ად­ ია პირ­ ოვ­ნულ ავტ­ ო­ნო­მი­ას­თან და ოპე­ რი­ რ­ებს პირ­ ოვ­ნუ­ლი ავტ­ ონ­ ო­მი­ის გავლ ­ ით, მაშ­ ინ ნორ­მა (Nomos) , რო­მელს­ აც ინდ­ ი­ვიდ­ ი საკ­ უ­თარ თავს უწე­ ს­ებს, მო­ნო­ ბის წინ­ აპ­ ირ­ ო­ბაა. ეს ნორ­მა (Nomos), რო­მე­ლიც ჩვენ­ ი დრო­ ის კან­ ონ­მდებ­ ელ­ ია, არ­სებ­ ო­ბის შენ­ არჩ­ უ­ნე­ბის­ ათ­ვის ბრძო­ლის დაშ­ ოშმ­ ი­ნე­ბას, რო­გორც ნაც­ ი­ონ­ალუ­ რ, ისე ინტ­ ერ­ნაც­ ი­უნა­ ლუ­ რ, როგ­ ორც საზ­ ო­გად­ ოე­ ბრ­ ივ, ისე ინ­დივ­ იდ­ უ­ალუ­ რ დონ­ ე­ზე, კან­ ონ­ გარ­ ეშ­ ედ აცხად­ ებს. არს­ ებ­ უ­ლი წეს­რი­გის ლო­გი­კა ას­ეთია: შე­ ჯიბრ­ ი უნ­და გაგრ­ ძელდ­ ეს მოგ­ ე­ბის­ ათვ­ ის, ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბის­ ათვ­ ის, შრო­მის­თვი­სა და გართ­ ო­ბის­ ათვ­ ის, უკ­ეთ­ესი მომ­სა­ხურ­ ე­ბის­ ათ­ ვის, ეს ყველ ­ ა­ფე­რი კი, საბ­ ო­ლო­ოდ, ზრდის წარმ­ ო­ები­ ს მთელს, რომ­ ე­ლიც ამგ­ ვარ­ ი ტიპ­ ის შეჯ­ იბრ­ ე­ბით­ ობ­ ას ახა­ ნგ­ რძლი­ვებს და სა­კუთ­ არ მსხვერპ­ ლთ, სისტ­ ემ­ ით მოს­ არ­გებლ ­ ეე­ ბა­ დ გარ­დაქმ­ ნას ჰპირ­დებ­ ა, რო­მელნ­ იც შემდ­ გომ­ში(ამ სისტ­ ე­მის) კონტ­ რი­ბუტ­ ო­რე­ ბად უნ­და მოგვ­ ევლ ­ ი­ნონ. იმ ხარ­ ის­ხით, რომ­ლი­თაც სხვა საზ­ ო­ გად­ ოე­ ბე­ ბი ჩათრ­ ე­ულ­ნი არია­ ნ ამ მანკ­ ი­ერ წრე­ში, თვი­სებრ­ ი­ვი განს­ ხვავ­ ებ­ ა სო­ცი­ალი­ ს­ტურ­სა და კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ ურ სამყ­ არ­ ო­ებს 49

შო­რის წაი­ შა­ ლა, ცხოვრ­ ე­ბის გაუ­ მ­ჯო­ბეს­ ე­ბულ სტან­დარტ­ ს კი, ზურ­გს ექს­ პლოა­ ტ­აცია უმ­აგრ­ ებს. სო­ცი­ალი­ სტ­ ურ თე­ორი­ას, ისტ­ ორ­ ი­ული შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ის სა­ხე­ლით, არ აქვ­ ს უფ­ლე­ბა გაკ­ იცხოს მზარდ­ ი სო­ცი­ალუ­ რი წარ­ მო­ება, რო­მელ ­ იც მოს­ ახლ ­ ე­ობ­ის ცხოვრ­ ე­ბის სტან­დარტ­ ის გაუ­ მ­ ჯო­ბეს­ ე­ბას ემს­ ა­ხუ­რე­ბა. მაგრ­ ამ აქ კითხვა არ ეხე­ ბა მო­მავ­ ალ შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ებს, საქმ­ ე აწმ­ ყო­შია. ამ რე­ალო­ ბ­აში, კაც­ ობ­რი­ობ­ ის უარყ­ ო­ფა ყველ ­ ა მიღ­წე­ვაზ­ ე ვრცელდ­ ებ­ ა, რაც გამ­ ო­იხ­ატე­ ბა: გან­ ადგ­ უ­რებ­ ის­ ათ­ვის ყოვ­ ელდ­ ღი­ურ მზადყ­ ოფ­ნაშ­ ი, მიწ­ ის­ქვეშ­ ა არ­სე­ბო­ბის­ ათ­ვის საჭ­ ირ­ ო აღ­ჭურ­ვილ ­ ო­ბაშ­ ი, ნარ­ჩე­ნე­ბის უფ­რო ხელმ­ არ­ჯვე დაგ­ ეგ­მარ­ ე­ბაშ­ ი, მე­დიი­ ს უში­ ნაა­ რს­ ო­ბიდ­ ან თავდ­ აუ­ ღ­ წევლ ­ ო­ბაშ­ ი, პირ­ ა­დი სივრ­ ცის გაუ­ ქ­მე­ბას­ ა და ალბ­ ათ ყველ ­ აზ­ ე ეფ­ექ­ტურ უარყ­ ო­ფა­ში, რო­მელ ­ იც ამა­ ვე დროს არს­ ე­ბულ ­ ის განწ­ ი­ რუ­ლი გაცნ­ ო­ბიე­ რ­ებაა, საჯ­ არ­ ო აღია­ რე­ ბა­ სა და კრიტ­ ი­ციზ­მში, ამ იმ­პო­ტენ­ცი­აში, თუ, რა თქმა უნდ­ ა, ის ძალ ­ ად­ ობრ­ ი­ვად არ არ­ის ჩახშ­ ო­ბილ ­ ი. ამგ­ ვარ­ ად, გათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ბის საჭ­ ი­რო­ება არ­სე­ბობს: ის არ­სე­ბობს, რო­გორც უნ­ივე­ რს­ ალ ­ უ­რი საჭ­ ი­რო­ება, რო­მე­ლიც ერ­თი კონ­კრეტ­ უ­ლი კლას­ ის მიღმ­ აა, ის არ­სე­ბობს მხო­ლოდ„თა­ ვის თავშ­ ი“ და არა საჭ­ ირ­ ო­ები­ ს მქონ­ ე პირთ­ ათ­ვის. და ისე­ ვ, სო­ცია­ ლი­ ზ­მი წარ­მოჩ­ ინ­დებ­ ა, როგ­ ორც აბს­ ტრაქ­ტუ­ლი იდეა; ამ იდეი­ ს ერთ­ გუ­ლებ­ ა ყოვ­ ელგ­ ვარ­ ი ილუ­ ზიი­ ს შექმ­ ნას გამ­ ო­რიცხავს. მი­სი ეს აბტ­ რაქტ­ ულ ­ ო­ბა, სულ ­ აც არ აღნ­ იშნ­ ავს სიყ­ ალ­ბეს. პრო­ ლეტ­ ა­რი­ატი, რო­მელ ­ იც ერთ დროს გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი უნდ­ ა ყო­ფი­ლი­ყო, ინ­დუს­ტრიუ­ ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს განვ­ ით­ არ­ ე­ბის გარ­ დას­ ულ ეტა­ პს მიე­ კ­უთ­ვნებ­ ა. სოც­ ი­ალი­ სტ­ ურ თე­ორი­ას, აღა­ რ ძა­ ლუძს ის­ტო­რიუ­ ლი გარდ­ აქმ­ ნის აგე­ ნტ­ ე­ბის წინ­ ასწ­ არ განჭ­ ვრეტ­ ა, რომ­ლებ­ იც დღეს, ისე რო­გორც არა­ სდ­ როს, მო­არ­ული აჩრ­ დი­ ლებ­ ი არია­ ნ. თუმ­ცა სოც­ ი­ალი­ ს­ტურ თე­ორი­ას შეუ­ ძ­ლია დაგვ­ ან­ ხვოს, რომ ეს აჩრ­ დი­ლე­ბი, სას­ ი­ცოცხლო საჭ­ ი­რო­ები­ ს გამ­ ო­სა­ ხუ­ლებ­ ებს წარ­მო­ადგ­ ე­ნენ. მას შეუ­ ძ­ლია ამ საჭ­ ი­რო­ები­ ს ცნო­ბი­ ერ­ები­ ს განვ­ ით­ ა­რე­ბა და ამგ­ ვარ­ ად, ის საფ­ უძ­ვლად უდე­ ვს სტა­ ტუს-კვოს დას­ ა­ცა­ვად არს­ ებ­ უ­ლი ერთ­ ო­ბებ­ ის დაშლ ­ ას. 50

ჰერბ­ ერტ მარკ­ უ­ზე აგრ­ ეს­ იუ­ ლო­ ბა მოწ­ ინ­ ავ­ ე ინდ­ უსტ­ რიუ­ ლ ­ საზ­ ოგ­ ად­ ოე­ ბე­ ბშ­ ი ტექ­სტში ვაპ­ ირ­ ებ განვ­ იხ­ ი­ლო დაძ­ ა­ბუ­ლო­ბებ­ ი და სტრე­სე­ბი, რომ­ლებ­ იც თავს იჩე­ ნ­ენ ე.წ„დიდ­ ი მატ­ ე­რი­ალუ­ რი შეს­ აძ­ლებ­ ლო­ბებ­ ის მქო­ნე საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა­ ში“, ეს დახ­ ას­ ი­ათე­ ბა კი(ავა­ დ თუ კარ­გად), ამე­ რ­იკ­ული სო­ცი­უმი­ ს ამ­ჟა­მინ­დელ მდგომ­ არ­ ე­ობ­ად­ აც შეი­ ძ­ლებ­ ა წარმ­ ოგ­ვიდგ­ ეს. ასე­ თი„მოწ­ ი­ნავ­ ე“ საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს მახ­ ას­ ი­ათ­ებლ ­ ე­ბი შემდ­ ეგ­ ია:(1) უხვ­ ი ინ­დუს­ტრი­ული და ტექ­ნი­ კუ­რი შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ი, რო­მელთ­ ა დიდ­ ი რაო­ დ­ენ­ობ­აც ხმარ­ დებ­ ა ფუ­ფუ­ნე­ბის საგნ­ ებ­ ის, სამხ­ ედრ­ ო ან ნახ­ ევრ­ ად სამხ­ ედრ­ ო აღ­ჭურვ­ ილ ­ ო­ბის, მოკ­ლედ ისე­ თი სერვ­ ის­ ე­ბის­ ა და საქ­ ონ­ლის შექმ­ ნას, რომლ ­ ებს­ აც ეკ­ონ­ომი­ სტ­ ებ­ ი და სო­ცი­ოლ­ოგ­ები„არა­ პ­ რო­დუქტ­ ი­ულს“ უწ­ოდე­ ბე­ ნ.(2) ცხოვრ­ ე­ბის მზარდ­ ი სტანდ­ არტ­ ი, რო­მე­ლიც ვრცელდ­ ებ­ ა ად­რინდ­ ელ პერ­ ი­ოდ­ში არ­აპრ­ ი­ვილ ­ ე­ გი­რებ­ ულ მდგომ­ არ­ ო­ება­ ში მყოფ­ ი პოპ­ უ­ლაც­ ი­ის ნაწ­ ილ­ზეც.(3) ეკ­ონ­ომ­იკუ­ რი და პოლ ­ ი­ტიკ­ უ­რი ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბის კონც­ ენ­ტრა­ცი­ის მაღ­ ალ ­ ი ხარ­ ის­ხი, რო­მე­ლიც მაღ­ ა­ლორგ­ ან­ ი­ზე­ბულ ­ ია და კომ­ ბინ­ ი­რებ­ უ­ლია ეკო­ ნო­ მ­იკ­აში მთავრ­ ო­ბის ინტ­ ერ­ვენც­ ი­ის მაღ­ ალ სიხშ­ ირ­ ესთ­ ან.(4) პირ­ ოვნ­ ე­ბის­ ა თუ ჯგუ­ფე­ბის მეცნ­ ი­ერ­ული და ფსევ­დომ­ ეც­ნი­ერ­ული შესწ­ ავლ ­ ა, კონტ­ რო­ლი და მათ­ზე მან­ ი­პუ­ ლაც­ ია, სამ­ უ­შაო და გართ­ ობ­ ის პერ­ ი­ოდშ­ ი( ეს შესწ­ ავლ ­ ა მო­იც­ ავს ფსი­ქოლ ­ ო­გი­ურს, სუ­ლიე­ რს, არა­ ც­ნობ­ იე­ რს და ქვეც­ნო­ბიე­ რს) პო­ლი­ტიკ­ უ­რი და კო­მერც­ ი­ული მიზნ­ ე­ბისთ­ ვის. ყველ ­ ა ეს ტენ­დენ­ ცია არი­ ს ურ­თი­ერ­თდა­კავშ­ ირ­ ე­ბუ­ლი, ისი­ ნი ქმნია­ ნ სინდ­ რო­მებს, რომ­ლებ­ იც„მოწ­ ინ­ ავ­ ე საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს“ ნორ­მალ ­ უ­რი ფუნ­ქცი­ონ­ ირ­ები­ ს წარმ­ ომ­ჩე­ნია. ამ მახ­ ას­ ია­ თ­ებლ ­ ე­ბის ურ­თი­ერ­თკავშ­ ირ­ ის 51

დემ­ ონ­სტრი­რებ­ ა არ არი­ ს ჩე­მი დღევ­ ანდ­ ელ ­ ი ამო­ ც­ანა. მე ხაზ­ ი გავ­ უს­ვი მათ არ­სებ­ ო­ბას, რო­გორც სო­ციო­ ლ­ოგი­ურ ბაზ­ ისს იმ თე­ზის­თვის, რო­მელზ­ ე საუ­ ბ­არ­იც მინდ­ ა, სახ­ ელდ­ ობრ იმა­ ს, რომ ის სტრე­სებ­ ი და დაძ­ აბ­ უ­ლობ­ ებ­ ი, რომ­ლით­ აც იტა­ ნჯ­ ე­ბია­ ნ„მო­ წი­ნავ­ ე საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა­ ში“ მყოფ­ ი ინ­დივ­ იდ­ ებ­ ი, ეყრ­ დნო­ბა ამ სო­ ცი­უმ­ის ნორ­მალ ­ ურ ფუნქ­ ცი­ონ­ირ­ება­ ს და არა დარღ­ ვე­ვებს­ ა და კა­ტაკ­ლიზმ­ ებს. „ნორმ­ ალ ­ უ­რი ფუნ­ქცი­ონი­ რ­ება“: ვფიქრ­ ობ ეს დეფ­ ი­ნი­ცია არ არ­ის წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ობ­რი­ვი ექი­ მ­ები­ სა­ თ­ვის. ორგ­ ან­ იზ­მი ფუნ­ქცი­ონ­ ირ­ებს ნორ­ ამლ ­ უ­რად, რო­ცა ის ფუნ­ცქი­ონ­ირ­ებს დარღ­ ვე­ვის გა­ რეშ­ ე, ეს გამ­ ომ­დინ­ არ­ ეო­ ბს ადა­ მია­ ნი­ ს შეს­ ა­ხებ ფსი­ქო­ლო­გი­ური და ბიო­ ლო­ გი­ური ცოდნ­ ი­დან. ადა­ მია­ ნი­ ს შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ი სხვა ბიო­ ლო­ გიუ­ რ სა­ხე­ობე­ ბთ­ ან შედ­ არ­ ე­ბით განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ­ ია, სახ­ ე­ობ­ ები, თავ­ ის მხრივ, ისტ­ ო­რიი­ ს განმ­ ავლ ­ ო­ბაშ­ ი საკმ­ აო ცვლილ ­ ებ­ ებს გან­ იც­დია­ ნ, მაგრ­ ამ ეს ცვლილ ­ ე­ბებ­ ი ხორ­ცი­ელდ­ ებ­ ა ბი­ოლ­ოგი­ურ და ფსიქ­ ოლ ­ ო­გი­ურ ბაზ­ ისშ­ ი, რო­მე­ლიც ძი­რი­თად­ ად კონ­სტან­ტის სა­ხით წარმ­ ოგვ­ იდგ­ ე­ბა. უნ­და ითქ­ ვას, რომ ექი­ მ­ები დია­ გნ­ ო­ზის ან მკურ­ნალ ­ ობ­ ის კურ­სის დადგ­ ე­ნი­სას ით­ვალ ­ ისწ­ ი­ნე­ბენ პაც­ ი­ენ­ ტის გარ­ ე­მოს, აღზ­ რდას და მოღვ­ აწ­ ეო­ ბ­ის სფე­როს. ეს ფაქტ­ ო­ რე­ბი შეს­ აძ­ლოა ლიმ­ ი­ტებ­ში აქც­ ევ­დეს იმ არე­ალს, რო­მელშ­ იც ნორ­მალ ­ უ­რი ფუნ­ქციო­ ნ­ირ­ება უნ­და მი­იღ­წეს და გან­ ი­საზღვროს, ან შეს­ აძ­ლოა ისი­ ნი ამ მიღწ­ ევ­ ას შეუ­ ძ­ლე­ბელს­ აც ხდია­ ნ, მაგრ­ ამ რო­გორც კრიტ­ ე­რიუ­ მი და მი­ზა­ნი, ნორ­მალ ­ უ­რო­ბა რჩებ­ ა ნათ­ ელ და საგ­ უ­ლისხ­ მო კონ­ცეპ­ტად. ნორ­მალ ­ უ­რო­ბა„ჯანმ­ რთე­ლო­ბის“ იდე­ ნ­ტუ­რია და ამ მდგომ­ არ­ ეო­ ბ­იდა­ ნ სხვად­ ასხ­ ვა სახ­ ის გად­ ახვ­ ე­ ვა, განს­ ხვავ­ ებ­ უ­ლი სახ­ ის„დაა­ ვა­ დე­ ბე­ ბა­ დ“ გვევლ ­ ი­ნე­ბა. ფსი­ქი­ატ­რა­იში სიტ­ უა­ ცია სრუ­ლი­ად განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ­ ია. ერთ­ ი შეხ­ ედვ­ ით, ნორმ­ ალ ­ უ­რობ­ ა აქა­ ც იმა­ ვე კონ­ტუ­რე­ბით ისა­ ზღვრე­ ბა, რო­გორც მე­დიც­ ინ­ ის სხვა დარგ­ ებშ­ ი. გო­ნე­ბის ნორ­მალ ­ უ­რი ფუნ­ქცი­ონ­ირე­ ბა(ფსიქ­ ი­კუ­რი, ფსიქ­ ო-სომ­ ატ­ უ­რი) ინდ­ ივ­ იდ­ ისთ­ ვის შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბაა წარ­მო­ადგ­ ი­ნოს, გამ­ ოხ­ ატ­ ოს თა­ვის­ ი­ვე პოზ­ ი­ცია ბავშ­ ვობ­ ის პერ­ ი­ოდ­ში, მო­ზარდ­ ო­ბის­ ას, რო­გორც მშო­ბელმ­ ა, რო­ 52

გორც დაქ­ ორ­წი­ნე­ბულმ­ ა ან დაუ­ ქ­ორ­წინ­ ე­ბელმ­ ა პერს­ ო­ნამ, მის­ ი პრო­ფეს­ ი­ისა, სტა­ტუ­სი­სა და სამს­ ა­ხურ­ ის პარ­ ა­ლელ ­ უ­რად. მაგ­ რამ ეს განს­ აზღვრებ­ ა მო­იც­ავს ახა­ ლი განზ­ ო­მი­ლე­ბის ფაქ­ტო­ რებს, სახ­ ელდ­ ობრ, საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს. საზ­ ო­გად­ ო­ება არი­ ს ნორმ­ ა­ ლუ­რო­ბის ფაქ­ტო­რი, უფ­რო არს­ ე­ბით­ ი მნიშვ­ ნელ ­ ო­ბით, ვიდრ­ ე მხო­ლოდ ინდ­ ივ­ იდზ­ ე გარ­ ე­დან თავს მოხ­ვეუ­ ლი გავლ ­ ე­ნა, შეს­ ა­ ბამ­ ი­სად„ნორმ­ ალ ­ უ­რო­ბა“ უფ­რო სოც­ ი­ალუ­ რი და ინ­სტი­ტუც­ ი­ონ­ ალუ­ რი მდგომ­ არ­ ე­ობაა, ვიდრ­ ე ინდ­ ივ­ იდ­ უ­ალუ­ რი. ალბ­ ათ ადვ­ ი­ ლია იმი­ ს განს­ აზღვრა ან თქმა, თუ რა არი­ ს მომ­ნე­ლე­ბელ ­ ი სის­ტემ­ ის, ფილტ­ ვე­ბის­ ა და გუ­ლის ნორ­მალ ­ უ­რი ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ება, მაგრ­ ამ არი­ ს შეს­ აძ­ლებ­ ელ ­ ი იგ­ივე­ ს თქმა გონ­ ე­ბაზ­ ე, რო­დეს­ აც ის მიე­ მ­არ­თე­ბა სიყვ­ არ­ ულს ან ურ­თი­ერთ­ ო­ბის სხვა ფორ­მებს, სამს­ ახ­ ურ­სა და გართ­ ო­ბას, დირ­ ექ­ტორ­თა საბჭ­ ოს შეხვ­ ედრ­ ას, გოლ­ფის თამ­ აშს, კრი­ზი­სებს, ცი­ხე­ში ან არმ­ ი­აში ყოფ­ნას? თუ მომ­ნე­ლე­ბელ ­ ი სისტ­ ე­მი­სა და ფილტ­ ვის ნორ­მალ ­ ურ ფუნ­ქცი­ონ­ ირე­ ბა­ ს ორ­გან­ იზ­მში მიმდ­ ინ­ არ­ ე ჯანს­ აღ კო­ოპ­ერ­აცი­ას ვარქ­ მევთ, იმ­ავე­ ს ვერ ვიტყვით გონ­ ებ­ აზ­ ე. სინ­ ამდ­ ვილ ­ ე­ში თუ ვინმ­ ე ყოვ­ ელ­ თვის ისე გრძნობს და იქც­ ე­ვა, რო­გორც სხვა, მაშ­ ინ ეს პათ­ ო­ ლო­გიუ­ რი ვით­ არ­ ე­ბაა. და რა არი­ ს„ნორ­მალ ­ უ­რი“ შეყვ­ არ­ ე­ბა/ სიყვ­ არ­ უ­ლი,„ნორ­მალ ­ უ­რი“ ოჯ­ახი,„ნორ­მალ ­ უ­რი“ საქმ­ ი­ანო­ ბა? ფსი­ქი­ატრ­ ე­ბი შეს­ აძ­ლოა მოქ­მედ­ ებდ­ ნენ, რო­გორც ზო­გად­ ად სხვა განხ­ რის ექი­ მ­ები და მიმ­ ართ­ ავდ­ ნენ გავრ­ ცე­ლე­ბულ თერ­ ა­ პია­ ს, რათ­ ა პაც­ ი­ენ­ტს შეუ­ ქ­მნან ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ები­ ს შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ ბა მათ ოჯ­ახ­ში, სამს­ ახ­ ურ­ში, ან სხვა გარ­ ე­მო­ში, ამ­ავე დროს ცდი­ლო­ბენ გავლ ­ ე­ნა მოა­ ხდ­ ინ­ ონ მათ გარ­ ე­მო­ზე ან შეცვ­ ალ ­ ონ ის ისე, რო­გორც მათ ძალ ­ ებს შეე­ სა­ ბა­ მე­ ბა. თუმ­ცა ლიმ­ ი­ტე­ბი მათ მა­ლე­ვე აგრ­ ძნობ­ ინ­ ებს, რომ, მაგ­ ალ ­ ი­თად, პაც­ ი­ენ­ტის და­ ძა­ბუ­ლო­ბა და სტრე­სი გამ­ ოწვ­ ეუ­ ლია არ­ამხ­ ო­ლოდ ბოლ ­ ო პე­ რი­ოდ­ის ცუ­დი პირ­ ო­ბებ­ ისგ­ ან სამს­ ა­ხურ­ში, სამ­ ე­ზობ­ლო­ში, მის სო­ცია­ ლუ­ რ სტატ­ უსშ­ ი, არა­ მე­ დ მის­ ი სამს­ ა­ხურ­ ის, სამ­ ე­ზობ­ლო­სა და სტატ­ უ­სის ზო­გად­ ი, ნორ­მალ ­ უ­რი ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ები­ ს ბუ­ნებ­ ით. ამ კონ­დიც­ ი­ებთ­ ან ინდ­ ივ­ იდ­ ებ­ ის ადა­ პტ­ ი­რე­ბა ნიშნ­ ავს დაძ­ ა­ბუ­ 53

ლო­ბას­ ა და სტრეს­თან მათ შემგ­ უ­ებლ ­ ო­ბას, მათ ნორ­მად მიღ­ ე­ ბას, ან უფ­რო უარ­ეს რამ­ ე­საც, თუნდ­ აც ნე­ბის დართ­ ვას ავა­ დ ყოფნ­ აზ­ ე, ან ისე ცხოვ­რე­ბა­ზე, რომ ეს ავა­ დო­ ბა განვ­ საზღვროთ რო­გორც კარგ­ ად ყოფნ­ ა, იმ შემჩ­ ნევ­ ის გარ­ ე­შე, რომ ინდ­ ივ­ იდ­ ი არ­ის ავა­ დ ზუსტ­ ად მაშ­ ინ, როდ­ ეს­ აც ის თავ­ ის თავს გა­ნი­ხი­ლავს ჯანმ­ რთე­ლად და ნორ­მალ ­ უ­რად. ეს ის შემთ­ ხვე­ვაა, რო­დეს­ აც სამს­ ა­ხუ­რი, თავ­ ის­ ი საკ­ უთ­რი­ვი ბუნ­ ე­ბით, არი­ ს მტანჯ­ ველ ­ ი, არ­ არ­აცი­ონა­ ლუ­ რი( თუნ­დაც ეს სამს­ ახ­ უ­რი იყო­ ს მაღ­ ა­ლან­ აზღაუ­ რ­ ება­ დი და„სო­ცი­ალუ­ რ­ად“ საჭ­ ი­რო) და თუ პირ­ ოვ­ნე­ბა ეკ­უთ­ვნის რა­იმე სახ­ ის უმ­ცი­რეს­ ობ­ ას, რო­მელ ­ იც არა­ პრ­ ი­ვილ ­ ე­გი­რე­ბულ ­ ად მი­იჩ­ნე­ვა დან­ არ­ჩენ საზ­ ოგ­ ად­ ოე­ ბა­ ს­თან შედ­ არ­ ე­ბით, ან ტრად­ ი­ ცი­ულ­ად ღარ­ ი­ბია და იმ­გვა­რი საქმ­ ით დაკ­ ავ­ ებ­ ულ ­ ი, რო­მელს­ აც „ჭუჭყია­ ნ“ ფი­ზი­კურ შრომ­ ას უწ­ოდ­ებე­ ნ. მაგრ­ ამ ეს შემთ­ ხვევ­ ა შე­ საძ­ლოა არს­ ე­ბობდ­ ეს ბარ­ ი­ერ­ის მეო­ რე მხარ­ ე­საც, ბიზნ­ ეს და პო­ლი­ტი­კის გიგ­ ანტ­ ებს შორ­ ის, სად­ აც ეფე­ ქ­ტუ­რი და მომ­გებ­ ია­ ნი მან­ იპ­ უ­ლაც­ იე­ ბი, საჭ­ ი­როე­ ბე­ ნ გო­ნებრ­ ივ დაუ­ ნდ­ ობლ ­ ო­ბას, მო­რა­ ლურ ინდ­ იფ­ ე­რენტ­ უ­ლო­ბას, მუდმ­ ივ აგრ­ ე­სი­ულ­ობა­ ს. ასე­ თ შემ­ თხვე­ვებშ­ ი,„ნო­რამლ ­ უ­რი“ ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ება ყოვ­ ელგ­ ვარ­ ი ადა­ მი­ ანუ­ რ­ის დამ­ ახ­ ინჯ­ ე­ბის­ ა და დას­ ა­ხიჩ­რე­ბის ტოლფ­ ა­სია, არ აქვ­ ს მნიშვ­ ნელ ­ ო­ბა თუ როგ­ ორ მოკ­რძა­ლე­ბუ­ლად განს­ აზღვრავს ვინ­ მე ადა­ მია­ ნუ­ რ­ობ­ის საზ­ ომ­ ებს. ერი­ ხ ფრომ­მა დაწ­ ე­რა წიგ­ნი„გო­ ნი­ერი საზ­ ო­გად­ ო­ება“, რო­მე­ლიც მიე­ მ­ართ­ ე­ბა არა ამ­ჟამ­ ინ­დელ, არ­ამე­ დ მომ­ ა­ვალ საზ­ ოგ­ ად­ ო­ება­ ს, რო­მელ ­ იც ახლ ­ ა არა გონ­ ი­ ერი, არა­ მე­ დ შეშლ ­ ი­ლია. ინდ­ ივ­ იდ­ ი, რო­მე­ლიც ნორ­მალ ­ უ­რად, ადე­ კვ­ ატ­ უ­რად და ჯანს­ ა­ღად ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ებს, რო­გორც დაა­ ვა­ დ­ ებუ­ ლი საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს წევრ­ ი, თვი­თონვ­ ე ავა­ დ ხომ არ არი­ ს? და დაა­ ვა­ დე­ ბუ­ ლ საზ­ ოგ­ ად­ ო­ება­ ს, ანტ­ ა­გონ­ ის­ტურ­ ი კონ­ცეპტ­ ი ხომ არ ეს­აჭი­ რო­ება მენტ­ ა­ლუ­რი სი­ჯანს­ აღ­ ის სახ­ ით, რაღ­ აც მეტ­ ა-კონ­ცეპ­ ტი, შედ­გენ­ ი­ლი მენტ­ ა­ლუ­რი თვის­ ებრ­ ი­ობ­ები­ თ, რომლ ­ ე­ბიც არია­ ნ ტა­ბუ­ირ­ებუ­ ლნ­ ი, დამ­ ახ­ ინჯ­ ე­ბულნ­ ი ზუსტ­ ად ამა­ ვე საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში გავრ­ ცელ ­ ებ­ უ­ლი„გონ­ ი­ერე­ ბი­ ს“ საზ­ ო­მე­ბით? 54

„დაა­ ვა­ დე­ ბუ­ ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს“ სავ­ არ­ ა­უდო განს­ აზღვრებ­ ად, ჩვენ შეგვ­ იძლ ­ ია აღვ­ წერ­ ოთ ვით­ არ­ ე­ბა, რო­დეს­ აც ძირ­ ი­თა­დი სა­ ზო­გად­ ოე­ ბრ­ ი­ვი ინს­ ტი­ტუ­ცი­ები და ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ ი, მის­ ი სტრუქ­ ტუ­რა, არ­ის შეს­ აძ­ლო მა­ტე­რი­ალუ­ რი და ინ­ტე­ლექ­ტუ­ალუ­ რი რე­სურს­ ებ­ ის ოპტ­ ი­მალ ­ უ­რი განვ­ ით­ ა­რებ­ ის­ ა და ინდ­ ივ­ იდ­ ებ­ ის სა­ ჭი­რო­ებე­ ბი­ თ დაკმ­ აყ­ ო­ფი­ლე­ბის შემზ­ ღუ­დავ­ ი და ჩამხ­ შო­ბი. რაც უფ­რო დიდ­ ია განს­ ხვავ­ ებ­ ა ადა­ მია­ ნი­ ს პოტ­ ენ­ცი­ურ და აქ­ტუ­ალუ­ რ კონ­დიც­ იე­ ბს შორ­ ის, მით უფ­რო იზრ­ დებ­ ა სოც­ ი­ალუ­ რი საჭ­ ი­რო­ ება, რო­მელს­ აც მე„ჭარბ-რეპრ­ ე­სი­ას“ ვუ­წო­დებ, ეს რეპრ­ ე­სია და­ კან­ ონ­ ე­ბუ­ლია არა იმი­ ს­ათვ­ ის, რომ შეი­ ნ­არ­ჩუ­ნოს ან წინ წასწ­ ი­ოს ცი­ვილ ­ ი­ზაც­ ია, არა­ მე­ დ იმი­ ს­ათვ­ ის რათ­ ა ხე­ლუხ­ლებლ ­ ად დატ­ ო­ ვოს სტა­ტუს-კვო. ამგ­ ვარ­ ი ჭარბ­ ი-რეპრ­ ე­სი­ები, ნერგ­ ავს ახა­ ლ და­ ძაბ­ უ­ლო­ბას­ ა და სტრესს ინ­დივ­ იდ­ ებს შორ­ ის. სამს­ ა­ხურ­ ი­სა და სტა­ტუ­სის დაკ­ არგ­ ვის შიშ­ ით შეპყრობ­ ილ ­ ი ინდ­ ივ­ იდ­ ე­ბის­ ათ­ვის, განს­ ა­კუთრ­ ე­ბულ ­ ი მაი­ ძ­ულ­ებე­ ლი პო­ლი­ტი­კა არ არი­ ს საჭ­ ი­რო. მაგრ­ ამ თან­ ამ­ ედრ­ ო­ვე მოწ­ ი­ნავ­ ე საზ­ ოგ­ ად­ ო­ება­ ში, საზ­ ო­გად­ ო­ებ­ ის არს­ ე­ბულ მოდ­ ელს­ ა და თავ­ ის­ უფ­ლებ­ ის რეა­ ლუ­ რ შეს­ აძ­ლებ­ ლო­ბებს შორ­ ის იმდ­ ენ­ ად დიდ­ ი განს­ ხვავ­ ებ­ აა, რომ აფ­ეთ­ქე­ბის პრევ­ ენც­ ი­ის­ათვ­ ის, საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ს უწე­ ვს დაა­ რ­წმუ­ნოს ინდ­ ივ­ იდ­ ე­ ბი, მის­ ი ცნო­ბიე­ რ­ის და არა­ ც­ნობ­ იე­ რ­ის სისტ­ ე­მატ­ უ­რი მან­ ი­პულ ­ ა­ ციი­ სა და კონ­ტრო­ლის გზით. რო­დეს­ აც ვსა­უბ­რობ ჭარბ­ ი რეპრ­ ე­სი­ის, ან სისტ­ ე­მატ­ უ­რი კონ­ტრო­ლის­ ა და მან­ ი­პულ ­ აც­ ი­ის„სა­ჭირ­ ო­ება­ ზე“ საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს არ­სებ­ უ­ლი მოდ­ ელ ­ ის შეს­ ან­ არ­ჩუ­ნებლ ­ ად, ხაზს არ ვუსვ­ ამ ინ­დი­ ვიდ­ უ­ალუ­ რი გამ­ ოცდ­ ილ ­ ე­ბის მქონ­ ე სო­ცი­ალუ­ რ საჭ­ ი­რო­ებე­ ბს­ ა და შეგ­ნებ­ უ­ლად გაცხად­ ებ­ ულ პოლ ­ ი­ტი­კურ კურს­ ებს. ვამჯ­ ო­ბინ­ ებ ვის­ აუ­ ბ­რო ტენ­დენც­ ი­ებზ­ ე, რომ­ლე­ბიც შეს­ აძ­ლოა მხო­ლოდ არ­ სე­ბუ­ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს ანა­ ლი­ ზ­ის შემდ­ ეგ გამ­ ომ­ჟღავნ­ დეს და რომლ ­ ე­ბიც შეს­ აძ­ლოა არ­სე­ბობდ­ ეს მაშ­ ინ­ აც, რო­დეს­ აც თვით­ ონ ამ გარკ­ ვეუ­ ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი კურ­სე­ბის შემმ­ უ­შავ­ ებლ ­ ებ­ იც არ არი­ან მდგომ­ არ­ ე­ობ­ის საქმ­ ის კურ­სში. ისი­ ნი გამ­ ო­ხატ­ ა­ვენ არ­ სე­ბუ­ლი, დაფ­ უძ­ნე­ბუ­ლი წარ­მოე­ ბი­ ს აპა­ რ­ატ­ის მოთხოვნ­ ი­ლე­ბებს, 55

