VI Ệ N NC QU Ả N LÝ KINH T Ế TW TRUNG TÂM THÔNG TIN – T Ư LI Ệ U THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ THAY ĐỔ I MÔ HÌNH T Ă NG TR ƯỞ NG RENOVATION OF GROWTH MODEL S Ố CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 6 2012 1

VI Ệ N NC QU Ả N LÝ KINH T Ế TW TRUNG TÂM THÔNG TIN – T Ư LI Ệ U THAY ĐỔ I MÔ HÌNH T Ă NG TR ƯỞ NG RENOVATION OF GROWTH MODEL TRUNG TÂM THÔNG TIN – T Ư LI Ệ U Tel – Fax: 04 – 37338930 E-mail: vnep@mpi.gov.vn Hà N ộ i, Tháng 9/2012 CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 2

M Ụ C L Ụ C 1. Nguyên nhân ph ả i thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng.......................................... 8 1.1. Nh ữ ng tác độ ng c ủ a th ế gi ớ i t ớ i yêu c ầ u thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng kinh t ế c ủ a Vi ệ t Nam.................................................................................................... 8 1.2. Nh ữ ng y ế u t ố trong n ướ c d ẫ n t ớ i yêu c ầ u thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng kinh t ế c ủ a Vi ệ t Nam.................................................................................................. 11 2. M ụ c đ ích thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng ở Vi ệ t Nam.................................. 19 3. N ộ i dung và bi ệ n pháp thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng ở Vi ệ t Nam............ 21 3.1. N ộ i dung c ủ a thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng t ạ i Vi ệ t Nam......................... 21 3.2. Ph ươ ng pháp thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng.............................................. 24 a. Th ự c hi ệ n tái c ấ u trúc n ề n kinh t ế ............................................................. 25 b. Nâng cao n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a n ề n kinh t ế ........................................ 28 c. T ă ng c ườ ng đầ u t ư theo chi ề u sâu đố i v ớ i các y ế u t ố ngu ồ n l ự c làm n ề n t ả ng cho t ă ng tr ưở ng b ề n v ữ ng trong dài h ạ n.......................................................... 29 d. C ả i cách th ể ch ế ....................................................................................... 31 4. N ộ i dung và bi ệ n pháp t ạ i các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c, doanh nghi ệ p t ư nhân, doanh nghi ệ p FDI...................................................................................... 35 4.1. Doanh nghi ệ p Nhà n ướ c............................................................................ 35 4.2. Doanh nghi ệ p t ư nhân................................................................................ 38 4.3. Doanh nghi ệ p FDI...................................................................................... 41 5. Gìn gi ữ và b ồ i đắ p môi tr ườ ng sinh thái trong thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng 45 5.1. G ắ n t ă ng tr ưở ng v ớ i s ử d ụ ng có hi ệ u qu ả ngu ồ n tài nguyên, ch ố ng ô nhi ễ m môi tr ườ ng......................................................................................................... 45 5.2. S ử d ụ ng hi ệ u qu ả ngu ồ n tài nguyên........................................................... 47 5.3. B ả o v ệ môi tr ườ ng sinh thái và đố i phó v ớ i bi ế n đổ i khí h ậ u..................... 48 CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 3

RENOVATION OF GROWTH MODEL IN VIETNAM 1. Reason for renovating the growth model - Effects from the world force Vietnam to renovate its economic growth model. So far, there have been several growth model emerged and replaced the old ones in the world. Thereby, economic structure, in both national and international scale, has been changed, particularly with product structure and business - National factors also set requirement for Vietnam to renovate its economic growth model. There are certain concernable matters of the old and the current growth model of Vietnam. First, the growth model has exposed some instability in terms of economic development, such as: economic growth is more dependent on capital growth, macroeconomic stability remains volatile, inflation rate is higher than growth rate, high interest rate, large trade deficits – particularly with some certain trade partners, low foreign reserves, low rate of return on investment, low and slowgrowing labour productivity, lack of improvement with national competitiveness, insufficient attention paid to institutional reform targets 2. The goals of growth model renovation in Vietnam As defined in the XI Party Plenum, the renovation of growth model in Vietnam is to achieve following goals: - To restructure the economy with foci put on restructuring production and services, accelerating renew of business development strategy, and enhancing product, business, and national economic competitiveness - To improve investment and business environment. To take part, in deeper and more effective manner, in high value-added and high-tech phases of international production chains. - To develop the diversification of industries for job creation and income generation. In summary, the goals of growth model renovation in Vietnam include: to recover macroeconomic growth, to enhance economic performance and competitiveness; and to maintain high and sustainable growth rate to avoid the middle income trap. 3. Content and measures of growth model renovation in Vietnam 1. The content of growth model in Vietnam First, there will be a harmonized combination of vertical and horizontal aspects in the growth model, in which, in-depth growth target will be the core factors. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 4

Second, the new growth model will concentrate on increasing the quality of growth, productivity and growth effectiveness improvement, and the capacity to take part in higher phases in the global value chains. Third, growth model will target long-term goals, including economic and social infrastructure development, solving bottle-necks of long-term economic development in Vietnam by handling weaknesses in the policy mechanism, strengthening human resource quality, and fighting against corruption, wastefulness, and loss-making in investment decisions and implementation. Forth, a sustainable growth model will aim to environment friendly and pro-life targets. 3.2. Measure to change the growth model - Economic restructure will be carried out by industries and fields. Supporting industries will be developed to shorten processing time. Export structure will be reviewed to enhance the benefit of exports while decreasing trade deficit. Services, particularly high quality services will make up a higher share in economic growth - Economic structure will be carried out by economic sectors. Particularly, the state is required to review its role in the economic growth model. Therefore, the role of the state will change from holding direct control to supporting to build competitive advantages for the whole economy. Private economy will play the core role in national economic development. This is a key factor to set up an effective and high quality growth model. - Economic structure will be carried out by regions. Some areas, provinces/ cities will be selected to develop as a motive force accelerating the development of other areas. - Investment restructure and performance enhancement of investment capital usage will be implemented. Thereby, the share of state capital investment will be contracted to save the room for private investment, effectiveness of state capital investment will be increased, and a transparent and responsible regime of state capital and investment management will be built and operated. - National economic competitiveness will be strengthened by improving business environment, preventing and fighting against corruption, accelerating technology innovation, and improving business competitiveness. - Institutional reform. To establish comprehensive, unified, and practical economic and politic institutions which are beneficial to the growth model. 4. Issues and measures for SOEs, private and FDI sectors CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 5

4.1. For SOEs In the time to come, the restructure of SOEs need: - To define specific industries in which the state have to hold 100 percent of capital, industries in which the state thus hold controlling share and others that do not require the interference of the state. Such definition and classification must be done basing on concrete criteria. - To enhance competitiveness of SOEs - To speed up equitization of SOEs - To review supervision mechanism to SOEs - To change the personnel regime by using and supervising governmental staffs and cadres more effectively and strictly. - To complete institution for SOE management, to function rights and obligations of the state ownership to state capital and assets in enterprises basing on financially public, transparent principles. - To define lists of public activities, to remove subsidies provided to public enterprises. The management of public works will be based on public and transparent bidding procedures, and by orders of services provided by the state. 4.2. Private business To perform a new growth model properly, private sector must be brought into full-play, and play a relevant role in economic development. Therefore, it requires efforts from both of the State and the private sectors. In this section, the working paper also figures out recommendations for consideration and implementation by the state and private businesses. 4.3. FDI businesses For FDI enterprises to make better contribution to the process of economic growth model completion in Vietnam, the working papers analyses certain points for further research and implementation. First, providing investment directions so that FDI enterprises will make better contribution to the restructure of industrial economy in Vietnam. Second, providing directions and assistants to attract FDI enterprises into economic regions, thus accelerating regional restructure. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 6

Forth, to attract FDI in fields and industries which allow improve domestic science and technology level, thereby, increasing domestic business competitiveness nationally and internationally. Forth, to attract and encourage environment friendly FDI enterprises. Fifth, to strengthen the work of inspection and supervision to limit“pricetransfer” activities of FDI enterprises. 5. Reserving and developing bio-environment as changing the growth model As building a new growth model, it is advised to connect growth with effective usage and mobilization of resources and natural resources, environmental pollution preventing must be granted priority Whereas, bio-environment protection and handling climate change are others issues of the new growth model. Particularly, it is necessary to prevent land degradation and to guarantee sustainbale usage of land resource; to protect aquatic environment and guarantee sustainblle usage of water resource; to exploit and use the mineral resource in economical and sustainable manners; to protect marine, coastal, and island environment, and to develop marine resources; to protect and develop forest resource; to reduce air pollution in urban areas and industrial zones; to manage solid wastes and dangerous wastes strictly; to reserve bio-diversification; and to minimize impacts of as well as to adapt with climate change and natural disaster prevention. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 7

THAY ĐỔ I MÔ HÌNH T Ă NG TR ƯỞ NG 4. Nguyên nhân ph ả i thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng 1.1. Nh ữ ng tác độ ng c ủ a th ế gi ớ i t ớ i yêu c ầ u thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng kinh t ế c ủ a Vi ệ t Nam Kh ủ ng ho ả ng kinh t ế th ế gi ớ i đ ã di ễ n ra h ơ n 3 n ă m, thi ệ t h ạ i và tác độ ng c ủ a nó là m ộ t hi ệ n th ự c tàn kh ố c, c ả th ế gi ớ i ph ả i ch ố ng ch ọ i v ớ i nhi ề u li ệ u pháp đ au đớ n mang tính đ i ề u ch ỉ nh v ĩ mô và h ệ th ố ng để c ứ u ch ữ a n ề n kinh t ế . Song, tri ể n v ọ ng ph ụ c h ồ i trên toàn th ế gi ớ i còn m ờ m ị t và luôn ti ề m ẩ n nguy c ơ bùng phát nh ữ ng cu ộ c kh ủ ng ho ả ng m ớ i, ch ư a th ể nói bao gi ờ và b ằ ng cách nào kinh t ế th ế gi ớ i s ẽ ph ụ c h ồ i và l ấ y l ạ i đượ c s ự phát tri ể n n ă ng độ ng. Cu ộ c kh ủ ng ho ả ng kinh t ế th ế gi ớ i n ă m 2008 để l ạ i h ậ u qu ả n ặ ng n ề v ớ i kho ả ng 35.000 t ỷ USD v ố n b ị thiêu r ụ i k ể t ừ n ă m 2007 1 , s ố công nhân ngh ỉ vi ệ c n ộ p đơ n xin tr ợ c ấ p th ấ t nghi ệ p t ạ i M ỹ cao nh ấ t trong vòng 25 n ă m qua 2 . Theo T ổ ch ứ c Lao độ ng qu ố c t ế (ILO), các khu v ự c đ ang phát tri ể n, đặ c bi ệ t là các n ướ c ở ti ể u vùng sa m ạ c Sahara,(Châu Phi) và Nam Á gánh ch ị u s ố l ượ ng ng ườ i m ấ t vi ệ c cao h ơ n các khu v ự c khác. Kh ủ ng ho ả ng, th ấ t nghi ệ p đ ã khi ế n cho ng ườ i dân ở h ầ u h ế t các n ướ c lo l ắ ng, bi quan tr ướ c t ươ ng lai, m ấ t lòng tin vào Chính ph ủ , và th ậ m chí có nguy c ơ bùng phát các v ấ n đề xã h ộ i. H ệ l ụ y c ủ a kh ủ ng ho ả ng n ă m 2008 còn ch ư a hi ệ n di ệ n đầ y đủ , th ế gi ớ i l ạ i b ị đ e do ạ b ở i kh ủ ng ho ả ng n ợ công khu v ự c Châu Âu mà m ở màn là Hy L ạ p, sau đ ó ở Ireland, B ỉ , Tây Ban Nha, Italia và ti ế p đ ó là nh ữ ng n ướ c l ớ n nh ư Nh ậ t B ả n, M ỹ , trong đ ó nguy c ơ kh ủ ng ho ả ng n ợ công c ủ a Nh ậ t B ả n đứ ng th ứ hai th ế gi ớ i sau Hy L ạ p, M ỹ x ế p th ứ 5 th ế gi ớ i trong h ạ ng m ụ c này. Ti ế p đế n là b ấ t ổ n chính tr ị khu v ự c Trung Đ ông – B ắ c Phi và v ấ n đề an ninh n ă ng l ượ ng ti ế p t ụ c làm nóng không khí ở nhi ề u n ơ i, ngay c ả ở nh ữ ng n ơ i tr ướ c đ ây đượ c coi là yên ả ; l ạ m phát đ ang tr ở thành m ố i quan tâm trên ph ạ m vi toàn c ầ u, an ninh l ươ ng th ự c b ị đ e d ọ a, hi ể m h ọ a môi tr ườ ng hi ể n hi ệ n, g ầ n đ ây là sóng th ầ n t ạ i Nh ậ t B ả n,… đ ã đẩ y c ả th ế gi ớ i đ ang trong kh ủ ng ho ả ng tài chính và suy thoái kinh t ế toàn c ầ u l ạ i ph ả i ứ ng phó v ớ i nh ữ ng v ấ n đề hi ệ n t ạ i, và còn đ ó nh ữ ng đ e d ọ a v ề s ự chao đả o b ấ t ch ợ t c ủ a n ề n kinh t ế th ế gi ớ i b ở i toàn c ầ u hóa,… Có th ể nói, ph ầ n l ớ n b ứ c tranh hi ệ n th ự c th ế gi ớ i là đ en t ố i, song v ớ i nh ữ ng di ễ n bi ế n(kinh t ế , chính tr ị ) th ế gi ớ i hi ệ n nay, có th ể phác h ọ a xu th ế tri ể n v ọ ng c ủ a th ế gi ớ i nh ư sau:(i) Th ế gi ớ i s ẽ có m ộ t s ự thay đổ i v ề t ư duy phát tri ể n, v ề c ấ u trúc h ệ 1 Báo cáo v ề s ự ổ n đị nh tài chính th ế gi ớ i, do IMF công b ố vào ngày 22/3/2009. 2 Báo Nhân dân, ngày 31/1/2008 CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 8

th ố ng kinh t ế , chính tr ị th ế gi ớ i;(ii) Trên ph ạ m vi toàn c ầ u, c ấ u trúc l ạ i n ề n kinh t ế th ế gi ớ i s ẽ đượ c quan tâm theo h ướ ng hình thành nh ữ ng cách th ứ c ph ố i h ợ p qu ố c t ế trong đ i ề u ki ệ n toàn c ầ u hóa, thay vì các th ể ch ế qu ố c t ế hi ệ n hành v ớ i v ị th ế ch ủ đạ o c ủ a M ỹ ;(iii) Ở ph ạ m vi qu ố c gia, tái c ấ u trúc n ề n kinh t ế đượ c quan tâm theo h ướ ng gi ả i quy ế t các v ấ n đề n ộ i t ạ i, lành m ạ nh hóa th ị tr ườ ng n ộ i đị a và phát tri ể n n ề n kinh t ế m ộ t cách b ề n v ữ ng;(iv) Trên bình di ệ n qu ố c t ế , quan h ệ gi ữ a các n ướ c s ẽ tr ở nên bình đẳ ng h ơ n, nguyên t ắ c h ợ p tác cùng phát tri ể n, chung tay gi ả i quy ế t nh ữ ng v ấ n đề khu v ự c, và v ấ n đề toàn c ầ u s ẽ là xu h ướ ng chi ph ố i;(v) S ẽ có nh ữ ng thay đổ i quan tr ọ ng trong t ư duy kinh t ế , các qu ố c gia s ẽ quan tâm nhi ề u h ơ n đế n tính b ề n v ữ ng trong phát tri ể n trên các ph ươ ng di ệ n: kinh t ế , chính tr ị , xã h ộ i và môi tr ườ ng. Trong đ ó, khía c ạ nh kinh t ế dành đượ c s ự quan tâm sâu s ắ c là s ự v ậ n hành ổ n đị nh và có ki ể m soát c ủ a h ệ th ố ng tài chính – ti ề n t ệ ở ph ạ m vi toàn c ầ u và t ừ ng qu ố c gia;(vi) Vai trò c ủ a Nhà n ướ c qu ố c gia s ẽ đượ c t ă ng c ườ ng v ề ph ố i h ợ p qu ố c t ế và v ề đ i ề u hành v ĩ mô n ề n kinh t ế qu ố c gia;(vii) Kinh t ế th ế gi ớ i s ẽ v ậ n hành v ớ i 2 h ướ ng: b ả o h ộ gia t ă ng và c ạ nh tranh, thâm nh ậ p vào nhau ngày càng quy ế t li ệ t;(viii) C ụ c di ệ n th ế gi ớ i s ẽ đượ c xác l ậ p theo h ướ ng suy gi ả m v ị th ế c ủ a các siêu c ườ ng Tây Âu c ũ ng nh ư Châu Âu, n ổ i lên vai trò c ườ ng qu ố c c ủ a nhóm các n ề n kinh t ế m ớ i n ổ i BRICS – là nhóm đạ i di ệ n cho th ị tr ườ ng đ ang t ă ng tr ưở ng l ớ n nh ấ t v ớ i 44% dân s ố th ế gi ớ i, t ấ t c ả đề u là thành viên c ủ a Liên h ợ p qu ố c, trong đ ó có 2 thành viên th ườ ng tr ự c H ộ i đồ ng b ả o an Liên h ợ p qu ố c. T ấ t c ả 5 n ướ c đề u là thành viên nhóm G20, m ộ t sân ch ơ i l ớ n h ơ n c ủ a các n ề n kinh t ế th ế gi ớ i, thì BRICS s ẽ càng m ạ nh h ơ n, hi ệ u qu ả h ơ n. Đồ ng th ờ i, BRICS s ẽ gánh tr ọ ng trách mang tính b ướ c ngo ặ t, chuy ể n tr ọ ng tâm phát tri ể n kinh t ế t ừ các n ướ c phát tri ể n sang các n ướ c đ ang phát tri ể n.(ix) Chính sách và bi ệ n pháp phát tri ể n c ủ a m ỗ i qu ố c gia c ũ ng nh ư khu v ự c và toàn c ầ u s ẽ h ướ ng đế n m ụ c tiêu thân thi ệ n h ơ n v ớ i môi tr ườ ng thiên nhiên để gi ả m thi ể u các đạ i h ọ a, theo đ ó các qu ố c gia s ẽ đạ t m ụ c tiêu phát tri ể n n ề n kinh t ế có hàm l ượ ng cacbon th ấ p,… Nh ư v ậ y, trên th ế gi ớ i đ ang xu ấ t hi ệ n nh ữ ng mô hình phát tri ể n m ớ i thay th ế cho các mô hình phát tri ể n c ũ . Cùng v ớ i đ ó là s ự thay đổ i trong c ơ c ấ u n ề n kinh t ế trên ph ạ m vi t ừ ng qu ố c gia và toàn th ế gi ớ i. Theo đ ó, các đ i ể m c ầ n chú ý là: Đố i v ớ i c ơ c ấ u s ả n ph ẩ m: Đ ang và s ẽ có s ự c ả i thi ệ n c ă n b ả n v ề danh m ụ c, ch ủ ng lo ạ i, ch ấ t l ượ ng, hình dáng, công d ụ ng và giá c ả c ủ a hàng lo ạ t s ả n ph ẩ m, hàng hóa và d ị ch v ụ theo h ướ ng đ a d ạ ng h ơ n, nh ỏ g ọ n h ơ n, nhi ề u ch ứ c n ă ng h ơ n, ti ệ n l ợ i, tinh x ả o h ơ n, ti ế t ki ệ m n ă ng l ượ ng và r ẻ h ơ n, do đ ó ph ổ c ậ p r ộ ng rãi h ơ n. Đặ c bi ệ t th ế gi ớ i s ẽ ngày càng ư a chu ộ ng và m ở r ộ ng s ả n xu ấ t, c ũ ng nh ư tiêu dùng các s ả n ph ẩ m xanh, s ạ ch, b ả o v ệ s ứ c kh ỏ e con ng ườ i b ằ ng nh ữ ng công ngh ệ có hàm l ượ ng khoa h ọ c ngày càng cao và thân thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng… Hàng lo ạ t s ả n ph ẩ m và d ị ch v ụ hoàn toàn m ớ i đ ang và s ẽ xu ấ t hi ệ n. Vòng đờ i s ả n ph ẩ m s ẽ ng ắ n đ i, th ậ m chí r ấ t ng ắ n. Trong c ơ c ấ u CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 9