გან­ აწ­ ი­ლე­ბას და მოხმ­ არ­ ებ­ ას, ეკ­ონ­ომ­იკ­ურ, ტექნ­ ი­კურ, პოლ ­ ი­ტი­ კურ, მენტ­ ა­ლურ მოთხოვ­ნი­ლე­ბებს, რომ­ლებ­ იც უნდ­ ა განხ­ ორ­ცი­ ელ­დეს, რათ­ ა არ­სე­ბულმ­ ა აპა­ რ­ატ­მა, რო­მელზ­ ეც მო­სახლ ­ ო­ბაა დამ­ ო­კი­დებ­ უ­ლი, იფ­უნ­ქცი­ონი­ რ­ოს. ასე­ ვე თქმა არ უნდ­ ა, რომ სო­ცი­ალუ­ რი ურ­თიე­ რ­თობ­ ებ­ ის ფორ­მე­ბი, სწო­რედ ამ აპა­ რა­ ტ­ ის ორ­გან­ ი­ზებ­ უ­ლო­ბიდ­ ან მომდ­ ინ­ არ­ ე­ობს. არ­სე­ბულ ­ ი ტენ­დენც­ ი­ ები დღევ­ ანდ­ ე­ლი ეკ­ონო­ მი­ კ­ური მიმ­ არ­თე­ბებ­ ის, ტექ­ნო­ლო­გი­ური ცვლილ ­ ე­ბებ­ ის, საშ­ ინ­ აო და საგ­ არ­ ეო პო­ლი­ტი­კის მან­ ი­ფეს­ტა­ციაა და სწორ­ ედ ისი­ ნი ანა­ წ­ილ­ებე­ ნ სიკ­ ე­თე­ებს, ინდ­ ივ­ იდ­ უ­ალუ­ რ საჭ­ ი­ რო­ებე­ ბს სხვად­ ასხ­ ვა სო­ცი­ალუ­ რ კლასშ­ ი, ჯგუფ­სა და პარტ­ ი­აში. სა­ზო­გად­ ოე­ ბრ­ ივ­ ი ერთ­ ო­ბის კონდ­ იც­ ი­ები­ ს ნორ­მალ ­ ი­ზე­ბის ქვეშ, ხსე­ნებ­ უ­ლი ტენ­დენც­ ი­ები, შთანთ­ ქა­ვენ და თელ ­ ავ­ ენ ინდ­ ივ­ იდ­ უ­ ალუ­ რ ინტ­ ე­რეს­ ებს­ ა და მიზნ­ ებს ყოვ­ ელგ­ ვარ­ ი სოც­ ი­ალუ­ რი აფე­ თ­ ქე­ბის გა­რეშ­ ე. მი­უხ­ედა­ ვა­ დ ამი­ სა, ცალკ­ ე­ული ინტ­ ე­რე­სი უნი­ ვე­ რ­ სა­ლუ­რის­გან ასე მარტ­ ი­ვად არაა განს­ აზღვრულ ­ ი. კონ­კრე­ტულს სა­კუ­თა­რი თავ­ ის­ უფ­ლებ­ ის დია­ პა­ ზ­ონი აქვ­ ს სოც­ ი­ალუ­ რი პოზ­ ი­ ცი­ის მი­ხედვ­ ით და საე­ რ­თო ინ­ტერ­ ე­სის ერთ-ერ­თი შემქ­ მნე­ლი­ ცაა, მაგრ­ ამ რევ­ ო­ლუ­ციი­ ს გარ­ ეშ­ ე, კონ­კრე­ტუ­ლის მიზ­ნე­ბი და სა­ჭი­როე­ ბე­ ბი, განს­ აზღვრუ­ლია პრედ­ ომ­ ი­ნანტ­ უ­რი ობიე­ ქტ­ უ­რი ტენ­დენც­ ი­ები­ თ. მარქ­ სს სჯერ­ ო­და, რომ ის­ინი თავ­ ი­ანთ თავს ინ­დივ­ იდ­ ებ­ ის„ზურგ­ ს უკ­ან“ იმტ­ კი­ცე­ბენ. თა­ნამ­ ედრ­ ო­ვე მოწ­ ი­ნავ­ ე სა­ზო­გად­ ოე­ ბე­ ბშ­ ი, ეს შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ია მხო­ლოდ მაღ­ ალ ­ ი კვალ ­ ი­ ფი­კა­ცი­ით. სო­ცი­ალუ­ რი ინჟ­ ი­ნე­რია, საწ­ არ­მოო და ად­ამია­ ნუ­ რი მი­მარ­თე­ბებ­ ის მეცნ­ ი­ერ­ული მენ­ ეჯ­მენტ­ ი, ინს­ ტიქ­ტუ­რი მოთხოვ­ნი­ ლებ­ ებ­ ით მან­ ი­პუ­ლაც­ ია, დაყვ­ ან­ ი­ლია პოლ ­ ი­ტი­კის შექმ­ ნის დონ­ ე­ ზე და ცნო­ბიე­ რ­ება­ ს სრულ სიბრ­ მა­ვეშ­ ი იტყუე­ ბს. რის­თვის, ან ვისგ­ ან ხორ­ცი­ელდ­ ებ­ ა ფსი­ქი­კის სის­ტე­მატ­ უ­რი მან­ ი­პუ­ლაც­ ია და კონტ­ რო­ლი მოწ­ ი­ნავ­ ე ინდ­ უს­ტრი­ულ საზ­ ო­გა­ დო­ება­ ში? ყველ ­ ა კერძ­ ო მა­ნი­პუ­ლაც­ ი­აზე უფ­რო მაღლ ­ ა მდგომ­ ი ობი­ექ­ტუ­რი მიზ­ ა­ნი, არ­სე­ბო­ბის ამ მოდ­ ელთ­ ან ინ­დივ­ ი­დებ­ ის შე­ რიგ­ ე­ბას წარმ­ ო­ადგ­ ენს. იმი­ ს გამ­ ო, რომ ჭარბ­ ი რეპრ­ ე­სია ამ­ გვარ­ ი შერ­ ი­გე­ბის წი­ნაპ­ ირ­ ო­ბაა, საჭ­ ი­როა ახა­ ლი მენტ­ ალ ­ უ­რი 56

ენ­ერგ­ ი­ის ინ­ვესტ­ ი­რე­ბა იმ საქ­ ო­ნელშ­ ი, რო­მელს­ აც ინ­დივ­ იდ­ ებ­ ი ყიდ­ ია­ ნ(ან ყიდ­ ულ ­ ო­ბენ), იმ სერვ­ ისშ­ ი, რო­მელს­ აც ის­ინი იყე­ ნ­ ებე­ ნ(ან ქმნია­ ნ), მხია­ რ­ულ­ება­ ში, რომ­ლი­თაც ისი­ ნი სია­ მო­ ვ­ნებ­ ას იღე­ ბე­ ნ, სტატ­ უ­სებს­ ა და სიმბ­ ო­ლო­ებშ­ ი, სა­ჭი­როა, რადგ­ ან არ­ სე­ბუ­ლი საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა დამ­ ო­კი­დებ­ უ­ლია უწყვეტ წარმ­ ო­ება­ სა და მოხ­მარ­ ე­ბაზ­ ე. სხვა სიტყვებ­ ით, სო­ცი­ალუ­ რი სა­ჭი­რო­ებე­ ბი უნდ­ ა გახდ­ ეს ინდ­ ივ­ იდ­ უ­ალუ­ რი, ინ­სტიქტ­ უ­რი სა­ჭი­რო­ებე­ ბი. და საზ­ ო­გა­ დო­ები­ ს იმ პროდ­ უქ­ტი­ულ­ობ­ის დონ­ ის გათ­ვალ ­ ისწ­ ი­ნებ­ ით, რომ­ ლი­თაც ის მოი­ თხოვს მას­ ობ­რივ წარმ­ ოე­ ბა­ სა და მას­ ობ­რივ მოხ­ მარ­ ე­ბას, ეს საჭ­ ი­რო­ები აუცი­ ლ­ებლ ­ ად უნდ­ ა სტანდ­ არ­ტი­ზირ­დეს, კო­ორ­დინ­ ირ­დეს და გენ­ ე­რირ­დეს. საბ­ ო­ლო­ოდ, ეს კონტ­ რო­ლის ფორ­მე­ბი არ არი­ ს კონ­სპი­რა­ცი­ული, ისი­ ნი არ ცენ­ტრა­ლიზდ­ ე­ ბია­ ნ რო­მელ ­ ი­მე საა­ გე­ ნ­ტოს ან აგე­ ნ­ტთა ჯგუ­ფის მიე­ რ, ისი­ ნი გავრ­ ცელ ­ ებ­ უ­ლია მთელ საზ­ ოგ­ ად­ ო­ება­ ზე და მას ახო­ რ­ცი­ელ­ებ­ ენ სამ­ ე­ზობ­ლო­ები, სხვად­ ასხ­ ვა ერთ­ ობ­ ებ­ ი, ინტ­ ე­რეს ჯგუ­ფე­ბი, მას­ ობრ­ ი­ვი მედ­ ია საშ­ უ­ალე­ ბე­ ბი, კორ­პო­რაც­ ი­ები და შეს­ აძ­ლოა მთავრ­ ო­ბებ­ ი. ამ კონ­ტრო­ლის მექ­ ან­ იზ­მებ­ ის განხ­ ორ­ცი­ელ­ება­ ში ჩა­მოთვ­ ლილ სუ­ბიე­ ქტ­ ებთ­ ან ერ­თად მო­ნაწ­ ი­ლე­ობს მეც­ნი­ერ­ება, სო­ცი­ალუ­ რი და ბიჰ­ ევ­ იო­ რ­ის­ტუ­ლი მეც­ნი­ერ­ება­ ნი და განს­ ა­კუთ­ რებ­ ით სო­ცი­ოლ­ოგია და ფსიქ­ ო­ლო­გია, ეს უკა­ ნა­ ს­კნელნ­ ი, რო­ გორც„ადა­ მი­ანთ­ ა ურ­თი­ერ­თმიმ­ არ­თებ­ ის მეცნ­ ი­ერ­ება­ ნი“, ძალ ­ ა­ უფ­ლე­ბის ხელშ­ ი, საკმ­ აო­ დ ეფ­ექ­ტურ­ ი იარა­ ღი ხდებ­ ა. ეს მოკლ ­ ე შენ­ იშვ­ ნებ­ ი მი­ემა­ რ­თებ­ ა საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს ფსიქ­ ი­კუ­ რი, მენტ­ ალ ­ უ­რი მდგომ­ არ­ ე­ობ­ის სიღრ­ მე­ებს. ჰარ­მო­ნია საზ­ ო­გა­ დოე­ ბა­ სა და ინდ­ ივ­ იდს შორ­ ის სას­ ურვ­ ელ ­ ია იმ შემთ­ ხვე­ვაშ­ ი, თუ საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა ინდ­ ივ­ იდს სთავ­ აზ­ ობს ადა­ მია­ ნუ­ რი განვ­ ით­ ა­რე­ბის საშ­ უ­ალე­ ბა­ ს, ასე­ ვე აძლ ­ ევს მას შეს­ აძ­ლე­ბელ თავ­ ის­ უფ­ლე­ბას, სიმშ­ ვიდ­ ეს და ბედნ­ ი­ერე­ ბა­ ს, მაგრ­ ამ თუ ამგ­ ვარ­ ი ტენ­დენც­ ი­ ები არ ვრცელდ­ ებ­ ა, საზ­ ო­გად­ ო­ება ინდ­ ივ­ იდ­ ასთ­ ვის დესტ­ რუქ­ ციუ­ ლ პირ­ ო­ბებს ქმნის. და სად­ აც ეს ტენდ­ ენც­ ია არ ვრცელ­ დებ­ ა,„ჯანმ­ რთელ ­ ი“,„ნორ­მალ ­ უ­რი“ ინ­დივ­ იდ­ ი არი­ ს ყველ ­ ა იმ მახ­ ას­ ია­ თ­ებლ ­ ე­ბით აღჭ­ ურვ­ ილ ­ ი, რო­მე­ლიც ხელს შეუ­ წყობს მის 57

სა­ზო­გად­ ოე­ ბა­ ში ინ­ტეგ­რი­რე­ბას და სწორ­ ედ ეს მახ­ ას­ ი­ათე­ ბლ ­ ე­ ბია რეპრ­ ე­სი­ის, დამ­ ახ­ ინჯ­ ე­ბუ­ლი ადა­ მია­ ნი­ ს ნიშნ­ ე­ბი, რო­მე­ლიც თა­ნამშ­ რომ­ლობს თავ­ ის­ ი­ვე მჩაგვ­ რელთ­ ან, ინდ­ ივ­ იდ­ უა­ ლუ­ რი და სო­ცი­ალუ­ რი პოტ­ ენც­ ი­ური თავ­ ის­ უფ­ლებ­ ის შემ­ აკ­ ავ­ აბ­ ელთ­ ან და აგრ­ ე­სი­ის მაპრ­ ოვ­ ო­ცი­რე­ბელთ­ ან. ეს პრობლ ­ ემ­ ა ვერ გად­ აი­ ჭ­რე­ ბა ინდ­ ივ­ იდ­ უ­ალუ­ რი ფსი­ქო­ლო­გი­ისა და თე­რაპ­ იი­ ს ფარგ­ ლებშ­ ი, მი­სი აღმ­ ოფხვრა ით­ვალ ­ ისწ­ ინ­ ებს პოლ ­ ი­ტი­კურ განზ­ ო­მი­ლებ­ ას, სა­ზო­გად­ ოე­ ბა­ ს­თან ბრძოლ ­ ას. ასე­ ვე სარ­წმუ­ნოა, რომ ამ ბრძო­ ლის საწ­ არ­მო­ებლ ­ ად თე­რა­პია­ მ შეს­ აძ­ლოა გარკ­ ვეუ­ ლი ნია­ და­ გი შეა­ მზ­ ა­დოს, მაგრ­ ამ ასე­ თ შემ­თხვევ­ აშ­ ი ფსი­ქი­ატრ­ ია დი­ვერ­სი­ული პრაქტ­ ი­კა უნდ­ ა გახდ­ ეს. სა­კითხი ასე დგას, თან­ ამ­ ედრ­ ო­ვე ამე­ რ­იკ­ულ საზ­ ო­გა­დო­ებ­ აში არს­ ე­ბუ­ლი დაძ­ ა­ბუ­ლებ­ ებ­ ი, ინდ­ ივ­ იდ­ უ­ალუ­ რი განვ­ ით­ ა­რე­ბის ჩა­სახშ­ ო­ბად, გან­ იზრ­ ა­ხავ­ ენ თუ არა არს­ ე­ბით­ ად ნეგ­ ატ­ ი­ური კონ­ დიც­ ი­ები­ ს გაბ­ ატ­ ო­ნე­ბას, სწორ­ ედ იმ გაგ­ ე­ბით, რაც ზე­ვით უკ­ვე ვახს­ ე­ნე. ან შეს­ აძ­ლოა კითხვის ისე ფორ­მულ ­ ი­რე­ბაც, რომ ჩე­მი ახლ ­ ანდ­ ელ ­ ი მიზ­ ან­ ი უკე­ თ გამ­ ო­იხ­ატო­ ს: აფ­ერ­ხებს დაძ­ ა­ბულ ­ ო­ ბებ­ ი ად­ამია­ ნი­ ს„ჯანს­ აღ“ ინდ­ ივ­ იდ­ უ­ალუ­ რ განვ­ ით­ არ­ ე­ბას?(ჯან­ სა­ღი განს­ აზღვრუ­ლია ადა­ მია­ ნი­ ს ინტ­ ე­ლექ­ტუ­ალუ­ რი და ემო­ ცი­ ური ოპტ­ ი­მალ ­ უ­რი განვ­ ით­ ა­რებ­ ის შეს­ ა­ბამ­ ი­სად). ამ კითხვას აქვ­ ს მტკი­ცებ­ ით­ ი პას­ უხ­ ი, ეს საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა აფე­ რ­ხებს ინდ­ ივ­ იდ­ უა­ ლუ­ რ განვ­ ით­ არ­ ე­ბას იმ შემთ­ ხვე­ვაშ­ ი, თუ გავრ­ ცე­ლე­ბუ­ლი დაძ­ ა­ბულ ­ ო­ ბებ­ ი და­კავშ­ ირ­ ე­ბუ­ლია თვით­ ონ ამ სოც­ ი­უმ­ის სტრუქ­ტუ­რას­თან და მაშ­ ინ, თუ ის აქტ­ ი­ურს ხდის საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს წევრ­ თა ინს­ ტიქ­ტურ სა­ჭი­რო­ებე­ ბს, რომლ ­ ე­ბიც ინდ­ ივ­ იდ­ ებს გან­ აწყობს თა­ვის­ ი­ვე თა­ ვის წი­ნაა­ ღ­მდეგ და თვით­ ონ ეს ინ­დივ­ იდ­ ი გვევლ ­ ი­ნებ­ ა საკ­ უ­თა­ რი თავ­ ის მჩაგვ­ რე­ლად, ის­ინი ჩაგვ­ რას თვით­ ონ­ვე აკვ­ ლავწ­ არ­ მო­ებე­ ნ. ერთ­ ი შეხ­ ედვ­ ით, დაძ­ ა­ბუ­ლო­ბებ­ ი, რომ­ლე­ბიც ჩვენს საზ­ ო­გა­ დო­ება­ ში არს­ ე­ბობს, მსგავს­ ია ყველ ­ ა იმ საზ­ ო­გად­ ო­ებ­ის მდგო­ მარ­ ეო­ ბ­ის, რომ­ლებ­ იც ცხოვ­რო­ბენ დიდ­ ი ტექ­ნო­ლო­გი­ური გარ­ დაქმ­ ნე­ბის პარ­ ალ ­ ე­ლუ­რად. ტექნ­ ოლ ­ ო­გი­ები ნერგ­ ავ­ ენ მუშ­ აო­ ბ­ისა 58

და გართ­ ო­ბის ახა­ ლ მო­დე­ლებს, ისი­ ნი მოქ­მე­დებ­ ენ საზ­ ო­გად­ ო­ ებრ­ ივ ურ­თი­ერ­თო­ბებს­ ა და ფა­სეუ­ ლ­ობ­ები­ ს ჩამ­ ო­ყალ ­ ი­ბებ­ აზ­ ე. მას მე­რე, რაც ფი­ზი­კუ­რი შრომ­ ა მზარდ­ ად არა­ ს­აჭი­ რო და დროი­ ს ფუ­ჭი კარგ­ ვა გახდ­ ა, რაც სამს­ ა­ხუ­რე­ბი, ანა­ ზღაუ­ რ­ება­ დი თან­ ამ­ შრომ­ლებ­ ით,„ავტ­ ო­მატ­ ი­ზაც­ ი­ის“ ახა­ ლ ეტა­ პზ­ ეა, არ­სე­ბო­ბისთ­ ვის ბრძო­ლის ტრად­ იც­ ი­ული მიდგ­ ო­მა მით უფ­რო უსა­ ზ­რი­სო და, სა­ ფუძ­ვლის გარ­ ე­შე მყოფ­ ი, არ­ას­აჭი­ რო აუცი­ ლ­ებლ ­ ო­ბად გარდ­ აი­ ქ­ მნებ­ ა. მაგრ­ ამ სამ­ ო­მავლ ­ ო ალტ­ ერნ­ ატ­ ი­ვა, სახ­ ელდ­ ობრ, შრომ­ ის შეს­ აძ­ლო მოს­პობ­ ა, აგრ­ ეთ­ვე უსა­ ზ­რი­სოა, უფ­რო სწო­რად, საშ­ იშ­ ი. და ჭეშ­მარ­ ი­ტად, თუ ვინმ­ ე ამ ალტ­ ერნ­ ატ­ ი­ვას(შრომ­ ის შეს­ აძ­ლო მოსპ­ ო­ბას) დაფ­ უძ­ნე­ბუ­ლი სისტ­ ე­მის განვ­ ით­ ა­რებ­ ად და პროგრ­ ე­ სად მიი­ ჩნ­ ევს, მაშ­ ინ ცხოვ­რე­ბის შინ­ აა­ რ­სის თავ­ ის­ უ­ფალ დროშ­ ი გად­ ან­ აცვ­ ლებ­ ა, სავ­ არ­ ა­უდო­ დ, მიი­ ღ­ებს კოშ­მარ­ ის ფორ­მას: სტა­ ბილ ­ უ­რად შეზღუდ­ ულ სივრ­ ცე­ში არს­ ე­ბულ მას­ ი­ური თვითრ­ ე­ალ­ იზ­აცი­ის, გართ­ ო­ბის, სპორ­ტის, სახ­ ეს. ავტ­ ო­მატ­ ი­ზა­ცი­ის პრო­ცე­სი­დან მომ­ ავ­ ალ ­ ი შიშ­ ებ­ ის საფრ­ თხემ, უკ­ვე იდეო­ ლო­ გი­ის სახ­ ე მი­იღო. ერთ­ ი მხრივ, ის იწვ­ ევს ტექ­ ნი­კუ­რად მოძ­ველ ­ ე­ბუ­ლი და არ­ას­აჭი­ რო სამ­ უშ­ აო ად­გილ ­ ებ­ ის­ ა და სივ­რცეე­ ბი­ ს კვლავწ­ არ­მო­ება­ ს(უმუ­ შ­ევრ­ ობ­ ა, რო­გორც ნორმ­ ა­ ლუ­რი მდგომ­ არ­ ეო­ ბა, უარ­ესია თუნ­დაც კომფ­ ორ­ტულ, მაგრ­ ამ დამ­ აჩლ ­ უნ­გებ­ ელ რუ­ტინ­ ულ სამ­ უ­შაო­ ზე), ხო­ლო, მეო­ რე მხრივ, ის ამა­ რ­თლებს და ხელს უწყობს მენ­ ე­ჯე­რე­ბის­ ა და ორ­გან­ ი­ზა­ ტო­რებ­ ის გან­ ათ­ლე­ბას­ ა და წვრთნას დასვ­ ენ­ ე­ბის პერ­ ი­ოდ­ში და უნ­და ით­ქვას, რომ ეს პროც­ ეს­ ი, მან­ ი­პუ­ლაც­ ი­ისა და კონ­ტრო­ლის ზრდას­ ა და გახ­ ანგ­ რძლი­ვებ­ ას ემს­ ა­ხურ­ ე­ბა. არს­ ე­ბუ­ლი სის­ტე­მი­სათვ­ ის შრო­მის გაქ­რო­ბა და მოსპ­ ო­ბა კი არა, არა­ მე­ დ გაუ­ ცხოე­ ბუ­ ლი შრო­მის გაქრ­ ო­ბაა, რო­გორც საზ­ ო­ გად­ ო­ები­ ს კვლავწ­ არ­მოე­ ბი­ ს ბაზ­ ის­ ის, საფრ­ თხის შემც­ ვე­ლი. შე­ საძ­ლოა მუ­შაო­ ბა არ­ავი­ სთ­ ვის აღა­ რ იყო­ ს სავ­ ალდ­ ებ­ ულ ­ ო, მაგ­ რამ მათ მო­უწ­ევთ მუშ­ აო­ ბა განს­ ხვავ­ ებ­ უ­ლი ცხოვრ­ ებ­ ის­ ათვ­ ის­ ა და ურ­თი­ერთ­ ო­ბებ­ ისთ­ ვის და შეს­ აძ­ლოა მათ გაუ­ ჩნ­ დეთ ახა­ ლი მიზ­ნებ­ ი და ღირ­ ე­ბუ­ლებ­ ებ­ ი, შეს­ აძ­ლოა მათ დაი­ წყონ ცხოვ­რებ­ ა 59

განს­ ხვავ­ ებ­ უ­ლი მორ­ ა­ლით, სწო­რედ ეს არი­ ს არს­ ე­ბულ ­ ი სისტ­ ე­ მის გან­საზღვრუ­ლი უარყ­ ო­ფა, გათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ბის ალტ­ ერ­ნატ­ ი­ვა. მაგ­ ალ ­ ით­ ად, საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს­თვის საჭ­ ი­რო შრო­მა შეი­ ძ­ლე­ბა ორ­ გან­ ი­ზებ­ ულ იქნ­ ას ისე­ თი ღო­ნის­ძი­ებე­ ბი­ ს­თვის(ან ისე­ თი მი­მარ­თუ­ ლებ­ ით), როგ­ ო­რი­ცაა ქალ ­ აქ­ ებ­ ის­ ა და სოფ­ლებ­ ის აღ­დგენ­ ა, სა­ მუ­შაო ლო­კაც­ ი­ები­ ს სხვა ადგ­ ი­ლებზ­ ე გად­ ატ­ ა­ნა(ისე, რომ ხალ­ ხმა ახლ ­ ი­დან ისწ­ ავლ ­ ოს სი­არ­ული), ისე­ თი ინდ­ უს­ტრი­ები­ ს მშე­ ნებლ ­ ო­ბა, რომ­ ელნ­ იც არ აწა­ რ­მო­ებე­ ნ იმგ­ ვარ პროდ­ უქ­ტს, რაც სწრა­ფად დაძვ­ ელ ­ ებ­ ად­ ია, სას­ არ­გებლ ­ ო ნარჩ­ ე­ნე­ბის არმ­ ქო­ნე და ცუ­დი ხარ­ ისხ­ ის, თუმ­ცა ის­ინი გარ­ ე­მოს ორგ­ ან­ იზ­მის­თვის სას­ ი­ ცოცხლოდ საჭ­ ი­რო ესთ­ ეტ­ ი­კურ მოთხოვნ­ ილ ­ ე­ბებს დაუ­ ქ­ვემდ­ ებ­ ა­ რე­ბენ. იმი­ ს­ათ­ვის, რათ­ ა დარწ­ მუნდ­ ე, რომ ამ შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბის რეა­ ლო­ ბა­ ში განხ­ ორ­ცი­ელ­ება შეს­ აძ­ლებ­ ელ ­ ია, დომ­ ი­ნანტ­ უ­რი ინ­ ტე­რე­სებ­ ის მა­ტა­რებლ ­ ებ­ ი ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბას უნდ­ ა ჩამ­ ოს­ცილ­დნენ, რომ­ ელნ­ იც საზ­ ოგ­ ად­ ოე­ ბა­ ში, მთე­ლი თავ­ ის­ ი არ­სით, იმ იდე­ ის გან­ვით­ ა­რებ­ ას ებრ­ ძვი­ან, რო­მე­ლიც ხელს შეუ­ წყობს კერ­ძო კომ­პან­ ი­ები­ ს შემც­ ი­რებ­ ას, საბ­ აზრ­ ო ეკ­ონ­ომ­იკ­ის დას­ ასრ­ ულს და სამხ­ ედრ­ ო მომზ­ ად­ ებ­ ის, ექს­ პანს­ ი­ისა და ინტ­ ერ­ვენც­ ი­ები­ ს პო­ლი­ ტი­კი­დან გად­ ახვ­ ევ­ ას; სხვაგვ­ არ­ ად რომ ვთქვათ: გან­ვით­ ა­რე­ბა, რო­მელ ­ იც მთლი­ანა­ დ შეცვ­ ლის გაბ­ ატ­ ონ­ ე­ბულ ტენ­დენც­ ი­ას. ას­ ეთი განვ­ ით­ არ­ ე­ბის ძალ ­ ი­ან პატ­ ა­რა ალბ­ ათ­ ო­ბა არს­ ე­ბობს. ამა­ ვ­ დროუ­ ლ­ად, ტექ­ნი­კუ­რი პროგ­რე­სის ახა­ ლი და საშ­ ინ­ ე­ლი ეფ­ექ­ ტის მქო­ნე ხერხ­ ე­ბის გამ­ ოი­ ს­ობ­ით, საზ­ ო­გად­ ო­ება ფსი­ქი­კუ­რად­ აც და მენტ­ ა­ლუ­რა­დაც ამ ხდომ­ ი­ლებ­ ის წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ აა მო­ბილ ­ ი­ზე­ბუ­ ლი: მათ არს­ ე­ბო­ბისთ­ ვის ბრძო­ლა უნ­და გაა­ გრ­ ძე­ლონ მტკივ­ნე­ ული და მოძვ­ ელ ­ ებ­ უ­ლი ფორ­მებ­ ით. 112 1 მარკუზე თვლის, რომ ტექნიკური პროგრესი იძლევა ადამიანებზე მანიპულირების საშუალებას, რისი გამოძახილი სწორედ ხსენებული ვითარებაა, როდესაც ადამიანებს თავიანთი გათავისუფლების გზად, სწორედ სისტემის მიერ შემოთავაზებული წესრიგი ესახებათ. 60

ეს არი­ ს რე­ალუ­ რი წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ობ­რი­ობა, რომ­ ელს­ აც ინდ­ ი­ ვიდთ­ ა სო­ცი­ალუ­ რი სტრუქ­ტუ­რა, მენტ­ ა­ლურ სტრუქ­ტუ­რამდ­ ე დაჰ­ ყავს. ის ააქტ­ ი­ურ­ებს და ამ­ძი­მებს დესტ­ რუქ­ცი­ულ ტენ­დენც­ ი­ებს, რომლ ­ ე­ბიც, მკაცრ­ ად სუბლ ­ ი­მი­რე­ბულ რე­ჟიმ­ში, ინდ­ ივ­ იდთ­ ა ქცე­ ვებშ­ ი, სოც­ ი­ალ­ურ­ად გამ­ ო­სა­დეგ­ ად გარ­დაი­ ქ­მნე­ბია­ ნ, რო­გორც პრი­ვატ­ ულ, ისე პოლ ­ ი­ტი­კურ დონ­ ეზ­ ე. დესტ­ რუქ­ცი­ული ენე­ რ­გია, გარდ­ აი­ ქ­მნე­ბა სო­ცი­ალუ­ რ­ად გამ­ ოს­ ა­დეგ აგრ­ ე­სი­ულ ენ­ერ­გი­ად, ხოლ ­ ო აგრ­ ე­სი­ული ქცე­ვებ­ ი, ეკო­ მო­ ნ­იკ­ურ, პოლ ­ ი­ტი­კურ და ტექ­ ნი­კურ ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბას ზრდისკ­ ენ უბ­იძ­გე­ბენ. თან­ ამ­ ედრ­ ო­ვე მეცნ­ ი­ ერ­ება­ ში, ეკო­ ნ­ომ­იკ­ურ არეა­ ლშ­ ი, ერ­ში, რო­გორც მთელ­ში, კონ­ სტრუქ­ცი­ული და დესტ­ რუქ­ცი­ული მიღ­წე­ვებ­ ი, გარჯ­ ა სიც­ ოცხლის­ თვი­სა და სიკვ­ დილ ­ ისთ­ ვის, 213 გამრ­ ავლ ­ ებ­ ა და მოკ­ვლა მჭიდრ­ ოდ დაუ­ კა­ ვშ­ ირ­და ერ­თმან­ ეთს. ატო­ მუ­ რი ენე­ რ­გი­ის ექს­ პლოა­ ტ­აცი­ის შემც­ ირ­ ებ­ ა, ნიშნ­ ავს მი­სი სამშ­ ვიდ­ ობ­ ო, ისე­ ვე როგ­ ორც მილ ­ ი­ტა­ რის­ტუ­ლი პოტ­ ენ­ცი­ალე­ ბი­ ს შეზღუდვ­ ას­ აც. სიც­ ოცხლის დაცვ­ ა და გაუ­ მ­ჯობ­ ეს­ ე­ბა, მოგ­ვევლ ­ ი­ნა მეცნ­ ი­ერ­თა მიე­ რ შექმ­ ნილ პრო­დუქ­ ტად, რო­მე­ლიც ზუსტ­ ად ამ­ავე სიც­ ოცხლის გან­ ადგ­ უ­რე­ბას ემყ­ ა­ რე­ბა. გამრ­ ავლ ­ ე­ბის შეზღუდვ­ ა ნიშნ­ ავს, სამ­ უშ­ აო ძალ ­ ის შემც­ ი­ რე­ბას, ასე­ ვე პოტ­ ენც­ ი­ური კლიე­ ნტ­ ი­სა და მომ­ხმარ­ ებ­ლის რაო­ დ­ ენ­ობ­ის შემც­ ი­რებ­ ას­ აც. დეს­ტრუქ­ცი­ული ენე­ რ­გი­ის სოც­ ი­ალუ­ რ­ად გამ­ ო­სა­დეგ აგ­რე­სი­ულ­ობა­ ში გარდ­ აქმ­ ნა, ფრო­იდი­ ს მიხ­ ედვ­ ით, ნორ­მალ ­ უ­რი და აუც­ილ­ებე­ ლი პრო­ცეს­ ია. ეს იმ დინ­ ამ­ ი­კის ნა­ წი­ლია, რომ­ლის მიხ­ ედვ­ ით­ აც ლიბ­ იდ­ ო, ერო­ ტ­იკუ­ ლი ენე­ რ­გია, გან­ იც­დის სუბ­ლი­მაც­ ი­ას და გარდ­ აი­ ქ­მნებ­ ა სო­ცი­ალუ­ რ სარ­გოდ. ორი საწ­ ი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო იმპ­ ულ­სი ერ­თად იყრ­ ის თავს, ერთ­ ი­ანდ­ ე­ ბია­ ნ ორ­მაგ ტრანს­ ფორ­მაც­ ი­აში, ის­ინი ხდებ­ ია­ ნ ცივ­ ი­ლი­ზა­ცი­ის მენტ­ ა­ლუ­რი და ორგ­ ან­ უ­ლი წარმ­ მართ­ ველ ­ ე­ბი. მაგრ­ ამ არ აქვ­ ს მნიშვ­ ნელ ­ ობ­ ა რამდ­ ენ­ ად ახლ ­ ო და ეფე­ ქ­ტუ­რია მათ­ ი კავშ­ ირ­ ი, მათ­ ი შეს­ ა­ბამ­ ი­სი თვის­ ებრ­ ი­ობა რჩე­ბა უც­ვლელ ­ ი და საპ­ ირ­ ის­ პირ­ ო, აგრ­ ეს­ ია ააქტ­ ი­ურ­ებს დესტ­ რუქ­ცი­ას, რო­მე­ლიც მიზნ­ ად 2 იგულისხმება ფროიდის თეორიის ორი ძირითადი ინსტინქტი, ეროსი და თანატოსი. 61

ის­ახა­ ვს სიკვ­ დილს, როც­ ა ლიბ­ იდ­ ო პირ­ ი­ქით, ცდილ ­ ობს დაი­ ც­ ვას და შეი­ ნ­არჩ­ უ­ნოს სიც­ ოცხლე, თუმ­ცა ეს მაშ­ ინ ხდებ­ ა, რო­ცა დესტ­ რუქ­ცი­ული ელე­ მ­ენტ­ ე­ბი ლიბ­ იდ­ ოს დაქვ­ ემდ­ ებ­ არ­ ე­ბაშ­ ია(მის სამს­ ა­ხურშ­ ია). თუ აგრ­ ე­სია გახდ­ ებ­ ა იმა­ ზე ძლიე­ რი, ვიდრ­ ე მი­ სი კონტ­ რა­დიქტ­ ო­რუ­ლი წყვილ ­ ი, ტენ­დენც­ ია შეი­ ც­ვლებ­ ა. მეტ­ იც, ფრო­იდია­ ნუ­ ლი კონ­ცეფ­ცი­ის მიხ­ ედვ­ ით, დესტ­ რუქ­ცი­ული ენე­ რ­გია ვერ გაძ­ლი­ერდ­ ებ­ ა ერ­ოტ­იკ­ული ენე­ რ­გი­ის შემც­ ი­რე­ბის გარ­ ე­შე: ბალ ­ ანს­ ი, ამ ორ პირვ­ ელ ­ ად იმპ­ ულს­ ს შორ­ ის, რაო­ დ­ენ­ობ­რი­ვად ერ­თია. ინს­ ტიქტ­ უ­რი დინ­ ამ­ ი­კა არი­ ს მე­ქან­ ი­კურ­ ი და ორ ანტ­ ა­გო­ ნის­ტს შო­რის, შეს­ აძ­ლებ­ ელ კვანტ­ ურ ენე­ რ­გი­ას ანა­ წ­ილ­ებს. მე მოკ­ლედ მოვ­ იხმ­ ე ფრო­იდი­ ს კონ­ცეფ­ცია, იმდ­ ენ­ ად, რამ­დე­ ნად­ აც ის საჭ­ ი­რო იქ­ნებ­ ა ამ­ერ­იკ­ული სა­ზო­გად­ ო­ები­ ს სიღრ­ მე­ებს­ ა და ხას­ ი­ათ­ში გავრ­ ცელ ­ ე­ბუ­ლი დაძ­ ა­ბუ­ლო­ბებ­ ის განს­ ახ­ ილვ­ ელ ­ ად. ვვარ­ აუ­ დ­ობ, რომ დაძ­ ა­ბუ­ლებ­ ებ­ ი მომდ­ ინ­ არ­ ე­ობს იმ ძირ­ ი­თად­ ი წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ობ­ იდ­ ან, რო­მე­ლიც გუ­ლისხ­ მობს საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს იმ შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბას, რომ­ ელს­ აც ერ­თის მხრივ, შეუ­ ძ­ლია თავ­ ის­ უფ­ ლებ­ ის თვის­ ობ­რი­ვად ახა­ ლი ფორ­მე­ბის ჩამ­ ო­ყალ ­ ი­ბებ­ ა, რაც სა­ ფუძ­ველს მო­უშლ ­ ის დამკ­ ვიდრ­ ებ­ ულ მდგომ­ არ­ ე­ობ­ას და, მე­ორე მხრივ, იმ მდგომ­ არ­ ე­ობ­ას, რაც ამ შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ის რეპრ­ ე­სი­ ულ­ად გამ­ ო­ყენ­ ე­ბის საშ­ უ­ალე­ ბა­ ს მისც­ ემს სისტ­ ე­მას. წი­ნაა­ ღ­მდე­ გო­ბა ფეთ­ქდე­ბა და არი­ ს ამა­ ვდ­ როუ­ ლ­ად‘’მტკი­ცე’’ და‘’კონს­ ერ­ ვირ­ ე­ბუ­ლი’’ ყოვლ ­ ისმ­ ომც­ ველ აგრ­ ეს­ ი­აში, რო­მე­ლიც ფართ­ ო­დაა გავრ­ ცელ ­ ე­ბუ­ლი სა­ზოგ­ ად­ ო­ება­ ში. მის­ ი ყველ ­ აზ­ ე თვალს­ ა­ჩი­ნო მან­ იფ­ ეს­ტა­ცია არ­ის სამხ­ ედრ­ ო მო­ბილ ­ ი­ზა­ცია, რო­მე­ლიც ინ­დი­ ვიდ­ ის მენტ­ ალ ­ ურ ქცევ­ აზ­ ე მოქ­მედ­ ებს, მაგრ­ ამ, ძირ­ ი­თად­ ი წინ­ ა­ აღ­მდეგ­ ობ­რიო­ ბ­ის კონ­ტექს­ ტის ფარგ­ ლებშ­ ი, აგრ­ ე­სი­ულ­ობა იკვ­ ე­ ბებ­ ა ბევრ­ ი წყარ­ ო­სა­გან. დან­ არჩ­ ე­ნი კი ასე გამ­ ო­იყუ­ რ­ება: (1) წარ­მო­ები­ სა და მოხმ­ არ­ ებ­ ის დეჰ­ უ­მან­ ი­ზაც­ ი­ის პროც­ ე­სი. ტექ­ნი­კუ­რი პროგრ­ ე­სი პერ­სონ­ ალ ­ უ­რი ინი­ ცი­ატ­ივი­ ს, მიდრ­ ე­კი­ ლე­ბის, გემ­ ოვ­ნებ­ ის აღმ­ ოფხვრი­სა და საქ­ ონ­ლი­სა და სერ­ვის­ ის უზ­რუნ­ველყ­ ოფ­ ის საჭ­ ირ­ ო­ები­ ს ზრდის იდე­ ნ­ტუ­რია. ეს ტენ­დენც­ ია არ იარს­ ე­ბებს მაშ­ ინ, თუ­კი არს­ ებ­ უ­ლი მეთ­ ო­დებ­ ი და რე­სურ­სე­ 62

ბი გამ­ ო­იყე­ ნ­ება ადა­ მია­ ნე­ ბი­ ს ისე­ თი შრო­მი­სა და დას­ვენ­ ე­ბისგ­ ან გას­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლებლ ­ ად, რომ­ ელნ­ იც ემს­ ა­ხურ­ ე­ბია­ ნ არს­ ე­ბულ წეს­ რიგს და გვევლ ­ ი­ნე­ბია­ ნ რე­სურ­სე­ბის მფლანგ­ ველ, შემ­ აფ­ ერ­ხე­ ბელ და ტექნ­ ი­კუ­რი თუ ინ­ტე­ლექტ­ უ­ალუ­ რი თვალს­ აზრ­ ი­სით, დე­ ჰუ­მან­ ი­ზაც­ ი­ის­კენ მიმ­ არ­თულ პროც­ ე­სე­ბად. ხსე­ნე­ბულ ­ ი ტენ­დენც­ ია ხშირ­ ად მტრო­ბის დამ­ ან­ აყრ­ ებ­ ელ ­ ია. (2) ხალხ­ მრავლ ­ ო­ბის, ხმაუ­ რ­ისა და აშკ­ არ­ ა­ობ­ის კონ­დიც­ ი­ები, მას­ ობ­რი­ვი საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს­თვი­საა დამ­ ახ­ ას­ ი­ათე­ ბე­ ლი. რო­გორც რე­ნე დუ­ბომ თქვა,„სიმშ­ ვიდ­ ის, პირ­ ა­დი სივრ­ ცის, დამ­ ო­უკი­ დ­ ებლ ­ ო­ბის, შემ­ ოქ­მედ­ ებ­ ის­ ა და მცირ­ ე ღია სივრ­ ცის“ საჭ­ ი­რო­ება, არ წარ­მოა­ დგ­ ენს ფუ­ფუ­ნე­ბას, მაგრ­ ამ ის რე­ალუ­ რი ბიო­ ლ­ოგი­ ური ბა­ზი­სებ­ ის შემ­ ადგ­ ე­ნე­ლია. მათ­ ი ნაკლ ­ ე­ბობ­ ა ზია­ ნს აყე­ ნ­ებს ინ­სტიქ­ტურ სტრუქ­ტუ­რას. ფრო­იდმ­ ა ერო­ ს­ის ამ„ას­ოცი­ალუ­ რ“ თვის­ ე­ბას ხაზ­ ი გაუ­ ს­ვა, მას­ ობრ­ ივ­მა საზ­ ო­გად­ ო­ება­ მ კი, სო­ცი­ალ­ იზ­აცი­ის გად­ ამ­ ე­ტე­ბულ ხარ­ ისხ­ ს მია­ ღ­წია, რო­მელზ­ ეც ინდ­ ივ­ იდ­ ებ­ ი რეა­ გი­ რ­ებე­ ნ ყველ ­ ა სახ­ ის იმ­ედგ­ აც­რუ­ები­ თ, აგრ­ ე­სი­ით, და შიშ­ ე­ ბით, რომლ ­ ე­ბიც მალ ­ ე ნამდ­ ვილ ნევრ­ ო­ზად გარდ­ აი­ ქ­მნებ­ ა. სა­ზო­გად­ ოე­ ბი­ ს აგრ­ ე­სი­ულ­ობ­ის ყველ ­ აზ­ ე თვალს­ ა­ჩი­ნო გამ­ ოვ­ ლი­ნებ­ ად, მილ ­ ი­ტა­რი­ზაც­ ია მიმ­ აჩნ­ ია. ეს მო­ბილ ­ ი­ზა­ცია სცილდ­ ე­ ბა ცოცხალ ­ ი ძალ ­ ის ფაქ­ტობ­რივ მო­ნახ­ აზს და სამხ­ ედრ­ ო ინდ­ უს­ ტრი­ის მშენ­ ებლ ­ ობ­ ას: ის არ­ის ნამდ­ ვილ ­ ად ტო­ტა­ლი­ტარ­ უ­ლი ას­ პექტ­ ი, რო­მელ ­ იც მედ­ ია­ ში ყო­ველდ­ ღი­ურ­ად ჩნდებ­ ა და კვებ­ ავს „სა­ხალხ­ ო აზ­რს“. სამ­ ეტყველ ­ ო ენ­ისა და იმი­ ჯ­ები­ ს გაუ­ ხ­ეშე­ ბა, მკვლელ ­ ობ­ ებ­ ის ილუ­ ს­ტრი­რე­ბა, იმ არაა­ და­ მია­ ნუ­ რი მოპყრობ­ ის ჩვენ­ ებ­ ა, რო­მე­ლიც ნეო­ კ­ოლ­ონი­ალი­ ზ­მის მსხვერპ­ ლთ მი­აყე­ ნ­ეს, ხდებ­ ა საყ­ ო­ველთ­ აო­ დ გავრ­ ცე­ლე­ბულ ­ ი, ხანდ­ ახ­ ან იუმ­ორ­ის­ტუ­ლი ელ­ფე­რის მქონ­ ე რამ, რო­მელ ­ იც ინ­ტეგ­რი­რებს საფ­ ეხ­ბურთ­ ო შე­ ჯიბრ­ ებ­ ებთ­ ან, უბე­ დუ­ რ შემთ­ ხვევ­ ებთ­ ან, სხვად­ ასხ­ ვა რეკლ ­ ამ­ ასთ­ ან და ამი­ ნ­დის პროგ­ნოზ­თან. ეს უკვ­ ე აღ­არ არი­ ს, ნაც­ ი­ონ­ალუ­ რ ინ­ტერ­ ე­სებშ­ ი არ­სე­ბუ­ლი, მკვლელ ­ ო­ბის კლას­ ი­კურ­ ი ჰერ­ ო­იზ­ება, არ­ამე­ დ ის და­იყვ­ ან­ ებ­ ა უფ­რო ბუ­ნებრ­ ივ მოვლ ­ ე­ნებს­ ა და გაუ­ თ­ვა­ ლისწ­ ი­ნე­ბელ შემთ­ ხვევ­ ებზ­ ე, რომ­ლებ­ იც ყოვ­ ელდ­ ღი­ურ­ად ხდებ­ ა. 63

შედ­ ეგ­ ი არ­ის ომი­ ს მიმ­ ართ ფსიქ­ ო­ლო­გი­ური შემგ­ უ­ებლ ­ ო­ ბა, რო­მე­ლიც იმ ხალხ­ ის მი­ერ არი­ ს მართ­ უ­ლი, ვინც დაც­ უ­ ლია ომი­ ს აქ­ტუ­ალო­ ბ­ის­აგა­ ნ. ამ ადა­ მია­ ნე­ ბი­ ს­ათვ­ ის მკვლელ ­ ო­ ბის მასშ­ ტაბ­ ებ­ ი და სტატ­ ისტ­ ი­კე­ბი ისე­ თ­ივე ადვ­ ილ ­ ად მის­ აღ­ ე­ბი და ფამ­ ი­ლარ­ უ­ლია, რო­გორც თუნ­დაც უმ­უშ­ევრ­ ო­ბის, ან ბიზნ­ ე­სის განვ­ ით­ არ­ ე­ბის დო­ნე. ხალხ­ ი შეე­ გუა ახა­ ლი ცხოვრ­ ე­ბის გარ­ ე­მო­ ება­ ს, რო­მე­ლიც გუ­ლისხ­ მობს ძალ ­ ად­ ო­ბას, რის­კებს, ვიე­ ტ­ნამ­ ის ომ­ის მსხვერპ­ ლს და ეს ისე­ თი­ ვე მარ­ტი­ვად დასწ­ ავლ ­ ა­დი გახდ­ ა მათ­თვის, რო­გორ­საც წარ­მოა­ დგ­ ენს სხვა ყო­ველდ­ ღი­ური რისკ­ ე­ ბი, მაგ­ ალ ­ ი­თად, სიგ­ არ­ ე­ტის კვამლ ­ ის ზია­ ნი, გამ­ ო­ნაბ­ ოლქ­ ვის ან გად­ ატ­ვირ­თუ­ლი მოძრ­ ა­ობ­ის უკ­ეთუ­ რ­ება. ფო­ტო­ებზ­ ე, რომ­ლე­ბიც ყო­ველდ­ ღიუ­ რ საგ­ აზ­ ე­თო სტატ­ ი­ებშ­ ი გვხვდებ­ ა და რომ­ლებ­ იც, რო­გორც წეს­ ი, ნათ­ ელ ფე­რებ­შია წარ­მოდ­გე­ნი­ლი, ნაჩვ­ ენ­ ე­ბია პატ­ იმ­რებ­ ის რიგ­ ე­ბი, რომლ ­ ე­ბიც დას­ ა­კითხად მიჰ­ყავთ, პატ­ ა­ რა ბავ­შვებ­ ი, რომ­ლე­ბიც დახ­ ე­ტი­ალო­ ბ­ენ სამხ­ ედრ­ ო მანქ­ ა­ნე­ბის მტვერშ­ ი, დას­ ა­ხიჩ­რე­ბუ­ლი ქალ ­ ებ­ ი. ეს თით­ქოს არა­ ფ­ერი ახ­ ალია(„ას­ეთი რამ­ ე­ები ხდებ­ ა ხოლმ­ ე ომშ­ ი“), მაგრ­ ამ აქ არ­ის გარ­ ე­მოე­ ბა, რო­მელ ­ იც დაგვ­ ან­ ახვ­ ებს განს­ ხვავ­ ებ­ ას: ამ ფო­ტო­ები­ ს ყო­ველდ­ ღი­ურ პროგრ­ ა­მებშ­ ი გამ­ ო­ჩე­ნა, კო­მერ­ცი­ული, სპორ­ტუ­ ლი, ად­გილ ­ ობრ­ ი­ვი პოლ ­ ი­ტიკ­ ის სია­ ხლ ­ ეე­ ბთ­ ან ერ­თად. პარ­ ა­ლე­ ლუ­რად კი, ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბის წყარ­ ოს მხრიდ­ ან ძალ ­ ად­ ო­ბა, სულ უფ­რო და უფ­რო ნორ­მალ ­ იზდ­ ებ­ ა და ეს გამ­ ო­იხ­ატ­ება სხვად­ ას­ ხვა სამხ­ ედრ­ ო დან­ ადგ­ არ­ ე­ბის­ ა და ტექნ­ ი­კის გავრ­ ცე­ლე­ბაშ­ ი. დღეს ჩამ­ ო­ყა­ლიბ­ ებ­ უ­ლი ენა, მკაცრ­ ად დისკ­ რი­მი­ნაც­ ი­ულია: სი­ძულვ­ ილ ­ ის, წყენ­ ის, წი­ლისწ­ ა­მე­ბის შემც­ ვე­ლი სპე­ცი­ფი­კურ­ ი ლექ­სი­კა, მიმ­ ართ­ უ­ლია აგრ­ ე­სი­ული პოლ ­ ი­ტი­კის წი­ნაა­ ღ­მდეგ მოქ­მე­დი ოპო­ ზი­ ცი­ისა­ კ­ენ. ეს მოდ­ ელ ­ ი მუდმ­ ი­ვად განმ­ ე­ორ­ებ­ ადია. ამგ­ ვარ­ ად, რო­დეს­ აც სტუ­დენტ­ ე­ბი ომ­ის წი­ნაა­ ღდ­ ეგ დე­ მონ­სტრა­ცი­ებს მართ­ ა­ვენ, ეს არ­ის„აგრ­ ე­სი­ულ­ობა“, რო­მე­ლიც „სექ­სუ­ალუ­ რი თავ­ ის­ უფ­ლე­ბის დამც­ ველთ­ ა­გან“,„პირდ­ აუ­ ბა­ ნე­ ლი ლაწ­ ი­რა­კებ­ ის­ ა­გან“ და„ხუ­ლიგნ­ ე­ბისგ­ ან“ არ­ის პროვ­ ო­ცი­რე­ბულ ­ ი, რომ­ლებ­ იც ყოვ­ ელდ­ ღე ქუ­ჩაშ­ ი„წანწ­ ალ ­ ე­ბენ“, ხოლ ­ ო კონ­ტრაქ­ 64

ციი­ ს მო­ნაწ­ ი­ლენ­ ი კი, ღირს­ ე­ულ მო­ქა­ლაქ­ ე­თა­გან შედგ­ ე­ბია­ ნ. ვი­ ეტნ­ ამშ­ ი, ამე­ რი­ კ­ულ„სტრატ­ ე­გი­ულ ოპე­ რ­აცი­ებს“, უპი­ რ­ის­პირ­დებ­ ა „ტი­პუ­რი კო­მუნ­ ის­ტუ­რი დან­ აშ­ აუ­ ლ­ებრ­ ი­ვი ძალმ­ ომ­რე­ობა“. წით­ ლებმ­ ა დაგ­ ეგ­მეს„ფარ­ უ­ლი შეტ­ ე­ვებ­ ი“(თით­ქოს ამე­ რ­იკ­ელ­ები, წი­ნასწ­ არ აცხად­ ებ­ ენ შეტ­ ე­ვის დროს), ვიე­ ტ­კონ­გე­ლებმ­ ა შეუ­ ტი­ეს ამე­ რ­იკუ­ ლ ბან­ აკს„შუა­ ღა­ მი­ ს პერ­ ი­ოდ­ში“ და მოკლ ­ ეს ამე­ რ­იკ­ელი ბიჭ­ ი(თით­ქოს, ამე­ რ­იკ­ელ­ები ვიე­ ტნ­ ამ­ ე­ლებს მხო­ლოდ მზის შუქ­ ზე უტ­ევე­ ნ, არ აწუ­ ხ­ებე­ ნ მტერს ძილ ­ ის დროს და არ კლავ­ ენ ვიე­ ტნ­ ამ­ ელ ბიჭ­ ებს). კო­მუ­ნისტ­ ებ­ ის მას­ ობრ­ ივ ხოც­ვას ინდ­ ო­ნე­ზი­ აში,„შთამბ­ ეჭდ­ ავ­ ი“ უწო­ დე­ ს, შეუ­ დ­არ­ებლ ­ ად დიდ­ ი სიკვ­ დილ ­ ი­ან­ ობა, რომ­ლი­თაც მეო­ რე მხარ­ ე იტ­ანჯ­ ე­ბა, პატ­ ი­ვის­ ა და ღირს­ ე­ბის საქ­მეა. ჩინ­ ე­ლე­ბის­ ათვ­ ის, ამე­ რ­იკ­ელი სამხ­ ედრ­ ო­ები­ ს აღმ­ ო­სავ­ ლეთ აზია­ ში არ­სებ­ ო­ბა, საფ­რთხეა მათ­ ი„იდეო­ ლ­ოგი­ის­ათ­ვის“, რო­დეს­ აც ცენტ­ რლურ და სამხ­ რეთ ამე­ რ­იკ­აში, ჩინ­ ურ­ ი არმ­ ი­ის სა­ვარ­ ა­უდო არს­ ე­ბობ­ ა, არა­ მა­ რ­ტო იდე­ ლ­ოგი­ური, არა­ მე­ დ პირ­ დაპ­ ირ­ ი და რე­ალუ­ რი საფ­რთხე იქ­ნებ­ ა შტატ­ ე­ბის­ ათ­ვის. ოპ­ოზ­იცი­ის იდე­ ნ­ტიფ­ ი­კა­ცი­ისა­ თ­ვის, დამძ­ ი­მე­ბულ ­ ი სამ­ ეტყვე­ ლო ენა, ორუ­ელი­ ს რე­ცეპ­ტის მი­ხედვ­ ით აგრ­ ძე­ლებს არ­სე­ბო­ბას: მტრის მიე­ რ ნათქ­ ვამ­ ი სიტყვა მშვიდ­ ობ­ ა, ნიშნ­ ავს ომს, თავდ­ აც­ ვა-შეტ­ ევ­ ას, ხო­ლო„მართ­ ალ ­ ი“ მხარ­ ის მიე­ რ წარ­მო­ებუ­ ლი ეს­ კალ ­ აც­ ია, გან­ ეი­ ტ­რა­ლებ­ ას გუ­ლისხ­ მობს, დაბ­ ომ­ბვებ­ ის­ ათ­ვის ინ­ ტენ­სი­ური მზად­ ებ­ ა კი, მშვიდ­ ო­ბის განმ­ აპ­ ირ­ ო­ბებ­ ელ ­ ია. ამგ­ ვარ დისკ­ რიმ­ ი­ნაც­ ი­ულ ტენდ­ ენც­ ი­აში, ენა კონს­ ტრუ­ირ­დებ­ ა იმგ­ ვარ­ ად, რომ მტე­რი აპრ­ ი­ორი ეშმ­ აკ­ ია მთე­ლი თავ­ ის­ ი არს­ ით, მის­ ი ყვე­ ლა ქმე­დებ­ ით­ ა და ინტ­ ენც­ ი­ით. აგრ­ ე­სიუ­ ლ­ობი­ ს ასე­ თი დოზ­ ა, ვერ აიხს­ ნე­ბა კომ­ უნ­ ის­ტურ­ ი საფრ­ თხის დიდ­ ი მასშ­ ტაბ­ ებ­ ით: სავ­ არ­ ა­უდო მტრის იმი­ ჯი, არი­ ს გაზვ­ ია­ დე­ ბუ­ ლი და სცილდ­ ებ­ ა ყო­ველგ­ ვარ­ ი რე­ალო­ ბ­ის ფარ­ გლებს. საქმ­ ე უფ­რო იმ­აშია, რომ სისტ­ ემ­ ის სტაბ­ ილ ­ უ­რო­ბას­ ა და ზრდას, უპ­ირ­ის­პირ­დებ­ ა თა­ვის­ ი­ვე ირა­ ცი­ონ­ალი­ ზ­მი, ის ვიწრ­ ო ბაზ­ ის­ ი, რომლ ­ ი­თაც ის ვით­ არდ­ ებ­ ა და დეჰ­ უ­მან­ ი­ზა­ცი­ის პროც­ ე­სი, რო­მე­ლიც გამ­ ან­ ადგ­ უ­რე­ბელ ­ ი და პარ­ ა­ზი­ტუ­ლი მოთხოვ­ნი­ლე­ბე­ 65

ბით­ აა განმ­ საჭ­ვალ ­ უ­ლი. დაუ­ ნ­დო­ბელ ­ ი ომი, თავ­ ის მხრივ, ამ ირ­ აციო­ ნ­ალი­ ზ­მის გამ­ ოხ­ ატ­ უ­ლე­ბაა და ამგ­ ვარ­ ად, ის სის­ტე­მის არ­ სია. რაც შეი­ ძლ ­ ე­ბო­და, რომ მხოლ ­ ოდ უმნ­ იშვ­ ნელ ­ ო შემ­თხვე­ვად, ან საგ­ ა­რეო პო­ლი­ტი­კა­ში გარკ­ ვეუ­ ლ უთ­ანხ­ მო­ება­ დ მიგვ­ ეღ­ ო, გა­ დაი­ ზ­არდ­ ა წარ­მო­ები­ ს შეჯ­ იბრ­ ე­ბით­ ო­ბას­ ა და პრესტ­ ი­ჟის დაცვ­ ა­ ში. მილ ­ ია­ რ­დო­ბით დოლ ­ არ­ ი, რომ­ ე­ლიც ომ­ის წარმ­ ო­ები­ ს­ათ­ვის იხ­არჯ­ ე­ბა, წარმ­ ოა­ დგ­ ენს პოლ ­ ი­ტი­კურ და ეკო­ ნ­ომ­იკ­ურ სტი­მულს. ეს არი­ ს ერთ-ერ­თი გზა, რომლ ­ ი­თაც შთაი­ ნ­თქმე­ბა ჭარბ­ ი პრო­ დუქ­ცია და ნარ­ჩუნ­დებ­ ა სტატ­ უს-კვო. ვიე­ ტ­ნამშ­ ი დამ­ არ­ცხე­ბა, შე­ საძ­ლოა კარგ­ ი სიგნ­ ალ ­ ი იყ­ოს სხვა გამ­ ათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი ომ­ებ­ ის­ათ­ვის, რა­თა აჯა­ ნყ­ დნენ სახლ ­ თან ახლ ­ ოს, ან სახლ ­ ში. რა თქმა უნ­და, აგრ­ ეს­ ი­ულ­ობ­ის სოც­ ი­ალუ­ რი მიზნ­ ით გამ­ ო­ყე­ ნე­ბა მიე­ კუ­ თ­ვნებ­ ა ცივ­ ილ ­ ი­ზა­ცი­ის ისტ­ ო­რი­ულ სტრუქ­ტუ­რას და ის წარ­მოა­ დგ­ ენდ­ ა პროგ­რე­სის მძლავ წარ­მმარ­თველს. თუმ­ცა აქა­ ც არ­სე­ბობს ეტ­აპი, რო­მელშ­ იც რაო­ დე­ ნ­ობ­რი­ობა გარ­დაი­ ქ­მნე­ბა თვი­სებრ­ ი­ობა­ დ და ორ ძირ­ ი­თად ინს­ ტიქ­ტს შო­რის ნორ­მალ ­ ურ ბალ ­ ანს­ ს, ძირს უთხრის დესტ­ რუქ­ცი­ის სას­ არ­გებლ ­ ოდ. ავტ­ ო­მა­ ტი­ზა­ცი­ის პრო­ცეს­ში, ადა­ მია­ ნუ­ რ შრომ­ ით ძალ ­ აზ­ ე მოთხოვ­ნის ვარდ­ ნა, უპი­ რ­ისპ­ ირ­დებ­ ა კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ უ­რი წარმ­ ო­ები­ ს გზებს(ის­ ევე, როგ­ ორც ყველ ­ ა სხვა გზას, რო­მე­ლიც ექ­სპლუა­ ტა­ ცი­აზე გად­ ის). სისტ­ ე­მა საპ­ ას­ უ­ხოდ ზრდის საქ­ ონ­ლის წარმ­ ო­ება­ ს და ქმნის მომ­სა­ხუ­რე­ბის სფე­რო­ებს, რომ­ლებ­ იც, თავ­ ის მხრივ, არ ზრდი­ან მოხ­მარ­ ე­ბას, მაგრ­ ამ ის­ინი გამ­ ოი­ ყე­ ნე­ ბა სამ­ უ­შაო ძალ ­ ის ას­ათ­ვის­ ებლ ­ ად, რა­თა გაგრ­ ძელ­დეს არს­ ე­ბულ ­ ი ეკო­ ნ­ომ­იკ­ური და პო­ლი­ტი­კურ­ ი ინს­ ტიტ­ უ­ცი­ები­ ს კვლავწ­ არმ­ ო­ება. იმდ­ ენ­ ად, რამდ­ ე­ ნად­ აც ეს სამს­ ა­ხუ­რებ­ ი არ­ას­აჭი­ რო და ზემდ­ ეტ­ ია, ისი­ ნი აუცი­ ლ­ ებე­ ლია იმ­ის­ათ­ვის, რათ­ ა საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს გარკ­ ვეუ­ ლ­მა ნაწ­ ილ­მა ელ­ემ­ენ­ტა­რულ ­ ი საჭ­ ირ­ ო­ებე­ ბი გამ­ ო­იმ­უშ­ავო­ ს, ამი­ ს პა­რალ ­ ე­ლუ­ რად კი, იმე­ დგ­ აც­რუ­ება ფეს­ვს იდგ­ ამს საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში, რაც აგ­ რეს­ ი­ული იმპ­ ულს­ ებ­ ის გა­აქ­ტი­ურ­ები­ ს განმ­ აპ­ ირ­ ო­ბებ­ ელ ­ ია. რო­დე­ საც რო­მე­ლი­მე საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა ხდებ­ ა აგრ­ ე­სი­ული, მი­სი წევრ­ ე­ბის მენ­ტა­ლუ­რი სტრუქ­ტუ­რა, ეგუ­ება ამ ვით­ არ­ ე­ბას: ინდ­ ივ­ ი­დი, ხდებ­ ა 66

უფ­რო მეტ­ ად აგრ­ ეს­ ი­ული და ამა­ ს­თან ერ­თად უფ­რო მორ­ჩი­ლიც, სა­ზო­გად­ ო­ება მას წარმ­ ო­აჩ­ენს ისე, რომ თით­ქოს ამ­ავე სო­ცი­ უმი­ ს გავლ ­ ენ­ ა და ძალ ­ აუ­ ფ­ლებ­ ა, აკმ­ აყ­ ო­ფი­ლებს ამ პი­როვ­ნე­ბის ღრმა(ამა­ ვე დროს რეპრ­ ე­სი­რე­ბულ) ინს­ ტიქ­ტურ საჭ­ ი­რო­ებე­ ბს. და ეს ინს­ ტიქ­ტუ­რი საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი, საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს წარმ­ ო­მადგ­ ენ­ ლებშ­ ი ჰპოვ­ ებ­ ენ თავ­ ის ლი­ბიდ­ ურ ასა­ ხვ­ ას. ამე­ რ­იკ­ის შეე­ რ­თე­ბუ­ ლი შტატ­ ებ­ ის სენ­ ატ­ ის შეიარაღების კო­მი­ტე­ტის თავმ­ ჯდო­მარ­ ე, ჯორ­ჯიი­ ს შტატ­ ის სე­ნატ­ ორ­ ი რა­სე­ლი, ამ ფაქ­ტით შეშფ­ ოთ­და. გთა­ვაზ­ ობთ მის სიტყვებს: დესტ­ რუქ­ცი­ის­ათვ­ ის მზად­ ებ­ ა ადა­ მია­ ნე­ ბს აიძუ­ ლ­ებს იყვ­ ნენ უფ­რო მფლან­გველნ­ ი, ვიდრ­ ე ის­ინი იქნ­ ე­ბოდნ­ ენ იმ შემთ­ ხვე­ვაშ­ ი, თუ დას­ ა­ხავდ­ ნენ კონს­ ტრუქ­ცი­ულ მიზნ­ ებს. არ ვიც­ ი, რა­ტომ ხდე­ ბა ასე. მაგრ­ ამ ჩემ­ ი გამ­ ოც­დილ­ ებ­ ით, რო­მე­ლიც სენ­ ატ­ში ყოფ­ ნის თით­ქმის 30 წლის განმ­ ავლ­ ო­ბაშ­ ი და­მიგ­როვ­და, არს­ ე­ბობს რა­ღაც, რაც ეხე­ ბა იარა­ ღ­ის შეძ­ ე­ნას, რომლ­ ი­თაც კლავ, ანგ­ რევ, ანა­ დგ­ ურ­ ებ ქალ­ აქ­ ებს და რომ­ ე­ლიც ადა­ მია­ ნს აიძუ­ ლ­ებს არ ით­ ვალ­ ოს დან­ ახ­ არ­ჯი ისე, როგ­ ორც ამ­ას აკე­ თ­ებს სახლ­ ის შეძ­ ე­ნის, ან ჯანმ­ რთე­ლო­ბის დაზღვევ­ ის დროს. მე მიკ­ ამ­ ათ­ ია საკ­ ითხზე, თუ რო­გო­რაა შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ი, რომ დღევ­ ანდ­ ელ სპეც­ ი­ფიკ­ ურ საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა­ ში გავრ­ ცე­ლე­ბუ­ლი აგრ­ ე­ სია, შე­დარ­ ე­ბუ­ლი ან შეფ­ ა­სე­ბუ­ლი იყო­ ს ისტ­ ო­რი­ულ­ობი­ და­ ნ, ნაც­ ვლად იმი­ სა, რომ ის ახლ ­ იდ­ ან შეფ­ ასდ­ ეს და ფორ­მულ ­ ირ­დეს. ახლ ­ ა მე მსურს, რომ ფო­კუ­სი­რებ­ ა მო­ვახდ­ ინ­ ო განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ას­პექტ­ ებ­ზე, იმ სპეც­ ი­ფიკ­ ურ ფორ­მებზ­ ე, რო­მელშ­ იც დღეს აგრ­ ე­ სია გა­მო­თა­ვის­ უფ­ლებ­ უ­ლი და დაკმ­ აყ­ ო­ფი­ლე­ბუ­ლია. იმ კონც­ ეპტ­ ებს, რომ­ ე­ლიც ტრად­ იც­ იუ­ ლ ფორ­მას, ახლ ­ ი­საგ­ ან მიჯნ­ ავს, მე ვუწ­ ოდ­ ებ ტექ­ნოლ­ ო­გი­ურ აგრ­ ე­სი­ასა და კმაყ­ ო­ფი­ლე­ ბას. ეს ფე­ნომ­ ე­ნებ­ ი სწრა­ფად უნდ­ ა აღი­ წ­ერ­ოს: აგრ­ ე­სი­ის აქტ­ ი, ხორ­ციე­ ლდ­ ებ­ ა მაღ­ ა­ლი ხა­რის­ხის ავტ­ ო­მატ­ ი­ზი­რე­ბულ ­ ი მექ­ ა­ნიზ­ მით, რო­მელს­ აც ბევრ­ ად მეტ­ ი ძალ ­ ა აქვ­ ს, ვიდრ­ ე ადა­ მია­ ნს, რო­ მელს­ აც ეს მექ­ ა­ნიზმ­ ი მოძრ­ ა­ობ­აში მოჰყ­ ავს და მის მი­ზანს­ ა და დან­ იშნ­ უ­ლე­ბას განს­ აზღვრავს. ყველ ­ აზ­ ე ექ­სტრე­მალ ­ ურ და არა­ 67

ორ­დინ­ ალ ­ ურ შემთ­ ხვევ­ აშ­ ი ეს მე­ქა­ნიზმ­ ი არი­ ს სარ­ ა­კეტ­ ო დან­ ად­ გარ­ ი, ხო­ლო ჩვეუ­ ლ­ებრ­ ივ შემთ­ ხვევ­ აშ­ ი, ის ავტ­ ო­მო­ბილ ­ ის სახ­ ით გვევლ ­ ი­ნე­ბა. ეს ნიშნ­ ავს იმა­ ს, რომ მექ­ ა­ნიზ­მს ააქტ­ ი­ურ­ებს მექ­ ა­ ნი­კუ­რი, ელე­ ქტ­ რო­ნულ ­ ი, ან ატ­ომუ­ რი და არა ადა­ მია­ ნ­ის ინს­ ტიქ­ ტუ­რი ენე­ რ­გია. აგრ­ ე­სია არ­ის ენე­ რ­გი­ის მიმ­ არ­თე­ბა და გად­ ატ­ ა­ნა სუ­ბიე­ ქტ­ ი­დან ობი­ექ­ტზე, ან ის, ობიე­ ქ­ტი­თაა„გაშ­ უ­ალ­ედე­ ბუ­ ლი“ და სამ­ იზნ­ ე გა­ნადგ­ უ­რებ­ უ­ლია არა პერს­ ო­ნის, არ­ამე­ დ უფ­რო რა­ ღაც საგნ­ ის მიე­ რ. ეს ცვლილ ­ ე­ბა, რო­მე­ლიც უკ­ავშ­ ირ­დებ­ ა ადა­ მი­ ანი­ სა და მატ­ ე­რია­ ლუ­ რი ენე­ რ­გი­ის, ფი­ზი­კუ­რი და მენტ­ ა­ლუ­რი აგრ­ ეს­ ი­ის ურთ­ ი­ერ­თმიმ­ ართ­ ებ­ ას(ადა­ მია­ ნი გახდ­ ა სუ­ბიე­ ქ­ტი და აგრ­ ეს­ ი­ის აგე­ ნ­ტი, არა მი­სი ფი­ზი­კუ­რი შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბებ­ ის, არ­ ამე­ დ მის­ ი მენტ­ ა­ლუ­რი მიმ­ არ­თებ­ ებ­ ის გამ­ ო) ასე­ ვე მოქ­მე­დებს მენ­ტა­ლურ დინ­ ამ­ ი­კა­ზე. მე წარვ­ ადგ­ ენ ჰიპ­ ო­თე­ზას, რო­მე­ლიც პრო­ცეს­ ე­ბის შინ­ აგ­ ან ლო­გი­კას მი­ემა­ რ­თე­ბა: დესტ­ რუქ­ცი­ის გა­ მო­ის­ობ­ით, ადა­ მია­ ნი­ ს ინ­სტიქტ­ უ­რი კმაყ­ ო­ფი­ლებ­ ა სულ უფ­რო მე­ტად არი­ ს იმე­ დგ­ აც­რუ­ებუ­ ლი, შეზღუდ­ უ­ლი და„სუპ­ ერ-სუბლ ­ ი­ მი­რებ­ უ­ლი.“ ამგ­ ვარ­ ი იმ­ედ­გაც­რუ­ება­ ნი იღწ­ ვი­ან განმ­ ეო­ რ­ები­ სა და ესკ­ ალ ­ აც­ ი­ის­ათვ­ ის: ზრდია­ ნ და აფა­ რ­თო­ებე­ ნ ძალმ­ ომ­რე­ობ­ის საზღვრებს. პარ­ ა­ლე­ლუ­რად, პერს­ ო­ნალ ­ უ­რი პას­ უ­ხის­მგებლ ­ ო­ბა, შეგნ­ ე­ბა და დან­ აშ­ აუ­ ლ­ის გრძნო­ბა სუსტ­ დე­ბა, ან უფ­რო ზუსტ­ ად, ის ინა­ ც­ვლებს აქტ­ უ­ალუ­ რი კონტ­ ექ­სტიდ­ ან, რო­მელშ­ იც არს­ ე­ბობ­ და აგრ­ ე­სია, და ფუძ­ნდებ­ ა მეტ­ნაკლ ­ ე­ბად უწყინ­ არ შრეშ­ ი(უზ­ნე­ ობ­აში, სექს­ უ­ალუ­ რ არაა­ დე­ კ­ვატ­ უ­რო­ბაშ­ ი და ა.შ.). ამ რე­აქ­ცი­აშ­ იც, და­ნაშ­ აუ­ ლ­ის გრძნო­ბის გავლ ­ ე­ნა შედ­ არ­ ე­ბით სუს­ტდე­ბა და სი­ძულვ­ ილ ­ ი, უკ­მაყ­ ო­ფი­ლებ­ ა ასე­ ვე გად­ ან­ აც­ვლებ­ ულ ­ ია რეა­ ლუ­ რი პას­ უ­ხის­მგებლ ­ ობ­ ის სუ­ბიე­ ქ­ტი­დან(მთავრ­ ო­ბა) ანო­ ნ­იმ­ურ მავ­ ანზ­ ე: ფი­ზი­კურ­ ად და მორ­ ა­ლუ­რად აქტ­ ი­ური პერს­ ო­ნა კი არ სჩად­ ის ამა­ ს, არა­ მე­ დ რაღ­ აც მანქ­ ა­ნა. მანქ­ ა­ნა: ეს ტერ­მი­ნი მი­ემ­ართ­ ე­ბა ადა­ მი­ ნ­ები­ ს­აგა­ ნ შემდ­ გარ აპა­ რ­ატს, რო­მელ ­ იც შეს­ აძ­ლოა ჩან­ აც­ ვლდეს მექ­ ა­ნი­კუ­რი აპა­ რ­ატ­ით: ბიუ­ რ­ოკ­რა­ტია, ადმ­ ი­ნის­ტრა­ცია, პარტ­ ია ან ორ­გან­ ი­ზა­ცია, პას­ უ­ხისმ­ გე­ბელ ­ ი აგე­ ნ­ტე­ბი არი­ან. მე, რო­გორც ინდ­ ივ­ იდ­ უ­ალუ­ რი პერს­ ო­ნა, ვიყ­ ავ­ ი მხოლ ­ ოდ ინს­ ტრუ­ 68