tiêu dùng m ớ i, t ỷ tr ọ ng l ớ n s ẽ thu ộ c v ề thông tin và nh ữ ng ph ươ ng ti ệ n cung c ấ p, x ử lý thông tin. Công ngh ệ m ớ i khi ế n giá tr ị c ủ a thông tin tr ở nên đắ t h ơ n. Đồ ng th ờ i, ch ấ t l ượ ng n ắ m b ắ t, x ử lý các thông tin tr ở thành nhân t ố quy ế t đị nh ch ấ t l ượ ng s ố ng, c ũ ng nh ư s ự thành công c ủ a m ỗ i cá nhân và doanh nghi ệ p, do đ ó, c ủ a c ả qu ố c gia 3 . Đố i v ớ i c ơ c ấ u các doanh nghi ệ p: S ẽ có hai xu h ướ ng song song di ễ n ra: M ộ t m ặ t, các công ty trung bình và nh ỏ s ẽ th ố ng tr ị và có t ươ ng lai h ơ n. Các doanh nghi ệ p s ẽ đượ c t ổ ch ứ c theo quy mô nh ỏ (th ậ m chí có công ty r ấ t nh ỏ , ch ỉ có m ộ t ng ườ i), phi t ậ p trung hóa, gi ả m b ớ t t ệ n ạ n quan lieu, đượ c chuyên môn hóa cao, có tinh th ầ n h ợ p tác, ho ạ t độ ng mang tính toàn c ầ u, ch ặ t ch ẽ và tuân th ủ nh ữ ng tiêu chu ẩ n đạ o đứ c ngày càng cao h ơ n(hi ệ n t ạ i, các công ty nh ỏ d ướ i 19 ng ườ i đ ang t ạ o ra 50% giá tr ị hàng xu ấ t kh ẩ u ở M ỹ và CHLB Đứ c; có t ớ i 90% giá tr ị n ề n kinh t ế M ỹ là do các công ty d ướ i 500 ng ườ i t ạ o ra). M ặ t khác, s ự h ợ p nh ấ t để tr ở thành l ớ n h ơ n, m ạ nh h ơ n, gi ả m chi phí và có s ứ c c ạ nh tranh h ơ n, đ áp ứ ng nh ữ ng nhu c ầ u to l ớ n c ủ a n ề n kinh t ế t ươ ng lai s ẽ tr ở thành xu h ướ ng v ậ n độ ng c ủ a các t ổ h ợ p kinh doanh d ị ch v ụ tài chính ngân hàng và thông tin. S ẽ ngày càng có nhi ề u t ậ p đ oàn xuyên qu ố c gia có giá tr ị tài s ả n l ớ n h ơ n GDP c ủ a m ộ t n ướ c, th ậ m chí c ủ a nhi ề u n ướ c. Các công ty xuyên qu ố c gia đ ang ki ể m soát 2/3 chu chuy ể n ngo ạ i th ươ ng và đầ u t ư qu ố c t ế và s ẽ không m ấ t đ i vai trò to l ớ n c ủ a chúng trong vi ệ c t ạ o độ ng l ự c cho t ă ng tr ưở ng và tái c ấ u trúc n ề n kinh t ế toàn c ầ u. Trong t ươ ng lai, các công ty này s ẽ đượ c đ i ề u ch ỉ nh theo đị nh h ướ ng: Toàn c ầ u hóa chi ế n l ượ c kinh doanh; đ a nguyên hóa các ch ủ th ể đầ u t ư ; đ a d ạ ng hóa th ị tr ườ ng và l ĩ nh v ự c đầ u t ư ; đị a ph ươ ng hóa xí nghi ệ p c ủ a các công ty ở n ướ c ngoài, c ả v ề h ướ ng kinh doanh, c ơ c ấ u s ả n ph ẩ m, công ngh ệ , nguyên li ệ u, nhân l ự c và v ố n đầ u t ư ... Đố i v ớ i c ơ c ấ u các n ề n kinh t ế : Các c ấ u trúc ngành, ngh ề s ẽ chuy ể n d ị ch theo h ướ ng: Thu h ẹ p và m ấ t đ i các ngành khai thác, ch ế bi ế n nguyên li ệ u truy ề n th ố ng và xu ấ t hi ệ n nh ữ ng ngành khai thác, ch ế bi ế n nguyên li ệ u m ớ i thích h ợ p; các ngành d ị ch v ụ s ẽ chi ế m t ỷ tr ọ ng l ớ n nh ấ t và đ em l ạ i nhi ề u l ợ i nhu ậ n nh ấ t trong n ề n kinh t ế qu ố c gia và qu ố c t ế ; các công ngh ệ m ớ i, các xa l ộ thông tin, v ậ n t ả i toàn c ầ u phát tri ể n, đ ang thu h ẹ p l ạ i kho ả ng cách c ủ a các qu ố c gia, đồ ng th ờ i m ở r ộ ng gi ớ i h ạ n không gian kinh t ế và sinh t ồ n c ủ a con ng ườ i lên kho ả ng không, xu ố ng đ áy đạ i d ươ ng hay các vùng sa m ạ c, các vùng b ă ng tuy ế t quanh n ă m... và đẩ y nhanh t ố c độ l ư u chuy ể n các y ế u t ố c ủ a ho ạ t độ ng tái s ả n xu ấ t kinh t ế , xã h ộ i. Các doanh nghi ệ p và qu ố c gia không ch ỉ l ậ p k ế ho ạ ch cho th ị tr ườ ng trong n ướ c, mà cho c ả th ị tr ườ ng khu v ự c và toàn c ầ u. N ề n công nghi ệ p m ớ i, t ự độ ng hóa và có tính toàn c ầ u s ẽ xu ấ t hi ệ n cùng v ớ i n ề n kinh t ế th ị tr ườ ng toàn c ầ u. Ch ế độ t ổ ch ứ c lao 3 Nguy ễ n Minh Phong, Xu h ướ ng tái c ấ u trúc kinh t ế th ế gi ớ i, T ạ p chí đầ u t ư n ướ c ngoài, s ố 65, tháng 6/2012 CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 10

độ ng c ủ a công ty và qu ố c gia c ũ ng thay đổ i m ạ nh. Con ng ườ i lao độ ng m ớ i s ẽ có tri th ứ c toàn di ệ n h ơ n, n ă ng độ ng, t ự ch ủ h ơ n, di chuy ể n ch ỗ làm vi ệ c th ườ ng xuyên và trên ph ạ m vi ngày càng r ộ ng h ơ n. Đ ô th ị hóa s ẽ t ă ng nhanh, các c ấ u trúc chính tr ị và giao l ư u v ă n hóa, xã h ộ i qu ố c gia và qu ố c t ế s ẽ có s ự d ị ch chuy ể n t ươ ng ứ ng. Nói cách khác, m ỗ i công ty và m ỗ i n ướ c s ẽ ngày càng có nhu c ầ u và kh ả n ă ng ti ế p c ậ n r ộ ng rãi, th ườ ng xuyên h ơ n v ớ i các ngu ồ n v ố n bên ngoài, c ũ ng nh ư tích c ự c đầ u t ư ra bên ngoài h ơ n. Các ho ạ t độ ng tài chính-tín d ụ ng s ẽ ngày càng tr ở thành v ũ khí c ạ nh tranh và công c ụ “ đồ ng hóa” m ộ t doanh nghi ệ p, m ộ t qu ố c gia l ợ i h ạ i nh ấ t. Tình tr ạ ng n ợ khó đ òi và tín d ụ ng không hi ệ u qu ả s ẽ gia t ă ng, kéo theo nh ữ ng xung l ự c ti ề m ẩ n gây b ấ t ổ n đị nh th ị tr ườ ng tài chính-ti ề n t ệ qu ố c gia và qu ố c t ế , đồ ng th ờ i đặ t ra yêu c ầ u b ứ c bách hoàn thi ệ n và nâng cao hi ệ u qu ả ho ạ t độ ng giám sát an toàn tài chính-tín d ụ ng c ả ở c ấ p vi mô và c ấ p v ĩ mô(c ấ p qu ố c gia, khu v ự c và qu ố c t ế ). Nh ư v ậ y, toàn c ả nh n ề n kinh t ế th ế gi ớ i t ươ ng lai s ẽ là m ộ t b ứ c tranh không c ố đị nh c ả v ề màu s ắ c và b ố c ụ c. Độ nh ạ y c ả m và ph ụ thu ộ c l ẫ n nhau gi ữ a các v ấ n đề và s ự ki ệ n trong và ngoài n ướ c gia t ă ng. Các đị nh ch ế khu v ự c và qu ố c t ế ngày càng ả nh h ưở ng, chi ph ố i chính sách và đị nh h ướ ng s ự phát tri ể n c ủ a m ỗ i n ướ c. Tuy nhiên, các siêu c ườ ng v ẫ n luôn gây ra nh ữ ng ả nh h ưở ng khu v ự c và toàn c ầ u. Các nhân t ố v ă n hóa-xã h ộ i cùng các đặ c tính qu ố c gia v ẫ n đ óng vai trò chi ph ố i quan tr ọ ng và t ạ o ra tính đ a d ạ ng nhi ề u v ẻ trong s ự phát tri ể n th ế gi ớ i. Quá trình phát tri ể n c ủ a m ỗ i qu ố c gia và khu v ự c s ẽ đượ c đẩ y nhanh h ơ n cùng v ớ i nh ữ ng dao độ ng quá độ đượ c đặ c tr ư ng b ở i nh ữ ng c ả i cách m ạ nh ở l ĩ nh v ự c này ch ư a đồ ng b ộ v ớ i ở l ĩ nh v ự c khác; nh ữ ng thành công và c ả s ự đổ v ỡ s ẽ gia t ă ng v ề quy mô và t ố c độ trong môi tr ườ ng kinh doanh qu ố c gia và qu ố c t ế v ừ a đầ y tính c ạ nh tranh, v ừ a đề cao s ự h ợ p tác. Quá trình c ơ c ấ u l ạ i nhanh, hi ệ u qu ả toàn b ộ n ề n kinh t ế qu ố c gia và qu ố c t ế trên c ơ s ở các công ngh ệ m ớ i v ề ch ấ t đ ang và s ẽ là độ ng l ự c ch ủ y ế u quy đị nh s ự phát tri ể n và b ộ m ặ t n ề n kinh t ế qu ố c gia, kinh t ế th ế gi ớ i t ươ ng lai. Trong n ề n kinh t ế toàn c ầ u hóa ở m ứ c cao đ ó, s ự ph ụ thu ộ c vào n ề n kinh t ế toàn c ầ u và khu v ự c ngày càng cao và ch ặ t ch ẽ h ơ n. Các n ề n kinh t ế s ẽ b ị ph ụ thu ộ c vào nh ữ ng di ễ n bi ế n kinh t ế ở bên ngoài khá cao. B ấ t c ứ s ự b ấ t ổ n nào c ủ a th ị tr ườ ng tài chính, lao độ ng, th ươ ng m ạ i th ế gi ớ i đề u mang tính lan truy ề n, ả nh h ưở ng đế n t ấ t c ả các n ề n kinh t ế . Kinh t ế Vi ệ t Nam tuy ch ỉ chi ế m m ộ t t ỷ tr ọ ng nh ỏ trong n ề n kinh t ế th ế gi ớ i nh ư ng không n ằ m ngoài ả nh h ưở ng c ủ a xu h ướ ng này. 1.2. Nh ữ ng y ế u t ố trong n ướ c d ẫ n t ớ i yêu c ầ u thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng kinh t ế c ủ a Vi ệ t Nam CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 11

V ớ i nh ữ ng bi ế n độ ng tiêu c ự c c ủ a kinh t ế th ế gi ớ i th ờ i gian qua, kinh t ế Vi ệ t Nam đ ang đố i di ệ n v ớ i không ít khó kh ă n, thách th ứ c, đồ ng th ờ i n ề n kinh t ế đ ang b ộ c l ộ nh ữ ng v ấ n đề n ộ i t ạ i, n ế u không nh ậ n di ệ n đầ y đủ và gi ả i quy ế t đ ích đ áng, s ẽ là nh ữ ng rào c ả n l ớ n đố i v ớ i s ự phát tri ể n c ủ a Vi ệ t Nam trong th ậ p niên th ứ hai c ủ a th ế k ỷ XXI và Vi ệ t Nam khó có th ể đạ t đượ c m ụ c tiêu đế n n ă m 2020 c ơ b ả n tr ở thành n ướ c công nghi ệ p theo h ướ ng hi ệ n nh ư V ă n ki ệ n Đạ i h ộ i XI. Có th ể nói, mô hình t ă ng tr ưở ng c ủ a Vi ệ t Nam trong giai đ o ạ n v ừ a qua ch ứ a đự ng nhi ề u b ấ t ổ n và méo mó. Đ áng chú ý là t ừ nh ữ ng s ự méo mó trong t ă ng tr ưở ng kinh t ế đ ã d ẫ n đế n nh ữ ng d ấ u hi ệ u tác độ ng tiêu c ự c t ớ i m ụ c tiêu t ă ng tr ưở ng vì con ng ườ i. Phát tri ể n con ng ườ i ở Vi ệ t Nam ch ư a t ươ ng ứ ng v ớ i quá trình t ă ng tr ưở ng kinh t ế . Các đ i ể m đ áng l ư u ý c ủ a mô hình t ă ng tr ưở ng c ũ g ồ m: M ộ t là, mô hình t ă ng tr ưở ng c ủ a Vi ệ t Nam cho th ấ y nhi ề u b ấ t ổ n v ề m ặ t phát tri ể n kinh t ế : Trong nh ữ ng n ă m v ừ a qua, t ă ng tr ưở ng kinh t ế ở Vi ệ t Nam ch ủ y ế u theo chi ề u r ộ ng, nh ư ng ch ư a b ả o đả m tính h ợ p lý và hi ệ u qu ả c ủ a vi ệ c s ử d ụ ng các y ế u t ố t ă ng tr ưở ng. C ụ th ể : T ă ng tr ưở ng ph ụ thu ộ c nhi ề u h ơ n vào t ă ng v ố n T ừ nh ữ ng n ă m 2000, Vi ệ t Nam theo đ u ổ i mô hình t ă ng tr ưở ng ch ủ y ế u d ự a vào v ố n đầ u t ư , t ổ ng đầ u t ư toàn xã h ộ i liên t ụ c t ă ng và duy trì ở m ứ c cao. T ỷ l ệ v ố n đầ u t ư /GDP đ ã t ă ng t ừ 35,4% n ă m 2001 lên đế n 41,9% n ă m 2010, bình quân cho c ả giai đ o ạ n 2001- 2010 là x ấ p x ỉ 41%, so v ớ i 30,7% trong giai đ o ạ n 1991 – 2000, thu ộ c lo ạ i cao nh ấ t khu v ự c Đ ông và Đ ông Nam Á. N ă m 2007, t ỷ l ệ v ố n đầ u t ư /GDP c ủ a Vi ệ t Nam ch ỉ th ấ p h ơ n so v ớ i Trung Qu ố c(44,2%), nh ư ng cao h ơ n nhi ề u so v ớ i Hàn Qu ố c (29,4%), Thái Lan(26,8%), Indonesia(24,9%), Malaixia(21,9%) và Philippin (15,3%). Qua các n ă m, t ỷ tr ọ ng này đề u có xu h ướ ng gi ả m ở h ầ u h ế t các n ướ c, trong khi ở Vi ệ t Nam l ạ i t ă ng m ạ nh và luôn duy trì ở m ứ c cao.(B ả ng 1) B ả ng 1: T ố c độ t ă ng tr ưở ng kinh t ế và v ố n đầ u t ư /GDP giai đ o ạ n 1986–2010 Giai đ o ạ n 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2010 Ngu ồ n: T ổ ng c ụ c Th ố ng kê T ă ng tr ưở ng GDP(%) 4,85 8,21 7,00 7,49 6,90 V ố n đầ u t ư /GDP 12,6 28,2 33,3 39,1 42,7 CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 12

M ặ c dù v ề tr ị s ố tuy ệ t đố i, t ố c độ t ă ng tr ưở ng kinh t ế c ủ a Vi ệ t Nam thu ộ c lo ạ i khá cao, nh ư ng so v ớ i các n ề n kinh t ế đ ang chuy ể n đổ i khác, Vi ệ t Nam là n ướ c duy nh ấ t có t ố c độ t ă ng tr ưở ng 10 n ă m sau(2001- 2010) th ấ p h ơ n so v ớ i 10 n ă m tr ướ c (1991-2000). M ặ c dù là m ộ t trong nh ữ ng n ướ c đ ang phát tri ể n r ấ t thi ế u v ố n, nh ư ng Vi ệ t Nam đ ã và đ ang duy trì ph ươ ng th ứ c t ă ng tr ưở ng d ự a ch ủ y ế u vào thâm d ụ ng v ố n – y ế u t ố v ố n đ óng góp trên 50% t ă ng tr ưở ng GDP. Trong khi l ợ i th ế lao độ ng tr ẻ , d ồ i dào, cùng v ớ i nhân t ố n ă ng su ấ t t ổ ng h ợ p(TFP) ch ỉ đ óng góp cho t ă ng tr ưở ng vào kho ả ng 50% còn l ạ i. Ở các n ướ c phát tri ể n, t ỷ l ệ đ óng góp c ủ a riêng TFP vào k ế t qu ả t ă ng tr ưở ng th ườ ng chi ế m t ỷ tr ọ ng cao h ơ n nhi ề u, t ừ 50-60%. M ặ t khác, t ă ng tr ưở ng kinh t ế c ủ a Vi ệ t Nam v ẫ n ch ư a d ự a nhi ề u vào tri th ứ c, khoa h ọ c- công ngh ệ . Ch ỉ s ố kinh t ế tri th ứ c còn r ấ t th ấ p, ch ư a đạ t đượ c đ i ể m trung bình. Theo ph ươ ng pháp đ ánh giá do Vi ệ n nghiên c ứ u c ủ a Ngân hàng Th ế gi ớ i(WB) đư a ra, thì Ch ỉ s ố kinh t ế tri th ứ c c ủ a Vi ệ t Nam n ă m 2008 là 3,02, x ế p th ứ 102 trong s ố 133 qu ố c gia đượ c phân tích. Ch ỉ s ố này c ủ a Vi ệ t Nam tuy cao h ơ n c ủ a nhóm thu nh ậ p th ấ p nh ư ng th ấ p h ơ n nhi ề u so v ớ i ch ỉ s ố c ủ a nhóm n ướ c thu nh ậ p trung bình th ấ p(4,1). So v ớ i các n ướ c trong khu v ự c, ch ỉ s ố kinh t ế tri th ứ c c ủ a n ướ c ta ch ư a b ằ ng 1/2 ch ỉ s ố đạ t đượ c c ủ a nhóm n ề n kinh t ế công nghi ệ p m ớ i(NIEs g ồ m Hàn Qu ố c, Singapore, Đ ài Loan, H ồ ng Kông), th ấ p h ơ n khá nhi ề u so v ớ i Malaysia, Thái Lan, Trung Qu ố c và Philippines. S ự ph ụ thu ộ c nhi ề u vào v ố n đầ u t ư để t ă ng tr ưở ng d ẫ n đế n h ệ qu ả là, mu ố n duy trì m ứ c t ă ng tr ưở ng cao, ph ả i ti ế p t ụ c t ă ng v ố n thêm n ữ a. Trong khi đ ó, n ề n kinh t ế còn nghèo, t ỷ l ệ ti ế t ki ệ m th ấ p nên khó t ă ng t ừ bên trong. Mu ố n t ă ng thêm n ữ a ph ả i d ự a nhi ề u h ơ n vào các ngu ồ n v ố n bên ngoài, nh ư ng trong b ố i c ả nh kh ủ ng ho ả ng kinh t ế th ế gi ớ i hi ệ n nay, v ố n FDI và các ngu ồ n khác đề u có h ạ n và t ỏ ra không ch ắ c ch ắ n. Ổ n đị nh kinh t ế v ĩ mô ch ư a v ữ ng ch ắ c: - L ạ m phát cao h ơ n t ă ng tr ưở ng. Th ế gi ớ i có 44/200 n ề n kinh t ế có t ố c độ t ă ng tr ưở ng kinh t ế bình quân l ớ n h ơ n 5%/n ă m trong 20 n ă m qua. Trong s ố này, có 17 n ề n kinh t ế có quy mô dân s ố h ơ n 20 tri ệ u ng ườ i. Vi ệ t Nam đứ ng hàng th ứ 3 v ề m ứ c t ă ng GDP bình quân ng ườ i/n ă m, nh ư ng l ạ i n ằ m trong nhóm các n ướ c l ạ m phát cao h ơ n t ă ng tr ưở ng, c ụ th ể là l ạ m phát l ớ n h ơ n t ă ng tr ưở ng 1,73 l ầ n. Trong 5 n ă m t ừ n ă m 2007 đế n nay, có t ớ i 4 n ă m m ứ c l ạ m phát c ủ a Vi ệ t Nam cao ở m ứ c 2 con s ố . - Lãi su ấ t cao. Cùng v ớ i l ạ m phát cao, lãi su ấ t cho vay c ũ ng r ấ t cao, hi ệ n kho ả ng 17-18%/n ă m, khi ế n nhi ề u doanh nghi ệ p r ấ t khó ti ế p c ậ n v ớ i ngu ồ n v ố n vay. Đồ ng th ờ i, tính thanh kho ả n c ủ a m ộ t s ố ngân hàng y ế u. Trong khi đ ó, m ộ t ph ầ n v ố n vay ngân hàng l ạ i đượ c các nhà đầ u t ư s ử d ụ ng vào kinh doanh b ấ t độ ng s ả n. G ặ p lúc kinh CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 13

t ế khó kh ă n, th ị tr ườ ng b ấ t độ ng s ả n tr ầ m l ắ ng khi ế n cho dòng v ố n đầ u t ư cho s ả n xu ấ t càng khó ti ế p c ậ n. - Thâm h ụ t th ươ ng m ạ i l ớ n, l ạ i ch ủ y ế u v ớ i m ộ t b ạ n hàng, d ự tr ữ ngo ạ i t ệ m ỏ ng. M ặ c dù t ố c độ t ă ng tr ưở ng xu ấ t kh ẩ u c ủ a Vi ệ t Nam bình quân th ờ i k ỳ 2001-2010 thu ộ c lo ạ i cao, đạ t g ầ n 16%/n ă m, nh ư ng hàng hóa xu ấ t kh ẩ u ch ủ y ế u là nguyên li ệ u thô và hàng công nghi ệ p ch ế t ạ o hàm l ượ ng công ngh ệ th ấ p, giá tr ị gia t ă ng th ấ p. T ừ n ă m 2007 tr ở l ạ i đ ây, m ứ c độ nh ậ p siêu cao và g ầ n nh ư toàn b ộ giá tr ị nh ậ p siêu là v ớ i m ộ t b ạ n hàng là Trung Qu ố c. Tình tr ạ ng l ạ m phát cao, lãi su ấ t cao, nh ậ p siêu l ớ n và h ầ u nh ư ch ỉ v ớ i m ộ t b ạ n hàng…, khi ế n cho m ứ c độ ổ n đị nh kinh t ế v ĩ mô tr ở nên thi ế u v ữ ng ch ắ c, lòng tin c ủ a nhà đầ u t ư vào môi tr ườ ng kinh doanh và c ủ a xã h ộ i vào giá tr ị đồ ng ti ề n gi ả m sút. Hi ệ u qu ả đầ u t ư th ấ p: Hi ệ u qu ả đầ u t ư th ấ p, nh ấ t là khu v ự c nhà n ướ c, khu v ự c kinh t ế n ắ m gi ữ t ớ i trên 60% tài s ả n qu ố c gia, y ế u t ố đ óp góp vào t ă ng tr ưở ng TFP c ủ a Vi ệ t Nam c ũ ng th ấ p h ơ n h ầ u h ế t các qu ố c gia trong khu v ự c Đ ông Nam Á. Đ i ề u này cho th ấ y m ứ c độ đ óng góp c ủ a c ả i thi ệ n công ngh ệ và t ă ng n ă ng su ấ t lao độ ng cho t ă ng tr ưở ng c ủ a Vi ệ t Nam còn th ấ p. B ả ng 2. Đ óng góp vào t ă ng tr ưở ng c ủ a các y ế u t ố v ố n, lao độ ng và TFP 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2008 Đ óng góp đ i ể m ph ầ n tr ă m vào t ố c độ t ă ng GDP(%) GDP 4,45 8,19 6,96 7,51 7,62 - V ố n 2,21 2,17 3,75 4,95 6,08 - Lao độ ng 1,59 1,46 1,53 1,28 0,86 - TFP 0,65 4,56 1,68 1,28 0,68 Đ óng góp ph ầ n tr ă m vào t ố c độ t ă ng GDP(%) GDP 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 - V ố n 55,14 25,39 56,83 65,76 79,47 - Lao độ ng 38,20 18,54 23,03 17,23 11,60 - TFP 6,66 56,06 20,14 17,01 8,94 Ngu ồ n: Vi ệ n Nghiên c ứ u Qu ả n lý Kinh t ế Trung ươ ng(2010). Phân tích s ự đ óng góp c ủ a v ố n, lao độ ng và TFP trong t ố c độ t ă ng tr ưở ng GDP bình quân trong giai đ o ạ n 2006 – 2008 cho th ấ y: V ố n đ óng góp t ớ i 79,49% và TFP ch ỉ là 8,94%. Hay nói cách khác, trong 7,62% t ă ng tr ưở ng GDP thì v ố n đ óng góp t ớ i CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 14

6,08% và TFP ch ỉ là 0,68% và lao độ ng là 0,86%. Nh ư v ậ y, trong c ơ c ấ u GDP, t ỷ l ệ đ óng góp c ủ a TFP còn quá th ấ p và th ấ p h ơ n nhi ề u so v ớ i bình quân chung c ủ a th ờ i k ỳ tr ướ c, TFP không nh ữ ng không góp ph ầ n vào t ă ng tr ưở ng kinh t ế , mà l ạ i còn làm gi ả m đ à t ă ng tr ưở ng. Hi ệ u qu ả và ch ấ t l ượ ng đầ u t ư th ấ p(ch ấ t l ượ ng t ă ng tr ưở ng th ấ p). T ă ng tr ưở ng và chuy ể n d ị ch c ơ c ấ u ngành kinh t ế , vùng kinh t ế ngày càng d ự a nhi ề u vào v ố n FDI, nh ư ng ngu ồ n v ố n này phân b ổ không đề u, ch ấ t l ượ ng ch ư a cao và c ũ ng ch ư a có nhi ề u đ óng góp vào ch ấ t l ượ ng t ă ng tr ưở ng. Đầ u t ư dàn tr ả i, c ơ c ấ u đầ u t ư ch ư a h ợ p lý, hi ệ u qu ả s ử d ụ ng các ngu ồ n v ố n đầ u t ư th ấ p, nh ấ t là ngu ồ n v ố n đầ u t ư c ủ a Nhà n ướ c. Hi ệ u qu ả đầ u t ư th ể hi ệ n ở ch ỉ s ố ICOR(t ỷ l ệ v ố n đầ u t ư /GDP) có xu h ướ ng t ă ng cao trong giai đ o ạ n 1991 – 2010. H ệ s ố ICOR c ủ a khu v ự c Nhà n ướ c luôn ở m ứ c r ấ t cao. Ch ẳ ng h ạ n n ă m 2007, ICOR c ủ a toàn b ộ n ề n kinh t ế là 5,4 l ầ n, trong khi đ ó khu v ự c Nhà n ướ c là 8,3 l ầ n, ngoài Nhà n ướ c là 3,7 l ầ n, còn khu v ự c đầ u t ư n ướ c ngoài là 5 l ầ n. Ngoài ra còn nhi ề u đ i ề u ch ư a h ợ p lý trong vi ệ c s ử d ụ ng v ố n đầ u t ư t ừ ngân sách. Chi phí đầ u t ư c ủ a khu v ự c Nhà n ướ c l ớ n, ch ấ t l ượ ng không đạ t yêu c ầ u do th ấ t thoát, lãng phí, tham nh ũ ng trong đầ u t ư xây d ự ng c ơ b ả n, nhat là v ố n đầ u t ư t ừ ngân sách Nhà n ướ c và v ố n ODA. C ầ n l ư u r ằ ng Vi ệ t Nam đ ang l ấ y DNNN là độ ng l ự c trung tâm, trong khi khu v ự c này l ạ i kém hi ệ u qu ả : Trong giai đ o ạ n 2006 – 2009, DNNN chi ế m 45% t ổ ng đầ u t ư c ủ a khu v ự c doanh nghi ệ p, nh ư ng ch ỉ đ óng góp 28% cho GDP và 19% cho t ă ng tr ưở ng GDP; 24% vi ệ c làm và – 22% cho vi ệ c làm m ớ i; 20% giá tr ị s ả n xu ấ t công nghi ệ p và 8% t ă ng tr ưở ng giá tr ị s ả n xu ấ t công nghi ệ p.(Xem b ả ng 3) CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 15

B ả ng 3: K ế t qu ả ho ạ t độ ng c ủ a 3 khu v ự c kinh t ế M ộ t s ố ch ỉ tiêu so sánh(%) S ử d ụ ng ngu ồ n l ự c DNNN DNDD 2001-05 2006-09 2001-05 2006-09 FDI 2001-05 2006-09 V ố n đầ u t ư 56,6 44,6 26,4 27,7 17,0 27,8 Đ óng góp cho n ề n kinh t ế Ngân sách 19,6 17,0 6,7 9,8 6,6 10,3 Vi ệ c làm 43,5 24,1 40,1 53,7 16,3 22,3 Vi ệ c làm m ớ i-4,1-22,0 74,1 88,1 30,0 33,9 GDP 30,0 27,8 46,7 46,1 14,6 17,9 T ă ng tr ưở ng GDP 32,9 19,0 44,6 54,2 14,5 17,4 Ngu ồ n: Tr ầ n Đ ình Thiên, V ũ Thành T ự Anh, Tái c ơ c ấ u kinh t ế để đổ i m ớ i mô hình t ă ng tr ưở ng, S ố 12(403), T ạ p chí Nghiên c ứ u kinh t ế , 12/2011 N ă ng su ấ t lao độ ng th ấ p và t ă ng ch ậ m N ă ng su ấ t lao độ ng c ủ a Vi ệ t Nam trong th ờ i gian qua đ ã có chi ề u h ướ ng t ă ng đ áng k ể . T ố c độ t ă ng n ă ng su ấ t bình quân giai đ o ạ n 2001- 2010 đạ t kho ả ng 4,8%/n ă m. V ớ i m ứ c n ă ng su ấ t lao độ ng hi ệ n nay, Vi ệ t Nam còn kém n ă ng su ấ t lao độ ng c ủ a Trung Qu ố c kho ả ng 2,6 l ầ n và Thái Lan 4,3 l ầ n. V ề tiêu hao n ă ng l ượ ng, m ứ c tiêu t ố n n ă ng l ượ ng để t ạ o ra m ộ t đơ n v ị GDP c ủ a n ướ c ta hi ệ n cao h ơ n nhi ề u so v ớ i các n ướ c trong khu v ự c. S ố li ệ u c ủ a T ổ ch ứ c N ă ng l ượ ng th ế gi ớ i(EIA) cho th ấ y, n ă m 2005, t ỷ su ấ t đ i ệ n n ă ng để s ả n xu ấ t ra 1 đ ô la GDP c ủ a Vi ệ t Nam là 0,97 KWh/1USD, b ằ ng 2,4 l ầ n m ứ c trung bình c ủ a th ế gi ớ i (0,4). S ố li ệ u t ươ ng t ự cùng k ỳ c ủ a Singapore là 0,31; H ồ ng Kông: 0,21; Hàn Qu ố c: 0,46; Malaysia: 0,61; Thái Lan: 0,71; Ấ n Độ : 0,90; và Trung Qu ố c là 1,06. Nh ư v ậ y, để t ạ o ra 1 USD c ủ a GDP, Vi ệ t Nam đ ã ph ả i t ố n l ượ ng đ i ệ n n ă ng b ằ ng 4,65 l ầ n H ồ ng Kông; g ầ n 2,10 so l ầ n Hàn Qu ố c; 3,12 l ầ n Singapore; và kho ả ng 1,37 1,60 l ầ n so Thái Lan, Malaysia. Đ áng chú ý, dù Vi ệ t Nam tr ướ c đ ây có su ấ t tiêu hao đ i ệ n trên m ộ t đơ n v ị USD GDP là 0,69, th ấ p h ơ n Trung Qu ố c(1,31), Ấ n Độ (1,18) vào n ă m 1995, nh ư ng đế n n ă m 2005, t ỷ su ấ t này c ủ a Ấ n Độ (0,90) đ ã th ấ p h ơ n Vi ệ t Nam(0,97), còn Trung Qu ố c thì t ỷ su ấ t theo các n ă m gi ả m d ầ n(0,25) g ầ n b ằ ng Vi ệ t Nam, trong khi Vi ệ t Nam qua 10 n ă m l ạ i t ă ng lên 0,28. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 16

Rõ ràng là, các ngu ồ n l ự c c ủ a Vi ệ t Nam th ờ i gian qua đ ã đượ c phân b ổ vào m ộ t s ố l ĩ nh v ự c ch ư a h ợ p lý, trong đ ó có s ự ch ư a t ươ ng x ứ ng gi ữ a các lo ạ i ngành, ngh ề s ả n xu ấ t và s ử d ụ ng n ă ng l ượ ng. H ệ qu ả là, tình tr ạ ng m ấ t cân đố i trong m ộ t s ố l ĩ nh v ự c, trong đ ó có cung c ấ p nguyên v ậ t li ệ u và n ă ng l ượ ng càng tr ở nên tr ầ m tr ọ ng. S ứ c c ạ nh tranh qu ố c gia ch ậ m c ả i thi ệ n M ặ c dù đạ t đượ c t ố c độ t ă ng tr ưở ng khá cao trong 10 n ă m qua, nh ư ng các báo cáo đ ánh giá và x ế p h ạ ng n ă ng l ự c c ạ nh tranh qu ố c gia toàn c ầ u cho th ấ y, n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a Vi ệ t Nam ch ư a đượ c c ả i thi ệ n trong nh ữ ng n ă m g ầ n đ ây. Theo Di ễ n đ àn Kinh t ế th ế gi ớ i(WEF), Ch ỉ s ố N ă ng l ự c c ạ nh tranh t ổ ng h ợ p c ủ a Vi ệ t Nam đạ t h ạ ng 61 n ă m 2004/2005; h ạ ng 64 n ă m 2006/2007; h ạ ng 68 n ă m 2007/2008; h ạ ng 70 n ă m 2008/2009 và h ạ ng 75 n ă m 2009/2010. Không nh ữ ng t ụ t h ạ ng so v ớ i các n ướ c, mà chúng ta còn ch ậ m ti ế n b ộ so v ớ i chính mình. Đ i ể m s ố x ế p h ạ ng n ă ng l ự c c ạ nh tranh t ổ ng h ợ p trong ba n ă m g ầ n đ ây g ầ n nh ư không đổ i, th ậ m chí đ i ể m x ế p h ạ ng n ă m 2009/2010 còn gi ả m chút ít so v ớ i n ă m 2008/2009. K ế t qu ả này cho th ấ y, n ỗ l ự c nâng cao n ă ng l ự c c ạ nh tranh qu ố c gia c ủ a Vi ệ t Nam trong n ă m qua ch ư a nhi ề u và ch ư a đủ để c ả i thi ệ n v ề th ứ h ạ ng. Ch ỉ s ố N ă ng l ự c c ạ nh tranh t ổ ng h ợ p đượ c xây d ự ng trên c ơ s ở đ o l ườ ng các y ế u t ố có tác độ ng l ớ n t ớ i n ă ng su ấ t và n ă ng l ự c c ạ nh tranh qu ố c gia. Các y ế u t ố này đượ c phân lo ạ i thành 12 nhóm nhân t ố , còn đượ c g ọ i là 12 tr ụ c ộ t th ể hi ệ n n ă ng su ấ t và n ă ng l ự c c ạ nh tranh qu ố c gia, trong đ ó có: th ể ch ế , h ạ t ầ ng, kinh t ế v ĩ mô, giáo d ụ c ti ể u h ọ c và y t ế , giáo d ụ c và đ ào t ạ o b ậ c cao, hi ệ u qu ả th ị tr ườ ng hàng hóa, hi ệ u qu ả th ị tr ườ ng lao độ ng, trình độ c ủ a th ị tr ườ ng tài chính, m ứ c độ s ẵ n sàng v ề công ngh ệ , quy mô th ị tr ườ ng, trình độ kinh doanh và đổ i m ớ i. N ă m 2008 và 2009, do kinh t ế v ĩ mô không ổ n đị nh, các ch ỉ tiêu này gi ả m m ạ nh so v ớ i nh ữ ng n ă m tr ướ c đ ó làm suy gi ả m n ă ng l ự c c ạ nh tranh qu ố c gia trong n ă m 2009. K ể t ừ n ă m 2008 đế n nay, đ i ể m s ố cho m ọ i nhóm tiêu chí đ ánh giá n ă ng l ự c c ạ nh tranh t ổ ng th ể c ủ a Vi ệ t Nam đề u th ấ p d ướ i trung bình, ngo ạ i tr ừ tiêu chí giáo d ụ c ti ể u h ọ c và y t ế . Trong đ ó, ba nhóm tiêu chí có th ể coi là đ i ể m y ế u l ớ n nh ấ t h ạ n ch ế n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a Vi ệ t Nam hi ệ n nay là giáo d ụ c và đ ào t ạ o b ậ c cao, k ế t c ấ u h ạ t ầ ng và ổ n đị nh kinh t ế v ĩ mô. Các m ụ c tiêu c ủ a c ả i cách th ể ch ế ch ư a đượ c chú ý đ úng m ứ c M ứ c độ ch ư a hoàn thi ệ n c ủ a quá trình chuy ể n đổ i sang kinh t ế th ị tr ườ ng có th ể nh ậ n th ấ y qua nhi ề u hi ệ n t ượ ng: nh ữ ng di ễ n bi ế n khác th ườ ng c ủ a m ố i t ươ ng quan gi ữ a t ă ng tr ưở ng, l ạ m phát và th ấ t nghi ệ p trong g ầ n 2 th ậ p k ỷ qua, c ủ a tình tr ạ ng c ạ nh CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 17