მენტ­ ი და ინს­ ტრუ­მენ­ტი არ შეი­ ძ­ლე­ბა, მო­რა­ლუ­რი გაგ­ ე­ბით, პა­ სუხ­ ის­მგე­ბელ ­ ი იყო­ ს ან მას შეა­ წ­უხო­ ს დან­ აშ­ აუ­ ლ­ის გრძნო­ბამ. ამ მხრივ, კიდ­ ევ ერთ­ ი ბარ­ ი­ერი აგრ­ ეს­ ი­ის წინ­ აა­ ღმ­ დეგ, რო­მე­ლიც ცი­ვილ ­ ი­ზაც­ ი­ამ გამ­ ო­ავლ ­ ი­ნა ხანგ­ რძლივ და ძალ ­ ად­ ობრ­ ივ პრო­ ცეს­ში, მოხს­ ნი­ლია. და თან­ ამ­ ედრ­ ო­ვე კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ის ექ­სპანს­ ია ჩაე­ ბა საბ­ ედ­ ისწ­ ე­რო ფი­ზი­კურ დია­ ლე­ ქ­ტი­კა­ში, რო­მელ ­ იც ეკ­ონ­ომ­ იკ­ური და პოლ ­ ი­ტი­კუ­რი დი­ნამ­ ი­კის მამ­ ოძ­რა­ვებ­ ელ ­ ია: რაც უფ­რო მძლავრ­ ი ხდებ­ ა აგრ­ ე­სია, მით უფ­რო ნაკლ ­ ე­ბად შეე­ ს­აბა­ მე­ ბა და აკმ­ აყ­ ო­ფი­ლებს პირვ­ ელ ­ ად იმპ­ ულს­ ებს, ის უფ­რო მეტ­ ად მი­ილ­ ტვის განმ­ ე­ორ­ება­ დო­ ბ­ისა და ეს­კა­ლაც­ ი­ის­აკ­ენ. თქმა არ უნდ­ ა, რომ აგრ­ ე­სიი­ ს ინს­ ტრუ­მენტ­ ე­ბი და მათ­ ი გა­ მოყ­ ენ­ ე­ბის ფორ­მე­ბი ისე­ თ­ივე ხანდ­ აზმ­ ულ ­ ია, რო­გორც თვით­ ონ ცი­ვილ ­ ი­ზაც­ ია, მაგრ­ ამ არს­ ებ­ ობს გად­ ამწ­ ყვეტ­ ი განს­ ხვავ­ ებ­ ა ტექ­ ნო­ლო­გი­ურ აგრ­ ე­სი­ასა და უფ­რო პრიმ­ ი­ტი­ულ ფორ­მებს შორ­ ის. ეს უკ­ან­ას­კნელ ­ ი არ იყო მხო­ლოდ თვის­ ებრ­ ი­ვად სხვან­ აი­ რი აგ­ რეს­ ია: ის საჭ­ ი­რო­ებდ­ ა სხე­ულ­ის მაღ­ ა­ლი ხარ­ ის­ხის აქტ­ ი­ვიზ­ ე­ბას­ ა და ჩართ­ უ­ლო­ბას, ვიდრ­ ე ამა­ ს მოი­ თხოვს აგრ­ ე­სი­ის ავტ­ ო­მატ­ ი­ ზი­რებ­ უ­ლი და ნახ­ ევრ­ ად ავტ­ ომ­ ატ­ ი­ზი­რე­ბუ­ლი მე­თო­დებ­ ი. დან­ ა, „ბლაგვ­ ი საგ­ ან­ ი“, თუნ­დაც რევ­ ოლვ­ ერ­ ი, ინ­დივ­ იდ­ ის„ნაწ­ ი­ლე­ბი“ არი­ან, ისი­ ნი ადა­ მია­ ნს უქმ­ ნი­ან განც­ დას, რომ უფ­რო ახ­ლოს არი­ან მიზ­ ანთ­ ან. ყველ ­ აზ­ ე მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ი ის არი­ ს, რომ, მათ­ ი გამ­ ო­ყენ­ ე­ბა, გარდ­ ა თავდ­ აცვ­ ის შემთ­ ხვევ­ ის­ ა, კრიმ­ ი­ნალ ­ ად ით­ ვლებ­ ა და ამგ­ ვარ­ ი ფაქტ­ ი დასჯ­ ა­დია. ტექნ­ ო­ლო­გი­ური აგრ­ ე­სია კი, პირ­ ი­ქით, არ ით­ვლებ­ ა დან­ აშ­ აუ­ ლ­ად. ჭარბ­ ი სიჩ­ქარ­ ით ავ­ ტო­მო­ბილ ­ ი­სა და კატ­ ე­რის მართ­ ვას არ უწ­ოდ­ებე­ ნ მკვლელ ­ ო­ბას, თუნ­დაც ის იყო­ ს მკვლელ ­ ო­ბა, ასე­ ვე არც სარ­ აკ­ ე­ტო დან­ ადგ­ არ­ ე­ ბის ინ­ჟი­ნე­რიაა მიჩ­ნე­ული რაი­ მე სახ­ ის დან­ აშ­ აუ­ ლ­ად. ტექნ­ ო­ლო­გი­ური აგრ­ ე­სია აღვ­ ივ­ ებს იმ მენტ­ ა­ლურ დინ­ ამ­ ი­ კას, რო­მე­ლიც ამძ­ ი­მებს დესტ­ რუქ­ცი­ული, ანტ­ ი­ერ­ოტ­იკუ­ ლი ტენ­ დენც­ ი­ები­ ს პუ­რი­ტა­ნულ კომ­პლექს­ ს. აგრ­ ე­სი­ის ახა­ ლი მოდ­ ელ ­ ი, რო­მე­ლიც ასე­ ვე დამ­ ანგ­ რე­ველ ­ ია, გამ­ ო­რიცხავს ის­ეთ ფი­ზი­კურ და მენტ­ ა­ლურ ძა­ლისხ­ მევ­ ას, რო­გორ­საც ველ ­ ით ამგ­ ვარ­ ი პრო­ 69

ცეს­ ე­ბის­ ას. მკვლელ ­ ი რჩე­ბა“სუფ­თა”, როგ­ ორც ფი­ზი­კურ­ ად, ისე მენ­ტა­ლუ­რად. მის­ ი სა­სიკ­ვდილ ­ ო მუშ­ აო­ ბ­ის“სიწ­მინ­დე”, იღ­ებს დამ­ ატ­ ე­ბით ნებ­ ართ­ ვას, რო­ცა საქმ­ ე ეხე­ ბა ერ­ოვ­ნულ“მტერ­სა” და ერ­ოვნ­ ულ ინტ­ ე­რესს. ჟურ­ნალშ­ ი“Les Temps Modernes” გამ­ ოქ­ვეყნ­ ებ­ უ­ლი ანო­ ნ­ იმ­ური ლიდ სტატ­ ია(1966 იანვ­ არ­ ი), უკა­ ვშ­ ირ­დებ­ ა ვიე­ ტ­ნამშ­ ი მიმ­დინ­ არ­ ე ომს­ ა და შტატ­ ებ­ში არს­ ე­ბულ პურ­ ი­ტა­ნულ ტრა­დიც­ ი­ ებს. მტრის ხატ­ ი კი, საკმ­ აო­ დ უხ­ეშ და მძიმ­ ე ფორ­მებშ­ ია დახ­ ა­ ტუ­ლი: უწ­მინდ­ უ­რი ჯუნგ­ ლებ­ ი მის­ ი ბუნ­ ებრ­ ი­ვი მახ­ ას­ ი­ათ­ებე­ ლია, პირ­ველყ­ ოფ­ ი­ლი და არ­აც­ივი­ ლ­იზ­ებუ­ ლი ქმედ­ ებ­ ა მის­ ი ბუნ­ ებრ­ ი­ ვი სტილ ­ ია. აქე­ და­ ნ გამ­ ომ­დინ­ არ­ ე, მათ­ ი თავშ­ ეს­ აფ­რე­ბის დაწვ­ ა, ბუ­ნებრ­ ი­ვი სა­ფა­რის განდ­ აგ­ უ­რებ­ ა და მათ­ ი საკვ­ ებ­ ის მარ­ აგ­ ის მო­წამ­ვლა არა მხოლ ­ ოდ სტრატ­ ე­გიაა, არა­ მე­ დ მო­რა­ლუ­რი სა­ კითხი­ცაა: გად­ ამდ­ ებ­ ი ჭუჭყის მო­შორ­ ე­ბა, პო­ლი­ტი­კუ­რი ჰი­გი­ენ­ ისა და სამ­ არ­თლი­ანო­ ბ­ის აღდ­ გენ­ ა. სინდ­ ის­ ის მას­ ობ­რი­ვი წმენ­ და ყვე­ლა რაც­ ი­ონა­ ლუ­ რი შემ­ ადგ­ ენ­ლი­დან, იწ­ვევს სა­ღი აზ­რის უკ­ანა­ ს­კნე­ლი ამბ­ ო­ხის ატ­როფ­ ი­ას, რო­მე­ლიც სი­გი­ჟის წინ­ აა­ ღ­ მდეგ­ აა მიმ­ არ­თუ­ლი. შეს­ აბ­ ა­მი­სად“მორ­ ალ ­ ისტ­ ე­ბი”, ყველ ­ ან­ აი­ რი წნე­ხის გარ­ ე­შე აფა­ რ­ებე­ ნ ხელს დან­ აშ­ აუ­ ლს. ამგ­ ვარ­ ად, შეს­ აძ­ ლოა ვინმ­ ე გა­მო­ვიდ­ ეს და სახ­ ალხ­ ოდ თქვას, რომ ეს პროც­ ე­სი “უდ­იდე­ სი პერფ­ ორ­მანს­ ია ჩვენ­ ი ერ­ის ის­ტო­რი­აში”, ჭეშმ­ არ­ ი­ტად დიდ­ ი ისტ­ ო­რი­ული მიღწ­ ე­ვაა უძლ ­ ი­ერ­ესი, უმდ­ იდრ­ ე­სი და ყვე­ ლაზ­ ე განვ­ ით­ არ­ ე­ბუ­ლი ქვეყნ­ ის მიე­ რ ყველ ­ აზ­ ე დაჩ­ აგრ­ უ­ლი, ღა­ რი­ბი და სუს­ტი ქვეყნ­ ებ­ ის დანგ­ რევ­ ა. დან­ აშ­ აუ­ ლ­ის გრძნო­ბის­ ა და პას­ უ­ხისმ­ გებლ ­ ო­ბის შემც­ ი­რე­ბამ, უძლ ­ ე­ველ ­ ი ტექნ­ ი­კუ­რი და პოლ ­ ი­ტი­კუ­რი აპა­ რა­ ტ­ის მიე­ რ მათმ­ ა შთანთ­ ქვამ, იმ ღი­რებ­ უ­ლებ­ ებ­ ის გაუ­ ფ­ასუ­ რ­ება­ სა­ ც შეუ­ წყო ხელ ­ ი, რო­მე­ლიც ჯერ კი­დევ აკ­ავე­ ბდ­ ა აგრ­ ე­ასია­ ს. სან­ ამ საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს მი­ლი­ტა­რი­ზა­ცია ამ ტენდ­ ენც­ ი­ის ყველ ­ აზ­ ე აშკ­ არ­ ა და დესტ­ რუქ­ცი­ ულ მან­ ი­ფეს­ტა­ცი­ად რჩებ­ ა, მი­სი გავლ ­ ე­ნა კულტ­ უ­რულ განზ­ ო­მი­ ლე­ბაზ­ ე არ შემც­ ირდ­ ებ­ ა. ამ ტრენ­დის ყველ ­ აზ­ ე დიდ შემ­ ადგ­ ენ­ ლად, სიმ­ არ­თლის ღირ­ ე­ბუ­ლე­ბასთ­ ან დეზ­ ინ­ტეგ­რა­ცია შეი­ ძ­ლე­ბა 70

მი­ვიჩნ­ ი­ოთ. მედ­ ია სიმ­ არ­თლის ტი­რა­ჟი­რე­ბის ვალდ­ ე­ბულ ­ ე­ბის­ ა­ გან დისტ­ ან­ცირდ­ ებ­ ა, თა­ნაც საკმ­ აო­ დ სპეც­ ი­ფი­კურ­ ი გზით. მთავ­ ა­ რი მიგნ­ ე­ბა არ არი­ ს ის, რომ მედ­ ია იტყუე­ ბა, ისი­ ნი სი­მარ­თლე­ სა და ნახ­ ევრ­ ად სიმ­ არ­თლეს ერთ­ მან­ ეთშ­ ი ურ­ევე­ ნ, კო­მენტ­ ა­რე­ბი და შეფ­ ა­სებ­ ებ­ ი, ფაქ­ტობ­რი­ვი ხდო­მი­ლებ­ ებ­ ი, აბს­ ო­ლუ­ტუ­რად სა­ რე­დაქც­ იო პოლ ­ ი­ტი­კის გავ­ლი­თაა მიწ­ ოდ­ ებ­ ულ ­ ი. რედ­ აქც­ ი­ის­ათ­ ვის არა­ სა­ სია­ მო­ ვნ­ ო სიმ­ არ­თლე(და რამდ­ ენ­ ი მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ი, გად­ ამწ­ ყვეტ­ ი ფაქტ­ ია მათ­თვის არ­ას­ასია­ მო­ ვ­ნო) იმა­ ლე­ ბა ხაზ­ ებს შო­რის, ან ჰარმ­ ო­ნი­ულ­ად ერ­ევა უაზრ­ ო­ბას, გას­ არ­თობ და ე.წ საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ სა­ თ­ვის საი­ ნ­ტერ­ ე­სო ამბ­ ებს. მომხ­ მარ­ ე­ბელ ­ იც ად­ ვილ ­ ად იხ­რე­ბა ამ„სი­მარ­თლის­ ა­კენ“, იმ შმეთხვევ­ აშ­ იც კი, თუ მან სიმ­ არ­თლე იცი­ ს. ამ­ჟამ­ ად სიმ­ ართ­ ლის აუცი­ ლ­ებ­ლო­ბა გა­ ურ­კვევ­ ელ ­ ია და არი­ დე­ ბა­ დია, აკ­რძა­ლუ­ლია ან აღკ­ ვეთ­ ი­ლია. სიმ­ არ­თლის გაუ­ ფ­ასუ­ რ­ება მხო­ლოდ იმ კონ­ტექ­სტში იძე­ ნს დიდ მნიშვ­ ნელ ­ ო­ბას, რო­ცა აგრ­ ე­სი­ის დემ­ ოკ­რა­ტი­ული ფორ­მა აქტ­ ი­ ურ­დებ­ ა. სიმ­ არ­თლე არი­ ს მკაცრ­ ი ღი­რე­ბულ ­ ებ­ ა, რო­დეს­ აც ის ემ­სა­ხურ­ ე­ბა ადა­ მია­ ნი­ ს სი­ცოცხლის დაცვ­ ას, რო­გორც ადა­ მია­ ნ­ ის ბუნ­ ე­ბასთ­ ან, თავ­ ის სის­ უსტ­ ე­ებთ­ ან და დესტ­ რუქ­ცი­ოლ­ობ­ას­თან ბრძო­ლის წინ­ ამძ­ ღო­ლი. ამ ფუნ­ქცი­ით, სი­მარ­თლე სუბლ ­ ი­მი­რე­ ბუ­ლი სას­ ი­ცოცხლო ინ­სტიქ­ტებ­ ის­ ათვ­ ის, ერო­ ს­ის­ათ­ვის, ჭეშმ­ არ­ ი­ ტი მნიშვ­ ნელ ­ ო­ბაა, ის ცდი­ლობს ადა­ მია­ ნი გახ­ ად­ ოს პას­ უ­ხის­ მგებლ ­ ი­ანი და ავტ­ ონ­ ო­მი­ური, სიც­ ოცხლის გათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბას შე­ ფა­რუ­ლი და რეპრ­ ე­სი­ული ძალ ­ ე­ბის­ ა­გან ცდილ ­ ობს. და რადგ­ ან სი­მარ­თლეს გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლებ­ ელ ­ ი და დამც­ ვე­ლი ფუნ­ქცია აქვ­ ს, მი­სი გაუ­ ფ­ასუ­ რ­ება, დესტ­ რუქ­ცი­ას­თან ბრძოლ ­ ის პროც­ ეს­ში, კი­ დევ ერ­თი ბარ­ ი­ერ­ის მოშლ ­ აა. აგრ­ ეს­ ი­ის მიე­ რ ადა­ მია­ ნი­ ს მთავ­ არ­ ი სას­ ი­ცოცხლო ინს­ ტიქ­ტე­ ბის ხელყ­ ოფ­ ა, მის ესთ­ ე­ტი­კურ ღირ­ ებ­ უ­ლე­ბებს­ აც აუფ­ას­ურ­ებს. “ერო­ ს­სა და ცი­ვილ ­ ი­ზა­ცი­აში” მე ვცად­ ე მეჩვ­ ენ­ ე­ბინ­ ა ამ განზ­ ო­მი­ ლე­ბაშ­ ი არს­ ე­ბულ ­ ი ერო­ ტ­იკ­ული კომპ­ ო­ნენ­ტებ­ ი. უფ­უნ­ქციო, ნიშ­ ნავს იმა­ ს, რომ ის არ არ­ის მი­მართ­ უ­ლი რეპრ­ ე­სი­ულ საზ­ ო­გა­ დო­ება­ ში ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ები­ ს­აკ­ენ, ესთ­ ეტ­ ი­კუ­რი ღირ­ ე­ბულ ­ ე­ბებ­ ი კი, 71

სა­ზო­გად­ ოე­ ბა­ ში, ერ­ოს­ის მძლავრ მცველ ­ ებ­ ად გვევლ ­ ი­ნე­ბოდნ­ ენ. ბუ­ნე­ბა არი­ ს ამ განზ­ ო­მი­ლე­ბის ნაწ­ ილ ­ ი. ერ­ოსი იღწ­ ვის, მრავ­ ალ­ ფე­როვ­ ან­ ი ფორმ­ ე­ბით, თავ­ ის­ ი მგრძნობ­ ელ ­ ო­ბის დაკმ­ აყ­ ო­ფი­ლე­ ბის­ ათ­ვის, მის­ ი ბუ­ნებრ­ ი­ვი გარ­ ე­მოს დაფ­ უძ­ნე­ბის­ ათ­ვის. მაგრ­ ამ მხო­ლოდ დაც­ ულ სამყ­ არ­ ო­ში, სამყ­ არ­ ო­ში, რო­მე­ლიც დაც­ უ­ლია ყოვ­ ელდ­ ღიუ­ რი საქმ­ ი­სა­გან, ხმაუ­ რ­ის­აგა­ ნ, ხალხ­ მრავლ ­ ო­ბის­ ა­გან, უაზ­რო­ბის­ ა­გან, მხოლ ­ ოდ ამგ­ ვარ­ ა­დაა შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ი იმ ბიო­ ლ­ ოგიუ­ რი საჭ­ ი­რო­ები­ ს დაკმ­ ა­ყო­ფი­ლებ­ ა, რო­მელს­ აც ბედ­ნი­ერ­ება­ ს ვუ­წო­დებთ. აგრ­ ე­სი­ულ­მა ბიზნ­ ეს პრაქტ­ ი­კებმ­ ა მო­იც­ვა„დაც­ უ­ლი სამყ­ არ­ ოს“ სივრ­ ცე­ები და ამი­ თ ის არ­ამა­ რ­ტო შეუ­ რ­აცხყოფს მშვენ­ ი­ერ­ება­ ს, არ­ამე­ დ ბიო­ ლ­ოგი­ური საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს რეპრ­ ე­სი­ რებ­ ას­ აც ახდ­ ენს. რო­გორც კი ჩვენ ვეთ­ ანხ­ მებ­ ით იმ ჰი­პოთ­ ე­ზის განხ­ ილვ­ ას, რომ­ლის თა­ნახმ­ ად­ აც, განვ­ ით­ ა­რე­ბულ ­ ი ინ­დუს­ტრი­ული საზ­ ო­გა­ დო­ები­ ს გად­ აჭ­ არბ­ ებ­ უ­ლი აგრ­ ე­სია გამ­ ოი­ ხ­ატ­ება, მეტ­ ად­რე, არ­ ასაე­ ჭ­ვო და“ნორმ­ ალ ­ ურ” ქცევ­ ებშ­ ი: ჩვენ შეგვ­ იძლ ­ ია ის დავ­ ინ­ ა­ ხოთ ასე­ ვე იმ გარ­ ე­მოშ­ იც კი, რომ­ ე­ლიც მოწყვეტ­ ი­ლია აგრ­ ე­სი­ის ჩვეუ­ ლი გამ­ ოვლ ­ ი­ნებ­ ებ­ ისგ­ ან: მაგ­ ალ ­ ი­თად, რეკლ ­ ამ­ ი­რე­ბის და ინ­ფორ­მაც­ იი­ ს გავრ­ ცელ ­ ე­ბის სტილ­ში, რო­მელს­ აც მასმ­ ე­დია იყე­ ნ­ ებს. მა­ხას­ ი­ათ­ებე­ ლი არი­ ს უწყვეტ­ ო­ბა: ერ­თი და იგ­ივე რეკ­ლამ­ ა, ერ­თი და იმა­ ვე ტექს­ ტით ან სურ­ ათ­ ით, უწყვეტ­ ად მაუ­ წყებლ ­ ობს; დამკ­ ვეთ­ ი­სა და ინფ­ ორ­მაც­ ი­ის გამ­ ავრ­ ცელ ­ ებლ ­ ებ­ ის მიე­ რ“ჩა­მოს­ ხმუ­ლი” ერთ­ ი და იგი­ ვე ფრაზ­ ე­ბი თუ კლიშ­ ეე­ ბი, ერ­თი და იგ­ ივე გად­ აც­ ემ­ ე­ბი და პლატფ­ ორ­მე­ბი, რომლ ­ ებშ­ იც პოლ ­ ი­ტი­კო­სე­ბი უწყვეტ­ ად ქად­ აგ­ ებ­ ენ. ფრო­იდი სიკ­ვდილ ­ ის ინ­სტიქ­ტის კონ­ცეპ­ტს მი­უბ­რუნ­და„განმ­ ეო­ რ­ება­ დო­ ბ­ის იძუ­ ლ­ები­ ს“ ანა­ ლი­ ზ­ის­ას: ის მის ას­ოც­ირე­ ბა­ ს სრუ­ლი ინ­ერც­ ი­ის, დაძ­ ა­ბუ­ლო­ბის არ არ­სე­ბო­ბის, სა­შოს­თან დაბ­რუ­ნე­ბის მდგომ­ არ­ ე­ობა­ სთ­ ან ახდ­ ენდ­ ა. ჰიტ­ლერ­მა კარ­გად იცო­ და განმ­ ე­ორე­ ბა­ დო­ ბ­ის ექს­ ტრე­მალ ­ უ­რი ფუნ­ქცი­ის შე­ სა­ხებ: უდი­ დე­ სი ტყუი­ ლი, თუ ის ხშირ­ ად იქნ­ ე­ბა განმ­ ეო­ რ­ებუ­ ლი, გად­ აი­ ქ­ცევ­ ა სიმ­ ართ­ ლედ. სხვა შემთ­ ხვევ­ აშ­ იც, მუდმ­ ი­ვი რე­ჟი­მით განმ­ ე­ორე­ ბა­ დო­ ბა, ატყვევ­ ებს მსმენ­ ელს და მის­ ი შედ­ ეგ­ ი დეს­ 72

ტრუქ­ცი­ულია: ეს პრო­ცეს­ ი ანა­ დგ­ უ­რებს მენტ­ ა­ლურ ავ­ტო­ნო­მი­ას, აზ­როვ­ნებ­ ის თა­ვის­ უფლ ­ ებ­ ას, პას­ უ­ხის­მგებლ ­ ო­ბის გრძნო­ბას. არ­ სე­ბუ­ლი საზ­ ო­გად­ ო­ება, განმ­ ე­ორ­ება­ დო­ ბ­ის ოს­ტატ­ ი, თა­ვის­ ი წევ­ რებ­ ისთ­ ვის უზა­ რმ­ აზ­ არ საშ­ ოდ გარდ­ აი­ ქ­მნე­ბა. რა თქმა უნდ­ ა, ამ გზის ინ­ერ­ცია და დაძ­ ა­ბუ­ლო­ბის შემც­ ი­რე­ბა, არც ისე დამ­ აკმ­ აყ­ ო­ ფი­ლე­ბელ ­ ი სუბლ ­ ი­მაც­ იაა: ის ინს­ ტიქ­ტურ ნირ­ვან­ ას არ მიუ­ ძ­ღვის კმაყ­ ოფ­ ი­ლე­ბის­ აკ­ ენ, თუმ­ცა ის კარგ­ ად ამც­ ი­რებს ცნო­ბიე­ რ­ები­ ს სტრესს, ტკი­ვილს­ ა და დაძ­ ა­ბუ­ლობ­ ას, რო­მელ ­ იც ავტ­ ო­ნო­მი­ური მენ­ტალ ­ უ­რი აქტ­ ი­ვობ­ ის თანმ­ ხლებ­ ია. ეს არი­ ს უაღრ­ ე­სად სპეკ­ უ­ლატ­ უ­რი ჰიპ­ ო­თე­ზა, აგრ­ ე­სი­ის სა­ ბედ­ ისწ­ ერ­ ო მახ­ ას­ ი­ათე­ ბლ ­ ებზ­ ე. აგრ­ ე­სია(უმე­ ტ­ეს შემ­თხვევ­ აშ­ ი) სო­ცია­ ლუ­ რ­ად გამ­ ო­სად­ ეგ­ ი დესტ­ რუქ­ციაა და ჯერ კიდ­ ევ საბ­ ე­ დისწ­ ერ­ ო, მის­ ი თვითმ­ ოძრ­ ა­ვი თვის­ ე­ბის­ ა და ინ­ტენ­ცი­ის გამ­ ო. ასე­ ვე ის საკმ­ აო­ დ რთუ­ლად ექვ­ ემდ­ ებ­ არ­ ე­ბა სუბლ ­ ი­მაც­ ი­ას. თუ ფრო­იდი­ ს თე­ორია მართ­ ე­ბუ­ლია და დესტ­ რუქ­ცი­ული იმპ­ ულს­ ე­ ბი მი­ილ­ტვი­ან ადა­ მია­ ნი­ ს ცხოვრ­ ე­ბის დამ­ ახ­ ინჯ­ ე­ბის­ ა­კენ, მაშ­ ინ ჩვენ ჭეშმ­ არ­ ი­ტად მოგ­ვიწ­ ევს საუ­ ბ­არი სუ­იც­იდა­ ლუ­ რ ტენ­დენც­ ი­ებ­ ზე, თან­ აც სოც­ ი­ალუ­ რი მასშ­ ტაბ­ ით და შეს­ აძ­ლოა ნაც­ ი­ონ­ალუ­ რ­მა და ინტ­ ერ­ნაც­ ი­ონ­ალუ­ რ­მა ტო­ტა­ლურმ­ ა დესტ­ რუქ­ცი­ულმ­ ა„თა­მა­ შებმ­ ა“, მყარ­ ად მო­იკ­იდო­ ნ ფეხ­ ი ჩვენს ინს­ ტიქტ­ ურ საწყი­სებს­ ა და სტრუქ­ტურ­ ებ­ში. 73

ჰერბ­ ერტ მარკ­ უ­ზე რევ­ ოლ ­ უც­ იი­ ს ცნებ­ ის გად­ ას­ ინჯ­ ვა 114 რევ­ ო­ლუ­ცი­ის ცნე­ბა მარ­ქსთან, მიე­ მ­არ­თე­ბა მთელს ისტ­ ო­რი­ ულ პერ­ იო­ დს: კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ის დასკ­ ვნით ეტ­აპს, პრო­ლე­ტა­რი­ატი­ ს დიქტ­ ა­ტუ­რის გარ­დამ­ ავ­ ალ სტა­დია­ ს და სო­ცი­ალი­ ზ­მის საწყის სა­ ფე­ხურს. მკაცრ­ ი გაგ­ ე­ბით ის არ­ის ისტ­ ო­რი­ული ცნებ­ ა, რო­მე­ლიც სა­ზო­გად­ ოე­ ბა­ ში მიმდ­ ინ­ არ­ ე აქტ­ უ­ალუ­ რ ტენ­დენც­ ი­ებზ­ ე პროე­ ც­ირ­ ებს და ასე­ ვე, რე­ვო­ლუ­ციი­ ს ცნებ­ ა, წარ­მო­ადგ­ ენს დია­ ლე­ ქ­ტი­კურ კონ­ცეპტ­ საც, მი­მარ­თულს კონკ­ რე­ტუ­ლი ისტ­ ო­რი­ული ჟა­მის კონ­ ტრ-ტენ­დენც­ ი­ებზ­ ე, იმდ­ ენ­ ად რამ­დენ­ ად­ აც ისი­ ნი(კონ­ტრ-ტენ­დენ­ ცი­ები) ამ პერ­ ი­ოდ­ის­თვის მკაფ­ ი­ოდ დამ­ ახ­ ას­ ი­ათ­ებე­ ლ­ნი არია­ ნ. ეს ტენდ­ ენც­ იე­ ბი და კონტ­ რ-ტენდ­ ენც­ იე­ ბი არია­ ნ გამ­ ოვ­ლი­ნე­ბებ­ ი, რომ­ლებ­ იც მარ­ქსისტ­ უ­ლი თე­ორიი­ სა და პრაქს­ ი­სის­თვის არ­სე­ ბით ელ­ემე­ ნ­ტებს წარმ­ ო­ადგ­ ე­ნენ. თვით მარქ­ სის­ტუ­ლი თე­ორია არ­ის სიმძ­ ლავრ­ ე ისტ­ ორ­ ი­ულ ბრძოლ ­ აშ­ ი, იმ ხარ­ ის­ხით, რით­ აც მის­თვის საკ­ უთ­რი­ვი ცნებ­ ებ­ ი პრაქტ­ ი­კა­ში განს­ ხე­ულ­დებ­ ია­ ნ და გახდ­ ებ­ ია­ ნ წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ო­ბის, ცვლილ ­ ე­ბის­ ა და რე­კონ­სტრუქ­ცი­ის ძა­ლებ­ ი, ის­ინი(ცნებ­ ან­ ი) ექვ­ ემდ­ ებ­ არ­ ებ­ ია­ ნ ბრძო­ლათ­ ა ცვალ ­ ებ­ ა­ დობ­ ას, რომ­ლებს­ აც ჩასწ­ ვდებ­ ია­ ნ და აირე­ კ­ლავ­ ენ, მაგრ­ ამ არ დო­მი­ნი­რე­ბენ. ამგ­ ვარ­ ად„გად­ ას­ ინ­ჯვა“ არი­ ს რევ­ ო­ლუ­ცი­ის ცნე­ ბის ელ­ემ­ენ­ტი, ნაწ­ ი­ლი მის­ ი შინ­ აგ­ ან­ ი განვ­ ით­ ა­რე­ბის­ ა. 1 სტატია„რევოლუციის ცნების გადასინჯვა“ 1969 წელს,„ახალი მემარ­ ცხენეობის მიმომხილველში“, გამოქვეყნდა. სტატია, პროლეტარიატის მოწინავე ინდუსტრიულ საზოგადოებასთან შერწყმის ფონზე, განიხილავს რევოლუციის მარქსისტული თეორიის სისტემურ ანალიზს. 74

ამ წე­რილს 215 შეუ­ ძ­ლია მხოლ ­ ოდ რამ­დენ­ ი­მე იმ პრობლ ­ ემ­ ას გაუ­ მ­კლავდ­ ეს, რო­მელს­ აც გად­ ას­ ინ­ჯვა მოი­ ც­ავს. დავ­ იწყებ მარ­ ქსის­ტუ­ლი კონ­ცეპტ­ ე­ბის მოკ­ლე რე­ზი­უმ­ირ­ები­ თ. რევ­ ო­ლო­ცია არ­ის: (1) სო­ცი­ალი­ ს­ტუ­რი რე­ვო­ლუ­ცია, კაპ­ იტ­ ალ ­ ისტ­ უ­რი სისტ­ ე­მის დამხ­ ო­ბა, საწ­ არ­მოო საშ­ უ­ალე­ ბე­ ბი­ ს კოლ ­ ექ­ტი­ური ფლო­ბა და „უშუ­ალო მწარმ­ ო­ებლ ­ ე­ბის“ მიე­ რ მათ­ ი კონ­ტრო­ლი. (2) ინ­იცი­ რე­ ბუ­ ლი მო­წინ­ ავ­ ე ინდ­ უს­ტრიუ­ ლ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში(კა­ პიტ­ ა­ლიზმ­ ის ამ საფ­ ე­ხურზ­ ე არს­ ე­ბუ­ლი შინ­ აგ­ ან­ ი წინ­ აა­ ღმ­ დეგ­ ო­ბე­ ბის სიდ­ იდ­ ის გამ­ ო და სოც­ ი­ალი­ ს­ტურ­ ი პრინც­ ი­პის,„ყველ ­ ას სა­ ჭირ­ ოე­ ბი­ ს მიხ­ ედვ­ ით“, შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ის გამ­ ო­ის­ობ­ით); პირვ­ ელ ­ ი ფა­ზის(სო­ცილ ­ ისტ­ უ­რი რე­ვო­ლუ­ცი­ის) დრო­ში სიმ­ ოკ­ლე არს­ ე­ბით­ ი რა­მაა, სხვაგვ­ არ­ ად გარდ­ ა­უვ­ალია რეპრ­ ე­სი­ები­ ს გან­გრძო­ბით­ ი ხას­ ი­ათი. (3) ხდომ­ ი­ლე­ბა ეკ­ონ­ომი­ კ­ური კრი­ზი­სის ჟამს, რაც ასუ­ ს­ტებს არ­სე­ბულ სახ­ ელმ­ წიფ­ ო აპა­ რა­ ტს. (4) განხ­ ორ­ცი­ელ­ებუ­ ლი მუშ­ ათ­ ა კლას­ ის ფართ­ ო(ორ­გა­ნი­ ზე­ბუ­ლი) მას­ ე­ბის ქმედ­ ებ­ ით და პროლ ­ ეტ­ ა­რი­ატ­ის დიქ­ტატ­ უ­რის გარ­დამ­ ავ­ ალ ­ ი ფაზ­ ის დამყ­ არ­ ე­ბით. რევ­ ო­ლუ­ცი­ის ცნებ­ ა მო­იც­ავს შემდ­ ეგ დემ­ ოკრ­ ა­ტი­ულ წინ­ აპ­ ი­ რობ­ ას: ა. რევ­ ო­ლუ­ცია არი­ ს უმრ­ ავლ ­ ე­სობ­ ის საქმ­ ე; ბ. და დემ­ ოკ­რა­ტია გვთავ­ ა­ზობს უფ­რო ხელს­ აყრ­ ელ პირ­ ო­ ბებს ორ­გან­ იზ­ ე­ბის­ ა და გან­ ათლ ­ ე­ბის­ ათვ­ ის. ეს წინ­ აპ­ ირ­ ო­ბან­ ი ხაზს უსვ­ ამ­ ენ„სუბ­ იე­ ქ­ტუ­რი ფაქ­ტო­რის“ მნიშ­ ვნელ ­ ობ­ ას: ექს­ პლოა­ ტ­აცი­ის ფაქტ­ ის გაცნ­ ო­ბიე­ რ­ება­ ს და მასთ­ ან გამკ­ ლავ­ ებ­ ის გზებს. აუტ­ანე­ ლი პირ­ ო­ბებ­ ის გამ­ ოც­დილ ­ ე­ბა და 2 სტატია დაწერილია საფრანგეთის 1968 წლის მოვლენებამდე. მარკუზემ მას შემდეგ დაამატა მხოლოდ რამდენიმე აბზაცი, რათა მათი(ამ მოვლენების) ისტორიული მნიშვნელობისთვის გაესვა ხაზი. 75

ცვლილ ­ ებ­ ის სას­ ი­ცოცხლო საჭ­ ი­რო­ება რე­ვო­ლუ­ცი­ის წი­ნაპ­ ირ­ ო­ ბან­ ი არია­ ნ. მაგრ­ ამ რე­ვო­ლუ­ცი­ის მარქ­ სის­ტუ­ლი ცნებ­ ა აგრ­ ეთ­ვე შეი­ ც­ავს ცვლილ ­ ებ­ ის განგ­ რძო­ბით­ ობ­ ას: ახა­ ლი მწარმ­ ო­ებლ ­ ე­ბის მი­ერ სა­ წარმ­ ოო ძალ ­ ებ­ ის განვ­ ით­ ა­რებ­ ას, ტექნ­ ო­ლო­გი­ისა და ტექნ­ ი­კურ­ ი აპა­ რ­ატი­ ს ათვ­ ის­ ე­ბას. გად­ ას­ ინჯ­ ვა არ გუ­ლისხ­ მობს მხოლ ­ ოდ იმ წი­ნაპ­ ირ­ ო­ბე­ბის ნუ­ მე­რა­ცია­ სა და იდე­ ნ­ტი­ფი­კა­ცი­ას, რომ­ლებ­ იც აქტ­ უ­ალუ­ რ განვ­ ით­ ა­ რე­ბაშ­ ი შეფ­ ერ­ხებ­ უ­ლია, არა­ მე­ დ რე­ვო­ლუ­ცი­ის ცნე­ბას, როგ­ ორც მთე­ლი­სას, რადგ­ ან მასშ­ ი შემ­ ავ­ ალ ­ ი ელე­ მ­ენ­ტე­ბი ურ­თი­ერ­თდა­ კავშ­ ირ­ ე­ბუ­ლია. ეს მოი­ ც­ავს კა­პიტ­ ალ ­ იზმ­ ი­სა და სო­ცი­ალი­ ზ­მის მარ­ქსისტ­ უ­ლი ცნე­ბის სტრუქ­ტუ­რუ­ლი მი­მარ­თე­ბის გა­დას­ ინ­ჯვას შემდ­ ეგ­ ი ასპ­ ექტ­ ე­ბის გათვ­ ალ ­ ისწ­ ი­ნებ­ ით: (1) ტრან­ზი­ცი­ის პრობლ ­ ემ­ ა: სოც­ ი­ალი­ ზ­მი თან­ აა­ რ­სე­ბობ­ ა­ში კა­პიტ­ ა­ლიზმ­ თან და სო­ცი­ალი­ ზ­მი როგ­ ორც კაპ­ იტ­ ალ ­ იზმ­ ის ჩამ­ ნაც­ვლებ­ ელ ­ ი. (2) სო­ცი­ალი­ ზმ­ ის ხელ ­ ახ­ ალ ­ ი განს­ აზღვრა გლობ­ ალ ­ უ­რი გან­ ვით­ ა­რებ­ ის ახა­ ლ ის­ტო­რიუ­ ლ საფ­ ეხ­ ურ­თან მიმ­ არ­თე­ბით: სახ­ ელ­ დობრ, რა არი­ ს სოც­ ი­ალი­ ზ­მის თვის­ ებრ­ ი­ვი განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ­ ო­ბა, როგ­ ორც კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ის განს­ აზღვრულ ­ ი უარმ­ ყო­ფე­ლის? გად­ ას­ ინ­ჯვის არეა­ ლი თვით­ ონ მარქ­ სის­ტუ­ლი თე­ორი­ის მი­ ერ­ვეა განს­ აზღვრუ­ლი, თან­დაყ­ ო­ლი­ლი საჭ­ ი­რო­ები­ ს მიე­ რ, რათ­ ა სო­ცია­ ლუ­ რი სინ­ ამდ­ ვილ ­ ის ანა­ ლი­ ზ­ის­ას, დია­ ლე­ ქ­ტი­კუ­რი კონც­ ეპ­ ტე­ბის განზ­ რა­ხუ­ლო­ბა გამ­ ოი­ შა­ ლო­ ს. იმ თვის­ ებრ­ ი­ობი­ თ, რი­თაც კორ­პო­რა­ტი­ული კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ი განს­ ხვავდ­ ებ­ ა წინ­ ა საფ­ ე­ხურ­ ე­ბის კა­პიტ­ ა­ლიზმ­ ის­გან, რომ­ ელმ­ აც წარმ­ არ­თა კი­დეც მარქ­ სის­ტუ­ლი ცნე­ბან­ ი, და იმდ­ ენ­ ად, რამდ­ ენ­ ად­ აც კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ი„უგუ­ ლ­ებე­ ლ­ ყოფს“ სოც­ ი­ალი­ ზმ­ ს და პირ­ ი­ქით, რევ­ ოლ ­ უ­ცი­ის კონ­ცეპ­ტი გარ­ დაი­ ქ­მნე­ბა, რო­გორც„ახა­ ლი“ ცნე­ბა. გლობ­ ალ ­ უ­რი კონ­ტექს­ ტი ალბ­ ათ გად­ ას­ ინ­ჯვის ყველ ­ აზ­ ე ზოგ­ ად­ ი ასპ­ ექტ­ ი არი­ ს ცვლი­ ლებ­ ა თე­ორ­იტ­იკ­ულ ჩარჩ­ ო­ში, ცვლილ ­ ე­ბის მასშ­ ი არ­ეკ­ვლა, სო­ 76

ცია­ ლუ­ რი ბაზ­ ი­სის გაფ­ ართ­ ოე­ ბა რე­ვო­ლუ­ცი­ური პო­ტენ­ცი­ალი­ ს­ ათ­ვის, ან რევ­ ო­ლუ­ცი­ის შეს­ აძ­ლო შეკ­ ა­ვებ­ ის­ ა და მარც­ ხი­სათ­ვის. ხსე­ნე­ბუ­ლი თეო­ რ­იტ­იკ­ული ჩარჩ­ ო, და რე­ვო­ლუ­ცი­ური აქტ­ ი­ ვო­ბა, გახდ­ ა გლობ­ ალ ­ უ­რი რამ: არ არს­ ე­ბობს ცნე­ბა, ქმედ­ ებ­ ა, სტრა­ტეგ­ ია, რო­მე­ლიც არ პროე­ ც­ირ­ებს და განს­ ჯის, რო­გორც საე­ რ­თა­შორ­ ი­სო მო­ცე­მუ­ლო­ბის ელე­ მ­ენ­ტი, შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბა, ან­ დაც არჩ­ ევ­ ან­ ი. რო­გორც ვიე­ ტნ­ ამ­ ია კორ­პო­რატ­ ი­ული კაპ­ იტ­ ა­ ლიზმ­ ის სისტ­ ე­მის შემ­ ავ­ ალ ­ ი ნაწ­ ი­ლი, სწო­რედ ასე­ ვე, ერო­ ვ­ნულ გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი მოძ­რა­ობ­ები, სოც­ ი­ალი­ ს­ტუ­რი რევ­ ო­ლუ­ცი­ ის პოტ­ ენ­ცი­ალ­ის შემ­ ადგ­ ე­ნელ ­ ი ნაწ­ ი­ლებ­ ი არია­ ნ. ას­ევე, მეს­ ა­მე სამყ­ არ­ ო­ში არს­ ე­ბულ ­ ი გამ­ ათ­ ავ­ ის­ უფ­ლებ­ ელ ­ ი მოძ­რა­ობ­ები და­ მოკ­ ი­დებ­ ულნ­ ი არია­ ნ კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ ურ­ ი მეტ­რო­პო­ლი­ები­ ს შინ­ აგ­ ან დაუ­ ძ­ლუ­რე­ბაზ­ ე. უპ­რი­ანია ვახ­სე­ნოთ, რომ მარქ­ სისტ­ უ­ლი თე­ორია ყოვ­ ელ­ თვის„ინტ­ ერნ­ აც­ ი­ონ­ალუ­ რი“ გახლ ­ დათ, აგრ­ ეთ­ვე ორგ­ ან­ ი­ზა­ცი­ ულ დო­ნეზ­ ეც. მარ­თალ ­ ია, რომ ეს„ინტ­ ერ­ნაც­ ი­ონ­ალი­ ზ­მი“ ორი­ ენ­ტი­რებ­ უ­ლი იყო ინ­დუს­ტრიუ­ ლ მუშ­ ათ­ ა კლასზ­ ე, რო­გორც ინ­ დუსტ­ რი­ულ კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ში არს­ ე­ბულ კონტ­ რძა­ლებზ­ ე; დღეს კი, ის­ინი აღა­ რ წარმ­ ო­ადგ­ ე­ნენ რევ­ ო­ლუ­ცი­ურ ძალ ­ ას. მარქ­ სის­ტულ ­ ი თე­ორია აგრ­ ეთვ­ ე მხედვ­ ელ ­ ო­ბის მიღმ­ ა არ ტო­ვებდ­ ა კო­ლო­ნი­ ურ და განვ­ ით­ არ­ ე­ბის დაბ­ ალ სა­ფე­ხურზ­ ე მყოფ არეა­ ლე­ ბს, მაგ­ რამ ისი­ ნი უმ­ეტ­ეს­ად„თან­ ა­შემწ­ ე­თა“ როლ­ში გვევლ ­ ი­ნე­ბოდნ­ ენ, მთა­ვარ­ ი რევ­ ოლ ­ უ­ცი­ური აგე­ ნ­ტე­ბის მო­კავშ­ ირ­ ე­ება­ დ(réservoir’, ლე­ნი­ნის ტერ­მი­ნი). მეს­ ა­მე სამყ­ არ­ ომ სრულ ­ ი თეო­ რი­ული და სტრა­ტეგ­ ი­ული ცნობ­ ა მეო­ რე მსოფ­ლიო ომი­ ს შემდ­ ეგ მი­იღო, მაგრ­ ამ შემდ­ გომ ქანქ­ ა­რა სხვა მო­პირ­ ის­პირ­ ე მხარ­ ი­სა­კენ გად­ ა­ იხ­არა. დღეს საკმ­ აო­ დ ძლი­ერი ტენ­დენც­ ია არს­ ე­ბობს, რო­მე­ლიც ერ­ოვ­ნულ გამ­ ათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ბელ ბრძო­ლას გან­ ი­ხილ ­ ავს რო­გორც პრინც­ ი­პულ, თუმც­ ა არა რო­გორც მზა რე­ვო­ლუ­ცი­ურ ძალ ­ ად, ას­ ევე მეო­ რე, შე­სამჩ­ ნევ­ ად სა­პირ­ ისპ­ ირ­ ო პრო­ცე­სი, რაც გულ ­ ის­ ხმობს ამ მოძ­რა­ობე­ ბზ­ ე იმგ­ ვარ­ ი თეო­ რი­ული და საო­ რ­გან­ ი­ზა­ციო ტენ­დენც­ ი­ის თავს მოხ­ვევ­ ას, რო­მელ ­ იც შემ­ უ­შავ­ ებ­ ულ ­ ი და მორ­ 77

გე­ბუ­ლია მეტ­რო­პო­ლი­აში არ­სე­ბულ ­ ი არეა­ ლე­ ბი­ ს სტრა­ტე­გი­აზე (მაგ­ ალ ­ ით­ ად: ცენტ­ რა­ლი­ზე­ბუ­ლი პარტ­ ი­ული კონ­ტრო­ლი; ადგ­ ი­ ლობრ­ ივ ბურჟ­ უ­აზია­ ს­თან ალია­ ნს­ ი და ა.შ.). სი­ნამდ­ ვილ ­ ე­ში, გლობ­ ალ ­ უ­რი ვით­ არ­ ე­ბა მსოფ­ლი­ოს მეს­ ამ­ ე სამყ­ არ­ ოდ და სხვებ­ ად მექ­ ა­ნისტ­ უ­რად დაყ­ ო­ფის წინ­ აა­ ღ­მდეგ ილ­აშქ­ რებს. უფ­რო უკე­ თ თუ ვიტყვით, ის­ტო­რი­ული სუ­ბიე­ ქ­ტე­ბი დაყ­ ო­ფილ­ნი არია­ ნ სამ ნა­წი­ლად, პირვ­ ელ, მეო­ რე და მეს­ ა­მე სამყ­ არ­ ოდ. კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ სა და სოც­ ი­ალი­ ზ­მს შორ­ ის შე­ჯიბრ­ ი მე­ სა­მე სამყ­ არ­ ოს­ აც ხლეჩს და ახა­ ლი ისტ­ ორ­ ი­ული შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბა კა­პიტ­ ა­ლიზმ­ ი­სა და არ­სებ­ უ­ლი სოც­ ი­ალი­ ს­ტურ­ ი საზ­ ო­გა­დო­ებე­ ბი­ ს სა­პირ­ ის­პირ­ ო ფორ­მით ვლინდ­ ებ­ ა, სა­ხელდ­ ობრ, სო­ცი­ალი­ ზ­მის კონ­სტრუ­ირე­ ბი­ ს განს­ ხვავ­ ებ­ უ­ლი გზით, მის­ ი(სო­ცი­ალი­ ზ­მის)„ქვე­ მო­დან“ აშე­ ნ­ები­ ს მცდელ ­ ობ­ ით, მაგრ­ ამ ხსენ­ ე­ბულ ­ ი„ქვემ­ ო­დან“ თვი­სებრ­ ი­ვად ახა­ ლი რა­მაა, არ იზია­ რ­ებს ძველ ­ ი სო­ცი­უმე­ ბი­ ს ღი­რებ­ უ­ლებ­ ებს, სო­ცი­ალი­ ზ­მი, რო­მე­ლიც თა­ნამშ­ რომ­ლო­ბას­ ა და სო­ლი­დარ­ ო­ბას ემყ­ არ­ ე­ბა, რო­მელშ­ იც ქალ ­ ი და კაც­ ი კოლ ­ ექ­ტი­ ურ­ად განს­ აზღვრავ­ ენ მათ მისწ­ რა­ფე­ბებს­ ა და საჭ­ ი­რო­ებე­ ბს, პრი­ ორი­ ტ­ეტ­ებს, მო­დერ­ნი­ზაც­ ი­ის მეთ­ ოდს­ ა და ფორ­მას. მეტ­როპ­ ო­ლი­ებშ­ ი არს­ ებ­ უ­ლი ოპო­ ზ­იცია და ეს პოტ­ ენ­ცი­ური ალტ­ ერ­ნატ­ ივ­ ა(შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბა თა­ვ­ იდ­ ან ავი­ რი­ დო­ თ გან­ უ­საზღვრლად გაჭ­ იმ­ უ­ლი„პირვ­ ელ ­ ი ფაზ­ ა“, 316 შე­­­ სა­ძლ ­ ებლ ­ ო­ბა რეპრ­ ე­სი­ისა და არს­ ე­ბუ­ლი სისტ­ ე­მის მხრიდ­ ან დომ­­ ი­ნაც­ ი­ის განგ­ რძო­ბით­ ობ­ ის შეწყვეტ­ ის), 417 გაა­ ღ­ვივ­ ებს და ინ­ ტენ­ს­ ი­ურს გახდ­ ის მოწ­ ინ­ ავ­ ე ინდ­ უს­ტრი­ულ ქვეყნ­ ებს­ ა(დას­ ავლ ­ ე­ თით­ აც და აღმ­ ოს­ ავლ ­ ე­თით­ აც) და განს­ ა­კუთრ­ ე­ბით კაპ­ იტ­ ა­ლის­ ტუ­რი იმპ­ ერ­ ი­ის ცენტ­ რში არს­ ებ­ ულ რა­დიკ­ ალ ­ ურ ოპო­ ზ­იცი­ას. ეს ოპ­ოზ­იცია შეს­ აძ­ლოა ცვლილ ­ ებ­ ის კატ­ ალ ­ ი­ზა­ტო­რი გახდ­ ეს. მარ­ ქსი­სე­ული რე­ვო­ლუ­ცი­ის ცნებ­ ა ორი­ენტ­ ი­რე­ბულ ­ ია მოწ­ ი­ნავ­ ე კა­ 3 სოციალისტური რევოლუცია 4 მარკუზე უკვე იქამდეც ახსენებს, რომ„პირველი ფაზის“„დღემოკლეობა“ რევოლუციის წარმატებისათვის არსებითი რამაა. 78

პიტ­ ა­ლისტ­ ურ ქვეყნ­ ებშ­ ი მიმ­დინ­ არ­ ე მოვლ ­ ე­ნათ­ ა განვ­ ი­თარ­ ე­ბაზ­ ე და საპ­ ირ­ ისპ­ ირ­ ო ვით­ არ­ ე­ბის თვალს­ აჩ­ ი­ნო სამხ­ ი­ლის არს­ ე­ბო­ ბის მიუ­ ხ­ედა­ ვ­ად, რევ­ ო­ლუ­ცი­ის ბედ­ ი(გლობ­ ალ ­ უ­რი რე­ვო­ლუ­ცი­ ის) შეს­ აძლ ­ ოა მეტ­რო­პოლ ­ ი­აში გად­ აწყდეს. გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბელ მოძ­რა­ობე­ ბს მხო­ლოდ იმ შემთ­ ხვევ­ აშ­ ი შეუ­ ძლ ­ ი­ათ გლო­ბალ ­ უ­რი რევ­ ო­ლუ­ცი­ური ძალ ­ ის ბიძგ­ ის განც­ და და მიღ­ ე­ბა, თუ ჯაჭვ­ ის უძ­ ლი­ერე­ სი რგო­ლი უსუ­ ს­ტე­სი გახდ­ ებ­ ა. კორ­პორ­ ა­ტი­ული კაპ­ იტ­ ალ ­ იზმ­ ის ცენტ­ რში არს­ ე­ბულ ­ ი ოპო­ ზ­ იცი­ის მახ­ ას­ ი­ათე­ ბლ ­ ებ­ ი საზ­ ოგ­ ად­ ო­ები­ ს ორ საპ­ ირ­ ის­პირ­ ო პო­ ლუსშ­ ია კონც­ ენტ­ რი­რე­ბულ ­ ი: გეტ­ ოს მო­სახლ ­ ე­ობ­ასა(რომ­ ე­ლიც არა­ ჰ­ომ­ოგე­ ნ­ურია) და საშ­ უ­ალო კლას­ ის ინტ­ ე­ლი­გენც­ ი­აში, გან­ სა­კუთრ­ ე­ბით სტუ­დენტ­ ებ­ში. ამ განს­ ხვავ­ ებ­ უ­ლი და ხშირ­ ად ურ­თი­ერთ დაპ­ ირ­ ის­პირ­ ე­ბულ ­ ი ჯგუ­ფებ­ ის ჯანყ­ სა და უარ­ყო­ფას საე­ რთ­ ო მახ­ ას­ ი­ათ­ებლ ­ ე­ბი აქვ­ ს: (1) დაჟ­ ი­ნებ­ უ­ლო­ბა ექს­ პლოა­ ტ­აცი­ისა და დო­მი­ნაც­ ი­ის შეწყვე­ ტაზ­ ე, არ აქვ­ ს მნიშვ­ ნელ ­ ო­ბა რა სახ­ ე­ლით; დაჟ­ ი­ნე­ბულ ­ ო­ბა არა მხო­ლოდ ახა­ ლ ინ­სტი­ტუ­ცი­ებზ­ ე, არა­ მე­ დ თვითგ­ ანს­ აზღვრაზ­ ე. (2) ყველ ­ ა იდეო­ ლ­ოგი­ის მი­მართ უნდ­ ობლ ­ ო­ბა, მათ შო­რის სო­ცი­ალი­ ზმ­ ის, რო­მე­ლიც გარდ­ აქმ­ ნილ ­ ია იდეო­ ლ­ოგი­ად. 518 (3) ფსევ­დო დემ­ ოკრ­ ა­ტი­ული პროც­ ე­სის უარყ­ ო­ფა, რო­მე­ლიც ინ­არ­ჩუ­ნებს კორ­პო­რა­ტიუ­ ლი კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ის­თვის დამ­ ა­ხას­ ი­ათე­ ბ­ ელ დომ­ ი­ნაც­ ი­ას. ოპ­ოზ­იცი­ის ეს„არაო­ რთ­ ოდ­ ოქ­სუ­ლი“ ხას­ ი­ათი თვით­ ონ­ვეა კორ­პო­რა­ტი­ული კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ის სტრუქ­ტუ­რის გამ­ ომ­ხატ­ველ ­ ი(იგ­ ულ­ის­ხმე­ბა მო­სახლ ­ ეო­ ბ­ის უმრ­ ავლ ­ ე­სო­ბის სის­ტე­მაშ­ ი ინ­ტეგ­რა­ცი­ ის პრო­ცე­სი). საგ­ უ­ლისხ­ მოა, რომ არც ერთ­ ი ამ ჯგუფ­თაგ­ ან­ ი არ არ­ის ჩართ­ უ­ლი წარმ­ ოე­ ბი­ ს პროც­ ესშ­ ი, ისი­ ნი არ აწ­არ­მო­ებე­ ნ სა­ 5 აქ შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ მარკუზე იდეოლოგიას იმ დატვირთვით ხმარობს, როგორც ამას მარქსი აკეთებდა, ან შესაძლოა ის მიუთითებდეს სოციალიზმის იმ გაგებაზე, რომელიც მომდინარეობდა საბჭოთა კავშირის მაგალითიდან. 79

ბაზ­ ის­ ო პროდ­ უქ­ტს, რაც მარქ­ სისთ­ ვის გად­ ამწ­ ყვეტ­ ი ფაქტ­ ო­რია, რო­დეს­ აც ის რე­ვო­ლუ­ცი­ის ისტ­ ო­რი­ულ აგე­ ნ­ტებს გან­ ი­ხი­ლავს. ის­ინი არ შეა­ დგ­ ე­ნენ მოს­ ახლ ­ ე­ობი­ ს უმრ­ ავლ ­ ე­სო­ბას. ის­ინი აწყდებ­ ია­ ნ მტრულ დამ­ ო­კი­დებ­ უ­ლე­ბას­ ა და რეს­ ენ­ტი­ მენ­ტს, რო­მელ ­ იც ორგ­ ან­ ი­ზე­ბუ­ლი სამ­ უ­შაო ძალ ­ ისგ­ ან მომ­დინ­ ა­ რე­ობს(რო­მე­ლიც ჯერ კი­დევ კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ უ­რი წარ­მო­ები­ ს ბაზ­ ი­ სი და ზედმ­ ე­ტი ღი­რებ­ უ­ლებ­ ის მთავ­ არ­ ი წყარ­ ოა, თუმ­ცა, მი­უხ­ედ­ ავა­ დ ამ­ისა, მა­ინც პოტ­ ენც­ ი­ური აგე­ ნ­ტი შეს­ აძ­ლო რე­ვო­ლუ­ცი­ისა), ას­ევე ოპ­ოზ­იცია არ არი­ ს ეფ­ექ­ტუ­რად ორგ­ ან­ ი­ზე­ბულ ­ ი, არც ერ­ ოვ­ნულ და არც საე­ რთ­ აშ­ ო­რი­სო დო­ნე­ზე. მუ­შათ­ ა კლას­ ი და რევ­ ო­ლუ­ცია ეს ოპო­ ზ­იცია ვერ გან­ ი­ხი­ლე­ბა რო­გორც რა­დიკ­ ალ ­ უ­რი ცვლი­ ლებ­ ის აგე­ ნ­ტი; ის ასე­ თა­ დ მხოლ ­ ოდ მუ­შათ­ ა კლას­ ის მხარდ­ აჭ­ ე­ რით იქ­ცევ­ ა, რო­მე­ლიც მეტ­ ად აღ­არ იქნ­ ე­ბა სისტ­ ე­მასთ­ ან ინტ­ ეგ­ რა­ცი­ის, ბიუ­ რ­ოკ­რა­ტი­ული პრო­ფე­სიუ­ ლი კავშ­ ირ­ ის და იმგ­ ვარ­ ი პარტ­ ი­ული აპა­ რ­ატი­ ს ტყვე, რო­მელ ­ იც ხსენ­ ე­ბულ ინტ­ ეგ­რა­ცი­ას უჭ­ერს მხარს. თუ ახა­ ლ ოპო­ ზ­იცი­ასა და მუშ­ ათ­ ა კლასს შო­რის ალია­ ნს­ ი არ განს­ ხეუ­ ლ­და, ეს უკა­ ნა­ ს­კნელ ­ ი იქც­ ე­ვა, ნაწ­ ი­ლობრ­ ივ მაი­ ნც, ნეო-ფაშ­ ისტ­ უ­რი რე­ჟი­მის მას­ ობრ­ ივ დას­ აყრ­ დე­ნად. დასკ­ ვნა: რევ­ ო­ლუ­ციი­ ს მარქ­ სის­ტუ­ლი ცნებ­ ა, განხ­ ორ­ციე­ ლ­ ებუ­ ლი ექს­ პლოა­ ტ­ირ­ებუ­ ლი მას­ ე­ბის უმრ­ ავ­ლე­სო­ბის მიე­ რ, რო­ მე­ლიც კულმ­ ი­ნაც­ ია­ ს აღწ­ ევს ძა­ლაუ­ ფ­ლებ­ ის ჩამ­ ორ­თმე­ვის­ ას და პრო­ლე­ტარ­ ი­ატი­ ს დიქტ­ ა­ტუ­რის დამყ­ არ­ ებ­ ის­ ას, რომ­ ე­ლიც ინი­ ც­ირ­ ებს სოც­ ი­ალი­ ზა­ ცია­ ს, გა­დალ­ ახ­ უ­ლია ისტ­ ორ­ იუ­ ლი განვ­ ით­ არ­ ე­ბით: ის(რევ­ ო­ლუ­ცი­ის მარ­ქსის­ტუ­ლი გაგ­ ე­ბა) მიე­ კ­უთ­ვნებ­ ა კა­პიტ­ ა­ლის­ ტურ­ ი წარმ­ ო­ები­ სა და ორგ­ ა­ნი­ზებ­ ის იმ საფ­ ე­ხურს, რო­მე­ლიც უკვ­ ე გა­დალ ­ ახ­ ულ ­ ია; 619 მარ­ქსი­სე­ული ცნებ­ ა ვერ იტე­ ვს კაპ­ იტ­ ალ ­ ისტ­ უ­რი წარ­მო­ები­ ს უფ­რო მა­ღალ საფ­ ეხ­ ურს, მათ შორ­ ის დესტ­ რუქ­ცი­ულ­ ობ­ის წარმ­ ო­ები­ ს, გან­ ადგ­ უ­რებ­ ის­ ა და ინდ­ ოქ­ტრინ­ აც­ იი­ ს ინს­ ტრუ­ მენ­ტე­ბის ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბის ხელშ­ ი შემზ­ ა­რავ კონც­ ენ­ტრირ­ ე­ბას. 6 დიალექტიკურად არის გადალახული. 80

აქე­ და­ ნ გამ­ ომ­დინ­ არ­ ე, მარქ­ სი­სე­ული რე­ვო­ლუ­ცი­ის ცნე­ბის არ­ ავა­ ლი­ დუ­ რ­ობა არ­ის ავთ­ ენტ­ უ­რი და ზუს­ტი მოხ­სნა(Aufhebung); ამ ცნებ­ ის ჭეშ­მარ­ ი­ტე­ბა შენ­ ახ­ უ­ლია და ისტ­ ო­რი­ული განვ­ ით­ ა­რე­ ბის მიღწ­ ე­ვის შედ­ ეგ­ ად, კვლავ ჰოყ­ ო­ფი­თი გახდ­ ებ­ ა. რე­ვო­ლუ­ ცი­ური პროლ ­ ე­ტა­რი­ატი ცვლილ ­ ებ­ ის აგე­ ნ­ტი კვლავ გახდ­ ებ­ ა იქ, სა­დაც ჯერ კიდ­ ევ არი­ ს წარმ­ ოე­ ბი­ ს სოც­ ია­ ლუ­ რი პროც­ ე­სის ად­ ამია­ ნუ­ რი ბაზ­ ი­სი, სახ­ ელდ­ ობრ, მეს­ ამ­ ე სამყ­ არ­ ოს უმ­თავრ­ ეს აგ­ რა­რულ არეა­ ლე­ ბშ­ ი, რომ­ლე­ბიც ერ­ოვ­ნულ გამ­ ათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ბელ ბრძოლ ­ ას მხარდ­ აჭ­ ე­რას უწ­ევე­ ნ. ეს არეა­ ლე­ ბი და ძალ ­ ე­ბი კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ უ­რი სის­ტე­მი­სათ­ვის გა­ რეგ­ ანნ­ ი არ არია­ ნ. ის­ინი არი­ან ექ­სპლოა­ ტ­აცი­ის გლო­ბალ ­ უ­რი სივრ­ ცის არს­ ე­ბით­ ი ნაწ­ ილ­ნი, ისი­ ნი არი­ან არეა­ ლე­ ბი და ძალ ­ ე­ ბი, რომ­ლებს­ აც სისტ­ ე­მა სხვა ორ­ბიტ­ ა­ზე(კო­მუნ­ ის­ტუ­რის ან სო­ ცი­ლია­ ს­ტუ­რის) გად­ ან­ აც­ვლე­ბის ნებ­ ას არ მისც­ ემს იმი­ ტ­ომ, რომ სის­ტემ­ ა შეს­ აძ­ლოა გად­ არჩ­ ეს მხო­ლოდ მაშ­ ინ, თუ მის­ ი ექ­სპან­ სია სხვა რო­მელ ­ ი­მე აღმ­ ატ­ ებ­ უ­ლი ძალ ­ ის მიე­ რ არაა დაბლ ­ ო­კი­ ლი. ერო­ ვ­ნულ გამ­ ათ­ ავ­ ის­ უფლ ­ ებ­ ელ ­ ი მოძრ­ ა­ობ­ები არი­ან გლო­ ბალ ­ უ­რი კაპ­ ი­ტალ ­ იზმ­ ის სისტ­ ემ­ ის შინ­ აგ­ ან­ ი წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო­ბებ­ ის გამ­ ომ­ხატ­ველნ­ ი. მაგრ­ ამ ზუს­ტად მეტრ­ ო­პო­ლი­ები­ სა და მის მიღ­მა არს­ ე­ბულ ­ ი არე­ალე­ ბი­ ს რე­ვოლ ­ უ­ცი­ებს შორ­ ის მი­მართ­ ებ­ ის გამ­ ო, განწ­ ი­რუ­ლი კავშ­ ირ­ ი გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლებ­ ელ ­ ი ბრძო­ლე­ბის­ ა და მეტ­რო­პო­ლი­ებ­ ში არს­ ებ­ უ­ლი რა­დიკ­ ა­ლუ­რი ოპო­ ზი­ ცი­ის პერს­ პექტ­ ი­ვებს შორ­ ის, კვლავ­ აც გან­გრძო­ბად­ ია. უარყ­ ო­ფი­თობ­ ის 20 მატ­ არ­ ე­ბელ ­ ი ორი ძა­ლა ერთ­ მა­ნეთს უნდ­ ა შეე­ რ­წყას, მაგრ­ ამ შედ­ ეგ­ ი მხო­ლოდ ორ­ გან­ ი­ზებ­ ის წყალ ­ ო­ბით არ მო­ვა, უარ­ყო­ფას საკ­ უთ­ არ­ ი ობიე­ ქ­ტუ­რი ბაზ­ ი­სი კორ­პო­რა­ტი­ული კაპ­ იტ­ ალ ­ იზმ­ ის ეკო­ ნ­ომ­იკ­ურ და პოლ ­ ი­ ტი­კურ პროც­ ეს­ ებშ­ ი უნდ­ ა ჰქონ­დეს: (1) შეჯ­ იბრ­ ის საჭ­ ი­როე­ ბა და ავტ­ ო­მატ­ ი­ზა­ცი­ის პროგრ­ ე­სი­ რე­ბად­ ი საფრ­ თხე, თანხ­ მლებ­ ი უმუ­ შ­ევრ­ ო­ბით, მოი­ თხოვს არა­ პ­ 7 იგულისხმება ძალები, რომლებიც არსებული სისტემის უარყოფას თავის თავში შეიცავენ. 81

რო­დუქ­ტი­ული, პარ­ ა­ზი­ტუ­ლი სამ­ უ­შაო ადგ­ ი­ლე­ბის მიე­ რ შრომ­ ის არე­ალი­ ს აქა­ მდ­ ე არნ­ ახ­ ულ ­ ი მასშ­ ტაბ­ ით შთანთ­ ქმას. (2) ნეო-კოლ ­ ო­ნი­ალუ­ რი ომი­ ს, კო­რუმპ­ ირ­ ე­ბულ დიქტ­ ა­ტუ­რებ­ ზე კონ­ტრო­ლის ფას­ ი, სულ უფ­რო და უფ­რო იმ­ატ­ებს. (3) საწ­ არ­მოო პრო­ცესშ­ ი ადა­ მი­ანუ­ რი სამ­ უშ­ აო ძალ ­ ის მკვეთ­ რი კლებ­ ა სარ­გებლ ­ ის ზღვარს ამც­ ი­რებს. (4) სა­ზო­გად­ ო­ება ითხოვს იმგ­ ვარ­ ი კმაყ­ ო­ფი­ლებ­ ის საჭ­ ი­რო­ ები­ ს შექ­მნას, რაც წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო­ბაშ­ ი მო­დის კაპ­ იტ­ ალ ­ იზმ­ ის წეს­ რი­გის მო­რალთ­ ან და დის­ციპ­ლი­ნასთ­ ან. საჭ­ ი­რო­ები­ ს საუ­ ფ­ლო დაპყრობ­ ილ ­ ია უს­არ­გებლ ­ ო, ფუ­ფუ­ნე­ბის საგნ­ ე­ბით, რო­მელ ­ იც განგ­ რძობ­ ით­ ი სი­ღა­ტა­კი­სა და გაჭ­ ირ­ვებ­ ის გვერდ­ ით თან­ აა­ რს­ ე­ ბობს. არს­ ე­ბო­ბის­ ათვ­ ის ბრძო­ლაშ­ ი ფუ­ფუ­ნე­ბა ხდებ­ ა საჭ­ ი­რო­ება. თუ ეს ტენდ­ ენც­ ია გაგრ­ ძელდ­ ებ­ ა, წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ო­ბა, უზა­ რ­მაზ­ ა­ რი სოც­ ი­ალუ­ რი სიმდ­ იდრ­ ი­სა და მის დესტ­ რუქ­ცი­ულ, უსა­ რგ­ ებ­ ლო გა­მო­ყენ­ ებ­ ას, თავ­ ის­ უფ­ლებ­ ის პო­ტენც­ ია­ ლი­ სა და რეპრ­ ე­სი­ის აქ­ტუ­ალო­ ბ­ას, გაუ­ ცხოე­ ბუ­ ლი შრომ­ ის აღმ­ ოფხვრა­სა და კაპ­ იტ­ ა­ ლისტ­ ე­ბის მიე­ რ მის­ ი შენ­ არჩ­ უ­ნებ­ ისთ­ ვის სწრაფ­ვას შორ­ ის, აქა­ მ­ დე არნ­ ახ­ ულ მკაფ­ იოობას შეი­ ძ­ენს. ეს შეს­ აძ­ლოა საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს დისფ­ უნ­ქცი­ის მიზ­ ე­ზიც გახდ­ ეს, იმ მო­რალ ­ ის დაზ­ ი­ანე­ ბი­ ს, რო­მე­ ლიც უზ­რუნ­ველყ­ ოფს ყო­ველდ­ ღი­ურ საქმ­ ი­ანო­ ბ­ას, იძლ ­ ევ­ ა ქცე­ ვის გარკ­ ვეუ­ ლ მო­დელ ­ ებს სამ­ უშ­ აო და დასვ­ ენ­ ე­ბის პერ­ ი­ოდ­ებშ­ ი. ამა­ ნ შე­საძ­ლოა გამ­ ოა­ ღ­ვიძ­ ოს ცნობ­ იე­ რ­ება, რო­მელ ­ იც ტექ­ნი­კურ პროგრ­ ესს დომ­ ი­ნაც­ ი­ის­ათვ­ ის გამ­ ოი­ ყე­ ნ­ებს. საფ­რანგ­ ე­თის მაი­ ს­ისა და ივნ­ ი­სის მოვლ ­ ე­ნებმ­ ა ცხადყ­ ო ზე­ მოხ­სე­ნებ­ უ­ლი დაძ­ ა­ბუ­ლობ­ ა, რო­მე­ლიც კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ ებ­სა და პროფ. კავშ­ ირს შორ­ ის ინტ­ ეგ­რა­ცი­ის რღვევ­ აშ­ ი, მუ­შათ­ ა კლასს­ ა და მებრ­ ძოლ ინტ­ ე­ლი­გენ­ცი­ას შორ­ ის ალია­ ნს­ ში გამ­ ო­იხ­ატა. რე­ვო­ლუ­ციი­ ს ცნე­ბამ მხედვ­ ელ ­ ო­ბაშ­ ი უნდ­ ა მიი­ ღ­ოს სის­ტე­მის ეს დეზ­ იტ­ნეგრ­ აც­ ია, მის­ ი ერ­თობ­ ის რღვევ­ ა, გაუ­ ცხო­ებუ­ ლი შრო­ მის ყავ­ლგას­ უ­ლო­ბის გამ­ ო­ხატვ­ ა, ზეწ­ ო­ლის გაღვ­ ივ­ ებ­ ა ადა­ მია­ ნი­ ს მო­ნო­ბიდ­ ან დახს­ ნისთ­ ვის: რე­ვო­ლუ­ცია შეს­ აძლ ­ ოა მოგ­ვევლ ­ ი­ნოს რო­გორც კრიზ­ ი­სი„სიუ­ ხ­ვის­ ა“ და„სიჭ­ არბ­ ის“ სის­ტე­მაშ­ ი. 82