tranh ch ư a bình đẳ ng trong ti ế p c ậ n ngu ồ n l ự c gi ữ a các thành ph ầ n kinh t ế , và cách th ứ c can thi ệ p vào ho ạ t độ ng kinh t ế c ủ a b ộ máy hành chính… Có th ể nh ậ n th ấ y r ằ ng, t ừ nhi ề u n ă m nay, các m ụ c tiêu c ủ a c ả i cách th ể ch ế v ẫ n ch ư a th ự c s ự đượ c chú ý đ úng m ứ c. Nhi ề u ch ỉ tiêu ph ả n ánh m ứ c độ hoàn t ấ t c ủ a quá trình chuy ể n đổ i th ể ch ế kinh t ế nh ư ch ỉ d ừ ng ở m ứ c đị nh h ướ ng chung, nh ư ng b ướ c ti ế n th ự c t ế thì ch ậ m ch ạ p. M ộ t s ố ch ỉ tiêu đị nh l ượ ng c ủ a chuy ể n đổ i th ể ch ế nh ư c ổ ph ầ n hóa DNNN… không m ấ y n ă m hoàn thành k ế ho ạ ch. Tình tr ạ ng kéo dài th ờ i k ỳ chuy ể n đổ i quá lâu có th ể d ẫ n đế n nguy c ơ làm cho độ ng l ự c c ủ a các chính sách đổ i m ớ i y ế u d ầ n. Hai là, t ă ng tr ưở ng theo h ướ ng h ộ i nh ậ p kinh t ế qu ố c t ế , nh ư ng d ễ b ị t ồ n th ươ ng và m ộ t s ố chính sách t ă ng tr ưở ng t ỏ ra không t ươ ng thích v ớ i yêu c ầ u h ộ i nh ậ p. Bên c ạ nh nh ữ ng k ế t qu ả tích c ự c t ừ quá trình h ộ i nh ậ p kinh t ế qu ố c t ế n ổ i b ậ t là s ự gia t ă ng xu ấ t kh ẩ u và thu hút đầ u t ư tr ự c ti ế p n ướ c ngoài, c ũ ng đ ã xu ấ t hi ệ n nh ữ ng d ấ u hi ệ u b ấ t ổ n m ớ i v ề kinh t ế v ĩ mô. Nh ậ p siêu có chi ề u h ướ ng t ă ng nhanh t ừ n ă m 2007. T ấ t c ả các bi ế n độ ng b ấ t l ợ i c ủ a kinh t ế th ế gi ớ i đề u có tác độ ng m ạ nh và tr ự c ti ế p đế n đờ i s ố ng kinh t ế trong n ướ c. Nh ữ ng n ă m v ừ a qua, Vi ệ t Nam ph ả i đố i đầ u v ớ i nh ữ ng tác độ ng m ạ nh m ẽ c ủ a cu ộ c kh ủ ng ho ả ng tài chính và suy thoái kinh t ế toàn c ầ u, n ề n kinh t ế và các doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam b ộ c l ộ ngày càng rõ nh ữ ng y ế u kém và b ị độ ng trong vi ệ c ph ả n ứ ng v ớ i nh ữ ng bi ế n độ ng b ấ t l ợ i c ủ a s ự bi ế n độ ng c ủ a môi tr ườ ng kinh t ế qu ố c t ế . Trong khi đị nh h ướ ng phát tri ể n kinh t ế h ộ i nh ậ p, nh ư ng nhi ề u chính sách kinh t ế l ạ i có nhi ề u d ấ u hi ệ u ch ư a t ươ ng thích: Chính sách phát tri ể n ngành t ậ p trung ch ủ y ế u vào các bi ệ n pháp can thi ệ p, b ả o h ộ và tr ợ c ấ p thay vì nâng cao n ă ng su ấ t và t ă ng c ườ ng liên k ế t ngành. Các khu công nghi ệ p và các ư u đ ãi v ề tài chính đượ c s ử d ụ ng ph ổ bi ế n nh ư m ộ t công c ụ c ủ a chính sách ngành, nh ư ng l ạ i ít chú tr ọ ng t ớ i nâng c ấ p k ỹ n ă ng cho l ự c l ượ ng lao độ ng, c ả i thi ệ n n ă ng su ấ t, kích thích đổ i m ớ i sáng t ạ o và xây d ự ng các c ụ m liên k ế t công nghi ệ p. M ụ c tiêu c ủ a chính sách phát tri ể n vùng là gi ả m thi ể u s ự m ấ t cân đố i gi ữ a các khu v ự c, nh ư ng cách ti ế p c ậ n chính sách th ự c t ế l ạ i không khuy ế n khích các đị a ph ươ ng t ạ o ra nh ữ ng l ợ i th ế riêng và nâng cao n ă ng l ự c c ạ nh tranh. M ứ c độ t ậ p trung kinh t ế quá cao ở hai thành ph ố l ớ n là Hà N ộ i và Thành ph ố H ồ Chí Minh gây ra nh ữ ng v ấ n đề đ ô th ị nghiêm tr ọ ng nh ư t ắ c ngh ẽ n giao thông, ô nhi ễ m môi tr ườ ng và nh ữ ng đ i ể m ngh ẽ n t ă ng tr ưở ng khác. Trong nhi ề u tr ườ ng h ợ p, Nhà n ướ c có xu h ướ ng s ử d ụ ng các bi ệ n pháp hành chính, các m ệ nh l ệ nh hành chính để gi ả i quy ế t các v ấ n đề kinh t ế phát sinh. Ba là, đ ã xu ấ t hi ệ n nh ữ ng tác độ ng tiêu c ự c t ớ i m ụ c tiêu t ă ng tr ưở ng vì con ng ườ i. Phát tri ể n con ng ườ i ở Vi ệ t Nam ch ư a t ươ ng ứ ng v ớ i quá trình t ă ng tr ưở ng CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 18

kinh t ế . S ự lan t ỏ a c ủ a t ă ng tr ưở ng kinh t ế đế n các vùng sâu, vùng xa, đế n các đố i t ượ ng d ễ b ị t ổ n th ươ ng ch ư a m ạ nh, s ự phân hóa có xu h ướ ng t ă ng lên rõ r ệ t. S ự gia t ă ng tình tr ạ ng tham nh ũ ng, tiêu c ự c làm cho x ế p lo ạ i v ề m ứ c độ trong s ạ ch qu ố c gia có xu h ướ ng gi ả m xu ố ng rõ r ệ t. Các l ĩ nh v ự c v ă n hóa, xã h ộ i còn nhi ề u b ấ t c ậ p, m ộ t s ố m ặ t v ẫ n còn nhi ề u b ứ c xúc; t ệ n ạ n xã h ộ i có chi ề u h ướ ng gia t ă ng, ùn t ắ c giao thông và tai n ạ n giao thông còn nghiêm tr ọ ng; ch ấ t l ượ ng giáo d ụ c và đ ào t ạ o còn th ấ p và ch ậ m đượ c c ả i thi ệ n; các b ệ nh vi ệ n b ị quá t ả i, ch ấ t l ượ ng d ị ch v ụ y t ế còn th ấ p. M ộ t đ i ề u rõ ràng đ ang song hành v ớ i quá trình t ă ng tr ưở ng là s ự báo độ ng ô nhi ễ m môi tr ườ ng ngày càng m ạ nh h ơ n, nguy c ơ m ấ t cân b ằ ng sinh thái, c ạ n ki ệ t tài nguyên đ ang xu ấ t hi ệ n ngày càng rõ ràng b ở i s ự phát tri ể n c ủ a các lo ạ i hình s ả n xu ấ t không thân thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng. Đ i ề u này không ch ỉ x ả y ra ở các đ ô th ị , các khu công nghi ệ p t ậ p trung, mà còn x ả y ra ở c ả nhi ề u vùng nông thôn. Xét theo góc độ hi ệ u ứ ng lan t ỏ a c ủ a mô hình t ă ng tr ưở ng kinh t ế hi ệ n h ữ u t ớ i các y ế u t ố liên quan tr ự c ti ế p đế n con ng ườ i đ ã xu ấ t hi ệ n ngày càng nhi ề u d ấ u hi ệ u không mong mu ố n. Không nh ữ ng ch ấ t l ượ ng cu ộ c s ố ng c ủ a th ế h ệ này ch ư a đượ c c ả i thi ệ n đ áng k ể , mà còn đ e d ọ a tr ự c ti ế p ch ấ t l ượ ng cu ộ c s ố ng c ủ a các th ế h ệ t ươ ng lai. Nh ư v ậ y, mô hình phát tri ể n th ờ i gian qua đ ã b ộ c l ộ nh ữ ng h ạ n ch ế c ơ b ả n, đ áng chú ý là: Vi ệ t Nam d ừ ng quá lâu ở phát tri ể n theo chi ề u r ộ ng, ch ư a nh ậ n th ứ c đượ c đầ y đủ ý ngh ĩ a quy ế t đị nh c ủ a ch ấ t l ượ ng phát tri ể n, thi ế u quy ế t tâm và bi ệ n pháp thi ế t th ự c chuy ể n m ạ nh sang ư u tiên phát tri ể n chi ề u sâu; T ư t ưở ng thành tích, b ệ nh ch ạ y theo t ố c độ và s ố l ượ ng m ộ t cách thái quá di ễ n ra ph ổ bi ế n; Trong tri ế t lý phát tri ể n, thi ế u t ầ m nhìn toàn di ệ n và dài h ạ n, b ị hút quá nhi ề u vào t ừ ng m ặ t và tr ướ c m ắ t; Khoa h ọ c – công ngh ệ , giáo d ụ c – đ ào t ạ o suy thoái kéo dài, không ch ấ n h ư ng, c ả i cách đượ c; C ơ c ấ u kinh t ế theo ngành và theo thành ph ầ n kinh t ế chuy ể n d ị ch ch ậ m, m ấ t cân đố i l ớ n và còn nhi ề u l ạ c h ậ u; Th ế ch ế kinh t ế th ị tr ườ ng đị nh h ướ ng XHCN ch ư a đồ ng b ộ và còn khá nhi ề u méo mó; Xã h ộ i nhi ề u tiêu c ự c, t ệ n ạ n; Môi tr ườ ng b ị ô nhi ễ m và phá ho ạ i n ặ ng n ề ... Nh ữ ng h ạ n ch ế và méo mó trên đ òi h ỏ i Vi ệ t Nam ph ả i g ấ p rút tìm ra m ộ t mô hình t ă ng tr ưở ng m ớ i nh ằ m khôi ph ụ c s ự ổ n đị nh c ủ a n ề n kinh t ế và t ạ o ti ề n đề cho s ự phát tri ể n ổ n đị nh trong dài h ạ n. 5. M ụ c đ ích thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng ở Vi ệ t Nam Trong nh ữ ng n ă m đổ i m ớ i, mô hình phát tri ể n theo chi ề u r ộ ng đ ã góp ph ầ n mang l ạ i nhi ề u thành t ư u quan tr ọ ng cho phát tri ể n kinh t ế , xã h ộ i c ủ a Vi ệ t Nam; Tuy nhiên, vi ệ c duy trì mô hình phát tri ể n này quá lâu đ ã ả nh h ưở ng không nh ỏ đế n n ă ng su ấ t, ch ấ t l ượ ng, hi ệ u qu ả và n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a n ề n kinh t ế và b ề n v ữ ng trong t ươ ng CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 19

lai. Vì v ậ y, vi ệ c thay đổ i mô hình phát tri ể n là nhi ệ m v ụ c ầ n thi ế t và c ấ p bách đặ t ra đố i v ớ i Vi ệ t Nam hi ệ n nay. Đ ây là m ộ t yêu c ầ u thay đổ i n ộ i t ạ i n ề n kinh t ế , n ộ i t ạ i xã h ộ i, đồ ng th ờ i c ũ ng là yêu c ầ u thay đổ i khi tham gia h ộ i nh ậ p, toàn c ầ u hóa để có th ể phát tri ể n b ề n v ữ ng mang tính dài h ạ n. Nó phù h ợ p v ớ i xu th ế chung c ủ a th ế gi ớ i, khi nhi ề u qu ố c gia trong khu v ự c và trên th ế gi ớ i đ ã và đ ang tích c ự c xúc ti ế n s ự thay đổ i để thích nghi v ớ i b ố i c ả nh kinh t ế th ế gi ớ i m ớ i sau kh ủ ng ho ả ng. Nh ậ n th ứ c đượ c đ i ề u đ ó, Đạ i h ộ i XI c ủ a Đả ng đ ã kh ẳ ng đị nh:“Chuy ể n đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng t ừ ch ủ y ế u phát tri ể n theo chi ề u r ộ ng sang phát tri ể n h ợ p lý gi ữ a chi ề u r ộ ng và chi ề u sâu, v ừ a m ở r ộ ng quy mô v ừ a chú tr ọ ng nâng cao ch ấ t l ượ ng, hi ệ u qu ả , tính b ề n v ữ ng” 4 . Đồ ng th ờ i, H ộ i ngh ị Trung ươ ng 3 khóa XI c ủ a Đả ng đ ã đề ra m ụ c tiêu t ổ ng quát c ủ a 5 n ă m 2011 – 2015 là:“Phát tri ể n kinh t ế nhanh, b ề n v ữ ng, g ắ n v ớ i đổ i m ớ i mô hình t ă ng tr ưở ng và c ơ c ấ u l ạ i n ề n kinh t ế theo h ướ ng nâng cao ch ấ t l ượ ng, hi ệ u qu ả , s ứ c c ạ nh tranh” 5 . H ộ i ngh ị Trung ươ ng 3 khóa XI đ ã đư a đư a ba l ĩ nh v ự c tr ọ g tâm trong 5 n ă m t ớ i, đ ó là:(1) Tái c ơ c ấ u đầ u t ư v ớ i tr ọ ng tâm là đầ u t ư công, nh ằ m m ụ c tiêu huy độ ng, phân b ổ và s ử d ụ ng có hi ệ u qu ả nh ấ t, theo th ứ t ự ư u tiên h ợ p lý nh ấ t các ngu ồ n l ự c c ủ a Nhà n ướ c và xã h ộ i, n ộ i l ự c và ngo ạ i l ự c cho đầ u t ư phát tri ể n theo quy ho ạ ch;(2) C ơ c ấ u l ạ i th ị tr ườ ng tài chính v ớ i tr ọ ng tâm là tái c ơ c ấ u l ạ i h ệ th ố ng ngân hàng th ươ ng m ạ i và các t ổ ch ứ c tài chính, nh ằ m m ụ c tiêu đổ i m ớ i, nâng cao hi ệ u l ự c, hi ệ u qu ả qu ả n lý Nhà n ướ c đố i v ớ i th ị tr ườ ng tài chính, th ị tr ườ ng ch ứ ng khoán, th ị tr ườ ng ti ề n t ệ , th ị tr ườ ng b ấ t độ ng s ả n,…; ki ể m soát ch ặ t ch ẽ n ợ công, n ợ x ấ u; gi ả m d ầ n t ỷ l ệ cung c ấ p v ố n cho đầ u t ư phát tri ể n t ừ h ệ th ố ng ngân hàng th ươ ng m ạ i; c ấ u trúc l ạ i h ệ th ố ng ngân hàng th ươ ng m ạ i và các t ổ ch ứ c tài chính theo h ướ ng gi ả m s ố l ượ ng, nâng cao ch ấ t l ượ ng ho ạ t độ ng và d ị ch v ụ c ũ ng nh ư s ứ c c ạ nh tranh;(3) Tái c ơ cáu doanh nghi ệ p Nhà n ướ c mà tr ọ ng tâm là các t ậ p đ oàn kinh t ế và t ổ ng công ty Nhà n ướ c, v ớ i m ụ c tiêu ch ấ m d ứ t tình tr ạ ng đầ u t ư dàn tr ả i, t ậ p trung phát tri ể n nh ữ ng ngành, l ĩ nh v ự c quan tr ọ ng có ý ngh ĩ a then ch ố t c ủ a n ề n kinh t ế qu ố c dân, hoàn thi ệ n th ể ch ế qu ả n lý doanh nghi ệ p Nhà n ướ c, th ự c hi ệ n quy ề n và trách nhi ệ m c ủ a ch ủ s ở h ữ u Nhà n ướ c đố i v ớ i v ố n và tài s ả n c ủ a Nhà n ướ c t ạ i các doanh nghi ệ p này. Để th ự c hi ệ n nh ữ ng đ i ề u đ ó, Đạ i h ộ i XI c ủ a Đả ng xác đị nh m ộ t s ố nhi ệ m v ụ c ơ b ả n sau đ ây: M ộ t là, th ự c hi ệ n c ơ c ấ u l ạ i n ề n kinh t ế , tr ọ ng tâm là c ơ c ấ u l ạ i các ngành s ả n xu ấ t, d ị ch v ụ phù h ợ p v ớ i các vùng; thúc đẩ y c ơ c ấ u l ạ i và đ i ề u ch ỉ nh chi ế n l ượ c phát 4 Đả ng C ộ ng s ả n Vi ệ t Nam: V ă n ki ệ n Đạ i h ộ i đạ i bi ể u toàn qu ố c l ầ n th ứ XI, Nxb Chính tr ị Qu ố c gia – S ự th ậ t, Hà N ộ i, 2011 5 Đả ng C ộ ng s ả n Vi ệ t Nam: V ă n ki ệ n H ộ i ngh ị l ầ n th ứ ba Ban ch ấ p hành Trung ươ ng khóa XI CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 20

tri ể n doanh nghi ệ p; t ă ng nhanh giá tr ị n ộ i đị a, giá tr ị gia t ă ng và s ứ c c ạ nh tranh c ủ a s ả n ph ẩ m, c ủ a doanh nghi ệ p và c ủ a c ả n ề n kinh t ế . Hai là, ti ế p t ụ c c ả i thi ệ n môi tr ườ ng đầ u t ư , kinh doanh, áp d ụ ng các hình th ứ c thu hút đầ u t ư đ a d ạ ng, h ấ p d ẫ n để huy độ ng và s ự d ụ ng có hi ệ u qu ả m ọ i ngu ồ n l ự c c ủ a các thành ph ầ n kinh t ế trong và ngoài n ướ c. Khuy ế n khích đầ u t ư vào các ngành công ngh ệ cao và các gi ả i pháp đổ i m ớ i công ngh ệ , ch ế t ạ o s ả n ph ẩ m m ớ i. Tham gia ngày càng nhi ề u và hi ệ u qu ả vào nh ữ ng khâu, công đ o ạ n có hàm l ượ ng khoa h ọ c, giá tr ị gia t ă ng cao. Ba là, phát tri ể n đ a d ạ ng các ngành, ngh ề t ạ o nhi ề u vi ệ c làm, thu nh ậ p; khuy ế n khích, t ạ o đ i ề u ki ệ n để ng ườ i lao độ ng có đ i ề u ki ệ n h ọ c t ậ p, nâng cao trình độ chuyên môn, tay ngh ề . Phát huy ti ề m l ự c khoa h ọ c và công ngh ệ c ủ a đấ t n ướ c, không ng ừ ng nâng cao n ă ng su ấ t lao độ ng. T ă ng c ườ ng liên k ế t, khai thác, phát huy th ế m ạ nh c ủ a t ừ ng vùng; t ạ o đ i ề u ki ệ n cho phát tri ể n và phát huy vai trò đầ u tàu c ủ a các vùng kinh t ế tr ọ ng đ i ể m, t ạ o s ứ c lan t ỏ a cho các vùng khác. Nói tóm t ắ t, m ụ c tiêu c ủ a vi ệ c thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng ở Vi ệ t Nam là: Khôi ph ụ c ổ n đị nh kinh t ế v ĩ mô; Nâng cao hi ệ u qu ả và s ứ c c ạ nh tranh c ủ a n ề n kinh t ế ; Duy trì t ă ng tr ưở ng cao m ộ t cách b ề n v ữ ng để thoát kh ỏ b ẫ y thu nh ậ p trung bình. 6. N ộ i dung và bi ệ n pháp thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng ở Vi ệ t Nam 3.1. N ộ i dung c ủ a thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng t ạ i Vi ệ t Nam N ộ i dung c ụ th ể c ủ a vi ệ c thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng kinh t ế nh ằ m ti ế n t ớ i m ộ t mô hình m ớ i ở đ ó n ề n kinh t ế đạ t đượ c các n ộ i dung nh ư sau: M ộ t là, mô hình t ă ng tr ưở ng có s ự k ế t h ợ p hài hoà gi ữ a chi ề u r ộ ng và chi ề u sâu, trong đ ó l ấ y t ă ng tr ưở ng theo chi ề u sâu là h ướ ng ch ủ đạ o: T ư duy này c ầ n đượ c th ể hi ệ n rõ trong chính sách t ă ng c ườ ng đầ u t ư vào các y ế u t ố t ă ng tr ưở ng theo chi ề u sâu, c ụ th ể là đầ u t ư nh ằ m nâng cao ch ấ t l ượ ng ngu ồ n nhân l ự c, đầ u t ư nâng cao trình độ khoa h ọ c và công ngh ệ qu ố c gia, đầ u t ư nghiên c ứ u và tri ể n khai, chuy ể n giao công ngh ệ . Vai trò c ủ a khoa h ọ c và công ngh ệ trong t ă ng tr ưở ng ph ả i đượ c coi là chìa khoá để có th ể s ớ m thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng v ớ i tiêu hao đầ u vào(v ố n, đấ t đ ai, n ă ng l ượ ng,...) ở m ứ c th ấ p h ơ n nh ư ng v ẫ n gi ữ đượ c m ứ c t ă ng tr ưở ng, ti ế n t ớ i t ă ng tr ưở ng cao h ơ n. Hai là, mô hình t ă ng tr ưở ng m ớ i h ướ ng t ớ i vi ệ c nâng cao ch ấ t l ượ ng, chú tr ọ ng đế n n ă ng su ấ t, hi ệ u qu ả c ủ a t ă ng tr ưở ng, k ể c ả hi ệ u qu ả c ủ a s ự tham gia trong chu ỗ i giá tr ị toàn c ầ u: C ầ n chuy ể n đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng d ự a vào gia công hi ệ u qu ả th ấ p, b ị độ ng và b ị ph ụ thu ộ c cao vào các n ề n kinh t ế khác sang mô hình t ă ng tr ưở ng d ự a trên ch ủ độ ng khai thác l ợ i th ế c ạ nh tranh, chú tr ọ ng nâng cao giá tr ị gia t ă ng trong CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 21

s ả n xu ấ t và trong xu ấ t kh ẩ u, ch ủ độ ng s ả n xu ấ t và xu ấ t kh ẩ u các s ả n ph ẩ m hàng hoá có dung l ượ ng công ngh ệ cao trên c ơ s ở khai thác tri ệ t để l ợ i th ế c ủ a đấ t n ướ c và th ự c hi ệ n đồ ng b ộ quá trình khai thác và ch ế bi ế n s ả n ph ẩ m. Ph ả i đầ u t ư nâng cao n ă ng l ự c cho các ngành công nghi ệ p h ỗ tr ợ để ch ủ độ ng s ả n xu ấ t các hàng hoá trung gian, cung c ấ p đầ u vào cho quá trình ch ế bi ế n, nh ằ m t ạ o ra giá tr ị gia t ă ng cao h ơ n, tham gia v ớ i v ị trí ngày càng có l ợ i và ch ủ độ ng trong chu ỗ i giá tr ị toàn c ầ u nói riêng và quá trình phân công qu ố c t ế nói chung. S ự chú tr ọ ng nhi ề u h ơ n đế n vi ệ c nâng cao hi ệ u qu ả kinh t ế và hi ệ u qu ả t ă ng tr ưở ng, ph ả i đượ c th ể hi ệ n c ả trên góc độ ngành, s ả n ph ẩ m và không gian. Đố i v ớ i các ngành, quá trình th ự c hi ệ n t ă ng tr ưở ng luôn g ắ n li ề n v ớ i vi ệ c theo dõi s ự bi ế n độ ng c ủ a các ch ỉ tiêu hi ệ u qu ả , c ụ th ể là hi ệ u qu ả s ử d ụ ng v ố n(qua h ệ s ố ICOR thích ứ ng v ớ i trình độ công ngh ệ ), hi ệ u qu ả s ử d ụ ng lao độ ng(qua ch ỉ tiêu t ă ng n ă ng su ấ t lao độ ng), hi ệ u qu ả s ử d ụ ng n ă ng l ượ ng(m ứ c hao phí n ă ng l ượ ng đ i ệ n trên 1 đơ n v ị GDP); hi ệ u qu ả s ử d ụ ng tài s ả n, v ố n s ả n xu ấ t(t ỷ l ệ huy độ ng công su ấ t máy và n ă ng l ự c s ả n xu ấ t, m ứ c l ợ i nhu ậ n trên đơ n v ị v ố n s ả n xu ấ t). Trong ph ạ m vi vùng, quá trình theo đ u ổ i m ụ c tiêu và đ ánh giá t ă ng tr ưở ng c ầ n quan tâm đế n m ậ t độ t ậ p trung kinh t ế . H ướ ng ho ạ t độ ng c ủ a n ề n kinh t ế vào các ngành, các l ĩ nh v ự c, vùng có kh ả n ă ng t ạ o nhi ề u giá tr ị gia t ă ng, gi ả m các chi phí trung gian. Gi ả m d ầ n, đ i đế n xóa b ỏ chính sách t ă ng tr ưở ng nh ờ khai thác và xu ấ t kh ẩ u s ả n ph ẩ m thô(s ả n ph ẩ m khai thác tài nguyên khoáng s ả n và s ả n ph ẩ m c ủ a ngành nông, lâm, ng ư nghi ệ p), h ướ ng t ớ i các mô s ả n xu ấ t, xu ấ t kh ẩ u s ả n ph ẩ m công nghi ệ p th ế h ệ th ứ 2(s ả n xu ấ t s ả n ph ẩ m có v ố n và lao độ ng ngang nhau nh ư c ơ khí ch ế t ạ o, s ả n ph ẩ m tiêu dùng ch ấ t l ượ ng cao, ch ế bi ế n th ự c ph ẩ m,…) và th ế h ệ th ứ 3(các s ả n ph ẩ m cung c ấ p các y ế u t ố đầ u vào c ủ a s ả n xu ấ t và ch ế bi ế n). C ầ n l ư u ý r ằ ng quá trình chuy ể n d ị ch mô hình này ph ả i có l ộ trình, d ự a trên các d ấ u hi ệ u l ợ i th ế so sánh và s ự s ẵ n có ngu ồ n l ự c ở trong n ướ c t ươ ng quan v ớ i các y ế u t ố ngu ồ n l ự c c ủ a th ị tr ườ ng hàng hóa và d ị ch v ụ qu ố c t ế . Đ i đ ôi v ớ i quá trình t ă ng tr ưở ng là quá trình t ạ o l ậ p môi tr ườ ng đầ u t ư kinh doanh bình đẳ ng, minh b ạ ch, ổ n đị nh, thông thoáng để t ạ o đ i ề u ki ệ n t ố t nh ấ t cho phát tri ể n kinh t ế t ư nhân – thành ph ầ n có t ố c độ t ă ng tr ưở ng cao nh ấ t, có kh ả n ă ng đạ t hi ệ u qu ả cao nh ấ t và t ạ o nhi ề u vi ệ c làm nh ấ t. M ặ t khác, ph ả i đổ i m ớ i, c ơ c ấ u l ạ i và nâng cao hi ệ u qu ả c ủ a doanh nghi ệ p Nhà n ướ c, để doanh nghi ệ p Nhà n ướ c tr ở thành công c ụ quan tr ọ ng trong vi ệ c th ự c hi ệ n chính sách c ơ c ấ u và đị nh h ướ ng t ổ ch ứ c th ị tr ườ ng. Th ự c hi ệ n đ a s ở h ữ u, công khai minh b ạ ch, nâng cao ch ấ t l ượ ng qu ả n tr ị doanh nghi ệ p và quan tr ọ ng h ơ n là đặ t doanh nghi ệ p Nhà n ướ c vào môi tr ườ ng c ạ nh tranh bình đẳ ng v ớ i các thành ph ầ n kinh t ế khác trong c ơ ch ế th ị tr ườ ng. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 22

Ba là, mô hình t ă ng tr ưở ng h ướ ng t ớ i các m ụ c tiêu dài h ạ n: C ầ n t ậ p trung nhi ề u vào đầ u t ư phát tri ể n h ệ th ố ng k ế t c ấ u h ạ t ầ ng kinh t ế , xã h ộ i đồ ng b ộ , t ừ ng b ướ c hi ệ n đạ i. T ă ng c ườ ng đầ u t ư để tháo g ỡ các đ i ể m ngh ẽ n kìm hãm s ự t ă ng tr ưở ng dài h ạ n ở Vi ệ t Nam. Đ ó là, s ự y ế u kém c ủ a h ệ th ố ng c ơ ch ế chính sách; s ự y ế u kém c ủ a h ệ th ố ng k ế t c ấ u h ạ t ầ ng; s ự th ấ p kém v ề ch ấ t l ượ ng ngu ồ n nhân l ự c. Hoàn thi ệ n c ơ ch ế giám sát và t ă ng c ườ ng công tác giám sát đầ u t ư . Kiên quy ế t và có bi ệ n pháp m ạ nh m ẽ ch ố ng tham nh ũ ng, th ấ t thoát, lãng phí trong đầ u t ư . B ả o đả m ổ n đị nh kinh t ế v ĩ mô và các cân đố i l ớ n c ủ a n ề n kinh t ế . Đ ó là các cân đố i tích l ũ y – tiêu dùng, cân đố i ngu ồ n v ố n đầ u t ư xã h ộ i, cân đố i lao độ ng – vi ệ c làm, cân đố i thu – chi ngân sách, cân đố i xu ấ t kh ẩ u – nh ậ p kh ẩ u và cán cân thanh toán qu ố c t ế . C ầ n quan tâm đế n vi ệ c gi ữ v ữ ng an ninh n ă ng l ượ ng, an ninh l ươ ng th ự c, và s ự ho ạ t độ ng an toàn, hi ệ u qu ả c ủ a các đị nh ch ế tài chính. B ố n là, mô hình t ă ng tr ưở ng b ề n v ữ ng h ướ ng t ớ i m ụ c tiêu thân thi ệ n môi tr ườ ng và vì con ng ườ i. - T ă ng tr ưở ng kinh t ế theo h ướ ng thân thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng: S ử d ụ ng h ợ p lý và ti ế t ki ệ m tài nguyên, nâng cao kh ả n ă ng tái sinh tài nguyên; phòng ch ố ng ô nhi ễ m môi tr ườ ng, có ph ươ ng án x ử lý ô nhi ễ m, k ỹ thu ậ t phòng ch ố ng và gi ả i quy ế t h ệ qu ả c ủ a ô nhi ễ m, có chính sách kinh t ế phù h ợ p áp d ụ ng cho các c ơ s ở kinh t ế gây ô nhi ễ m th ự c hi ệ n s ự tham gia c ộ ng đồ ng trong v ấ n đề này; th ự c hi ệ n đ a d ạ ng hóa sinh h ọ c, hình thành nh ữ ng vùng v ệ tinh t ạ o y ế u t ố môi tr ườ ng thu ậ n l ợ i cho nh ữ ng khu v ự c có ô nhi ễ m. Coi tr ọ ng t ă ng tr ưở ng kinh t ế xanh, nghiên c ứ u th ự c hi ệ n mô hình t ă ng tr ưở ng các bon th ấ p. Khuy ế n khích s ả n xu ấ t và tiêu dùng b ề n v ữ ng, k ế t h ợ p các công c ụ và bi ệ n pháp kinh t ế , tài chính, tuyên truy ề n, t ư v ấ n, h ướ ng d ẫ n để hình thành l ố i s ố ng thân thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng, tiêu dùng b ề n v ữ ng, ti ế t ki ệ m tài nguyên và b ả o v ệ môi tr ườ ng. - T ă ng tr ưở ng kinh t ế h ướ ng t ớ i m ụ c tiêu phát tri ể n con ng ườ i: T ă ng tr ưở ng kinh t ế ph ả i đượ c ki ể m soát th ườ ng xuyên, ch ặ t ch ẽ b ở i các ch ỉ tiêu phát tri ể n xã h ộ i, trong đ ó tr ọ ng tâm là xóa đ ói gi ả m nghèo, công b ằ ng xã h ộ i, gi ả i quy ế t vi ệ c làm, giáo d ụ c, y t ế , th ể d ụ c th ể thao, v ă n hóa v ă n ngh ệ , gi ớ i và dân t ộ c. T ạ o đ i ề u ki ệ n ngày càng công b ằ ng h ơ n cho m ọ i ng ườ i v ề c ơ h ộ i phát tri ể n. Th ự c hi ệ n các chính sách t ạ o đ i ề u ki ệ n cho m ọ i ng ườ i đượ c trang b ị các n ă ng l ự c và b ả o đả m cho m ọ i ng ườ i có c ơ h ộ i tham gia vào các ho ạ t độ ng kinh t ế . Nâng cao m ứ c s ố ng cho qu ả ng đạ i qu ầ n chúng nhân dân, thông qua chính sách phân ph ố i và phân ph ố i l ạ i thu nh ậ p. S ử d ụ ng có hi ệ u qu ả hai ph ươ ng th ứ c phân ph ố i CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 23

thu nh ậ p: Phân ph ố i thu nh ậ p theo ch ứ c n ă ng, t ứ c là thu nh ậ p c ủ a m ỗ i ng ườ i đượ c xác đị nh trên c ơ s ở s ố l ượ ng ngu ồ n l ự c mà h ọ đ óng góp vào vi ệ c t ạ o ra thu nh ậ p cho n ề n kinh t ế ; Phân ph ố i l ạ i thu nh ậ p d ướ i hình th ứ c tr ự c ti ế p(thu ế , tr ợ c ấ p) và gián ti ế p (qua chính sách giá ti ế p c ậ n d ị ch v ụ công) để góp ph ầ n đ i ề u ti ế t thu nh ậ p gi ữ a các t ầ ng l ớ p dân c ư trong xã h ộ i. 3.2. Ph ươ ng pháp thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng Thay đổ i mô hình phát tri ể n và c ơ c ấ u l ạ i n ề n kinh t ế có th ể di ễ n ra theo tín hi ệ u c ủ a th ị tr ườ ng ho ặ c do s ự can thi ệ p c ủ a nhà n ướ c ho ặ c k ế t h ợ p c ả hai. Th ự c hi ệ n theo tín hi ệ u th ị tr ườ ng d ự a vào các y ế u t ố nh ư cung, c ầ u và giá c ủ a các s ả n ph ẩ m, d ị ch v ụ ho ặ c s ự h ấ p d ẫ n c ủ a các ngành, các vùng, mà thi ế u s ự d ẫ n d ắ t c ủ a nhà n ướ c thông qua các chính sách, đị nh h ướ ng. Làm theo cách này có th ể t ạ o ra các“bùng n ổ ” v ề đầ u t ư vào m ộ t l ĩ nh v ự c, m ộ t ngành nào đ ó đ ang đượ c ư a chu ộ ng. Tuy nhiên, nó có th ể s ẽ làm cho ngu ồ n l ự c không đế n đượ c các ngành, vùng hay l ĩ nh v ự c mà nhà n ướ c ư u tiên phát tri ể n hay các ngành có ý ngh ĩ a quan tr ọ ng đố i v ớ i qu ố c gia trong dài h ạ n(ví d ụ công ngh ệ s ạ ch, nông nghi ệ p s ạ ch…). Nhà n ướ c có th ể tác độ ng tr ự c ti ế p hay gián ti ế p đế n c ơ c ấ u ngành, vùng. Ở Vi ệ t Nam, cách th ứ c h ợ p lý nh ấ t là k ế t h ợ p gi ữ a cách làm theo tín hi ệ u th ị tr ườ ng và cách làm có s ự can thi ệ p c ủ a Nhà n ướ c, trong đ ó Nhà n ướ c đ óng vai trò h ế t s ứ c quan tr ọ ng. V ề ph ươ ng pháp th ự c hi ệ n, c ầ n theo cách ti ế p c ậ n“tu ầ n t ự ti ệ m ti ế n và đặ c bi ệ t c ầ n có s ự đồ ng thu ậ n c ủ a toàn xã h ộ i. Tuy nhiên, ở t ừ ng c ấ p độ và b ộ ph ậ n c ụ th ể c ầ n có nh ữ ng ư u tiên ho ặ c“khai thông độ t phá”; thí d ụ , v ề c ơ c ấ u l ạ i ngành kinh t ế , c ầ n b ắ t đầ u c ơ c ấ u l ạ i theo t ừ ng ngành và s ả n ph ẩ m ch ủ l ự c, có l ợ i th ế m ũ i nh ọ n, t ừ đ ó hình thành ph ươ ng án chung c ủ a c ả n ướ c. C ụ th ể h ơ n, để nâng cao hi ệ u qu ả n ề n kinh t ế ph ả i ư u tiên phát tri ể n các ngành, các s ả n ph ẩ m đ ang có l ợ i th ế c ạ nh tranh, xác đị nh các ngành, s ả n ph ẩ m đượ c ư u tiên phát tri ể n trong giai đ o ạ n m ớ i nh ư luy ệ n kim, l ọ c và hóa d ầ u, đ i ệ n t ử tin h ọ c, h ậ u c ầ n, d ị ch v ụ du l ị ch…; nh ữ ng ngành này s ẽ thay th ế d ầ n m ộ t s ố ngành thâm d ụ ng nhi ề u lao độ ng hi ệ n nay nh ư d ệ t may, giày da, ch ế bi ế n g ỗ ... V ề vùng kinh t ế , c ầ n ư u tiên xây d ự ng vùng độ ng l ự c t ă ng tr ưở ng, k ế t h ợ p đượ c công nghi ệ p hóa v ớ i đ ô th ị hóa, xóa b ỏ không gian khép kín kinh t ế đị a ph ươ ng; t ừ đ ó c ơ c ấ u l ạ i các vùng trong c ả n ướ c… Tuy áp d ụ ng cách ti ế p c ậ n“tu ầ n t ự ti ệ m ti ế n”, song ph ả i có s ự quy ế t tâm, quy ế t li ệ t c ủ a t ấ t c ả các c ấ p, các ngành và toàn xã h ộ i. N ế u vi ệ c nào có th ể hoàn thành đượ c s ớ m, thì c ầ n n ỗ l ự c h ế t s ứ c để hoàn thành, t ạ o ti ề n đề và thu ậ n l ợ i th ự c hi ệ n các vi ệ c khác. Để thay đổ i mô hình phát tri ể n thành công, ph ả i đả m b ả o m ộ t s ố ti ề n đề quan tr ọ ng, g ồ m: hình thành đồ ng b ộ th ể ch ế kinh t ế th ị tr ườ ng, g ắ n v ớ i c ả i cách hành chính, phát tri ể n m ạ nh th ị tr ườ ng công ngh ệ ; t ạ o l ậ p môi tr ườ ng c ạ nh tranh bình đẳ ng CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 24