ცვლილ ­ ე­ბის აგე­ ნტ­ ებ­ ი ამგ­ ვარ კრიზ­ ის­ში, ცვლილ ­ ე­ბის ისტ­ ო­რიუ­ ლი აგე­ ნ­ტე­ბი წარმ­ ო­ იქმ­ ნე­ბია­ ნ, თუმ­ცა ისი­ ნი არ იქნ­ ე­ბია­ ნ რო­მელ ­ ი­მე ტრად­ იც­ ი­ული კლას­ ის იდე­ ნ­ტურ­ნი. მაგრ­ ამ მარქ­ სის­ ე­ული კონც­ ეფ­ცი­ის ერთ გად­ ამწ­ ყვეტ მო­მენტ­ ს თუ გავ­ იხს­ ნებ­ ეთ ამ აგე­ ნ­ტთა„კვალ ­ ი­ფი­კა­ ცი­ის“ გაზ­ ომ­ვა შეგვ­ იძლ ­ ია. იგუ­ ლ­ისხ­ მე­ბა ის, რომ რევ­ ო­ლუ­ცი­ის ის­ტორ­ ი­ული სუბ­ იე­ ქტ­ ი უნ­და იყო­ ს„განს­ აზღვრუ­ლი უარყ­ ო­ფი­თო­ ბა“, ასე­ ვე იმ გაგ­ ე­ბით­ აც, რომ ეს სუ­ბიე­ ქ­ტი არი­ ს კაპ­ ი­ტა­ლიზმ­ ის ქვეშ მყო­ფი ადა­ მია­ ნი­ ს ექს­ პლოა­ ტ­ატო­ რ­ული სა­ჭი­რო­ებე­ ბი­ ს­აგა­ ნ და ინ­ტე­რე­სებ­ ის­ ა­გან თა­ვის­ უ­ფა­ლი, რომ ის არი­ ს არს­ ობ­რი­ვად განს­ ხვავ­ ებ­ უ­ლი ადა­ მია­ ნუ­ რი ღირ­ ებ­ უ­ლებ­ ებ­ ის­ ა და საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს მქო­ნე სუბ­ იე­ ქ­ტი. ეს არი­ ს განგ­ რძო­ბით დომ­ ი­ნაც­ ი­ას­თან განხ­ ეთ­ქი­ლე­ბის, წყვე­ ტის ცნე­ბა, თვის­ ებრ­ ი­ვი გან­სხვავ­ ებ­ ა სო­ცი­ალი­ ზ­მი­სა, როგ­ ორც ცხოვ­რებ­ ის ახ­ალი ფორ­მი­სა და გზის­ ა, საწ­ არ­მოო ძალ ­ ის არ­ ამხ­ ო­ლოდ რაც­ ი­ონა­ ლუ­ რი განვ­ ით­ არ­ ე­ბა, არ­ამე­ დ პროგრ­ ე­სის გად­ ამ­ ის­ ა­მარ­თე­ბა არს­ ე­ბო­ბის­ ათვ­ ის ბრძო­ლის წეს­რი­გის დასრ­ უ­ ლებ­ ის­ ა­კენ, 821 ტანჯ­ ვის­ ა და სი­ღა­ტა­კის არ­ამხ­ ო­ლოდ აღმ­ ოფხვრა, არ­ამე­ დ სო­ცი­ალუ­ რი და ბუნ­ ებრ­ ი­ვი გარ­ ემ­ ოს მშვიდ­ ო­ბია­ ნ, მშვე­ ნი­ერ სამყ­ არ­ ოდ გარდ­ აქმ­ ნა: ღი­რებ­ უ­ლებ­ ათ­ ა ტო­ტა­ლუ­რი გად­ ა­ ფა­სებ­ ა, მიზნ­ ე­ბის­ ა და საჭ­ ი­რო­ებე­ ბი­ ს ტრანს­ ფორ­მაც­ ია. ეს მო­იც­ ავს კიდ­ ევ სხვა ცვლილ ­ ე­ბას რევ­ ო­ლუ­ცი­ის ცნებ­ აშ­ ი, საწ­ არ­მოო ტექ­ნიკ­ უ­რი აპ­არ­ატი­ ს განგ­ რძო­ბით­ ობ­ ისგ­ ან მოწყვეტ­ ას, თუმ­ცა მარ­ქსის­თვის, ეს პროც­ ე­სი(საწ­ არ­მოო ტექნ­ ი­კურ­ ი აპა­ რ­ატ­ის განვ­ ით­ ა­რებ­ ა) სწო­რედ სოც­ ი­ალი­ ს­ტურ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში უნ­და გა­ ფართ­ ო­ებუ­ ლ­იყო. 922 ამგ­ ვარ­ ი„ტექ­ნო­ლოგ­ ი­ური“ განგ­ რძო­ბით­ ო­ბა შექმ­ ნის საბ­ ედ­ ისწ­ ერ­ ო კავშ­ ირს კა­პიტ­ ა­ლიზმ­ სა და სოც­ ი­ალი­ ზ­მს შო­რის, რადგ­ ან ტექ­ნი­კუ­რი აპა­ რ­ატი, თა­ვის საკ­ უთ­რივ სტრუქ­ 8 ამ აბზაცში მარკუზე ექსპლიციტურად შლის რევოლუციის ცნებაში შე­ მავალ სხვადასხვა ასპექტს. 9 მარკუზე თვლის, რომ თუ ტექნიკის არსი არ გადაფასდა, ის შესაძლოა კონტროლისა და მანიპულაციის მექანიზმად მოგვევლინოს. მარკუზე ტექნიკას არ აღიქვამს როგორც ნეიტრალურ მოვლენას. 83

ტუ­რა­სა და არეა­ ლშ­ ი, გად­ აი­ ქ­ცა დო­მი­ნაც­ ი­ისა და კონ­ტრო­ლის მე­ქა­ნიზმ­ ად. ამ კავშ­ ირ­ ის აღ­მოფხვრა გულ ­ ისხ­ მობს არა ტექნ­ ი­ კურ რეგრ­ ესს, არ­ამე­ დ ტექ­ნი­კუ­რი აპა­ რა­ ტ­ის იმ­გვარ­ ად კონ­სტრუ­ ირ­ება­ ს, რო­მე­ლიც თან­ხმობ­ აშ­ ი იქნ­ ებ­ ა თავ­ ის­ უფ­ ა­ლი ადა­ მია­ ნი­ ს ავტ­ ო­ნო­მი­ურ, საკ­ უ­თარ­ ი ცნობ­ იე­ რ­ები­ სა და მგრძნო­ბელ ­ ო­ბის მი­ ხედვ­ ით არს­ ე­ბულ საჭ­ ირ­ ო­ებე­ ბთ­ ან. ეს ავტ­ ო­ნო­მია, თა­ვის მხრივ, მო­ითხოვს რედ­ უ­ცი­რე­ბულ ბაზ­ ა­ზე მყოფ დეც­ ენ­ტრა­ლი­ზე­ბულ რა­ ცი­ონ­ალუ­ რი კონტ­ რო­ლის აპა­ რ­ატს, რო­მე­ლიც მაშ­ ინ შემც­ ირ­დე­ ბა, რო­დეს­ აც საჭ­ ირ­ ო აღა­ რ იქნ­ ებ­ ა ექ­პლოა­ ტ­აცია, აგრ­ ე­სი­ული ექ­სპანს­ ია და შეჯ­ იბრ­ ი. და შეე­ ს­აბა­ მე­ ბა ეს ერთ­ ი შეხ­ ედვ­ ით„უტო­ პი­ური“ ცნებ­ ა არს­ ე­ ბულ სო­ცი­ალუ­ რ და პო­ლი­ტი­კურ ძა­ლებს, რომ­ლე­ბიც შეს­ აძ­ლოა თვი­სებრ­ ი­ვი ცვლილ ­ ებ­ ებ­ ის აგ­ენტ­ ე­ბად განვ­ იხ­ ი­ლოთ? მარ­ქსი­სეუ­ ლი რევ­ ო­ლუ­ცი­ის ცნებ­ ა არც უტ­ოპი­ურია და არც რო­მანტ­ ი­კულ ­ ი, ის ესა­ და­ გე­ ბა რევ­ ო­ლუ­ცი­ური პოტ­ ენ­ცი­ალი­ ს რე­ ალუ­ რ ბაზ­ ისს, რო­მე­ლიც დღეს­ აც არი­ ს მო­წი­ნავ­ ე ინდ­ უს­ტრი­ულ სა­ზო­გად­ ოე­ ბე­ ბშ­ ი, ობიე­ ქ­ტურ და სუბ­ იე­ ქტ­ ურ ფაქტ­ ო­რებს, რომ­ ლებს­ აც ძალ ­ უძთ თვის­ ებრ­ ი­ვი ცვლილ ­ ებ­ ის იდეა მხო­ლოდ უბ­ რა­ლო სურ­ვილ ­ ე­ბის სფერ­ ოს მიღმ­ ა გაი­ ყვ­ ან­ ონ. კა­პიტ­ ა­ლისტ­ ურ ქვეყნ­ ებშ­ ი ალტ­ ერნ­ ატ­ ი­ული ძალ ­ ებ­ ი წარ­მო­ ჩინ­დებ­ ია­ ნ მარგ­ ი­ნალ ­ ურ ჯგუ­ფე­ბად: მუ­შათ­ ა კლას­ ის პოლ ­ ი­ტი­კუ­ რად აქტ­ იუ­ რი ფლანგ­ ი, საშ­ უ­ალო კლას­ ის ინტ­ ე­ლი­გენ­ცია, გან­ სა­კუთ­რებ­ ის სტუ­დენტ­ ებ­ ი. ის­ინი არ­ამხ­ ოლ ­ ოდ სისტ­ ე­მას უარყ­ ო­ფენ, ანდ­ ა მის, არს­ ე­ბულ საზღვრებშ­ ი, რაი­ მე სახ­ ის ტრან­სფორ­მაც­ ი­ას, არა­ მე­ დ თავ­ ია­ ნთ ერ­თგუ­ლებ­ ას თვის­ ებრ­ ი­ვად ახა­ ლი ღი­რე­ბუ­ლებ­ ებ­ ის­ ა და მისწ­ რა­ ფე­ბებ­ ის მი­მართ გმო­ხატ­ ა­ვენ. ახა­ ლ ისტ­ ო­რი­ულ კონ­ფი­გუ­რა­ცი­აში, რო­მე­ლიც განს­ აზღვრავს კი­დეც რევ­ ო­ლუ­ცი­ის ცნებ­ ას ამ ჯგუფ­ ებ­ ის სი­სუს­ტე გამ­ ო­ხატ­ უ­ლია: (1) ინტ­ ეგ­რი­რე­ბუ­ლი მოს­ ახლ ­ ე­ობი­ ს უმ­რავლ ­ ე­სო­ბის წინ­ აა­ ღ­ მდეგ,„უშუ­ალო მაწ­ არ­მო­ებლ ­ ებ­ ის“ ჩათვ­ ლით; 84

(2) კეთ­ ილდ­ ღეო­ ბი­ ს მქო­ნე, კარგ­ ად ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ება­ დი სა­ ზო­გად­ ო­ები­ ს წინ­ აა­ ღმ­ დეგ, რო­მე­ლიც არც რევ­ ოლ ­ უ­ცი­ურ და არც წი­ნარ­ ე რე­ვოლ ­ უ­ცი­ურ ვით­ ა­რებ­ აშ­ ია. ამ ვით­ არ­ ე­ბის თა­ნახმ­ ად, ამ ოპო­ ზ­იცი­ის რო­ლი მხოლ ­ ოდ მოს­ ამზ­ ა­დებ­ ელ ­ ი ხას­ ია­ თ­ის მატ­ ა­რებ­ ელ ­ ია: მათ­ ი ამო­ ც­ანაა რად­ ი­ კალ ­ უ­რი განმ­ ან­ ათ­ლებლ ­ ო­ბა, თეო­ რი­ასა და პრაქტ­ ი­კაშ­ ი, კად­ რებ­ ის განვ­ ით­ არ­ ე­ბა და ფორმ­ ი­რებ­ ა კაპ­ იტ­ ალ ­ იზმ­ ის გლობ­ ალ ­ ურ სტრუქ­ტუ­რას­თან საბრ­ ძოლ­ველ ­ ად. არე­ალი, სად­ აც შინ­ აგ­ ან­ ი წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ო­ბან­ ი თავს იჩე­ ნ­ენ სწო­რედ გლობ­ ალ ­ უ­რი სტრუქ­ტუ­რაა, ის­ინი კი(წინ­ აა­ ღმ­ დეგ­ ო­ბა­ ნი), გა­მოი­ ხ­ატე­ ბია­ ნ შემდ­ ეგ­ ი სახ­ ით: ნეო-კოლ ­ ო­ნი­ალი­ ზ­მის დო­ მი­ნაც­ იი­ ს მიმ­ ართ არს­ ე­ბუ­ლი ბრძოლ ­ ა; საკმ­ აო­ დ ძლიე­ რი ძალ ­ ის­ ხმე­ვის გაწ­ ე­ვა კუ­ბაშ­ ი თვი­სებრ­ ი­ვად ახა­ ლი საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს ასა­ შ­ ენ­ებლ ­ ად, ასე­ ვე ჩი­ნე­თის კულტ­ ურ­ უ­ლი რე­ვო­ლუ­ცია და ბოლ ­ ოს, ასე თუ ისე„მშვიდ­ ო­ბია­ ნი“ თან­ აა­ რ­სე­ბო­ბა საბჭ­ ო­თა კავშ­ ირ­თან. აქ­ვე ორი ანტ­ აგ­ ო­ნისტ­ უ­რი ტენ­დენც­ ი­ის დინ­ ამ­ ი­კა: (1) ერე­ ბი­ ს საე­ რ­თო ინ­ტე­რე­სებ­ ი საე­ რ­თა­შო­რი­სო ძვრებ­ ის და ძალთ­ ა ბალ ­ ანს­ ის არა­ სტ­ აბ­ ილ ­ უ­რობ­ ის ფონ­ზე. (2) განს­ ხვავ­ ებ­ უ­ლი სო­ცი­ალუ­ რი სისტ­ ე­მე­ბის ინტ­ ე­რეს­თა კონ­ ფლიქ­ტი, რომ­ლის დროს­ აც ორ­ივე მხარ­ ე საკ­ უთ­ არ პოლ ­ ი­ტი­კურ და სტრა­ტე­გი­ულ ორ­ბიტ­ ას იც­ავს. დასკ­ ვნა რევ­ ო­ლუ­ცი­ის მარქ­ სი­სეუ­ ლი ცნებ­ ა უნ­და ჩაწვ­ დეს ბოლ ­ ო სა­ ფე­ხუ­რის კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ში არ­სებ­ ულ სო­ცი­ალუ­ რ სტრუქ­ტუ­რა­სა და არე­ალშ­ ი მიმდ­ ინ­ არ­ ე ცვლილ ­ ე­ბებს, ასე­ ვე-წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო­ბის ახ­ ალ მა­ხას­ ი­ათ­ებლ ­ ებს გლობ­ ალ ­ უ­რი ვით­ ა­რე­ბის გათ­ვალ ­ ისწ­ ი­ნე­ ბით. ასე­ თ შემთ­ ხვევ­ აშ­ ი მარქ­ სის­ ე­ული ცნე­ბის მო­დიფ­ ი­კაც­ ია აღ­ არ წარმ­ ო­ჩინდ­ ებ­ ა რო­გორც გარ­ ეგ­ნულ, უცხო დამ­ ა­ტე­ბად და მი­სა­დაგ­ ებ­ ად, არ­ამე­ დ-რო­გორც თვით­ ონ მარქ­ სის თე­ორი­ის გად­ ამ­ უ­შავ­ ებ­ ა. 85

მი­უხ­ედა­ ვა­ დ ამი­ სა, ასე ჩანს, რომ ერთ­ ი ასპ­ ექტ­ ი ამ ინ­ ტერ­პრე­ტა­ცია­ ს­თან მაი­ ნც შეუ­ ს­აბა­ მოა. მარქ­ სთან ჩვენ გვხვდებ­ ა ერ­თი დაძ­ ა­ბუ­ლო­ბა, რას­ აც შეი­ ძ­ლებ­ ა რაც­ ი­ონ­ალუ­ რი, პოზ­ ი­ტი­ ვისტ­ უ­რი ცრურ­წმენ­ აც კი ვუწ­ ოდ­ ოთ, სახ­ ელდ­ ობრ, მის­ ი რწმე­ნა ადა­ მია­ ნი­ ს განვ­ ით­ არ­ ე­ბის უფ­რო მაღ­ ალ საფ­ ე­ხურზ­ ე გარდ­ აუ­ ვ­ ალი გად­ ასვ­ ლის და საბ­ ო­ლო­ოდ ამ გად­ ასვ­ ლის წარმ­ ატ­ ე­ბით დასრ­ უ­ლებ­ ის. ცხად­ ია მარქ­ სი ყველ ­ აზ­ ე უკ­ეთ ათვ­ იც­ნო­ბიე­ რ­ებდ­ ა მარ­ცხის ან ღა­ლატ­ ის შეს­ აძ­ლებლ ­ ობ­ ას, ალტ­ ერ­ნატ­ ი­ვა„სო­ცი­ ალი­ ზ­მი ან ბარბ­ არ­ ო­სობ­ ა“ რე­ვოლ ­ უ­ცი­ის მის­ ე­ული ცნებ­ ის არ­ სე­ბით­ ი ნაწ­ ი­ლი არ იყო. თუმ­ცა ის უნ­და გახდ­ ეს მი­სი ნაწ­ ი­ლი: ადა­ მია­ ნი­ ს დაქ­ვემდ­ ებ­ არ­ ე­ბუ­ლობ­ ა მი­სი­ვე სამ­ უ­შაო იარა­ ღე­ ბი­ ს­ად­ მი, წარმ­ ო­ები­ სა და დესტ­ რუქ­ცი­ის უძლ ­ ე­ველ ­ ი და სრულ­ყო­ფი­ლი აპა­ რ­ატი, უკ­ონტ­ რო­ლო ძა­ლაუ­ ფ­ლე­ბას აღწ­ ევს: ტექ­ნო­ლო­გი­ურ ბუ­რუს­სა და ერ­ოვ­ნუ­ლი ინტ­ ერ­ ე­სე­ბის მიღმ­ ა მატ­ ე­რი­ალ­იზ­ებუ­ ლი ეს ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბა, თვითმ­ ოძ­რა­ვია და ინდ­ ოქ­ტრი­ნი­ზე­ბულ ადა­ მი­ ანე­ ბს შიგნ­ ით ითრ­ ევს. მან შეს­ აძ­ლოა საბ­ ო­ლო­ოდ, ფა­ტალ ­ უ­რად გაი­ სრ­ ო­ლოს, სან­ ამ კონ­ტრ-ძალ ­ ე­ბი საკმ­ არ­ ი­სად ძლიე­ რ­ები არი­ ან იმ­ის­ათ­ვის, რომ ამი­ ს პრევ­ ენც­ ია შეძლ ­ ონ: შინ­ აგ­ ან­ ი წინ­ აა­ ღ­ მდეგ­ ობ­ ებ­ ის აფე­ თ­ქებ­ ა რე­ვო­ლუ­ცი­ის ცნებ­ ის რე­ვიზ­ ი­ას მხოლ ­ ოდ აბს­ ტრაქ­ტულ და სპეკ­ უ­ლატ­ ურ განზ­ რახვ­ ად აქც­ ევს. ვი­თარ­ ე­ბის ამგ­ ვარ­ ად წარმ­ არ­თვის შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბის გაა­ ზ­რე­ბამ უნდ­ ა გაა­ ძ­ ლიე­ რო­ ს და გააერთიანოს ოპო­ ზ­იცია მის ყველ ­ ა გამ­ ოვ­ლი­ნებ­ ა­ ში, თუმ­ცა ეს მხო­ლოდ იმე­ დია. 86

ჰერბ­ ერტ მარკ­ უ­ზე 1967 ძალ ­ ად­ ობ­ ის­ ა და რად­ იკ­ ა­ლურ­ ი ოპო­ ზი­ ციი­ ს ­ პრობლ ­ ემ­ ა დღესდ­ ღეო­ ბ­ით რად­ იკ­ ა­ლუ­რი ოპო­ ზ­იცი­ის განხ­ ილვ­ ა მხო­ ლოდ გლო­ბალ ­ ურ ჭრილშ­ ია შეს­ აძ­ლებ­ ელ ­ ი. თუ მას იზ­ოლ­ირ­ ებუ­ ლ ფენ­ ო­მე­ნად განვ­ იხ­ ი­ლავთ, აღმ­ ო­ვაჩ­ ენთ, რომ მი­სი ძირ­ ე­ბი ფალ­სი­ფი­ცი­რებ­ უ­ლია. მე რად­ იკ­ ა­ლურ ოპო­ ზ­იცი­ას განვ­ იხ­ ი­ლავ გლო­ბალ ­ ურ კონ­ტექ­სტში, ამე­ რ­იკ­ის შეე­ რ­თე­ბულ შტატ­ ებ­ში არ­ სე­ბულ გამ­ ოცდ­ ილ ­ ე­ბასთ­ ან ერთ­ ად. ალბ­ ათ იცი­ თ, რომ დღეს არ­სე­ბუ­ლი სტუ­დენტ­ უ­რი წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ო­ბის კერ­ ებს, გად­ ამწ­ ყვეტ გარდ­ ამქ­ მნელ ფაქ­ტო­რებ­ ად აღვ­ იქვ­ ამ. რა თქმა უნდ­ ა, ეს სტუ­ დენტ­ უ­რი ოპო­ ზ­იცია არ არი­ ს მზა რე­ვო­ლუ­ცი­ური ძალ ­ ა, თუმ­ცა მე მათ პო­ტენ­ცი­ურ რე­ვო­ლუ­ცი­ურ ძა­ლე­ბად მივ­ იჩნ­ ევ. ბო­ლო წლებ­ ის ყველ ­ აზ­ ე მნიშვ­ ნე­ლოვ­ ან­ ი, სტრა­ტე­გი­ული საჭ­ ი­რო­ება, სხვად­ ასხ­ ვა ქვეყნ­ ის სტუ­დენტ­ უ­რი აქტ­ ი­ვიზმ­ ის ანა­ ლი­ ზი და მათ­ ი ერ­თმა­ნეთ­თან დაკ­ ავშ­ ირ­ ებ­ აა. ძალ ­ ი­ან მცირ­ ე კავშ­ ირ­ ია ამე­ რ­იკ­ ასა და გერმ­ ა­ნი­აში არს­ ებ­ ულ სტუდ­ ენტ­ ურ მოძ­რაო­ ბ­ებს შორ­ ის. შტატ­ ებ­ში მოქ­მე­დი სტუ­დენტ­ უ­რი მოძრ­ აო­ ბ­ები, ეფე­ ქტ­ ურ ცენ­ტრა­ ლურ მაო­ რ­გან­ ი­ზებ­ ელ ძალ ­ ებს არ ფლო­ბენ. ჩვენ უნ­და ვიმ­ უ­შა­ ვოთ იმი­ ს­ათ­ვის, რათ­ ა დავ­ აფ­ უძ­ნოთ ამგ­ ვარ­ ი მიმ­ არ­თე­ბებ­ ი და თუ ამ საუ­ ბ­რის განმ­ ავლ ­ ო­ბაშ­ ი, ამ საკ­ ითხის განხ­ ილ­ვით დავ­ კავდ­ ებ­ ი, დავ­ ეყრ­ დნობ­ ი აშშ-ს მაგ­ ალ ­ ითს. ამე­ რ­იკ­აში არს­ ე­ბულ ­ ი სტუ­დენტ­ უ­რი მოძ­რა­ობ­ები არია­ ნ იმ ბევრ­ ად უფ­რო დიდ­ ი ოპო­ ზ­ იციი­ ს ნაწ­ ილ­ნი, რომ­ლებ­ იც უმ­ეტ­ესწ­ ი­ლად იწ­ოდ­ებია­ ნ რო­გორც „ახა­ ლი მემ­ არ­ცხენ­ ე­ები“. პირ­ველ რიგშ­ ი, მოკლ ­ ედ მიმ­ ოვ­ იხ­ ი­ლავ თუ რა განს­ ხვავ­ ებ­ აა ახა­ ლ და ძველ მე­მარც­ ხე­ნეე­ ბს შო­რის. ახა­ ლი მემ­ არ­ცხე­ნე­ები, 87

გამ­ ო­ნაკლ ­ ი­სე­ბის გარდ­ ა, უფ­რო მეტ­ ად არი­ან ნეო-მარ­ქსის­ტე­ბი, ის­ინი ნაკლ ­ ე­ბად დგან­ ან ორთ­ ო­დოქს­ ულ პოზ­ ი­ცი­ებზ­ ე, ისი­ ნი ე.წ მაოიზმის საკმ­ აო­ დ დიდ გავლ ­ ენ­ ას გან­ იც­დია­ ნ და და­ინ­ტე­რე­სე­ ბულნ­ ი არია­ ნ„მეს­ ა­მე მსოფ­ლი­ოში“ არს­ ე­ბუ­ლი რე­ვო­ლუ­ცი­ური მოძ­რა­ობ­ები­ თ. მეტ­ იც, ახა­ ლი მემ­ არ­ცხენ­ ე­ობა მოი­ ც­ავს ნეო-ან­ არ­ქიზ­მის ტენდ­ ენც­ ი­ებს­ აც, რო­მე­ლიც უნ­დობლ ­ ო­ბით არი­ ს გან­ მსჭვალ ­ უ­ლი ძველ ­ ი მემ­ არ­ცხენ­ ე პარტ­ ი­ები­ სა და იდე­ოლ­ოგი­ის მი­მართ. ახა­ ლი მემ­ არც­ ხენ­ ეე­ ბი, გამ­ ო­ნაკლ ­ ი­სე­ბის გარდ­ ა, ძველ ­ ი ყაი­ დი­ ს მუ­შათ­ ა კლასს აღა­ რ გან­ ი­ხი­ლავ­ ენ ერთ­ ა­დერთ რევ­ ო­ ლუ­ცი­ურ სუ­ბიე­ ქ­ტად. კლას­ ობრ­ ი­ვი ჩარჩ­ ო­ები­ ს მი­ხედვ­ ით, ახა­ ლი მე­მარ­ცხე­ნე­ები­ ს განს­ აზღვრა, შეუ­ ძ­ლე­ბელ ­ ია, ისი­ ნი შედგ­ ე­ბია­ ნ ინ­ტე­ლექ­ტუ­ალე­ ბი­ ს­გან, სამ­ ოქ­ ა­ლაქ­ ო უფ­ლებ­ ათ­ ა დამც­ ველთ­ ა­ გან, ახ­ალგ­ აზრ­ დუ­ლი ჯგუ­ფე­ბის­ ა­გან, ძირ­ ი­თად­ ად სწო­რედ ეს ახა­ ლგ­ აზრ­ დულ ­ ი ჯგუფ­ ე­ბი არია­ ნ ყველ ­ აზ­ ე მეტ­ ად რად­ იკ­ ალ ­ უ­რი ელ­ემ­ენ­ტებ­ ი, ასე­ ვე უნდ­ ა ითქ­ ვას, რომ ის­ინი, ერთ­ ი შეხ­ ედვ­ ით, არ არი­ან პოლ ­ ი­ტი­კუ­რი აქ­ტი­ვისტ­ ე­ბი, ეს ახა­ ლგ­ აზრ­ დე­ბი უფ­რო ჰი­პებ­ ი არია­ ნ, რო­მელთ­ აც მე მოგვ­ ია­ ნე­ ბი­ თ დავ­ უბრ­ უნ­დებ­ ი. საი­ ნ­ ტე­რე­სოა, რომ ამ მოძ­რა­ობ­ის გამხ­ მო­ვან­ ებლ ­ ე­ბი, ჩვე­ულ­ებრ­ ი­ვი ყაი­ დი­ ს პოლ ­ ი­ტი­კო­სებ­ ი არ არი­ან. მათ„სპიკ­ ე­რე­ბად“ პო­ეტ­ები, მწერლ ­ ე­ბი და„ინტ­ ელ ­ ექ­ტუ­ალე­ ბი“ გვევლ ­ ი­ნე­ბია­ ნ. თუ ვინმ­ ეს შე­ უძლ ­ ია ამ ყვე­ლაფ­რის ერთ სიბრ­ ტყე­ზე წარმ­ ოდ­გე­ნა მიხვ­ დებ­ ა, რომ ასე­ თი გარ­ ე­მოე­ ბე­ ბი და მიმ­ არ­თე­ბებ­ ი, ორ­თო­დოქ­სი მარ­ ქსის­ტე­ბისთ­ ვის ნამდ­ ვილ ­ ი კოშმ­ არ­ ია. ფაქტ­ ი­ურ­ად გყვავს ოპო­ ზ­ იცია, რო­მელს­ აც არა­ ნაი­ რი საე­ რ­თო არ აქვ­ ს კლას­ ი­კურ რე­ვო­ ლუ­ცი­ურ ძალ ­ ასთ­ ან და სტრა­ტე­გი­ას­თან: შეი­ ძ­ლე­ბა ძველ ­ ი მარ­ ქსის­ტე­ბისთ­ ვის ამგ­ ვარ­ ი ოპო­ ზ­ოცია კოშმ­ არ­ ია, მაგრ­ ამ ახა­ ლი მე­მარ­ცხე­ნეე­ ბი პას­ უ­ხო­ბენ დღევ­ ანდ­ ელ რე­ალო­ ბა­ ს. მე ღრმად მწამს, რომ ოპო­ ზი­ ცი­ის ეს სრუ­ლი­ად არაო­ რ­თო­დოქ­სუ­ლი„თა­ნა­ ვარს­ კვლავ­ ედ­ ი“ ავტ­ ო­რიტ­ ა­რულ-დემ­ ოკ­რა­ტი­ულ საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში არ­სე­ბულ გამ­ ოწ­ვევ­ ებთ­ ან სრულ შეს­ აბ­ ამ­ ი­სო­ბაშ­ ია. ის პას­ უ­ხია „ერ­თგან­ზო­მი­ლე­ბია­ ნ სა­ზოგ­ ად­ ოე­ ბა­ ზე“, რომ­ლის მთა­ვარ­ ი მახ­ ა­ სია­ თ­ებე­ ლი დომ­ ი­ნანტ­ ურ­ ი კლას­ ის მა­ტერ­ ი­ალუ­ რ და რეა­ ლუ­ რ 88

ბაზ­ ი­სებთ­ ან ინტ­ ეგ­რა­ციაა, სახ­ ელდ­ ობრ იმ სა­ფუძ­ვლებთ­ ან ინ­ ტეგ­რა­ცია, რო­მე­ლიც აკო­ ნ­ტრო­ლებს კმაყ­ ო­ფი­ლე­ბებს­ ა და სა­ ჭი­რო­ებე­ ბს, რო­მელ ­ იც მო­ნო­პო­ლი­ური კაპ­ იტ­ ა­ლიზმ­ ის მაკვ­ ლავ­ მწარ­მოე­ ბე­ ლია და რო­მე­ლიც რეპრ­ ე­სი­ულ, კონტ­ რო­ლი­რე­ბად ცნობ­ იე­ რე­ ბა­ ს აკო­ ნ­სტრუ­ირ­ებს. დღევ­ ანდ­ ელ ­ ი ოპო­ ზ­იცია ძირ­ ი­ თა­დად შედგ­ ე­ნი­ლი და კონ­ცენ­ტრირ­ ე­ბუ­ლია„აუტ­სა­იდე­ რ­ები­ თ“, რომლ ­ ე­ბიც დადგ­ ე­ნილ საზღვრებშ­ ი არ­სე­ბო­ბენ. პირვ­ ელ რიგ­ ში, ისი­ ნი უნდ­ ა ვეძ­ ი­ოთ გე­ტოე­ ბშ­ ი,„არა­ პრ­ ი­ვილ ­ ეგ­ ი­რე­ბულთ­ ა“ შო­რის, რო­მელთ­ ა სას­ ი­ცოცხლო სა­ჭი­რო­ებე­ ბი განვ­ ი­თა­რე­ბულ, მო­წინ­ ავ­ ე კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ ურ წეს­წყო­ბილ ­ ე­ბაშ­ იც კი არ არ­ის დაკ­ მაყ­ ოფ­ ი­ლე­ბუ­ლი. მეო­ რე სახ­ ის ოპ­ოზი­ ცია კონ­ცენ­ტრი­რე­ბულ ­ ია საზ­ ო­გად­ ო­ები­ ს საწ­ ი­ნაა­ ღმ­ დეგ­ ო პოლ ­ უსზ­ ე, პრი­ვილ ­ ე­გი­რე­ბულთ­ ა შო­რის, მათ შორ­ ის, ვინც თავ­ ი დაა­ ღ­წია სო­ცი­ალუ­ რ კონტ­ როლს. მე ვგულ ­ ისხ­ მობ იმ სოც­ ი­ალ­ურ ფე­ნას, რომ­ლებს­ აც, თავ­ ია­ ნთ­ ი პო­ზიც­ ი­ები­ სა და გან­ ათლ ­ ე­ბის გათვ­ ალ ­ ისწ­ ი­ნებ­ ით, კვლავ აქვ­ თ უნა­ რი იმ ფაქ­ტე­ბის მიღ­ ე­ბის­ ა და ანა­ ლი­ ზ­ის, რომ­ლებ­ იც შეს­ აც­ ნობდ საკმ­ აო­ დ რთუ­ლია. ამ ფე­ნას კვლავ აქვ­ ს გან­გრძო­ბით­ ი წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ობ­ ებ­ ის­ ა და ე.წ საზ­ ოგ­ ად­ ო­ები­ ს შეძლ ­ ე­ბულ ­ ი ნაწ­ ი­ლის მხრი­დან, თავ­ ის­ ი მსხვერპ­ ლის გაყვ­ ლეფ­ ის ფაქტ­ ის დან­ ახვ­ ის­ ა და გაა­ ნა­ ლი­ ზ­ები­ ს უნ­არი. მოკლ ­ ედ არ­სე­ბობს ოპო­ ზ­იცი­ის ორი ნაწ­ ილ ­ ი, საზ­ ო­გად­ ოე­ ბი­ ს სხვად­ ასხ­ ვა პოლ ­ უს­ზე და მე მსურს ის­ ინი მოკლ ­ ედ აღ­ვწერ­ ო. არ­აპრ­ ი­ვილ ­ ე­გი­რე­ბულნ­ ი: შეე­ რთ­ ებ­ ულ შტატ­ ებ­ში პრივ­ ი­ლეგ­ ი­ ები­ ს არმ­ ქო­ნენ­ ი ორ ნაწ­ ილ ­ ად იყო­ ფი­ან, ერ­ოვნ­ ულ და რას­ ობ­ რივ უმც­ ი­რე­სო­ბებ­ ად, რომლ ­ ებ­ იც უმ­ეტე­ სწ­ ი­ლად, პოლ ­ ი­ტი­კურ­ ად არაო­ რგ­ ან­ ი­ზე­ბულნ­ ი არია­ ნ და ხშირ­ ად ერ­თმა­ნე­თის მიმ­ ართ ან­ ტა­გონ­ ის­ტუ­რი განწ­ ყო­ბებ­ ით გამ­ ოი­ რ­ჩე­ვია­ ნ(მხედვ­ ელ ­ ო­ბაშ­ ი მის­ ა­ ღე­ბია კონ­ფლიქ­ტი შავკ­ ა­ნი­ანე­ ბს­ ა და პუე­ რ­ტო რიკ­ ო­ელ­ებე­ ს შო­ რის). ეს ჯგუფ­ ე­ბი არ არია­ ნ ჩართ­ ულ ­ ებ­ ი წარ­მო­ები­ ს პრო­ცეს­ში, ამი­ ტ­ომ კლას­ ი­კუ­რი მარქ­ სისტ­ უ­ლი თეო­ რი­ის მიხ­ ედვ­ ით, ისი­ ნი პო­ტენ­ცი­ური რევ­ ო­ლუ­ცი­ური ძალ ­ ებ­ ის მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ი ნაწ­ ი­ლის შემ­ ადგ­ ენ­ლებ­ ი არ არია­ ნ. მიუ­ ხ­ედა­ ვა­ დ ამი­ სა, გლობ­ ალ ­ უ­რი კონ­ 89

ტექ­სტის გათ­ვალ ­ ისწ­ ი­ნე­ბით, არა­ პრ­ ი­ვილ ­ ე­გი­რე­ბულთ­ ა შორ­ ის ის­ ინი, ვინც აცნ­ ო­ბიე­ რე­ ბე­ ნ სის­ტე­მის მთელ სიმ­ძი­მეს, ნამდ­ ვილ ­ ად არი­ან მას­ ობ­რი­ვი ბაზ­ ი­სი ერ­ოვ­ნულ-გამ­ ათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი ბრძო­ ლის­ ათ­ვის, რო­მე­ლიც მიმ­ არ­თულ ­ ია ნეო-კო­ლო­ნი­ალი­ ზ­მი­სა და კო­ლო­ნი­ალი­ ზმ­ ის წინ­ აა­ ღ­მდეგ აშშ-ში. აქ­ვე, კა­პიტ­ ა­ლისტ­ უ­რი სა­ ზო­გად­ ო­ები­ ს მეტრ­ ო­პო­ლი­ებშ­ ი არ არს­ ე­ბობს არ­ანაი­ რი ეფ­ექ­ ტუ­რი კავშ­ ირ­ ი ერო­ ვ­ნულ და რას­ ობ­რივ უმ­ცი­რე­სო­ბებს შო­რის. ამ ჯგუ­ფებს არც იმ მას­ ებთ­ ან აქვ­ თ კავშ­ ირ­ ი, რომ­ლე­ბიც უკ­ვე დაკ­ ა­ვებ­ ულნ­ ი არია­ ნ ნეო-კო­ლონ­ ი­ალი­ ზ­მთან ბრძო­ლით. საზ­ ო­ გად­ ოე­ ბი­ ს ეს არა­ პრ­ ი­ვილ ­ ე­გი­რებ­ უ­ლი ნაწ­ ი­ლი შეს­ აძ­ლოა გან­ ვიხ­ ი­ლოთ, რო­გორც ახა­ ლი პრო­ლე­ტარ­ ი­ატი და მათ­ ი ამგ­ ვარ­ ი მდგო­მარ­ ეო­ ბა, საკმ­ აო­ დ დიდ­ ი საფრ­ თხის მატ­ ა­რე­ბელ ­ ია კაპ­ ი­ ტა­ლისტ­ უ­რი სისტ­ ე­მი­სათ­ვის. სხვა განხ­ ილვ­ ის საკ­ ითხია, თუ რა გან­ ასხ­ ვავ­ ებს ევრ­ ოპ­ ელ მუშ­ ათ­ ა კლასს მათგ­ ან, რომ­ლე­ბიც ასე­ ვე შეი­ ძლ ­ ე­ბა არა­ პრ­ ი­ვილ ­ ე­გი­რე­ბუ­ლად მივ­ იჩნ­ ი­ოთ. მე არ შემ­ იძ­ ლია ამ სქემ­ ა­ში მათზ­ ე საუ­ ბ­არი, თუმ­ცა უპრ­ ი­ანი იქნ­ ებ­ ა ვთქვა, რომ მათ შორ­ ის საკ­მაო­ დ დიდ­ ი სხვაო­ ბაა. ამე­ რ­იკ­ელი მუშ­ ათ­ ა კლას­ ი, მათ­ ი უმრ­ ავლ ­ სეო­ ბა, ინტ­ ეგრ­ ი­რე­ბუ­ლია სისტ­ ე­მასთ­ ან და მათ არ სურთ რად­ იკ­ ა­ლუ­რი ცვლილ ­ ე­ბებ­ ი, თუმც­ ა იმა­ ვე­ ს ვერ ვიტყვით ევრ­ ოპ­ ელ მუ­შათ­ ა კლასზ­ ე. პრი­ვილ ­ ეგ­ ირ­ ე­ბულნ­ ი: მინდ­ ა ის ჯგუფ­ ი, რო­მე­ლიც მოწ­ ი­ნავ­ ე კა­პიტ­ ა­ლიზმ­ ის სტრუქ­ტუ­რას უწ­ევს ოპო­ ნ­ირ­ება­ ს, ორ სუბმ­ ი­მარ­ თუ­ლებ­ ად დავ­ყო. პირვ­ ელ რიგშ­ ი, დავ­ იწყოთ ე.წ ახა­ ლი მუშ­ ათ­ ა კლას­ ით, რო­მე­ლიც ძირ­ ით­ ა­დად შედგ­ ე­ბა ინ­ჟინ­რე­ბისგ­ ან, მეც­ნი­ ერ­ები­ ს­გან, სხვად­ ასხ­ ვა დარ­გის სპეც­ ია­ ლი­ ს­ტე­ბისგ­ ან და ა.შ. ის­ ინი და­საქ­მე­ბულნ­ ი არია­ ნ წარმ­ ოე­ ბა­ ში, ზოგ შემთ­ ხვე­ვებშ­ ი განს­ ა­ კუთ­რებ­ ულ პოზ­ ი­ცი­ებს­ აც კი იკ­ავე­ ბე­ ნ. მათ­ ი საკვ­ ანძ­ ო პოზ­ ი­ცი­ები­ ს გათ­ვალ ­ ისწ­ ი­ნე­ბით, ეს ჯგუფ­ ი წარმ­ ოა­ დგ­ ენს რევ­ ო­ლუ­ცი­ური ძა­ ლის ბირ­თვს, მაგრ­ ამ ამა­ ვე დროს, ის­ინი ესტ­ ა­ბილ ­ იშმ­ ენტ­ ის­თვის „საყვ­ არ­ ელ ­ ი ბავშ­ ვებ­ ი“ არია­ ნ, მათ­ ი ცნო­ბიე­ რ­ება კვლავ ნაკლ ­ ო­ 90

ვან­ ია, ამდ­ ენ­ ად„ახა­ ლი მუ­შათ­ ა კლას­ ის“ გამ­ ო­ხატ­ვის ფორ­მე­ბი მოუ­ მ­წიფ­ ე­ბელ ­ ი. მეო­ რე მხრივ, მე ძირ­ ი­თად­ ად მსურს ვის­ ა­უბრ­ ო სტუ­დენტ­ ურ ოპ­ოზ­იცია­ ზე, ამ სიტყვის ფარ­თო გაგ­ ე­ბით, ე.წ„გაგდ­ ებ­ ულ ­ ე­ბის“ ჩათ­ვლით. რამდ­ ენ­ ად­ აც შემ­ იძ­ლია წარმ­ ოგ­ იდგ­ ენთ იმ გვია­ ნდ­ ელ განს­ ხვავ­ ებ­ ას, რაც არს­ ე­ბობს ამე­ რ­იკ­ულ და გერმ­ ან­ ულ სტუ­დენ­ ტურ მოძ­რაო­ ბ­ებს შორ­ ის. ამე­ რ­იკ­აში სტუდ­ ენტ­ თა ის ნაწ­ ი­ლი, რო­მე­ლიც აქტ­ ი­ურ­ადაა ჩართ­ უ­ლი ოპო­ ზ­იცი­ურ საქ­მი­ანო­ ბ­აში, წყვეტს სწავლ ­ ას და მათ­ ი მთელ ­ ი დრო აქტ­ ი­ვიზმ­ ს ეთ­მო­ბა. ეს, რა თქმა უნ­და, საფრ­ თხის შემც­ ვე­ლია, მაგრ­ ამ აქვ­ ს დად­ ებ­ ით­ ი მხარ­ ე­ები­ ც. მე სტუდ­ ენტ­ ურ ოპო­ ზ­იცი­ას განვ­ იხ­ ი­ლავ სამ­ ი კატ­ ე­გო­ რიი­ ს მი­ხედვ­ ით. პირვ­ ელ ­ ი, ალბ­ ათ ვიკ­ ითხავთ რას, ან ვის მი­ემ­ არ­თებ­ ა ეს ოპ­ოზ­იცია? მეო­ რე, როგ­ ო­რია მის­ ი ფორ­მებ­ ი? მეს­ ა­ მე, რა მო­მავ­ ა­ლი და პერს­ პექტ­ ი­ვა აქვ­ ს სტუ­დენტ­ ურ აქტ­ ი­ვიზმ­ ს? პირ­ველ ­ ი კითხვა საკმ­ აო­ დ სერ­ ი­ოზ­ულია, რადგ­ ან­ აც ოპ­ოზ­ იცია მოქმ­ ედ­ ებს იმ არეა­ ლ­ში, რომ­ ელშ­ იც დემ­ ოკ­რა­ტი­ული ინ­ სტი­ტუ­ცი­ები გა­მარ­თუ­ლად მუ­შაო­ ბ­ენ. მეტ­ იც, შტატ­ ებ­ში ის უმ­რავ­ ლეს­ ო­ბის წინ­ ა­აღ­მდეგ ილა­ შქ­ რებს, მათ შორ­ ის, მუ­შათ­ ა კლას­ ის წინ­ აა­ ღმ­ დეგ­ აც კი. ეს ოპო­ ზ­იცია მი­ემა­ რ­თე­ბა სისტ­ ე­მის ყველ ­ აზ­ ე თვალს­ ა­ჩინ­ ო სი­ამო­ ვნ­ ე­ბებს, რომ­ლე­ბიც, არაა­ და­ მია­ ნუ­ რი გზით, რეპ­რე­სიუ­ ლ­ად და დესტ­ რუქ­ცი­ულ­ად ეწე­ ვია­ ნ ყველ ­ აფ­რის დეგ­ რა­დირ­ ე­ბას. სის­ტემ­ ა სას­ ა­ქონლ ­ ო სტა­ტუ­სით ას­აღ­ებს ადა­ მია­ ნ­ ებს საა­ რ­სე­ბო საშ­ უ­ალე­ ბე­ ბს­ ა და ცხოვრ­ ე­ბის შინ­ აა­ რს­ ს, ხო­ლო ოპ­ოზ­იცია იბრ­ ძვის სის­ტე­მის ფარ­ ი­სევლ ­ უ­რი მო­რა­ლი­სა და ღი­რებ­ უ­ლებ­ ებ­ ის, მეტრ­ ო­პო­ლი­ები­ ს მიღ­მა არს­ ე­ბულ ­ ი ტე­რო­რის წინ­ აა­ ღმ­ დეგ. თავდ­ აპ­ ირ­ველ ­ ად ოპო­ ზი­ ცია სისტ­ ე­მას აკრ­ ი­ტი­კებ­ და სამ­ ო­ქალ ­ აქ­ ო უფ­ლე­ბებ­ ის­ ა და ვიე­ ტ­ნამშ­ ი მიმ­დინ­ არ­ ე ომ­ის გამ­ ო. სამ­ ო­ქა­ლაქ­ ო უფ­ლებ­ ებ­ ის დაცვ­ ის ნაწ­ ილ­ში ჩრდილ ­ ო­ეთ­ში არ­სე­ბუ­ლი სტუ­დენტ­ ე­ბის ნაწ­ ი­ლი, სამხ­ რეთ­ში გად­ ავ­ იდ­ ა, რა­თა შავკ­ ან­ ი­ანე­ ბს, ხმის მიც­ ე­მის უფ­ლე­ბის დაცვ­ აშ­ ი დახმ­ არ­ ე­ბოდნ­ ენ. ეს ხდე­ბო­და მაშ­ ინ, რო­ცა ამ ადა­ მია­ ნე­ ბმ­ ა დაი­ ნ­ახე­ ს, თუ რე­ ალუ­ რ­ად რას წარმ­ ო­ადგ­ ენს ეს დემ­ ოკ­რა­ტი­ული სის­ტე­მა, ისი­ ნი 91

ხე­დავდ­ ნენ, თუ რო­გორ და­დიო­ დ­ნენ დაუ­ ს­ჯე­ლად შავ­კან­ ი­ანე­ ბი­ ს მკვლელ ­ ებ­ ი. სწო­რედ ამ გარ­ ემ­ ო­ებე­ ბმ­ ა და ტრავ­მატ­ ულ­მა გა­ რემ­ ომ გან­ აპ­ ირ­ ო­ბა ოპ­ოზ­იცი­ის აქტ­ ი­ვო­ბა ამე­ რ­იკ­ის შე­ერ­თე­ბულ შტატ­ ებშ­ ი. მეო­ რე მხრივ, რა თქმა უნდ­ ა, ვიე­ ტ­ნამ­ ის ომი იყო წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო­ბის მოძ­რა­ობ­ის გაზრ­ დის საბ­ აბ­ ი. სტუ­დენ­ტე­ბისთ­ ვის ომი ამ­ჟღავნ­ ებდ­ ა საზ­ ოგ­ ად­ ოე­ ბი­ ს არს­ ს, ექს­ პანს­ ი­ისა და აგრ­ ე­ სი­ის თანდ­ აყ­ ოლ ­ ილ სურ­ვილს, იმ სიუ­ ხ­ეშე­ ს, რომ­ლებს­ აც ისი­ ნი ეწე­ოდ­ნენ გამ­ ათ­ ავ­ ის­ უფლ ­ ე­ბელ ­ ი მოძრ­ აო­ ბე­ ბი­ ს მიმ­ ართ. სამწ­ უ­ხარ­ ოდ, მე არ მაქვ­ ს ბევრ­ ი დრო, რა­თა გან­ვიხ­ ი­ ლო იყო თუ არა ვიე­ ტ­ნამ­ ის ომი იმპ­ ერ­ ი­ალი­ ზ­მის გა­მოვ­ლი­ნე­ ბა. მიუ­ ხ­ედა­ ვა­ დ ამი­ სა, მე მინდ­ ა მცირ­ ე დაკვ­ ირ­ვებ­ ა გავ­ აკ­ ე­თო ამ საკ­ ითხზე, რადგ­ ან პრობლ ­ ე­მა აშკ­ ა­რაა. თუ იმპ­ ე­რი­ალი­ ზ­მს განვ­ იხ­ ილ ­ ავთ ძველ ­ ი გაგ­ ე­ბით, რო­მე­ლიც გუ­ლისხ­ მობს ბაზრ­ ე­ ბის გაფ­ არ­თო­ები­ ს­თვის ბრძო­ლას, მაშ­ ინ ეს არ ყო­ფი­ლა იმპ­ ე­ რი­ლიზმ­ ის გამ­ ოვ­ლი­ნებ­ ა. 1967 წლის 7 ივლ ­ ისს„Newsweek“-ში გამ­ ოქ­ვეყნ­ და სტა­ტია, რო­მელშ­ იც შეგ­ ეძ­ლოთ წა­გე­კითხათ, რომ ვიე­ ტ­ნამშ­ ი კონც­ ენ­ტრირ­ ე­ბუ­ლია 20 მი­ლი­არ­დი დოლ ­ არ­ ის ღი­რე­ ბუ­ლებ­ ის ბიზნ­ ე­სი და ეს რიცხვი ყოვ­ ელდ­ ღი­ურ­ად მატ­ უ­ლობს. მი­უხ­ედა­ ვა­ დ ამი­ სა, ვერ ვხედ­ ავ საჭ­ ი­რო­ება­ ს განვ­ საზღვრო იმ­ პერ­ ი­ალი­ ზ­მის ახა­ ლი გაგ­ ე­ბა, რო­მელ ­ იც წამყ­ ვან­ ი ამე­ რ­იკ­ელი მი­მომ­ხილვ­ ელ ­ ე­ბისთ­ ვის, უკ­ვე გაცხად­ ებ­ უ­ლი რამ­ აა. ვიე­ ტ­ნამ­ ის ომ­ის მიზ­ ა­ნი იყო, მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ი ეკო­ ნ­ომ­იკ­ური და სტრატ­ ე­გი­ ული არეა­ ლე­ ბი­ ს, კომ­ უნ­ ის­ტებ­ ის კონ­ტრო­ლის ქვეშ დაქ­ვემდ­ ებ­ ა­ რე­ბისგ­ ან თავ­ იდ­ ან აცი­ ლ­ება. ვიე­ ტნ­ ამ­ ის საკ­ ითხი მნიშ­ვნელ ­ ო­ვა­ ნია ზოგ­ ად­ ად ერ­ოვ­ნულ-გამ­ ათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი ბრძოლ ­ ი­სათ­ვის, რადგ­ ან მათ­ ი წარ­მატ­ ე­ბა შეს­ აძ­ლოა ყოფ­ ი­ლი­ყო სიგნ­ ალ ­ ი სხვა მოწყვლად­ ი არეა­ ლე­ ბი­ ს­თვის, რომ­ლე­ბიც უფ­რო ახლ ­ ოს იყვ­ ნენ მეტ­როპ­ ო­ლი­ებთ­ ან და სად­ აც გიგ­ ანტ­ უ­რი ინვ­ ესტ­ ი­ცი­ები­ ს განხ­ ორ­ ცი­ელ­ები­ ს უფ­რო მეტ­ ი შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბა არს­ ე­ბობდ­ ა. თუ ვიე­ ტ­ნა­ მის საკ­ ითხი უბრ­ ა­ლო საგ­ არ­ ეო პო­ლი­ტი­კის ნაწ­ ი­ლი არაა და ის უფ­რო მეტ­ ად სის­ტე­მის არს­ ს ააშკ­ ა­რავ­ ებს, მაშ­ ინ ეს შეი­ ძ­ლე­ბა იყო­ ს შემ­ ომ­ აბრ­ უ­ნე­ბელ ­ ი წერ­ტი­ლი ამ სისტ­ ე­მის განვ­ ით­ არ­ ე­ბის 92

პროც­ ეს­ში, ეს შეი­ ძ­ლე­ბა იყ­ოს დას­ ასრ­ უ­ლის დას­ აწყის­ ი. გარ­ ე­მო­ ებე­ ბი­ და­ ნ გამ­ ომ­დინ­ არ­ ე შეი­ ძ­ლებ­ ა ით­ქვას, რომ ადა­ მია­ ნი­ ს ნე­ბამ და მისმ­ ა სხე­ულ­მა, თა­ვის­ ი­ვე საბრ­ ა­ლო იარა­ ღ­ით, შეს­ აძ­ლოა დესტ­ რუქ­ცი­ის ყველ ­ აზ­ ე ეფ­ექტ­ უ­რი სისტ­ ე­მა გამ­ უდ­მებ­ ით შეი­ ნა­ რ­ ჩუნ­ ოს. ეს სი­ახლ ­ ეა მსოფ­ლი­ოს ის­ტო­რი­ის­თვის. ახლ ­ ა დროა მე­ორე კითხვას­ აც მივ­ უბრ­ უნ­დე განს­ ა­ხილვ­ ელ ­ ად, სახ­ ელდ­ ობრ ოპო­ ზ­იციი­ ს ფორ­მებს. ჩვენ ვსაუ­ ბრ­ ობთ სტუ­დენტ­ ურ ოპ­ოზ­იცი­აზე, და მე მსურს თავ­ იდ­ ანვ­ ე განვ­ აცხად­ ო, რომ ჩვენ ვერ გა­ვუმ­კლავდ­ ებ­ ით უნი­ ვე­ რ­სი­ტე­ტის პოლ ­ ი­ტი­ზი­რე­ბას, უნი­ ვ­ ერს­ ი­ტეტ­ ი უკვ­ ე პოლ ­ ი­ტი­ზი­რე­ბუ­ლია. საჭ­ ი­როა იმა­ ზე ფიქ­რი, თუ რო­გორ ვრცელ­დებ­ ა საბ­ უ­ნებ­ ისმ­ ეტყველ ­ ო მეცნ­ ი­ერ­ება­ ნი, მაგ­ ალ ­ ი­ თად ის­ეთი აბ­სტრაქტ­ უ­ლი დისც­ იპ­ლი­ნა, რო­გო­რი­ცაა მათ­ ე­მატ­ ი­ კა, წარმ­ ო­ება­ სა და სამხ­ ედ­რო სტარტ­ ეგ­ ი­აში. საჭ­ ი­როა მხო­ლოდ იმ­აზე ფიქ­რი, თუ რო­გორ არი­ან დამ­ ოკ­ ი­დებ­ ულნ­ ი სამთ­ ავრ­ ო­ ბო და­ფი­ნანს­ ე­ბაზ­ ე ისე­ თი დარგ­ ე­ბი, რო­გო­რე­ბიც­ აა ფსი­ქო­ლო­ გია და სო­ცი­ოლ­ოგია, თუ რო­გორ გახდ­ ნენ ეს დისც­ იპ­ლი­ნე­ბი ადა­ მია­ ნე­ ბი­ ს კონ­ტრო­ლის და ბაზრ­ ის რე­გუ­ლი­რე­ბის ასპ­ ექტ­ ებშ­ ი ჩაბმ­ ულ­ნი. ამ ვით­ არ­ ე­ბის გათვ­ ალ ­ ისწ­ ი­ნებ­ ით, ჩვენ უკ­ვე შეგვ­ იძ­ ლია თამ­ ამ­ ად ვთქვათ, რომ უნ­ივე­ რს­ ი­ტე­ტი უკვ­ ე პოლ ­ ი­ტი­კურ­ ი ინ­სტიტ­ უ­ციაა, ხოლ ­ ო სტუდ­ ენტ­ უ­რი ოპო­ ზი­ ცი­ის საქ­მი­ანო­ ბა, უნი­ ვ­ ერ­სიტ­ ე­ტის დე­პოლ ­ ი­ტი­ზი­რე­ბის მცდელ ­ ო­ბაა. ამა­ სთ­ ან პო­ზი­ტი­ვის­ ტე­ბის ნეი­ ტრ­ ა­ლი­ტე­ტი, ფსევდ­ ო-ნეი­ ტ­რა­ლიტ­ ე­ტია, აუც­ილ­ებე­ ლია კუ­რიკ­ უ­ლუ­მის მო­მარ­ ა­გებ­ ა ინტ­ ელ ­ ექ­ტუ­ალუ­ რი დისკ­ უს­ ი­ები­ თ, მი­ სი კრი­ტი­კის­ ათ­ვის. სწორ­ ედ ეს გარ­ ემ­ ოე­ ბე­ ბია იმი­ ს მიზ­ ე­ზი, რომ სტუ­დენტ­ ებ­ ის მთავ­ არ­ ი მოთხოვნ­ ა სასწ­ ავლ ­ ო გეგმ­ ის რე­ფორ­მი­ რებ­ ას ეხე­ ბა, კრი­ტი­კუ­ლი აზრ­ ოვნ­ ე­ბა და ცოდ­ნა მთლია­ ნა­ დ აგ­ ებუ­ ლია ინტ­ ე­ლექ­ტუ­ალუ­ რ დისკ­ უ­სი­ებზ­ ე და არა აგი­ ტ­აცი­ასა და პროპ­ აგ­ ანდ­ აზ­ ე. სად­ აც ამ კრიტ­ ი­კუ­ლი დისკ­ უ­სი­ები­ ს შეს­ აძ­ლებ­ ლო­ბა არ არი­ ს, დაფ­ უძ­ნე­ბუ­ლია ე.წ„თავ­ ის­ უ­ფა­ლი უნ­ივე­ რ­სი­ტე­ ტებ­ ი“ და„კრიტ­ ი­კუ­ლი უნ­ივე­ რს­ ი­ტეტ­ ე­ბი“, ისი­ ნი არს­ ე­ბო­ბენ უნ­ ივე­ რ­სიტ­ ეტს გარ­ ეთ, მაგ­ ალ ­ ი­თად, ბერკ­ ლი­ში, სტემფ­ ორ­დში და აღმ­ ო­სავლ ­ ე­თის სხვა დიდ უნ­ივე­ რს­ ი­ტე­ტებ­ში. ამ ე.წ„თა­ვის­ უ­ფალ 93

უნ­ივე­ რს­ ი­ტე­ტებშ­ ი“ სასწ­ ავლ ­ ო კურ­სებ­ ი და სემ­ ი­ნარ­ ე­ბი მიე­ მ­ართ­ ე­ ბია­ ნ ის­ეთ სა­კითხებს, რომ­ლე­ბიც არ ემთ­ ხვევ­ ია­ ნ რე­გუ­ლარ­ ულ სასწ­ ავლ ­ ო გეგმ­ ას, მაგ­ ალ ­ ი­თად მარქ­ სიზმ­ ი, ფსი­ქო­ანა­ ლი­ ზი, სა­ გარ­ ეო პო­ლი­ტი­კა ცივ­ ი ომი­ ს პერ­ ი­ოდშ­ ი და ა.შ. მე­ორე ფორ­მა სტუ­დენტ­ უ­რი ოპო­ ზ­იცი­ისა, წარმ­ ოგ­ვიდგ­ ე­ბა ე.წ „teach-ins“, 123 „sit-ins“, 224 „be-ins“, 325 „love-ins“ 426 სა­ხით. ასე­ ვე მსურს ყურ­ ადღებ­ ა გავ­ ამ­ ახვ­ ილ ­ ო იმ მრავ­ ალფ­ ერ­ ოვ­ნებ­ ას­ ა და ემო­ ცი­ ურ ფენ­ ო­მენ­ზე, რო­მელ ­ იც არს­ ებ­ ობს ამ სახ­ ის ოპო­ ზ­იცი­ის შიგ­ ნით: კრი­ტი­კულ ­ ი სწავლ ­ ა და სწავლ ­ ე­ბა, ერთ­ ი მხრივ შეი­ ძ­ლე­ბა მი­მარ­თუ­ლი იყო­ ს მხოლ ­ ოდ თე­ორი­ის­კენ, მაგრ­ ამ მე­ორე მხრივ ის მი­ემ­არ­თებ­ ო­დეს ეგზ­ ის­ტენც­ ია­ ლუ­ რი კომ­ უნ­ ის მდგომ­ არ­ ე­ობა­ ს, მსურს შევ­ ეხ­ ო ნახს­ ენ­ ე­ბი ემო­ ცი­ური ფე­ნომ­ ე­ნის მნიშვ­ ნე­ლო­ბას­ აც, რადგ­ ან, ჩემ­ ი აზრ­ ით, ის გა­მოხ­ ატ­ ავს პოლ ­ ი­ტი­კურ­ ი და სექს­ უ­ალ­ ურ-მო­რალ ­ უ­რი ამბ­ ო­ხის ნარ­ ევს, რაც საკმ­ აო­ დ მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ი ფაქ­ტო­რია აშშ-ში. ეს მდგო­მარ­ ე­ობა თავ­ ის ხილ ­ ულ გა­მოვ­ლი­ნე­ ბას ჰპოვ­ ებს დემ­ ონს­ ტრაც­ ი­ებზ­ ე, შეუიარეღებელ დემ­ ონ­სტრა­ცი­ებ­ ზე, შეს­ აბ­ ამ­ ი­სად ასე­ თ შეკრ­ ე­ბებზ­ ე არ უნ­და ველ ­ ო­დოთ ექს­ ე­სებს. კონ­ფრონ­ტაც­ ი­ები­ ს ძებნ­ ა შენ­ ი ეგო­ ს დაკმ­ აყ­ ო­ფი­ლე­ბის­ ათ­ვის, არ­ ასა­ ჭი­ როა, მეტ­ იც უპ­ასუ­ ხ­ის­მგებლ ­ ობ­ აც­ აა. დაპ­ ირ­ ის­პირ­ ე­ბებ­ ი არ­ სე­ბობს. მათ­ ი გაზრ­ და არ ხდებ­ ა, ხო­ლო ხელ ­ ოვნ­ უ­რი გზე­ბის გა­ მო­ნახვ­ ის პროც­ ეს­ ი, გაა­ ყა­ ლბ­ ებს ოპ­ოზი­ ცი­ის საქმ­ ი­ანო­ ბ­ას. დღეს 1 Teach-insის კონცეფცია შეიქმნა 1965 წელს. 1965 წლის 17 მარტს, მიჩიგანის უნივესრიტეტში დაახლოებით 50 ფაკულტეტის სტუდენტი ესწრებოდა სემინარს, რომელიც მიმართული იყო ვიეტნამის ომის წინააღმდეგ. Teach-ins არის არაფორმალური ლექცია-დისკუსიები საჯარო ინტერესის ობიექტის შესახებ. 2 პროტესტის ფორმა, რომლის დროსაც დემონსტრაციის მონაწილეები იკავებენ ადგილს და არ ტოვებენ მას მანამ, სანამ მათი მოთხოვნები არ შესრულდება. 3 შეკრება, რომელიც გაიმართა 1967 წლის 14 იანვარს, სან-ფრანცისკოში. შეკრების მონაწილენი ითხოვდნენ კულტურულ და პოლიტიკურ დეცენტრალიზაციას, კომუნალურ ცხოვრების ტიპს. 4 შეკრება ან წვეულება, სადაც ადამიანები ღიად გამოხატავენ თავიანთ გრძნობებს და ფიზიკურ მიმართებებს, ასოცირდება ჰიპების მოძრაობასთან. 94

ისი­ ნი თავდ­ აც­ვით პოზ­ ი­ცი­აში არია­ ნ და არა პირ­ ი­ქით. ხშირ­ ად იძა­ ბე­ ბა ვით­ არ­ ე­ბა იმ აქც­ ი­ებზ­ ე, რომ­ლე­ბიც ვიე­ ტნ­ ამ­ ის ომს ეხე­ ბა, დემ­ ონ­სტრან­ტე­ბი მი­დია­ ნ სამხ­ ედრ­ ო დაწ­ ე­სე­ბულ ­ ე­ბებთ­ ან, ახდ­ ე­ ნენ მათ პიკ­ ეტ­ ი­რე­ბას, ამ ქარხ­ ნებშ­ ი ასა­ ფ­ეთ­ქე­ბელ ­ ი და სხვად­ ას­ ხვა ქიმ­ ი­ური ნივთ­ ი­ერ­ება მზადდ­ ებ­ ა. ეს დემ­ ონ­სტრა­ცი­ები ორ­ გან­ ი­ზებ­ უ­ლია და ის­ინი ლეგ­ ალ ­ უ­რია. უპი­ რ­ის­პირ­დებ­ ა თუ არა ეს დემ­ ონ­სტრა­ცი­ები იმ ინ­სტიტ­ უ­ცი­ურ ძალ ­ ად­ ო­ბას, რო­მე­ლიც ოპ­ოზ­იცი­ის წი­ნაა­ ღ­მდეგ ილა­ შქ­ რებს? ჩე­მი პას­ უ­ხი ამე­ რ­იკ­ის ვი­ თა­რე­ბიდ­ ან გამ­ ომ­დინ­ არ­ ე­ობს, მაგრ­ ამ თვი­თო­ნაც მარტ­ ი­ვად შე­ გიძ­ლია­ თ დასკ­ ვნის გამ­ ო­ტან­ ა. ეს დემ­ ონ­სტრა­ცი­ები არ იქ­ნე­ბა კონ­ფრონ­ტა­ცი­ული ხას­ ი­ათი­ ს მან­ ამ, სან­ ამ ისი­ ნი რჩებ­ ია­ ნ ლეგ­ ა­ ლისტ­ ურ ჩარჩ­ ო­ებშ­ ი. რო­დე­საც დემ­ ონ­სტრანტ­ ე­ბი ამ გზით მიდ­ ი­ ან, თავ­ ია­ ნთ თავს უქ­ვემდ­ ებ­ არ­ ე­ბენ იმ ინს­ ტი­ტუ­ცი­ურ ძა­ლად­ ო­ბას, რო­მე­ლიც ავტ­ ო­ნომ­ ი­ურ­ად განს­ აზღვრავს კან­ ო­ნი­ერ­ები­ ს ჩარჩ­ ოს და მას შეუ­ ძლ ­ ია ეს საზღვრებ­ ი სულ ­ ის შემხ­ უთ­ველ მინ­ ი­მუმ­ ამ­ დე დაწ­ ი­ოს. მაგ­ ალ ­ ი­თად ის­ეთი კან­ ო­ნის მიღ­ ე­ბით, რო­მე­ლიც კრძა­ლავს კერ­ძო და სახ­ ელმ­ წი­ფოს საკ­ უთრ­ ე­ბაშ­ ი არს­ ე­ბულ ­ ი დაწ­ ე­სებ­ უ­ლებ­ ებ­ ის ტე­რი­ტორ­ ი­აზე გად­ აა­ დგ­ ი­ლე­ბას,„სიმშ­ ვიდ­ ის დარღ­ ვევ­ ას“ და ა.შ. შეს­ აძ­ლოა ამ­ჟა­მად კან­ ო­ნი­ერ­ად მიჩნ­ ე­ული სრულ ­ ი­ად მშვიდ­ ო­ბია­ ნი დემ­ ონს­ ტრაც­ ია, რამდ­ ენ­ ი­მე წუთ­ში არ­ აკა­ ნო­ ნიე­ რ­ად აქც­ ი­ონ, თუ ის შემ­ აწ­ უ­ხებ­ ელ ­ ია საზ­ ო­გა­დო­ებრ­ ი­ვი სიმშ­ ვიდ­ ის­ ათ­ვის, ან თუ დე­მონ­სტრანტ­ ე­ბი გად­ ალ ­ ახ­ ავ­ ენ კერძ­ ო სა­კუთ­რებ­ ის საზღვარს. ამ შემთ­ ხვევ­ აშ­ ი კონ­ფრონ­ტა­ცია გარდ­ ა­ უვ­ალია სახ­ ელმწიფ­ ო ძალ ­ ასთ­ ან და ინს­ ტი­ტუ­ცი­ურ ძა­ლად­ ო­ბას­ თან, თუ დაპ­ ირ­ ის­პირ­ ე­ბა არ შედგ­ ე­ბა, მაშ­ ინ ოპო­ ზ­იცია გად­ აი­ ქ­ ცევ­ ა უვნ­ ე­ბელ რი­ტუ­ალა­ დ, ცნო­ბიე­ რ­ები­ ს საწ­ ო­ვარ­ ად და მოწ­მედ უფ­ლებ­ ებ­ ის­ ა და თა­ვის­ უფლ ­ ებ­ ებ­ ის მოპ­ ო­ვებ­ ისთ­ ვის ბრძო­ლის პროც­ ეს­ში, ხო­ლო ეს ვით­ არ­ ე­ბა ხელს შეუ­ წყობს სტა­ტუს-ქვოს შენ­ არ­ჩუ­ნე­ბას. ჩემს მიე­ რ ხსენ­ ე­ბუ­ლი გარ­ ე­მო­ებე­ ბი უკვ­ ე გამ­ ოს­ცა­ დეს სამ­ ო­ქა­ლაქ­ ო უფ­ლე­ბებ­ ისთ­ ვის მებრ­ ძო­ლებმ­ ა, რომ სისტ­ ე­მა მოძ­ ა­ლად­ ეა და მის წინ­ აა­ ღ­მდეგ კან­ ო­ნი­ერი ჩარ­ჩო­ები­ თ ბრძო­ ლა, საკმ­ აო­ დ პრობლ ­ ე­მატ­ უ­რია. რო­დეს­ აც სისტ­ ე­მა იგ­რძნობს, 95