gi ữ a các thành ph ầ n kinh t ế , xóa b ỏ độ c quy ề n, ki ể m soát độ c quy ề n t ự nhiên; phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c có trình độ cao, coi đ ây là l ợ i th ế c ạ nh tranh dài h ạ n trong m ộ t th ế gi ớ i toàn c ầ u hóa và bi ế n đổ i không ng ừ ng. Bên c ạ nh đ ó, có m ộ t yêu c ầ u tuy không x ế p vào nh ữ ng ti ề n đề nh ư ng r ấ t quan tr ọ ng h ỗ tr ợ quá trình thay đổ i mô hình phát tri ể n, đ ó là phát tri ể n đồ ng b ộ k ế t c ấ u h ạ t ầ ng, nh ấ t là h ệ th ố ng giao thông, h ạ t ầ ng đ ô th ị . M ộ t v ấ n đề có tính nguyên t ắ c là trong các ch ủ tr ươ ng, chính sách phát tri ể n, c ầ n l ồ ng ghép các y ế u t ố c ủ a phát tri ể n b ề n v ữ ng, không ch ỉ các y ế u t ố v ề phát tri ể n kinh t ế mà còn có các y ế u t ố v ề phát tri ể n xã h ộ i và b ả o v ệ môi tr ườ ng. C ụ th ể : a. Th ự c hi ệ n tái c ấ u trúc n ề n kinh t ế Đố i v ớ i Vi ệ t Nam, th ự c ch ấ t c ủ a đổ i m ớ i ph ươ ng th ứ c t ă ng tr ưở ng kinh t ế là nâng cao trình độ hi ệ n đạ i c ủ a n ề n kinh t ế , thay đổ i quan h ệ t ỷ l ệ hi ệ n đạ i(theo c ả chi ề u d ọ c l ẫ n chi ề u ngang liên ngành) gi ữ a các y ế u t ố c ấ u thành n ề n kinh theo h ướ ng ti ế n b ộ . C ụ th ể là: M ộ t là, tái c ấ u trúc kinh t ế theo ngành, ngh ề : Vi ệ t Nam ph ả i th ự c hi ệ n thành công trên th ự c t ế vi ệ c hi ệ n đạ i hóa các ngành, ngh ề có l ự a ch ọ n. Hình thành c ơ c ấ u ngành, ngh ề hi ệ n đạ i v ớ i nh ữ ng ngành, ngh ề ch ủ l ự c, có tác d ụ ng góp ph ầ n quy ế t đị nh t ă ng nhanh GDP qu ố c gia và có s ứ c lôi kéo s ự phát tri ể n c ủ a các ngành, các l ĩ nh v ự c còn l ạ i. Theo h ướ ng đ ó, ph ấ n đấ u t ỷ tr ọ ng c ủ a ngành phi nông nghi ệ p chi ế m trong t ổ ng GDP c ủ a c ả n ướ c đạ t m ứ c 85%(trong đ ó khu v ự c d ị ch v ụ ph ả i chi ế m kho ả ng 40 – 42%). N ề n kinh t ế có th ể đạ t t ố c độ t ă ng tr ưở ng kho ả ng 8% và cao h ơ n, kim ng ạ ch xu ấ t kh ẩ u t ă ng trung bình kho ả ng 15 – 18%, GDP bình quân đầ u ng ườ i có th ể đạ t trên 3.000 USD vào n ă m 2020. Vi ệ t Nam c ầ n kiên quy ế t đầ u t ư th ỏ a đ áng cho hi ệ n đạ i hóa, đạ t m ứ c c ủ a Malaixia ho ặ c ít nh ấ t c ũ ng đạ t m ứ c c ủ a Thái Lan. Ph ả i ph ấ n đầ u đế n n ă m 2020, đ óng góp c ủ a các doanh nghi ệ p có công ngh ệ hi ệ n đạ i kho ả ng 30 – 35% GDP. Th ự c hi ệ n thành công vi ệ c hi ệ n đạ i hóa các ngành/l ĩ nh v ự c quan tr ọ ng. Vi ệ c hi ệ n đạ i hóa nông nghi ệ p, nông thôn và nâng cao trình độ qu ả n tr ị qu ố c gia ph ả i đượ c đầ u t ư ư u tiên. - Phát tri ể n các ngành công nghi ệ p ph ụ tr ợ để rút ng ắ n th ờ i k ỳ gia công”, t ă ng d ầ n các s ả n ph ẩ m ch ế bi ế n sâu có giá tr ị gia t ă ng cao trong các ngành ch ế bi ế n. Trong th ờ i gian t ớ i, c ầ n đặ c bi ệ t chú ý phát tri ể n công nghi ệ p s ả n xu ấ t nguyên li ệ u, s ả n ph ẩ m ph ụ tr ợ . Có th ể nói, phát tri ể n m ạ nh công nghi ệ p h ỗ tr ợ là đ i ề u ki ệ n quan tr ọ ng để ch ủ độ ng trong vi ệ c khai thác ngu ồ n l ự c trong n ướ c, gi ả m nh ậ p kh ẩ u, gi ả m xu ấ t kh ẩ u s ả n ph ẩ m thô, đ ây là đ i ề u ki ệ n để nâng cao giá tr ị gia t ă ng c ủ a ngành s ả n xu ấ t s ả n ph ẩ m c ủ a Vi ệ t Nam. - Tái c ấ u trúc và nâng cao hi ệ u qu ả hàng hóa xu ấ t kh ẩ u: C ầ n chuy ể n đổ i c ơ c ấ u xu ấ t kh ẩ u, h ướ ng đế n các lo ạ i hàng hóa có giá tr ị gia t ă ng cao(các hàng hóa đ ã qua CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 25

ch ế bi ế n, hàng hóa có hàm l ượ ng công ngh ệ và ch ấ t xám cao); ch ấ t l ượ ng hàng hóa xu ấ t kh ẩ u c ầ n ph ả i đượ c nâng lên. Trong th ờ i gian t ớ i, khi Vi ệ t Nam h ộ i nh ậ p ngày càng sâu r ộ ng vào đờ i s ố ng kinh t ế th ế gi ớ i, hàng hóa thâm nh ậ p r ộ ng rãi vào các th ị tr ườ ng khác nhau, ch ấ t l ượ ng s ả n ph ẩ m xu ấ t kh ẩ u ph ả i đạ t các chu ẩ n m ứ c qu ố c t ế đố i v ớ i t ừ ng ngành c ụ th ể ; M ở r ộ ng th ị tr ườ ng xu ấ t kh ẩ u, đ i ề u ch ỉ nh chi ế n l ượ c phát tri ể n th ị tr ườ ng. Ti ế p t ụ c m ở r ộ ng th ị tr ườ ng xu ấ t kh ẩ u theo ph ươ ng châm đ a ph ươ ng hóa, đ a d ạ ng hóa, chú ý khai thác các th ị tr ườ ng có hi ệ p đị nh m ậ u d ị ch t ự do mà Vi ệ t Nam là thành viên(ASEAN, ASEAN+), hi ệ p đị nh đố i tác kinh t ế toàn di ệ n Vi ệ t Nam Nh ậ t B ả n, đồ ng th ờ i quan tâm h ơ n đế n khai thác th ị tr ườ ng n ộ i đị a, m ộ t th ị tr ườ ng g ầ n 87 tri ệ u ng ườ i, doanh s ố bán l ẻ và tiêu dùng d ị ch v ụ n ă m 2009 x ấ p x ỉ 65 t ỉ USD, và đ ang t ă ng v ớ i m ứ c trên 10%, cao h ơ n m ứ c t ă ng GDP. - Nâng cao m ứ c độ đ óng góp vào t ă ng tr ưở ng kinh t ế c ủ a ngành d ị ch v ụ , nh ấ t là d ị ch v ụ ch ấ t l ượ ng cao: Theo kinh nghi ệ m c ủ a nhi ề u n ướ c, t ươ ng quan gi ữ a t ỷ l ệ t ă ng tr ưở ng kh ố i ngành s ả n xu ấ t và ngành d ị ch v ụ là 1-1,8, th ậ m chí các n ướ c phát tri ể n là 1–4. Tuy nhiên trong th ờ i gian qua, con s ố này ở Vi ệ t Nam là 1–0,8. Trong giai đ o ạ n t ớ i, để th ự c hi ệ n đượ c mô hình t ă ng tr ưở ng m ớ i, c ầ n phát tri ể n m ạ nh ngành d ị ch v ụ , nh ấ t là d ị ch v ụ ch ấ t l ượ ng cao. T ậ p trung đầ u t ư phát tri ể n m ộ t s ố ngành d ị ch v ụ có nhi ề u l ợ i th ế , có hàm l ượ ng tri th ứ c và công ngh ệ cao nh ư du l ị ch, h ằ ng h ả i, hàng không, vi ễ n thông, công ngh ệ thông tin, giáo d ụ c, y t ế ch ấ t l ượ ng cao… Hai là, tái c ấ u trúc theo thành ph ầ n kinh t ế . Thành ph ầ n kinh t ế Nhà n ướ c c ủ a Vi ệ t Nam đ ang chi ế m t ỷ tr ọ ng cao trong nhi ề u l ĩ nh v ự c ho ạ t độ ng c ủ a n ề n kinh t ế . Th ự c t ế cho th ấ y, thành ph ầ n kinh t ế Nhà n ướ c, ch ủ y ế u là các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c, trong nhi ề u l ĩ nh v ự c ho ạ t độ ng không hi ệ u qu ả b ằ ng thành ph ầ n t ư nhân. M ặ t khác, các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c đ ang nh ậ n đượ c nh ữ ng ư u đ ãi đặ c bi ệ t c ủ a Nhà n ướ c d ẫ n đế n tình tr ạ ng không bình đẳ ng gi ữ a các thành ph ầ n kinh t ế . Đ i ề u đ ó làm méo mó các quy lu ậ t c ủ a th ị tr ườ ng, h ạ n ch ế vi ệ c phân b ổ và s ự d ụ ng có hi ệ u qu ả các ngu ồ n l ự c c ủ a xã h ộ i Nhà n ướ c c ầ n xác đị nh vai trò m ớ i c ủ a mình, phù h ợ p v ớ i yêu c ầ u c ủ a m ộ t n ề n kinh t ế th ị tr ườ ng n ă ng độ ng, đ ang tr ỗ i d ậ y và đ ang h ộ i nh ậ p ngày càng sâu r ộ ng. Nhà n ướ c c ầ n ph ả i chuy ể n vai trò t ừ ki ể m soát tr ự c ti ế p sang vai trò xây d ự ng l ợ i th ế c ạ nh tranh cho m ộ t n ề n kinh t ế th ị tr ườ ng. Nhà n ướ c c ầ n h ướ ng t ớ i t ạ o ra m ộ t đ i ể m đế n kinh doanh v ớ i các l ợ i th ế c ạ nh tranh rõ ràng. Nhà n ướ c t ạ o đ i ề u ki ệ n để th ị tr ườ ng v ậ n hành đ úng theo các quy lu ậ t khách quan. Kinh t ế Nhà n ướ c là m ộ t b ộ ph ậ n quan tr ọ ng, nh ư ng c ầ n ph ả i gi ả m b ớ t ph ạ m vi, quy mô và xóa b ỏ nh ữ ng ư u đ ãi giành cho doanh nghi ệ p Nhà n ướ c. Thành ph ầ n kinh t ế t ư nhân ph ả i đượ c xác đị nh là l ự c l ượ ng ch ủ y ế u trong phát tri ể n kinh t ế . S ự thay đổ i t ư duy này s ẽ là m ấ u ch ố t cho vi ệ c th ự c hi ệ n m ộ t mô hình t ă ng tr ưở ng h ướ ng t ớ i hi ệ u qu ả và ch ấ t l ượ ng cao. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 26

Ba là, tái c ấ u trúc kinh t ế theo lãnh th ổ : C ả i cách c ơ c ấ u lãnh th ổ c ủ a n ề n kinh t ế (hay c ả i cách t ổ ch ứ c các ho ạ t độ ng kinh t ế theo lãnh th ổ ) theo h ướ ng t ậ p trung, hi ệ u qu ả . Không ti ế p t ụ c phát tri ể n theo ki ể u dàn đề u nh ư th ờ i gian qua. Nhanh chóng t ậ p trung đầ u t ư nh ằ m hình thành cho đượ c m ộ t s ố lãnh th ổ có ý ngh ĩ a đầ u tàu để lôi kéo s ự phát tri ể n c ủ a các lãnh th ổ còn l ạ i. B ố n là, tái c ấ u trúc đầ u t ư và nâng cao hi ệ u qu ả s ử d ụ ng v ố n đầ u t ư - Thay đổ i c ơ c ấ u đầ u t ư theo h ướ ng t ă ng t ỷ tr ọ ng đầ u t ư v ố n t ừ thành ph ầ n kinh t ế t ư nhân, gi ả m d ầ n t ỷ tr ọ ng đầ u t ư v ố n Nhà n ướ c: Đầ u t ư b ằ ng ngu ồ n v ố n Nhà n ướ c, m ộ t m ặ t, ch ứ a đự ng y ế u t ố thi ế u hi ệ u qu ả c ả v ề khách quan do ph ả i gánh vác nh ữ ng nhi ệ m v ụ đầ u t ư cho các l ĩ nh v ự c phi kinh t ế và ch ủ quan do ý th ứ c qu ả n lý và s ử d ụ ng lãng phí; m ặ t khác, t ỷ l ệ v ố n đầ u t ư Nhà n ướ c cao còn ch ứ a đự ng s ự không an toàn cho Ngân sách Nhà n ướ c và nh ữ ng nguy c ơ đ e d ọ a l ạ m phát cao. C ầ n coi tr ọ ng và có chính sách t ă ng c ườ ng đầ u t ư t ừ thành ph ầ n kinh t ế t ư nhân. Liên quan đế n v ấ n đề này c ầ n: T ạ o sân ch ơ i bình đẳ ng cho các doanh nghi ệ p ngoài Nhà n ướ c v ớ i các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c trong kinh doanh, trong s ử d ụ ng đấ t đ ai, v ố n và các ngu ồ n l ự c khác. C ầ n có s ự chú ý thích đ áng v ề chính sách và s ự n ỗ l ự c c ủ a b ộ máy đ i ề u hành v ĩ mô dành ư u tiên cho vi ệ c t ạ o ra c ơ ch ế phân b ổ hi ệ u qu ả ngu ồ n l ự c trong n ề n kinh t ế . Đổ i m ớ i m ạ nh m ẽ vai trò c ủ a Nhà n ướ c trong l ĩ nh v ự c đầ u t ư . Đị nh h ướ ng đầ u t ư trên c ơ s ở nâng cao ch ấ t l ượ ng chi ế n l ượ c và quy ho ạ ch phát tri ể n các ngành và các vùng kinh t ế ; ban hành và th ự c thi chính sách thông thoáng, minh b ạ ch, ổ n đị nh nh ằ m huy độ ng r ộ ng rãi các ngu ồ n v ố n trong và ngoài n ướ c vào đầ u t ư phát tri ể n. Nhà n ướ c c ầ n h ạ n ch ế đế n m ứ c t ố i đ a vi ệ c th ự c hi ệ n các ho ạ t độ ng kinh t ế thông qua vi ệ c đầ u t ư phát tri ể n doanh nghi ệ p Nhà n ướ c, ch ỉ nên phát tri ể n doanh nghi ệ p Nhà n ướ c trong nh ữ ng l ĩ nh v ự c then ch ố t, tr ọ ng y ế u c ủ a n ề n kinh t ế và các l ĩ nh v ự c liên quan tr ự c ti ế p đế n qu ố c phòng – an ninh. Đầ u t ư t ừ ngân sách Nhà n ướ c c ầ n đượ c t ậ p trung vào t ạ o l ậ p các đ i ề u ki ệ n để phát tri ể n các ho ạ t độ ng kinh doanh, nh ư k ế t c ấ u h ạ t ầ ng, ngu ồ n nhân l ự c, c ả i cách th ể ch ế ,… Đẩ y m ạ nh c ả i cách hành chính, kh ắ c ph ụ c hành vi tiêu c ự c, sách nhi ễ u doanh nghi ệ p t ư nhân c ủ a nh ữ ng công ch ứ c trong b ộ máy công quy ề n đ ang làm t ă ng chi phí, h ạ n ch ế đầ u t ư c ủ a khu v ự c t ư nhân. Nghiên c ứ u ban hành các chính sách đ a d ạ ng hóa ngu ồ n v ố n đầ u t ư ngoài Nhà n ướ c. Có th ể th ự c hi ệ n theo chi ề u h ướ ng: đẩ y m ạ nh huy độ ng ngu ồ n v ố n trong dân c ư thông qua phát tri ể n m ạ nh h ệ th ố ng doanh nghi ệ p v ừ a và nh ỏ ; đẩ y m ạ nh huy độ ng v ố n c ủ a các trung gian tài chính, nh ấ t là các ngân hàng th ươ ng m ạ i trong và ngoài n ướ c c ũ ng nh ư v ố n trong dân c ư ; phát tri ể n th ị tr ườ ng ch ứ ng khoán,… CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 27

- Nâng cao hi ệ u qu ả đầ u t ư t ừ v ố n Nhà n ướ c: T ă ng c ườ ng và đổ i m ớ i công tác qu ả n lý Nhà n ướ c v ề đầ u t ư theo h ướ ng lo ạ i b ỏ d ầ n tình tr ạ ng khép kín trong qu ả n lý đầ u t ư xây d ự ng c ơ b ả n, tách ch ứ c n ă ng qu ả n lý Nhà n ướ c v ớ i qu ả n lý kinh doanh trong xây d ự ng; th ự c hi ệ n đấ u th ầ u ch ọ n t ư v ấ n qu ả n lý d ự án; xây d ự ng và ban hành tiêu chí ch ủ đầ u t ư , ban qu ả n lý d ự án; t ă ng c ườ ng ch ứ c n ă ng t ư v ấ n giám sát độ c l ậ p trong quá trình th ự c hi ệ n d ự án. Nâng cao ch ấ t l ượ ng công tác quy ho ạ ch và kiên quy ế t qu ả n lý công tác đầ u t ư theo quy ho ạ ch đượ c duy ệ t; kh ắ c ph ụ c tình tr ạ ng tiêu c ự c, lãng phí, th ấ t thoát trong đầ u t ư b ằ ng cách tuân th ủ đầ y đủ các khâu c ủ a quá trình đầ u t ư ; th ự c hi ệ n nghiêm ch ỉ nh Lu ậ t Đấ u th ầ u; t ă ng c ườ ng công tác giám sát đầ u t ư , ki ể m tra, ki ể m soát ở t ấ t c ả các ngành, các c ấ p, phát hi ệ n và x ử lý nh ữ ng hành vi vi ph ạ m quy đị nh v ề qu ả n lý đầ u t ư , nh ằ m k ị p th ờ i ng ă n ch ặ n tiêu c ự c và th ấ t thoát trong đầ u t ư . Nâng cao ý th ứ c trách nhi ệ m và ph ẩ m ch ấ t đạ o đứ c cho độ i ng ũ cán b ộ công ch ứ c làm vi ệ c trong l ĩ nh v ự c đầ u t ư và xây d ự ng b ằ ng ngu ồ n v ố n Nhà n ướ c. K ế t h ợ p vi ệ c đẩ y m ạ nh công khai dân ch ủ ở c ấ p c ơ s ở v ớ i công tác thanh tra, ki ể m tra, giám sát c ủ a c ả h ệ th ố ng chính tr ị , c ủ a c ơ quan qu ả n lý, c ủ a nhân dân, th ự c thi các ch ế tài đủ m ạ nh để đẩ y lùi các hi ệ n t ượ ng tiêu c ự c tham nh ũ ng. b. Nâng cao n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a n ề n kinh t ế M ộ t là, c ả i thi ệ n môi tr ườ ng kinh doanh: Trong th ờ i gian qua, Vi ệ t Nam đ ã có nhi ề u n ỗ l ự c trong vi ệ c c ả i thi ệ n môi tr ườ ng kinh doanh theo h ướ ng thông thoáng, ổ n đị nh, bình đẳ ng và minh b ạ ch. Các nhà đầ u t ư trong và ngoài n ướ c đ ã đ ánh giá cao k ế t qu ả c ủ a n ỗ l ự c ấ y. Tuy nhiên, ph ả i coi vi ệ c c ả i thi ệ n môi tr ườ ng kinh doanh là nhi ệ m v ụ th ườ ng xuyên, liên t ụ c. Trong th ờ i gian t ớ i, c ũ ng v ớ i vi ệ c hoàn thi ệ n th ể ch ế kinh t ế th ị tr ườ ng, c ầ n t ậ p trung vào vi ệ c phát tri ể n k ế t c ấ u h ạ t ầ ng k ỹ thu ậ t và c ả i cách th ủ t ụ c hành chính, nh ữ ng y ế u t ố hi ệ n nay d ẫ n t ơ i t ă ng chi phí ho ạ t độ ng ho ặ c làm n ả n lòng các nhà đầ u t ư . Hai là, đẩ y m ạ nh phòng và ch ố ng t ệ n ạ n tham nh ũ ng:. T ệ tham nh ũ ng đ ã làm ả nh h ưở ng nhi ề u đế n vi ệ c nâng cao kh ả n ă ng c ạ nh tranh c ủ a Vi ệ t Nam. Vi ệ c phòng và ch ố ng tham nh ũ ng, lãng phí, th ự c hành ti ế t ki ệ m là nhi ệ m v ụ v ừ a c ấ p bách, v ừ a lâu dài, đ òi h ỏ i s ự tham gia c ủ a toàn b ộ h ệ th ố ng chính tr ị t ừ Trung ươ ng đế n đị a và c ủ a toàn dân. C ầ n ti ế p t ụ c hoàn thi ệ n th ể ch ế và đẩ y m ạ nh c ả i cách th ủ t ụ c hành chính ph ụ c v ụ phòng và ch ố ng nh ũ ng, t ậ p trung vào các l ĩ nh v ự c d ễ x ả y ra tham nh ũ ng, chú tr ọ ng các bi ệ n pháp phòng ng ừ a tham nh ũ ng, lãng phí, Th ự c hi ệ n ch ế độ công khai, minh b ạ ch v ề kinh t ế , tài chính trong các c ơ quan hành chính, đơ n v ị cung ứ ng d ị ch v ụ công, doanh nghi ệ p Nhà n ướ c. Công khai minh b ạ ch v ề c ơ ch ế , chính sách, các d ự án CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 28

đầ u t ư xây d ự ng c ơ b ả n, mua s ắ m t ừ ngân sách Nhà n ướ c, huy độ ng đ óng góp t ừ nhân dân, qu ả n lý và s ử d ụ ng đấ t đ ai, tài s ả n công,…. C ả i cách chính sách ti ề n l ươ ng, thu nh ậ p, b ả o đả m cu ộ c s ố ng cho cán b ộ , công ch ứ c để góp ph ầ n phòng, ch ố ng tham nh ũ ng. Hoàn thiên các quy đị nh trách nhi ệ m c ủ a ng ườ i đứ ng đầ u c ơ quan khi để c ơ quan, t ổ ch ứ c, đơ n v ị x ả y ra tham nh ũ ng. X ử lý nghiêm minh, k ị p th ờ i, công khai cán b ộ tham nh ũ ng. T ă ng c ườ ng công tác thanh tra, ki ể m tra, giám sát c ủ a các c ơ quan ch ứ c n ă ng. Có c ơ ch ế khuy ế n khích và b ả o v ệ nh ữ ng ng ườ i tích c ự c đấ u tranh phòng ch ố ng tham nh ũ ng, lãng phí, tiêu c ự c. K ỷ lu ậ t nghiêm nh ữ ng ng ườ i bao che, c ố tình ng ă n c ả n vi ệ c chóng tham nh ũ ng. Ba là, thúc đầ y đổ i m ớ i công ngh ệ : Trong đ i ề u ki ệ n h ộ i nh ậ p kinh t ế toàn c ầ u, trình độ công ngh ệ đượ c xem nh ư là m ộ t y ế u t ố c ố t lõi để nâng cao n ă ng l ự c c ạ nh tranh qu ố c gia. Đ o đ ó, c ầ n ph ả i có gi ả i pháp đồ ng b ộ t ă ng c ườ ng ti ề m l ự c khoa h ọ c – công ngh ệ cho n ề n kinh t ế . B ố n là, thúc đẩ y nâng cao n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a doanh nghi ệ p: S ứ c m ạ nh c ủ a n ề n kinh t ế đượ c t ạ o thành t ừ chính h ệ th ố ng doanh nghi ệ p. Vì v ậ y, để nâng cao n ă ng l ự c canh tranh qu ố c gia c ầ n ph ả i xây d ự ng n ề n t ả ng t ừ n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a doanh nghi ệ p. c. T ă ng c ườ ng đầ u t ư theo chi ề u sâu đố i v ớ i các y ế u t ố ngu ồ n l ự c làm n ề n t ả ng cho t ă ng tr ưở ng b ề n v ữ ng trong dài h ạ n M ộ t là, t ă ng c ườ ng đầ u t ư cho xây d ự ng h ệ th ố ng k ế t c ấ u h ạ t ầ ng t ạ o ti ề n đề cho t ă ng tr ưở ng kinh t ế dài h ạ n và b ề n v ữ ng: Chú tr ọ ng phát tri ể n k ế t c ấ u h ạ t ầ ng k ỹ thu ậ t, bao g ồ m đườ ng sá, c ầ u c ố ng, b ế n c ả ng, s ả n xu ấ t và truy ề n t ả i đ i ệ n, h ạ t ầ ng vi ễ n thông, khu công nghi ệ p t ậ p trung, khu công ngh ệ cao, các khu kinh t ế m ở . Đồ ng th ờ i quan tâm đầ u t ư phát tri ể n h ệ th ố ng k ế t c ấ u h ạ t ầ ng v ă n hóa – xã h ộ i, nh ư tr ườ ng h ọ c, b ệ nh vi ệ n, khu vui ch ơ i, gi ả i trí. Để có th ể t ă ng t ỷ tr ọ ng v ố n thu hút vào đầ u t ư k ế t c ấ u h ạ t ầ ng, c ầ n đ a d ạ ng hóa các hình th ứ c và ngu ồ n v ố n đầ u t ư , hoàn thi ệ n lu ậ t pháp v ề xây d ự ng công trình h ạ t ầ ng, xây d ự ng h ệ th ố ng danh m ụ c đầ u t ư và có ch ươ ng trình v ậ n độ ng đố i v ớ i các nhà đầ u t ư c ụ th ể ứ ng v ớ i t ừ ng d ự án c ụ th ể , ban hành chính sách khuy ế n khích t ư nhân trong n ướ c và ngoài n ướ c tham gia xây d ự ng h ạ t ầ ng. Hai là, t ă ng c ườ ng đầ u t ư t ạ o đ i ề u ki ệ n nâng cao n ă ng su ấ t lao độ ng: Chú tr ọ ng đầ u t ư đổ i m ớ i công ngh ệ , nâng cao hi ệ u l ự c và hi ệ u qu ả qu ả n lý s ả n xu ấ t, đ ào t ạ o nâng cao trình độ c ủ a ng ườ i lao độ ng, b ố trí h ợ p lý và t ạ o độ ng l ự c thúc đẩ y tính n ă ng độ ng, sáng t ạ o c ủ a ng ườ i lao độ ng. Đặ c bi ệ t chú tr ọ ng nâng cao n ă ng su ấ t lao độ ng ở khu v ự c kinh t ế ngoài Nhà n ướ c và trong các ngành nông, lâm, ng ư nghi ệ p. Đ ây là các khu v ự c và các ngành kinh t ế hi ệ n có trình độ k ỹ thu ậ t và n ă ng su ấ t lao độ ng còn CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 29

r ấ t th ấ p, nh ư ng có ph ạ m vi ho ạ t độ ng r ộ ng rãi và chi ế m t ỷ l ệ l ớ n trong t ổ ng lao độ ng xã h ộ i. M ặ t khác, c ầ n t ạ o môi tr ườ ng thông thoáng để lao độ ng có th ể d ễ dàng d ị ch chuy ể n t ừ nh ữ ng l ĩ nh v ự c, nh ữ ng ngành kinh t ế có n ă ng su ấ t lao độ ng th ấ p sang các l ĩ nh v ự c, các ngành kinh t ế có n ă ng su ấ t lao độ ng cao h ơ n, th ự c hi ệ n chuy ể n d ị ch c ơ c ấ u kinh t ế m ộ t cách tích c ự c theo h ướ ng đẩ y nhanh quá trình công nghi ệ p hóa, hi ệ n đạ i hóa, t ă ng nhanh n ă ng su ấ t lao độ ng toàn xã h ộ i. Ba là, t ă ng c ườ ng đầ u t ư cho phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c, th ể hi ệ n tr ự c ti ế p nh ấ t trong vi ệ c t ă ng c ườ ng đầ u t ư cho phát tri ể n giáo d ụ c – đ ào t ạ o, t ă ng quy mô và ch ấ t l ượ ng giáo d ụ c – đ ào t ạ o ở các c ấ p. M ụ c tiêu c ủ a đầ u t ư vào l ĩ nh v ự c này là đ ào t ạ o đ ón đầ u, chuy ể n đổ i c ơ c ấ u ngh ề nghi ệ p c ủ a ng ườ i lao d ộ ng ph ụ c v ụ cho quá trình chuy ể n d ị ch c ơ c ấ u kinh t ế , phát tri ể n độ i ng ũ công nhân k ỹ thu ậ t lành ngh ề , độ i ng ũ cán b ộ khoa h ọ c k ỹ thu ậ t, qu ả n lý kinh t ế có trình độ n ắ m b ắ t đượ c khoa h ọ c công ngh ệ cao, n ắ m b ắ t đượ c s ự thay đổ i nhanh chóng c ủ a khoa h ọ c công ngh ệ . Để th ự c hi ệ n m ụ c tiêu t ă ng đầ u t ư cho giáo d ụ c và phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c, có th ể s ử d ụ ng nhi ề u bi ệ n pháp khác nhau k ể c ả tr ự c ti ế p và gián ti ế p. Riêng đầ u t ư t ừ ngân sách, c ầ n chú tr ọ ng đế n c ơ c ấ u phân b ổ , hi ệ u qu ả và ch ấ t l ượ ng. C ầ n t ă ng c ườ ng xã h ộ i hóa ho ạ t độ ng giáo d ụ c – đ ào t ạ o, bao g ồ m c ả đ a d ạ ng hóa ngu ồ n v ố n đầ u t ư và hình th ứ c t ổ ch ứ c đ ào t ạ o. Đ ây là m ộ t đ i ể m nh ấ n quan trong để khai thác các ngu ồ n l ự c c ủ a toàn xã h ộ i cho phát tri ể n giáo d ụ c – đ ào t ạ o và nâng cao ch ấ t l ượ ng đ ào t ạ o ngu ồ n nhân l ự c. B ố n là, t ă ng c ườ ng đầ u t ư cho khoa h ọ c – công ngh ệ : C ầ n xây d ự ng chi ế n l ượ c dài h ạ n đ àu t ư cho ho ạ t độ ng nghiên c ứ u khoa h ọ c – công ngh ệ , đầ u t ư có tr ọ ng tâm, tr ọ ng đ i ể m để t ạ o b ướ c b ứ t phá v ề m ộ t s ố công ngh ệ cao có tác độ ng tích c ự c đế n nâng cao s ứ c c ạ nh tranh và hi ệ u qu ả c ủ a n ề n kinh t ế , đẩ y m ạ nh h ộ i nh ậ p qu ố c t ế trong l ĩ nh v ự c khoa h ọ c – công ngh ệ , t ậ n d ụ ng l ợ i th ế c ủ a n ướ c đ i sau. C ầ n thay đổ i t ư duy trong phát tri ể n h ệ th ố ng khoa h ọ c – công ngh ệ . Nhà n ướ c c ầ n xác đị nh rõ nhi ệ m v ụ h ỗ tr ợ tr ự c ti ế p trong gi ớ i h ạ n và ph ạ m vi nh ấ t đị nh, chuy ể n m ạ nh sang c ơ ch ế qu ả n lý b ằ ng chính sách nh ằ m kích thích đổ i m ớ i công ngh ệ trong các doanh nghi ệ p và t ă ng h ợ p tác hai chi ề u gi ữ a t ổ ch ứ c nghiên c ứ u tri ể n khai và các doanh nghi ệ p. Nhanh chóng hình thành th ị tr ườ ng s ả n ph ẩ m công ngh ệ và h ỗ tr ợ th ị tr ườ ng này phát tri ể n m ạ nh. Theo đ ó, khuy ế n khích các t ổ ch ứ c khoa h ọ c – công ngh ệ tham gia th ự c hi ệ n các giao d ị ch chính th ứ c trên th ị tr ườ ng khoa h ọ c – công ngh ệ ; đổ i m ớ i c ơ ch ế ho ạ t độ ng c ủ a các t ổ ch ứ c nghiên c ứ u và tri ể n khai theo h ướ ng xóa b ỏ d ầ n c ơ ch ế bao c ấ p, qu ả n lý hành chính, chuy ể n sang v ậ n hành theo c ơ ch ế th ị tr ườ ng. M ộ t vi ệ c v ừ a mang tính chi ế n l ượ c v ừ a là gi ả i pháp tác nghi ệ p cho vi ệ c t ă ng c ườ ng đầ u t ư đổ i m ớ i công ngh ệ là chính sách thu hút FDI. FDI ph ả i nh ằ m m ụ c tiêu CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 30

nâng c ấ p công ngh ệ và nâng c ấ p n ề n kinh t ế . Do đ ó, ph ả i quan tâm đế n đầ u t ư h ấ p th ụ công ngh ệ và k ỹ n ă ng h ơ n là đầ u t ư v ề t ư li ệ u máy móc hay các nhà máy. Để th ự c hi ệ n đ i ề u này c ầ n chú tr ọ ng hai v ấ n đề then ch ố t: c ầ n ph ả i l ự a ch ọ n nhà đầ u t ư và các d ự án đầ u t ư phù h ợ p; t ạ o s ự h ấ p d ẫ n và v ữ ng tin h ơ n cho các nhà đầ u t ư khi b ỏ v ố n vào Vi ệ t Nam. d. C ả i cách th ể ch ế Hình thành th ể ch ế kinh t ế , th ể ch ế chính tr ị hoàn ch ỉ nh, đồ ng b ộ , có l ợ i cho phát tri ể n kinh t ế và có l ợ i cho đổ i m ớ i mô hình t ă ng tr ưở ng kinh t ế . Nhà n ướ c c ầ n ban hành khung c ơ ch ế , minh b ạ ch, k ị p th ờ i để thay đổ i ph ươ ng th ứ c t ă ng tr ưở ng kinh t ế đ em l ạ i hi ệ u qu ả cao. C ả i cách th ể ch ế pháp lý và th ủ t ụ c hành chính, tôn tr ọ ng quan h ệ th ị tr ườ ng. Nhanh chóng xóa b ỏ c ơ ch ế ch ủ qu ả n- m ộ t c ơ ch ế l ỗ i th ờ i, tàn d ư c ủ a th ờ i k ỳ bao c ấ p - t ừ đ ó xóa b ỏ vi ệ c s ử d ụ ng m ệ nh l ệ nh hành chính để can thi ệ p vào ho ạ t độ ng kinh doanh c ủ a doanh nghi ệ p; hoàn thi ệ n h ệ th ố ng các v ă n b ả n quy ph ạ m pháp lu ậ t đ i ề u ch ỉ nh các ho ạ t độ ng c ủ a doanh nghi ệ p theo nguyên t ắ c“bình đẳ ng, minh b ạ ch”; xây d ự ng độ i ng ũ công ch ứ c“liên h ệ ch ặ t ch ẽ v ớ i nhân dân, l ắ ng nghe ý ki ế n và ch ị u s ự giám sát c ủ a nhân dân” nh ư quy đị nh t ạ i đ i ề u 8 Lu ậ t Cán b ộ công ch ứ c. Chi ế n l ượ c Phát tri ể n kinh t ế - xã h ộ i 2011-2020 coi hoàn thi ệ n th ể ch ế kinh t ế th ị tr ườ ng đị nh h ướ ng XHCN là m ộ t trong ba độ t phá chi ế n l ượ c, đồ ng th ờ i kh ẳ ng đị nh:“Hoàn thi ệ n th ể ch ế kinh t ế th ị tr ườ ng đồ ng b ộ và hi ệ n đạ i là ti ề n đề quan tr ọ ng thúc đẩ y quá trình c ơ c ấ u l ạ i n ề n kinh t ế , chuy ể n đổ i mô hình phát tri ể n, ổ n đị nh kinh t ế v ĩ mô”. Để có b ướ c độ t phá v ề th ể ch ế , c ầ n th ự c hi ệ n các gi ả i pháp chính sau đ ây: M ộ t là, ti ế p t ụ c rà soát nh ằ m lo ạ i b ỏ , s ử a đổ i ho ặ c b ổ sung nh ữ ng th ể ch ế l ạ c h ậ u, b ấ t c ậ p, đồ ng th ờ i thi ế t l ậ p các th ể ch ế còn thi ế u để đ i ề u ch ỉ nh các quan h ệ kinh t ế , xã h ộ i m ớ i phát sinh theo ti ế n trình phát tri ể n c ủ a n ề n kinh t ế th ị tr ườ ng và quá trình h ộ i nh ậ p kinh t ế qu ố c t ế . Ph ả i ti ế n t ớ i xây d ự ng m ộ t h ệ th ố ng pháp lu ậ t đầ y đủ , hoàn ch ỉ nh, đồ ng b ộ , th ố ng nh ấ t, minh b ạ ch, d ễ đ oán tr ướ c và phù h ợ p v ớ i lu ậ t l ệ qu ố c t ế . Tr ướ c m ắ t c ầ n xây d ự ng và ban hành các v ă n b ả n pháp lu ậ t m ớ i nh ư Pháp l ệ nh v ề Đố i x ử qu ố c gia, Đố i x ử T ố i hu ệ qu ố c và quy ề n t ự v ệ ; Lu ậ t qu ả n lý đầ u t ư nhà n ướ c, s ử a đổ i các Lu ậ t Th ươ ng m ạ i, Lu ậ t Phá s ả n doanh nghi ệ p, Lu ậ t Đầ u t ư , Lu ậ t doanh nghi ệ p, Lu ậ t Ngân sách Nhà n ướ c, Lu ậ t Đấ t đ ai, B ộ lu ậ t Dân s ự , B ộ lu ậ t Lao độ ng v.v… Bên c ạ nh vi ệ c hoàn thi ệ n v ề s ố l ượ ng và n ộ i dung c ủ a h ệ th ố ng th ể ch ế , c ầ n t ă ng c ườ ng dân ch ủ , công khai, minh b ạ ch trong vi ệ c so ạ n th ả o, ban hành và th ự c thi nh ằ m nâng cao hi ệ u qu ả và hi ệ u l ự c c ủ a th ể ch ế . Quá trình xây d ự ng và th ự c thi th ể ch ế c ầ n có s ự tham gia sâu r ộ ng và giám sát tho ả đ áng c ủ a các ch ủ th ể h ữ u quan, đặ c bi ệ t là c ủ a ng ườ i dân và doanh nghi ệ p. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 31