რომ სტუ­დენტ­ ე­ბის ოპ­ოზ­იცი­აც მათთ­ ვის საფრ­ თხეა, სტუ­დენტ­ ე­ბიც თა­ვია­ ნთ თა­ვებზ­ ე გამ­ ოსც­ დი­ან ძალ ­ ად­ ო­ბას. შემდ­ ეგ ოპო­ ზ­იცია ფა­ტალ ­ უ­რი გად­ აწყვეტ­ ი­ლე­ბის წინ­ აშ­ ე დგას: იმ­ოქ­მე­დოს რი­ტუ­ ალუ­ რი დატვ­ ირთ­ ვით, თუ იმო­ ქ­მედ­ ოს რო­გორც გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ ლე­ბელმ­ ა ან გამ­ ო­აცხად­ ოს სამ­ ოქ­ ა­ლაქ­ ო დაუ­ მ­ორ­ჩი­ლებლ ­ ო­ება. მსურს რამ­დენ­ ი­მე სიტყვა მაი­ ნც ვთქვა წი­ნაა­ ღმ­ დეგ­ ო­ბის უფ­ ლებ­ აზ­ ე, რადგ­ ან, როდ­ ეს­ აც ამ ფაქ­ტს აღვ­ იქვ­ ამ, მე ისე­ ვ და ის­ ევ მაო­ ცე­ ბს ის, თუ რა მცირ­ ედ შეა­ ღ­წია ამ ცნე­ბამ ად­ამია­ ნე­ ბი­ ს ცნო­ბიე­ რე­ ბა­ ში, სახ­ ელდ­ ობრ სამ­ ო­ქა­ლაქ­ ო დაუ­ მო­ რ­ჩი­ლებლ ­ ო­ბამ, რო­მე­ლიც ძველ ­ ი და ყველ ­ აზ­ ე წმინ­და ელე­ მე­ ნ­ტია დას­ ავლ ­ უ­რი ცი­ვილ ­ ი­ზა­ცი­ის­თვის. ამგ­ ვარ­ ი უფ­ლებ­ ის იდეა აღე­ მა­ ტ­ება პოზ­ ი­ ტი­ურ სამ­ არ­თალს და ეს კონც­ ეფ­ცია ისე­ ვე ძველ ­ ია, რო­გორც ცი­ვილ ­ ი­ზა­ცია. ოპ­ოზი­ ცი­ის ფორ­მი­რე­ბის პრო­ცეს­ში ამ უფ­ლე­ბათ­ ა კონ­ფლიქ­ტს, ადგ­ ი­ლი ყოვ­ ელთ­ ვის აქვ­ ს. სის­ტე­მას ყოვ­ ელთ­ ვის აქ­ვს ლეგ­ ალ ­ უ­რი უფ­ლე­ბა მიმ­ ართ­ ოს პო­ზი­ტი­ურ სამ­ არ­თალს და ძა­ლად­ ობ­ ას, ის ამ საკ­ ითხში მო­ნო­პოლ ­ ისტ­ ია, ის მიმ­ არ­თავს ძა­ლად­ ობ­ ას თავ­ ის­ ი­ვე თავ­ ის დას­ აც­ ა­ვად. წი­ნაა­ ღმ­ დეგ­ ო­ბის უფ­ ლე­ბის ცნობ­ ას, დიდ­ ი გარჯ­ ა დასჭ­ ირ­და და სწორ­ ედ ეს პრო­ ცე­სი იყო მთავ­ არ­ ი მო­ტი­ვატ­ ო­რი თა­ვის­ უფ­ლე­ბის ისტ­ ო­რი­ული განვ­ ით­ არ­ ე­ბის­ ა. წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ო­ბის უფ­ლე­ბის გარ­ ე­შე, ჩვენ ისე­ ვ პრი­მიტ­ ი­ული საზ­ ო­გად­ ოე­ ბრ­ ი­ვი მოწყო­ბის ფორ­მაშ­ ი ვიცხოვრ­ ებ­ დით. აქვ­ ე, ვფიქრ­ ობ, რომ ძალ ­ ად­ ო­ბა მო­იც­ავს ორ ფორ­მას: ძა­ ლად­ ო­ბა ვლინ­დებ­ ა სტრუქ­ტუ­რუ­ლი, ინ­სტი­ტუ­ცი­ონ­ალუ­ რი გზით, რო­მე­ლიც სის­ტე­მის დაფ­ უძ­ნებ­ უ­ლია და ძალ ­ ად­ ო­ბა გათ­ ა­ვის­ უფ­ ლებ­ ისთ­ ვის, რო­მე­ლიც აპ­რი­ორი არა­ კ­ანო­ ნი­ერია პო­ზი­ტი­ური სა­მარ­თლის კუთხით. თქმა არ სჭირ­დებ­ ა იმა­ ს, რომ არც ერ­თი სის­ტე­მა, მის წი­ნაა­ ღ­მდეგ მიმ­ ართ­ ულ ძალ ­ ად­ ო­ბას კან­ ო­ნი­ერ­ად არ­ას­ოდე­ ს მიი­ ჩ­ნევს. ყველ ­ ა ამ ფორ­მის ფუნ­ქციაა კონფ­ ლიქ­ტი სხვასთ­ ან. არს­ ე­ბობს ჩამხ­ შობ­ ი და გამ­ ათ­ ავ­ ის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი ძალ ­ ა­ დო­ბა. არს­ ებ­ ობს ძალ ­ ად­ ობ­ ა განკ­ უთვ­ ნილ ­ ი სიც­ ოცხლის დაცვ­ ი­ სათ­ვის და არ­სე­ბობს ძალ ­ ად­ ო­ბა აგრ­ ე­სი­ის­ათვ­ ის. ორ­ივე ტი­ პის ძალ ­ ად­ ო­ბა ისტ­ ორ­ ი­ის კუთვ­ ნილ ­ ე­ბაა. ასე, რომ ოპო­ ზ­იცია 96

ყოვ­ ელთ­ ვის ძალ ­ ად­ ო­ბის სარჩ­ ულ ქვეშ ფორ­მირ­დებ­ ა. უფ­ლე­ბა დგას უფ­ლებ­ ის პირ­ ის­პირ, არა რო­გორც აბს­ ტრაქ­ტუ­ლი რამ, არ­ ამე­ დ რო­გორც რეა­ ლუ­ რი ქმედ­ ებ­ ა. განვ­ მეო­ რ­დებ­ ი, რომ სტა­ტუსქვოს აქვ­ ს შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბა განს­ აზღვროს კან­ ო­ნი­ერ­ები­ ს ჩარჩ­ ო­ ები. წი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ობ­ ის უფ­ლე­ბას­ ა და ინს­ ტი­ტუ­ცი­ურ ძა­ლად­ ო­ბას შო­რის არს­ ე­ბულ კონ­ფლიქ­ტი, სისტ­ ემ­ ას საფ­რთხეს მო­უტ­ანს იმ შემთ­ ხვევ­ აშ­ ი, თუ წინ­ აა­ ღ­მდეგ­ ო­ბის უფ­ლე­ბისთ­ ვის მებრ­ ძოლ­ნი შეუ­ პ­ირი­ ს­პირ­დებ­ ია­ ნ დადგ­ ენ­ ილ ნორმ­ ებს და თუ ძალ ­ აუ­ ფ­ლე­ბის მი­ერ შეწ­ ი­რუ­ლი მსხვერპ­ ლის რაო­ დე­ ნ­ობა, ზო­გი­ერთ რე­ვო­ლუ­ ცია­ ს გად­ აა­ ჭა­ რბ­ ებს. იმი­ ს ქად­ აგ­ ე­ბა, რომ ძალ ­ ად­ ო­ბა ცუ­დია, ხელს უწყობს არ­სებ­ უ­ლი სისტ­ ემ­ ის კვლავწ­ არ­მო­ება­ ს. მონ­ ო­პო­ ლისტ­ ურ ინდ­ უს­ტრიუ­ ლ საზ­ ო­გად­ ოე­ ბა­ ში კი, ეს ძალ ­ ად­ ო­ბა უპრ­ ე­ ცენდ­ ენტ­ ო რაო­ დე­ ნ­ობ­ით კონც­ ენტ­ რი­რე­ბუ­ლია იმ დომ­ ინ­ აც­ ი­აში, რო­მე­ლიც ტო­ტალ ­ უ­რად იჭ­რე­ბა საზ­ ო­გად­ ო­ება­ ში. ამ ტო­ტა­ლუ­ რო­ბის გათვ­ ა­ლისწ­ ი­ნებ­ ით გათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბის უფ­ლე­ბა მოს­ჩანს განც­ ალკ­ ევ­ ებ­ ულ რამ­ ედ. ამგ­ ვარ­ ად, კონფ­ ლიქ­ტი ძალ ­ ად­ ო­ბის ორ ტიპს შორ­ ის, წარმ­ ო­ჩინდ­ ებ­ ა რო­გორც განც­ ალკ­ ე­ვებ­ ულ და ზო­გად, ან საზ­ ო­გად­ ო და კერძ­ ო ძალ ­ ად­ ო­ბებ­ ის ბრძოლ ­ ად. ამ ბრძოლ ­ აშ­ ი კერ­ძო ძალ ­ ად­ ობ­ ა დამ­ არც­ ხდებ­ ა იქა­ მდ­ ე, სან­ ამ ის არ შეძლ ­ ებს, რომ არს­ ე­ბულ ­ ი საზ­ ო­გად­ ო ძალ ­ ა, ზო­გად ინტ­ ე­რე­ სად გარდ­ ას­ ახ­ ოს. იქ­ამდ­ ე სან­ ამ ოპო­ ზ­იცი­ას არ ექნ­ ებ­ ა იმ­ის ძალ ­ ა, რომ საკ­ უ­ თა­რი ინტ­ ერ­ ე­სე­ბი საზ­ ო­გად­ ო გახ­ ად­ ოს, ძალ ­ ად­ ო­ბის პრობლ ­ ემ­ ა, პირ­ველ რიგშ­ ი იქნ­ ე­ბა ტაქტ­ ი­კუ­რი პრობლ ­ ე­მაც. შეს­ აძ­ლე­ბელ ­ ია, რომ ძა­ლაუ­ ფ­ლე­ბასთ­ ან კონფ­ რონ­ტა­ცი­ის­ას, რო­მელშ­ იც წი­ნაა­ ღ­ მდეგ­ ო­ბის გამ­ ომ­წვევ­ ი ძა­ლა მარ­ცხდებ­ ა, გარკ­ ვეუ­ ლ შემ­თხვე­ვებშ­ ი ძა­ლაუ­ ფ­ლე­ბის ძალთ­ ა ბალ ­ ანს­ ი ოპო­ ზ­იცი­ის სას­ არ­გებლ ­ ოდ შეი­ ც­ ვალ ­ ოს? ამ სა­კითხის განხ­ ილვ­ ის­ ას ხშირ­ ად ერ­თი და იმა­ ვე არ­ გუ­მენტ­ ებს გვეუ­ ბ­ნე­ბია­ ნ, რომლ ­ ე­ბიც არა­ სწ­ ო­რია, სახ­ ელდ­ ობრ ის, რომ ამ­გვარ­ ი კონ­ფრონ­ტა­ცი­ის­ას ოპო­ ნ­ენტ­ ი ძლიე­ რ­დებ­ ა. მეო­ რე მხარ­ ე, შეი­ ძლ ­ ებ­ ა კონ­ფრონ­ტა­ცი­ის გარ­ ე­შეც გაძლ ­ ი­ერ­დეს. რო­ დეს­ აც ოპო­ ზ­იცია აქ­ტი­ურია ასე­ თი ფაქტ­ ებ­ ი ყო­ველთ­ ვის ხდებ­ ა, 97

მაგრ­ ამ მთავ­ ა­რია ოპო­ ნ­ენტ­ ი გარ­დამ­ ავ­ ალ ფა­ზა­ში არ გარ­დაი­ ქ­ მნას. ვით­ ა­რებ­ ის ევო­ ლ­უცია, დამ­ ო­კი­დებ­ უ­ლია კონ­ფრონ­ტაც­ ი­ათა შემთ­ ხვე­ვებზ­ ე და განს­ ა­კუთ­რე­ბით იმ საგ­ ანმ­ ან­ ათ­ლებლ ­ ო პროგ­ რა­მე­ბის­ ა და სოლ ­ ი­დარ­ ობ­ ის წარმ­ ატ­ ე­ბაზ­ ე, რო­მე­ლიც სისტ­ ე­მა­ ტუ­რად აღკ­ ვეთ­ ა­დია. შემ­ იძ­ლია ამე­ რ­იკ­ის შეე­ რ­თე­ბულ ­ ი შტატ­ ე­ბის მაგ­ ალ ­ ი­თი მო­ვიყვ­ ან­ ო. ოპ­ოზ­იცი­ამ ვიე­ ტ­ნამ­ ის წინ­ აა­ ღ­მდეგ ომი აღ­იქვ­ ა, რო­გორც თავ­ ის­ უფლ ­ ებ­ ის­ ა და სიც­ ოცხლის წი­ნაა­ ღ­მდეგ გალ ­ აშქ­ რებ­ ა, ამ ფაქტ­ ორ­მა გავლ ­ ენ­ ა იქო­ ნია მთელ საზ­ ო­გად­ ო­ებ­ აზე და ეს ამა­ რ­თლებს ტო­ტალ ­ უ­რი თავდ­ აცვ­ ის უფ­ლე­ბას. მოს­ ახ­ ლეო­ ბ­ის უმრ­ ავლ ­ ეს­ ო­ბა მაი­ ნც მხარს უჭ­ერს ვიე­ ტ­ნამ­ ის ომს­ ა და მთავრ­ ობ­ ის ქმედ­ ებ­ ებს, პარ­ ა­ლელ ­ უ­რად კი, ოპო­ ზ­იცია მხოლ ­ ოდ დიფ­ უ­ზი­ურ­ად და ლოკ­ ა­ლუ­რად ორ­გან­ იზდ­ ებ­ ა. ოპო­ ზ­იცი­ის ქმე­დე­ ბათ­ ა ფორ­მა, რო­მელ ­ იც ჯერ კიდ­ ევ კა­ნო­ნი­ერია, სპონტ­ ა­ნურ­ ად გარ­დაი­ ქ­მნე­ბა სამ­ ო­ქალ ­ აქ­ ო დაუ­ მო­ რ­ჩი­ლებლ ­ ო­ბად, რომ­ ე­ლიც მი­ემ­არ­თე­ბა სამხ­ ედრ­ ო სამ­სა­ხურზ­ ე უარ­ის თქმას და ამ უარი­ ს ორ­გან­ ი­ზე­ბას. ეს კი, უკ­ვე არა­ კ­ანო­ ნი­ერ­ად მიი­ ჩნ­ ე­ვა, რაც მდგო­ მარ­ ეო­ ბ­ას კი­დევ უფ­რო ამწ­ ვავ­ ებს. სხვა მხრივ, დემ­ ონ­სტრა­ცი­ებს თან ახ­ლავს საგ­ ანმ­ ან­ ათლ ­ ებლ ­ ო საქმ­ ი­ანო­ ბა და ამ პროც­ ეს­მა უკ­ვე სის­ტე­მატ­ ი­ური ხას­ ი­ათი მიი­ ღო. ეს არ­ის საზ­ ო­გა­დო­ებრ­ ი­ვი საქ­მი­ანო­ ბა(community work). სტუდ­ ენტ­ ე­ბი დად­ ია­ ნ ღა­რიბ და­ სახლ ­ ე­ბებშ­ ი იმ­ისა­ თ­ვის, რათ­ ა იქ მაცხოვრ­ ებ­ლებს გა­ესაუ­ ბრ­ ონ, პირ­ველ რიგ­ში აღმ­ ოუ­ ფხვრან ისე­ თი პრიმ­ ი­ტი­ული და ელე­ მ­ენ­ ტა­რუ­ლი პრობლ ­ ე­მე­ბი, რო­გო­რი­ცაა ანტ­ ის­ ა­ნი­ტარ­ ი­ისა და ჰიგ­ ი­ ენ­ის საკ­ ითხებ­ ი. ეს სტუდ­ ენტ­ ებ­ ი იღწ­ ვი­ან იმი­ ს­ათვ­ ის, რათ­ ა ამ ადა­ მია­ ნე­ ბს დაე­ ხ­მარ­ ონ მატ­ ე­რი­ალუ­ რი პრობლ ­ ე­მის გა­დაწყვეტ­ ა­ ში, მაგ­რამ ყვე­ლაზ­ ე მთავ­ ა­რი, ამ დას­ ახლ ­ ე­ბებშ­ ი, პოლ ­ ი­ტი­კურ­ ი ცნო­ბიე­ რე­ ბი­ ს გაღვ­ იძ­ ე­ბის სა­კითხია. ამგ­ ვარ­ ი საგ­ ანმ­ ან­ ათ­ლებლ ­ ო საქ­მი­ანო­ ბ­ას ის­ინი მხო­ლოდ ღა­რიბ დას­ ახლ ­ ე­ბებშ­ ი არ ეწ­ევია­ ნ, ას­ევე არს­ ებ­ ობს ცნო­ბილ ­ ი„doorbell-ringing campaign“, რო­მე­ლიც მო­იც­ავს დისკ­ უ­სი­ებს დია­ ს­ახლ ­ ი­სე­ბის პრობლ ­ ე­მებ­ ის გარშ­ ემ­ ო და თუ ქმრებ­ იც სახლ ­ ში არია­ ნ, მათ პრობლ ­ ემ­ ებს­ აც გან­ ი­ხი­ლავ­ ენ. არ­ჩევნ­ ებ­ ის წინ ეს პრო­ცე­სი საკმ­ აო­ დ მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ია. მინ­და 98

ავღ­ ნიშ­ნო ფაქ­ტი, რომ უმე­ ტ­ესა­ დ ქალ ­ ე­ბისთ­ ვის უფ­რო მი­სა­ღე­ ბია ადა­ მია­ ნუ­ რი არგ­ უ­მენტ­ ე­ბი, ვიდრ­ ე კაც­ ე­ბის­ ათ­ვის. ეს იმ­იტ­ ომ ხდე­ბა, რომ ქა­ლე­ბი ჩართ­ ულ­ნი არია­ ნ უფ­რო შრომ­ ატ­ ე­ვად და რუ­ტი­ნულ საქმ­ ი­ანო­ ბა­ ში. იქნ­ ე­ბა სტუ­დენტ­ ე­ბის ეს ძალ ­ ისხ­ მე­ ვა წარმ­ ატ­ ე­ბის მომ­ტა­ნი? წარმ­ ატ­ ე­ბა დამ­ ო­კი­დებ­ ულ ­ ია ხმათ­ ა იმ რა­ოდ­ენო­ ბ­აზე, რომ­ლებს­ აც ე.წ„მშვიდ­ ო­ბის კანდ­ იდ­ ატ­ ე­ბი“ მიი­ ღ­ ებე­ ნ ადგ­ ი­ლობრ­ ივ და ფედ­ ერ­ ა­ლურ არჩ­ ევნ­ ებშ­ ი. დღესდ­ ღეო­ ბი­ თ ოპ­ოზ­იცი­ური ძალ ­ ე­ბი მიუ­ ბრ­ უნ­დნენ თე­ორი­ ულ ბა­ზი­სებს, ეს პროც­ ე­სი საკმ­ აო­ დ მნიშვ­ ნელ ­ ო­ვან­ ია ახა­ ლი მე­მარ­ცხენ­ ე­ები­ ს­ათვ­ ის, რო­გორც ავღ­ ნიშნ­ ე, ისი­ ნი შე­ეჭ­ვებ­ ულნ­ ი არი­ან ძველ იდეო­ ლ­ოგი­აში. მწამს, რომ ეს პროც­ ე­სი უფ­რო­და­ უფ­რო ხი­ლუ­ლი გახდ­ ებ­ ა, სისტ­ ემ­ ის ცვლილ ­ ე­ბას აუცი­ ლ­ებლ ­ ად სჭირდ­ ებ­ ა თეო­ რი­ული ცოდ­ნის დაგრ­ ო­ვებ­ ა. ამე­ რ­იკ­ის შეე­ რ­თე­ ბულ შტატ­ ებშ­ ი მყოფ­ ი სტუ­დენტ­ ებ­ ი, ცდი­ლო­ბენ არა მხოლ ­ ოდ საზღვრებ­ ის გავლ ­ ებ­ ას ძველ და ახა­ ლ მემ­ არ­ცხე­ნე­ებს შორ­ ის, არ­ამე­ დ ნეო-მარქ­ სისტ­ უ­ლი ხედვ­ იდ­ ან თა­ნამ­ ედრ­ ო­ვე კაპ­ იტ­ ა­ლიზ­ მის კრიტ­ ი­კას­ აც. ოპ­ოზი­ ცი­ის საქმ­ ი­ანო­ ბ­ის ბოლ ­ ო ასპ­ ექტ­ ი, რო­მელზ­ ეც მსურს ყურ­ ადღებ­ ა გავ­ ამ­ ახვ­ ილ ­ ო, პრო­ტესტ­ ის ახ­ალი განზ­ ო­მი­ლებ­ აა, სახ­ ელდ­ ობრ, ის შედგ­ ე­ბა მორ­ ა­ლურ-სექს­ უა­ ლუ­ რი და პოლ ­ ი­ტი­ კუ­რი მეა­ მბ­ ო­ხე­ობი­ ს ნაზ­ ავ­ ის­ ა­გან. მსურს დაგ­ ი­ხატ­ ოთ ნათ­ ე­ლი სუ­რათ­ ი იმი­ სა, რი­სი შემს­ წრეც მე პირ­ ა­დად ვარ და ვფიქრ­ ობ, ეს დაგ­ ან­ ახ­ ებთ განს­ ხვავ­ ებ­ ას შტატ­ ე­ბის სიტ­ უ­აცი­ასა და გერმ­ ა­ ნი­აში მიმდ­ ინ­ არ­ ე პროც­ ე­სებს შორ­ ის. ეს ეხე­ ბა უდი­ დე­ ს ანტ­ ი­სა­ ომა­ რ დემ­ ონ­სტრა­ცი­ას, რო­მე­ლიც ბერკ­ ლი­ში გაი­ მა­ რ­თა. პოლ ­ ი­ ცია­ მ დემ­ ონ­სტრა­ცი­ის ჩატ­ არ­ ე­ბის ნებ­ ართ­ ვა გასც­ ა, თუმ­ცა ოკ­ ლენდ­ ის სამხ­ ედრ­ ო რკი­ნიგ­ზის მის­ ასვ­ ლელ ­ ე­ბი ჩაკ­ ე­ტეს და ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით წასვ­ ლა აკრ­ ძა­ლეს. ეს ნიშნ­ ავდ­ ა, რომ მკაფ­ ი­ ოდ და მკაც­რად განს­ აზღვრულ არეა­ ლს მიღმ­ ა, დემ­ ონ­სტრა­ცია უკ­ვე არა­ კა­ ნო­ ნიე­ რი გახდ­ ებ­ ო­და. რო­დეს­ აც აქც­ ი­ის მო­ნაწ­ ი­ლე­ნი ამ აკრ­ ძალ ­ უ­ლი ტე­რი­ტორ­ ი­ის საზღვარს მიუახლოვდნენ, პო­ ლიც­ ი­ამ ათი რი­გის­გან შემ­დგარ­ ი ბარ­ ი­კა­დებ­ ი აღმ­ არ­თა, ის­ინი 99

შეიარაღებულნი იყვ­ ნენ ხელკ­ ე­ტებ­ ით­ ა და ფარ­ ე­ბით. პრო­ტეს­ ტან­ტებ­ ის ნაკ­ ად­ ი მიუახლოვდა ამ ბარ­ ი­კადს, შემდ­ ეგ, როგ­ ორც ყოვ­ ელთ­ ვის ხდებ­ ა, ერთ-ერ­თმა მათგ­ ანმ­ ა დაი­ ყვ­ ირ­ ა, რომ ისი­ ნი გაჩ­ ერ­ ებ­ ას არ აპი­ რ­ებდ­ ნენ, თუმც­ ა ბარ­ ი­კა­დებ­ ის გარღ­ ვე­ვის ნაც­ ვლად, რას­ აც, რა თქმა უნდ­ ა, სისხ­ ლია­ ნი, უმ­იზ­ნო დაპ­ ირ­ ის­პირ­ ე­ ბა მოჰ­ყვებ­ ო­და, დემ­ ონს­ ტრანტ­ ებმ­ ა საწ­ ი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო მხარ­ ეს თა­ ვია­ ნთ­ ივ­ ე ბარ­ ი­კა­დი აღ­მართ­ ეს, შეს­ აბ­ ამ­ ი­სად უკ­ნი­დან წამ­ ო­სულ მას­ ას, ჯერ დე­მონს­ ტრანტ­ ებ­ ის კორ­ ი­დო­რის გარღ­ ვე­ვა მო­უწ­ევდ­ ა. ხშირ­ ად ასე არ ხდებ­ ა ხოლმ­ ე, ეს არა­ ბუ­ ნ­ებრ­ ი­ვი იყო. ორი თუ სა­მი დამზ­ აფ­რა­ვი წუ­თის შემდ­ ეგ, ათ­ასო­ ბი­ თ დემ­ ონს­ ტრან­ტი ქუ­ ჩა­ში დაჯდ­ ა, მათ ამოი­ ღ­ეს თა­ვია­ ნთ­ ი გიტ­ არ­ ე­ბი და ჰარმ­ ო­ნი­კე­ბი, ხალხ­ მა ერ­თმა­ნეთს კის­ ერშ­ ი დაუ­ წყო კოც­ნა და ამი­ თ დასრ­ ულ­ და დემ­ ონ­სტრა­ცია. შეი­ ძ­ლე­ბა ეს თქვენ სას­ ა­ცი­ლოდ მიგ­ აჩნ­ ი­ათ, მაგრ­ ამ მე მჯერ­ ა, რომ ეს ყველ ­ აფ­ ერ­ ი ძალ ­ ი­ან სპონტ­ ან­ უ­რად მოხ­და და ალ­ბათ საწ­ ი­ნაა­ ღ­მდეგ­ ო მხარ­ ეს არს­ ე­ბულ„მტერზ­ ეც“ მო­ახდ­ ინ­ ა გავლ ­ ე­ნა. რამ­დენ­ ი­მე წუ­თი ოპო­ ზი­ ცი­ის პერს­ პექტ­ ი­ვაზ­ ეც ვის­ ა­უბრ­ ებ. მე არ­ას­ოდ­ეს მით­ქვამს, რომ არს­ ებ­ უ­ლი სტუ­დენტ­ უ­რი ოპო­ ზ­იცია ჩა­ მო­ყალ ­ იბ­ ებ­ უ­ლი რე­ვო­ლუ­ცი­ური ძალ ­ აა, არც ჰიპ­ ებ­ ი მეს­ ა­ხე­ბია­ ნ პრო­ლეტ­ ა­რებ­ ის მემკ­ ვიდრ­ ე­ება­ დ. მხოლ ­ ოდ ერ­ოვ­ნულ-გამ­ ათ­ ა­ვი­ სუფ­ლებ­ ელ ­ ი ფრონ­ტე­ბი არია­ ნ დღეს რევ­ ო­ლუ­ცი­ურ ბრძოლ ­ აშ­ ი ჩაბმ­ ულ­ნი. ისი­ ნი არც ეფ­ექ­ტურ რე­ვოლ ­ უ­ცი­ურ მუქ­ ა­რას წარ­მო­ ადგ­ ენ­ ენ მო­წი­ნავ­ ე კაპ­ იტ­ ა­ლისტ­ უ­რი სისტ­ ე­მი­სათ­ვის. ყველ ­ ა ოპ­ ოზ­იცი­ური ძალ ­ ა დღეს არი­ ს მზაო­ ბი­ ს პრო­ცეს­ში, ისი­ ნი მხოლ ­ ოდ და მხო­ლოდ მზაო­ ბ­ის ეტა­ პზ­ ე არია­ ნ და მათ­ ი მდგომ­ არ­ ე­ობა ნამდ­ ვილ ­ ად საჭ­ ი­რო ფაქ­ტორ­ ია სის­ტე­მის შეს­ აძ­ლო კრიზ­ ი­სი­ სათ­ვის. უფ­რო ზუსტ­ ად, ერო­ ვ­ნულ-გამ­ ათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბელ ­ ი და გე­ ტო­ები­ ს ამბ­ ო­ხი უწყობს ხელს სისტ­ ე­მის კრიზ­ ისს, არა მხო­ლოდ სამხ­ ედრ­ ო მიმ­ არ­თუ­ლე­ბით, არა­ მე­ დ პოლ ­ იტ­ ი­კურ­ ი და მო­რალ ­ უ­ რი მიმ­ არ­თუ­ლებ­ ებ­ ით­ აც. ამ კრიზ­ ის­ ის­თვის შემზ­ ა­დებ­ ამ და მისმ­ ა პო­ტენ­ცი­ალმ­ ა, შეს­ აძ­ლოა უფ­რო რა­დიკ­ ა­ლუ­რი გახ­ ად­ ოს მუშ­ ათ­ ა კლას­ ი. მაგრ­ ამ ჩვენ არ უნდ­ ა ვიყ­ ოთ ილუ­ ზი­აში, შეს­ აძ­ლოა ეს 100

რად­ იკ­ ალ ­ ი­ზე­ბა მე­მარ­ცხენ­ ე მიმ­ ართ­ უ­ლე­ბით არ წარ­ ი­მარ­თოს და ეს საკ­ ითხი დრეს­ აც ღიაა. ჯერ-ჯერ­ ო­ბით არ არ­ის დაძლ ­ ე­ული ფა­შიზმ­ ის­გან და ნეო-ფაშ­ იზმ­ ის­გან მომდ­ ინ­ არ­ ე მწვავ­ ე საფრ­ თხე. მე ვის­ ა­უბ­რე შეს­ აძ­ლო კრი­ზისზ­ ე, სისტ­ ე­მის პოტ­ ენ­ცი­ურ კრი­ ზის­ზე. პრო­ცე­სე­ბი, რომ­ლე­ბიც ამ კრიზ­ ი­სის ხელშ­ ემწ­ ყო­ბია, დე­ ტა­ლუ­რად უნ­და გაა­ ნა­ ლი­ ზ­დეს. ვფიქრ­ ობ, რომ ჩვენ ეს კრიზ­ ი­სი უნდ­ ა განვ­ იხ­ ი­ლოთ, რო­გორც შეს­ არ­თავ­ ი, განს­ ხვავ­ ებ­ ულ ­ ი ობიე­ ქ­ ტუ­რი და სუბ­ იე­ ქტ­ უ­რი ტენ­დენც­ ი­ები­ სა. ეს ეხ­ება ეკ­ონ­ომ­იკ­ას, პო­ ლიტ­ ი­კას და მო­რა­ლის ბუ­ნე­ბას, რო­გორც აღ­მო­სავლ ­ ეთ­ში, ისე დას­ ავლ ­ ეთშ­ იც. ოპო­ ზ­იცი­ური ძალ ­ ე­ბი ჯერ არ გაე­ რ­თი­ანე­ ბუ­ ლ­ან სო­ლი­დარ­ ო­ბის ბაზ­ ი­სის ირგ­ ვლივ. განვ­ ით­ არ­ ე­ბულ ­ ი კაპ­ იტ­ ა­ლის­ ტუ­რი წეს-წყობ­ ილ ­ ე­ბის ქვეყნ­ ებშ­ ი, ის­ინი დიდ­ ი მხარ­და­ჭე­რით არ სარგ­ ებლ ­ ო­ბენ. ამე­ რ­იკ­აში არს­ ე­ბუ­ლი გე­ტო­ები­ ც კი, პოლ ­ ი­ტი­ზი­ რებ­ ის საწყის ეტა­ პზ­ ე არია­ ნ. ამ მდგომ­ არ­ ე­ობ­ის გათ­ვალ ­ ისწ­ ი­ნე­ ბით, მეჩვ­ ენ­ ებ­ ა, რომ ოპო­ ზ­იცი­ის ამო­ ც­ანა, ამ ეტ­აპზ­ ე, გარკ­ ვეუ­ ლი სო­ცი­ალუ­ რი ჯგუ­ფებ­ ის ცნო­ბიე­ რ­ები­ ს გათ­ ა­ვის­ უფ­ლე­ბაა. ფაქტ­ ია, რომ დღეს ყველ ­ ას სი­ცოცხლე რისკ­ ის ქვეშ­ აა, და დღეს ყველ ­ ა დო­მი­ნაც­ ი­ის ქვეშ არს­ ე­ბობს. ყველ ­ ამ უნ­და შეი­ ც­ნოს სისტ­ ე­მის საშ­ ინ­ ე­ლი პოლ ­ ი­ტი­კა, რო­მელ ­ იც თა­ვის­ ი რეპრ­ ე­სი­ული მექ­ ან­ იზ­ მით ტო­ტა­ლურ გან­ ადგ­ უ­რე­ბას გვიქ­ ა­დის. უნ­და გავ­ აცნ­ ო­ბიე­ რ­ოთ, რომ მის­ აწ­ვდომ­ ი სა­წარმ­ ოო ძალ ­ ე­ბი გამ­ ო­იყე­ ნ­ება ექს­ პლოა­ ტ­ აცი­ისა და რეპრ­ ე­სი­ის მაკ­ვლამწ­ არ­მო­ებლ ­ ად და ე.წ თავ­ ის­ უფ­ ლაი მსოფ­ლიო, თვით­ ონვ­ ე აღჭ­ ურ­ვავს თავ­ ის­ ი­ვე თავს, სამხ­ ედ­ რო და პოლ ­ ი­ცი­ური ძალ ­ ის დიქტ­ ა­ტუ­რით, რათ­ ა დაი­ ც­ვას ჭარბ­ ი პროდ­ უქ­ცია. სხვა მხრივ, ეს პოლ ­ ი­ტი­კა ვერ­ ა­ნაი­ რი გზით ვერ გაა­ მა­ რ­თლებს ტო­ტა­ლი­ტარ­ იზ­მს, რომლ ­ ის წი­ნაა­ ღმ­ დეგ­ აც ბევრ­ ის თქმა შეგვ­ იძლ ­ ია. მაგრ­ ამ ეს ტო­ტა­ლი­ტა­რიზ­მი არ­ის ექ­სპანს­ ი­ური და აგრ­ ე­სი­ული, ის ნაკ­ არ­ნახ­ ევ­ ია სიღ­ ა­რი­ბისგ­ ან. ეს გარ­ ე­მო­ება არ ცვლის იმ ფაქტ­ ს, რომ მის წინ­ აა­ ღ­მდეგ უნდ­ ა ვიბ­რძო­ლოთ, მაგრ­ ამ, რა თქმა უნდ­ ა, მემ­ არც­ ხე­ნე ხედვ­ იდ­ ან. ცნობ­ ი­ერ­ები­ ს გათ­ ა­ვისფ­ უ­ლე­ბა, რო­მელზ­ ეც მე ვის­ ა­უბრ­ ე, მე­ ტია ვიდ­რე უბ­რალ ­ ოდ განხ­ ილვ­ ა. ამ ვით­ არ­ ე­ბაშ­ ი ეს ნიშნ­ ავს და 101

უნ­და ნიშნ­ ავდ­ ეს, დემ­ ონს­ ტრირ­ ე­ბას, ამ სიტყვის სრუ­ლი გაგ­ ებ­ ით. ყველ ­ ამ უნ­და გამ­ ო­ხატ­ ოს ნებ­ ა სი­ცოცხლის­ ა­კენ, უნდ­ ა შეძლ ­ ოს ნე­ბის დემ­ ონ­სტრი­რე­ბა, რათ­ ა იცხოვრ­ ოს მშვიდ­ ო­ბია­ ნ, ადა­ მია­ ნ­ ურ მსოფ­ლი­ოში. სის­ტე­მა მო­ბილ ­ ი­ზებ­ უ­ლია ამ შეს­ აძ­ლებლ ­ ო­ბის წი­ნაა­ ღ­მდეგ. ასე­ ვე უნდ­ ა ითქ­ ვას, რომ მავნ­ ებ­ ელ ­ ია ილუ­ ზი­ები­ ს ქო­ნა, ის იმა­ ზე მე­ტი ზი­ანი­ ს მომტ­ ან­ ია, ვიდრ­ ე შეი­ ძ­ლე­ბა იყო­ ს ნე­ბის არქ­ ო­ნა, ან ფატ­ ა­ლიზმ­ ი, რომ­ლე­ბიც მხო­ლოდ და მხო­ ლოდ სისტ­ ე­მის წის­ქვილზ­ ე ასხ­ ამ­ ენ წყალს. ჩვენ ვიპ­ ოვ­ ეთ საკ­ უ­ თარ თა­ვებშ­ ი ძალ ­ ა, რა­თა შევბ­ რძო­ლებ­ ო­დით ფა­შისტ­ ურ სისტ­ ე­ მას, უს­არ­გებლ ­ ო ომე­ ბი და დესტ­ რუქ­ცი­ული ქმდებ­ ებ­ ი სისტ­ ე­მის შინ­ აგ­ ან­ ი წი­ნაა­ ღმ­ დეგ­ ო­ბებ­ ის მან­ ი­ფეს­ტაც­ იაა. ას­ეთი სის­ტე­მა არ არ­ის იმ­უნ­ური. ის უკ­ვე თავს იც­ავს ოპო­ ზ­იცი­ის­აგა­ ნ და ინტ­ ე­ლექ­ ტუ­ლე­ბის­ ა­გან, რომ­ლე­ბიც მსოფ­ლი­ოს ყველ ­ ა კუთხე­ში გვხვდებ­ ა. და თუ მაი­ ნც ვერ დავ­ ინ­ ახ­ ავთ ტრანს­ ფორ­მაც­ ი­ას, უნდ­ ა გავ­ აგ­ რძელ ­ ოთ ბრძოლ ­ ა. ჩვენ უნ­და გავთ­ ავ­ ის­ უფ­ლდეთ და შევ­ ეწ­ ი­ნა­ აღ­მდეგ­ ოთ თუ გვსურს ვიცხოვრ­ ოთ რო­გორც ადა­ მია­ ნე­ ბმ­ ა, რა­ თა ვიმ­ უ­შავ­ ოთ და ვიყ­ ოთ ბედნ­ ი­ერ­ები. სისტ­ ე­მასთ­ ან ალია­ ნს­ ი კი ამი­ ს გაკ­ ეთ­ ე­ბის უნა­ რს გვიხშ­ ობს, მასთ­ ან ალია­ ნს­ ი ამ გზიდ­ ან გად­ ახვ­ ევ­ აა. 102

TbilisTi,bpi.lCiasniC,ibpa. ZCiasnCqiubCaaZi 6 s quCa 6 (  214 3 ( 4 0 12,1547 374 3 031 3, 85 7575 33 38 55 s tamba.dsa tmamanbia@.dgammaainl.ci@omgmail.com stamba sdtamaamnbia d /  P a r m in a t ni Ho /  uPsreinDt aHmouansei Damani