Hai là, đẩ y m ạ nh đổ i m ớ i công tác k ế ho ạ ch nh ằ m xác đị nh rõ nh ữ ng n ộ i dung kinh t ế , xã h ộ i mà m ỗ i c ấ p chính quy ề n c ầ n ho ạ ch đị nh; đồ ng th ờ i tính toán s ự cân đố i các ngu ồ n l ự c t ươ ng ứ ng v ớ i các m ụ c tiêu đ ã xác đị nh nh ằ m đị nh h ướ ng cho th ị tr ườ ng phát tri ể n. Đổ i m ớ i công tác k ế ho ạ ch và quy ho ạ ch th ự c ch ấ t là xác đị nh vai trò quan tr ọ ng c ủ a Nhà n ướ c trong su ố t quá trình d ẫ n d ắ t th ị tr ườ ng phát tri ể n theo m ụ c tiêu c ủ a mình. Do đ ó, m ộ t trong các nhi ệ m v ụ quan tr ọ ng c ủ a công tác quy ho ạ ch, k ế ho ạ ch là ch ỉ d ẫ n và d ự báo các nhân t ố ả nh h ưở ng đế n các m ụ c tiêu phát tri ể n. C ụ th ể là c ầ n đổ i m ớ i n ộ i dung và ph ươ ng th ứ c xác đị nh các ch ỉ tiêu kinh t ế , xã h ộ i hi ệ n nay theo h ướ ng chuy ể n t ừ tính ch ấ t pháp l ệ nh sang tính ch ấ t ch ỉ d ẫ n 6 . Nhà n ướ c đư a ra nh ữ ng tín hi ệ u mang tính ch ỉ d ẫ n để d ẫ n d ắ t th ị tr ườ ng; đồ ng th ờ i xác đị nh các chính sách, bi ệ n pháp, gi ả i pháp nh ằ m b ả o đả m đạ t đượ c các m ụ c tiêu đề ra. V ề các ch ỉ tiêu phát tri ể n kinh t ế - xã h ộ i, c ầ n t ậ p trung vào các ch ỉ tiêu phát tri ể n b ề n v ữ ng nh ư các ch ỉ tiêu v ề an sinh xã h ộ i, môi tr ườ ng… nh ằ m ràng bu ộ c các c ấ p chính quy ề n ph ả i th ự c hi ệ n nhi ệ m v ụ c ủ a mình. Các ch ỉ tiêu v ề kinh t ế , xét cho cùng, ch ỉ là ph ươ ng ti ệ n; còn các ch ỉ tiêu v ề an sinh xã h ộ i m ớ i là m ụ c tiêu c ủ a phát tri ể n. Để t ạ o c ơ s ở pháp lý v ữ ng ch ắ c cho công tác k ế ho ạ ch, đề ngh ị s ớ m xây d ự ng đạ o lu ậ t v ề k ế ho ạ ch hóa trong đ ó xác đị nh rõ n ộ i dung: Làm gì, làm cách nào, vào lúc nào và ai làm đố i v ớ i t ừ ng c ấ p chính quy ề n có đặ c đ i ể m khác nhau( đ ô th ị , nông thôn)… Ba là, c ầ n kiên đị nh quan đ i ể m phát tri ể n b ề n v ữ ng, chú tr ọ ng h ơ n n ữ a đế n các y ế u t ố xã h ộ i và môi tr ườ ng trong xây d ự ng và th ự c thi th ể ch ế . Đ i ề u này c ầ n đượ c nâng lên thành“nguyên t ắ c”, đượ c quy đị nh trong các v ă n b ả n có liên quan, nh ư trong Lu ậ t Ban hành các v ă n b ả n quy ph ạ m pháp lu ậ t, ho ặ c trong các Ngh ị quy ế t v ề phát tri ể n kinh t ế , xã h ộ i c ủ a các c ấ p, các ngành. Ti ế p t ụ c hoàn thi ệ n h ệ th ố ng chính sách, k ế t h ợ p ch ặ t ch ẽ các m ụ c tiêu, chính sách kinh t ế v ớ i các m ụ c tiêu, chính sách xã h ộ i; th ự c hi ệ n t ố t ti ế n b ộ , công b ằ ng xã h ộ i trong t ừ ng b ướ c, t ừ ng chính sách phát tri ể n phù h ợ p v ớ i đ i ề u ki ệ n c ụ th ể . Đư a n ộ i dung b ả o v ệ môi tr ườ ng vào chi ế n l ượ c, quy ho ạ ch, k ế ho ạ ch phát tri ể n ngành, l ĩ nh v ự c, vùng và các ch ươ ng trình, các d ự án. Hoàn thi ệ n h ệ th ố ng pháp lu ậ t v ề b ả o v ệ môi tr ườ ng; xây d ự ng ch ế tài đủ m ạ nh để ng ă n ng ừ a, x ử lý các hành vi vi ph ạ m. Để đả m b ả o công b ằ ng xã h ộ i, trong phân ph ố i thu nh ậ p có phân ph ố i l ầ n đầ u và r ấ t nhi ề u l ầ n, nhi ề u hình th ứ c phân ph ố i l ạ i. Nhà n ướ c c ầ n th ự c hi ệ n có hi ệ u qu ả các chính sách phân ph ố i và phân ph ố i l ạ i để đ i ề u ti ế t h ợ p lý thu nh ậ p các t ầ ng l ớ p dân 6 Thí d ụ nh ư chuy ể n d ị ch c ơ c ấ u kinh t ế , huy độ ng v ố n đầ u t ư , ch ỉ s ố t ă ng giá… mang tính ch ấ t d ự báo để đị nh h ướ ng cho nhà đầ u t ư , không c ầ n xem đ ó là nh ữ ng ràng bu ộ c trong đ i ề u hành n ề n kinh t ế c ủ a Nhà n ướ c. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 32

c ư , các ngành, các vùng khác nhau. Đặ c bi ệ t là g ắ n li ề n v ớ i t ă ng tr ưở ng kinh t ế mà phát tri ể n phân ph ố i qua qu ỹ phúc l ợ i xã h ộ i nh ằ m gi ả m b ớ t chênh l ệ ch v ề đ i ề u ki ệ n tái s ả n xu ấ t s ứ c lao độ ng trên m ộ t s ố nhu c ầ u c ơ b ả n, thi ế t y ế u c ủ a các thành viên xã h ộ i. T ă ng tr ưở ng kinh t ế ở n ướ c ta hi ệ n nay đ òi h ỏ i ph ả i s ử d ụ ng t ố i đ a s ứ c lao độ ng xã h ộ i, h ạ n ch ế th ấ t nghi ệ p, do đ ó Nhà n ướ c c ầ n có các chính sách khuy ế n khích đầ u t ư , đ a d ạ ng hóa các lo ạ i hình s ả n xu ấ t, kinh doanh để cho ng ườ i lao độ ng có c ơ h ộ i tìm ki ế m vi ệ c làm, k ể c ả vi ệ c làm thuê. B ố n là, ti ế p t ụ c đẩ y m ạ nh công tác c ả i cách hành chính. Xây d ự ng n ề n hành chính ph ụ c v ụ d ự a trên c ơ s ở hình thành các t ổ ch ứ c cung c ấ p d ị ch v ụ công, các đị nh ch ế y ể m tr ợ . Hi ệ n nay, lu ậ t pháp n ướ c ta ch ư a ch ế đị nh các đị nh ch ế cung c ấ p d ị ch v ụ công phi l ợ i nhu ậ n. C ầ n xác đị nh rõ b ả n ch ấ t c ủ a đị nh ch ế cung c ấ p d ị ch v ụ công phi l ợ i nhu ậ n là các t ổ ch ứ c cung c ấ p các d ị ch v ụ công cho xã h ộ i nh ư : y t ế , giáo d ụ c, v ă n hóa, khoa h ọ c, d ị ch v ụ đ ô th ị , h ỗ tr ợ pháp lý, h ỗ tr ợ thông tin; các t ổ ch ứ c khuy ế n nông, khuy ế n ng ư ... do các thành ph ầ n kinh t ế và Nhà n ướ c đầ u t ư ; đượ c thành l ậ p để ph ụ c v ụ cho l ợ i ích chung c ủ a xã h ộ i, c ủ a c ộ ng đồ ng, mà nhà đầ u t ư không thu l ợ i nhu ậ n v ề cho mình(nhà đầ u t ư không thu l ợ i nhu ậ n không có ngh ĩ a là t ổ ch ứ c đ ó không ho ạ t độ ng kinh doanh, mà ph ả i mang tính ch ấ t kinh doanh nh ằ m tích t ụ v ố n để không ng ừ ng phát tri ể n). Ð ể th ự c hi ệ n vai trò này c ủ a Nhà n ướ c, c ầ n s ớ m xây d ự ng m ộ t đạ o lu ậ t v ề các t ổ ch ứ c d ị ch v ụ công phi l ợ i nhu ậ n. Khi có đạ o lu ậ t này, thì vai trò qu ả n lý nhà n ướ c là giám sát s ự ho ạ t độ ng c ủ a các t ổ ch ứ c trên, ch ứ không ph ả i làm thay các t ổ ch ứ c này. V ề c ả i cách th ủ t ụ c hành chính, c ầ n đơ n gi ả n hóa các th ủ t ụ c, h ợ p lý hóa trình t ự gi ả i quy ế t công vi ệ c trong quan h ệ gi ữ a các c ơ quan công quy ề n v ớ i xã h ộ i dân s ự , v ớ i công dân, v ớ i doanh nghi ệ p. N ă m là, hoàn thi ệ n chính sách và pháp lu ậ t đố i v ớ i các lo ạ i th ị tr ườ ng phù h ợ p v ớ i m ụ c tiêu c ơ c ấ u l ạ i n ề n kinh t ế . S ự phát tri ể n các lo ạ i th ị tr ườ ng ph ả n ánh quá trình chuy ể n d ị ch c ơ c ấ u và l ợ i th ế c ủ a n ề n kinh t ế trong quá trình c ạ nh tranh. Do đ ó, v ấ n đề hoàn thi ệ n các lo ạ i th ị tr ườ ng ở n ướ c ta c ầ n xác đị nh trên hai nguyên t ắ c. Nguyên t ắ c th ứ nh ấ t là b ả o đả m tính đồ ng b ộ trong m ố i quan h ệ kinh t ế gi ữ a các th ị tr ườ ng v ớ i nhau, b ở i vì không có m ộ t lo ạ i th ị tr ườ ng nào phát tri ể n riêng r ẽ , mà luôn luôn là nguyên nhân và k ế t qu ả c ủ a th ị tr ườ ng kia 7 . Nguyên t ắ c th ứ hai, s ự phát tri ể n các lo ạ i th ị tr ườ ng ph ả i thông qua các chính sách c ủ a Nhà n ướ c, đượ c b ả o đả m b ằ ng h ệ th ố ng pháp lu ậ t có liên quan, h ướ ng t ớ i m ụ c tiêu phát tri ể n kinh t ế , xã h ộ i cho t ừ ng giai đ o ạ n c ủ a quá trình công nghi ệ p hóa, hi ệ n đạ i hóa đấ t n ướ c. 7 Thí d ụ , n ế u các ngành kinh t ế khác không phát tri ể n, thì không có đ i ề u ki ệ n để phát tri ể n th ị tr ườ ng tài chính và n ế u th ị tr ườ ng tài chính không phát tri ể n, thì không b ả o đả m đượ c ngu ồ n v ố n cho các ngành kinh t ế khác. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 33

D ự a vào hai nguyên t ắ c này để xem xét v ề tính đồ ng b ộ và trình độ phát tri ể n c ủ a t ừ ng lo ạ i th ị tr ườ ng trong c ơ c ấ u n ề n kinh t ế th ị tr ườ ng c ủ a n ướ c ta, đồ ng th ờ i thông qua h ệ th ố ng pháp lu ậ t có liên quan hi ệ n hành, s ẽ th ấ y đượ c nh ữ ng n ộ i dung c ầ n ph ả i hoàn thi ệ n(n ă m lo ạ i th ị tr ườ ng theo tinh th ầ n Đạ i h ộ i X: th ị tr ườ ng hàng hoá; th ị tr ườ ng tài chính; th ị tr ườ ng b ấ t độ ng s ả n; th ị tr ườ ng lao độ ng và th ị tr ườ ng công ngh ệ ). Do đ ó, trong công tác l ậ p pháp c ầ n hoàn thi ệ n pháp lu ậ t“theo nhóm” th ị tr ườ ng để tránh s ự xung độ t pháp lý, n ế u ch ỉ s ử a đổ i t ừ ng đạ o lu ậ t riêng r ẽ , nh ằ m b ả o đả m tính đồ ng b ộ khi v ậ n hành. Sáu là, thay đổ i cách th ứ c đ i ề u ti ế t và can thi ệ p c ủ a Nhà n ướ c vào n ề n kinh t ế thông qua các chính sách kinh t ế v ĩ mô và các t ổ ch ứ c kinh t ế c ủ a Nhà n ướ c. Thông th ườ ng, Nhà n ướ c s ử d ụ ng 4 nhóm chính sách đ i ề u ti ế t để đả m b ả o đạ t đượ c các m ụ c tiêu v ĩ mô c ủ a n ề n kinh t ế 8 , g ồ m: chính sách tài khóa, chính sách ti ề n t ệ , chính sách chi tiêu và chính sách ngo ạ i th ươ ng. Nhà n ướ c c ầ n s ử d ụ ng m ộ t cách linh ho ạ t, k ế t h ợ p có hi ệ u qu ả b ố n nhóm công c ụ chính sách nêu trên tùy theo tính ch ấ t c ủ a n ề n kinh t ế và trong m ỗ i giai đ o ạ n nh ấ t đị nh nh ằ m b ả o đả m ph ụ c v ụ có hi ệ u qu ả cho các m ụ c tiêu kinh t ế v ĩ mô nói chung và m ụ c tiêu chuy ể n d ị ch c ơ c ấ u kinh t ế nói riêng. Kinh nghi ệ m c ủ a nhi ề u n ướ c thành công trong vi ệ c chuy ể n n ề n kinh t ế t ừ giai đ o ạ n gia công sang giai đ o ạ n s ả n xu ấ t là s ử d ụ ng linh ho ạ t và hi ệ u qu ả chính sách thu ế để đị nh h ướ ng đầ u t ư cho doanh nghi ệ p. B ả y là, ti ế p t ụ c đổ i m ớ i vi ệ c phân c ấ p c ủ a Chính ph ủ cho chính quy ề n đị a ph ươ ng. Vi ệ c phân c ấ p c ầ n đượ c th ự c hi ệ n trên c ơ s ở các nguyên t ắ c c ơ b ả n là: M ở r ộ ng phân c ấ p, nh ư ng đồ ng th ờ i ph ả i t ạ o c ơ ch ế để t ă ng c ườ ng ki ể m tra, thanh tra, giám sát c ủ a chính quy ề n Trung ươ ng đố i v ớ i chính quy ề n đị a ph ươ ng. C ụ th ể là Chính ph ủ t ậ p trung vào 3 nhi ệ m v ụ :(1) ho ạ ch đị nh chính sách;(2) ban hành các quy đị nh và(3) ki ể m tra, giám sát, ch ế tài vi ph ạ m. Các quy ế t đị nh c ụ th ể liên quan đế n đờ i s ố ng kinh t ế ở m ỗ i đị a ph ươ ng nên để đị a ph ươ ng th ự c hi ệ n. Vi ệ c phân c ấ p c ầ n d ự a trên các nguyên t ắ c c ủ a n ề n hành chính qu ố c gia, b ả o đả m tính ch ấ t th ố ng nh ấ t qu ả n lý c ủ a Nhà n ướ c, nh ư ng v ẫ n đề cao tính t ự ch ủ c ủ a đị a ph ươ ng trên n ề n t ả ng l ợ i th ế so sánh, n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a các đị a ph ươ ng, các vùng kinh t ế và các đ ô th ị . Vi ệ c phân c ấ p c ầ n đượ c th ự c hi ệ n theo h ướ ng vi ệ c gì c ấ p d ướ i làm t ố t thì giao cho c ấ p đ ó th ự c hi ệ n; c ấ p nào gi ả i quy ế t sát th ự c t ế h ơ n, có đ i ề u ki ệ n th ự c hi ệ n và có hi ệ u qu ả h ơ n thì giao nhi ệ m v ụ , th ẩ m quy ề n cho c ấ p đ ó. Nhi ệ m v ụ c ủ a c ấ p nào thì c ấ p đ ó ch ị u trách nhi ệ m toàn b ộ , có th ẩ m quy ề n đầ y đủ (t ự quy ế t, t ự qu ả n đố i v ớ i công vi ệ c đượ c giao; không trùng l ắ p gi ữ a vi ệ c do Trung ươ ng làm v ớ i vi ệ c c ủ a đị a ph ươ ng làm và công vi ệ c gi ữ a các c ấ p chính quy ề n trong ph ạ m vi m ộ t đị a ph ươ ng v ớ i nhau). T ừ 8 Các m ụ c tiêu kinh t ế v ĩ mô c ơ b ả n g ồ m: t ă ng tr ưở ng GDP; t ạ o vi ệ c làm m ớ i, gi ả m th ấ t nghi ệ p; ổ n đị nh giá c ả và t ă ng xu ấ t kh ẩ u ròng. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 34

các nguyên t ắ c nêu trên, để nâng cao hi ệ u qu ả , hi ệ u l ự c qu ả n lý nhà n ướ c, c ầ n hoàn thi ệ n các v ă n b ả n pháp lu ậ t liên quan đế n t ổ ch ứ c b ộ máy hành chính nhà n ướ c. 7. N ộ i dung và bi ệ n pháp t ạ i các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c, doanh nghi ệ p t ư nhân, doanh nghi ệ p FDI 4.1. Doanh nghi ệ p Nhà n ướ c Nhìn l ạ i g ầ n 30 n ă m qua, k ể t ừ khi đấ t n ướ c b ắ t đầ u ti ế n hành công cu ộ c đổ i m ớ i. v ấ n đề đặ t ra đố i v ớ i khu v ự c kinh t ế Nhà n ướ c nói chung, doanh nghi ệ p Nhà n ướ c nói riêng đ ó là hi ệ u qu ả th ấ p, làm ă n thua l ỗ , th ấ t thoát, tham nh ũ ng, … gây nh ứ c nh ố i trong d ư lu ậ n. N ế u phân tích k ỹ , nguyên nhân sâu xa c ủ a tình tr ạ ng l ạ m phát cao n ă m 2011 là do đầ u t ư kém hi ệ u qu ả , đầ u t ư dàn tr ả i, nhi ề u công trình ch ậ m ti ế n độ ,… thì v ẫ n là thu ộ c khu v ự c Nhà n ướ c, mà DNNN đ óng vai trò chính y ế u. Cho đế n nay, nh ữ ng v ẫ n đề thu ộ c v ề lý lu ậ n nh ư khoanh vùng cho vi ệ c s ắ p x ế p l ạ i DNNN, không nh ấ t thi ế t ph ả i n ắ m t ấ t c ả các ngành, hàng, các l ĩ nh v ự c trong n ề n kinh t ế , mà n ắ m nh ữ ng ngành chính,… v ẫ n mù m ờ và còn nhi ề u tranh cãi,… cho dù đ ã b ố n l ầ n s ắ p x ế p l ạ i DNNN theo nh ữ ng tiêu chí m ỗ i th ờ i k ỳ đề u có s ự đ i ề u ch ỉ nh cho phù h ợ p v ớ i yêu c ầ u th ự c t ế . Ngh ĩ a là ch ư a ngã ng ũ DNNN c ầ n ph ả i n ắ m nh ữ ng ngành, nh ữ ng l ĩ nh v ự c nào? T ư t ưở ng mu ố n v ươ n ra, bành tr ướ ng ra nhi ề u ngành v ẫ n còn. C ơ ch ế ngân sách m ề m v ẫ n còn khá th ị nh hành. T ệ n ạ n xin – cho, ban phát không nh ữ ng không gi ả m mà còn phát tri ể n m ạ nh và ngày càng tr ở nên tinh vi. Thi ế u ch ế tài x ử ph ạ t trong tr ườ ng h ợ p không th ự c hi ệ n đượ c m ụ c tiêu, nhi ệ m v ụ đượ c giao đố i v ớ i lãnh đạ o các doanh nghi ệ p thua l ỗ . C ơ ch ế t ạ o độ ng l ự c c ũ ng ch ư a đủ khuy ế n khích, đặ c bi ệ t đố i v ớ i các t ậ p đ oàn kinh t ế , t ổ ng công ty Nhà n ướ c quy mô l ớ n. C ơ ch ế giám sát, đ ánh giá còn mang tính hình th ứ c, ch ư a hi ệ u qu ả . Vi ệ c giám sát ch ủ yêu thông qua kênh báo cáo. Trong khi đ ó, các báo cáo này mang tính ch ấ t hành chính, th ố ng kê h ơ n là báo cáo tình hình th ự c hi ệ n các m ụ c tiêu c ủ a ch ủ s ở h ữ u, trong khi còn thi ế u c ơ ch ế xác đị nh tính xác th ự c c ủ a các báo cáo này. Các báo cáo giám sát, đ ánh giá mang tính ch ủ quan, ch ư a ph ả n ánh đượ c chính xác hi ệ u qu ả ho ạ t độ ng c ủ a DNNN. Thi ế u m ộ t h ệ th ố ng các tiêu chí mang tính ch ấ t b ắ t bu ộ c có c ơ s ở khoa h ọ c để đ ánh giá đị nh k ỳ th ự c tr ạ ng ho ạ t độ ng c ủ a các DNNN. M ộ t m ặ t thông tin ch ư a đầ y đủ , ch ư a công khai, minh b ạ ch; m ặ t khác, thông tin báo cáo l ạ i t ậ p trung v ề nh ữ ng b ộ ph ậ n không đủ n ă ng l ự c trình độ , th ậ m chí không đủ c ả th ờ i gian để đọ c và phát hi ệ n k ị p th ờ i nh ữ ng v ấ n đề n ả y sinh trong ho ạ t độ ng c ủ a các DNNN. Vi ệ c giám sát đượ c giao cho nhi ề u c ơ quan khác nhau, thi ế u c ơ ch ế ph ố i h ợ p,… Trong th ờ i gian t ớ i, c ơ c ấ u l ạ i doanh nghi ệ p Nhà n ướ c là m ộ t công vi ệ c c ấ p bách c ầ n th ự c hi ệ n: CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 35

M ộ t là, c ầ n phân đị nh rõ nh ũ ng ngành nào Nhà n ướ c c ầ n n ắ m 100% v ố n, ngành nào c ầ n n ắ m c ổ ph ầ n chi ph ố i, ngành nào không c ầ n. Đẩ y m ạ nh c ổ ph ầ n hóa các t ậ p đ oàn, các t ổ ng công ty Nhà n ướ c. Đố i v ớ i các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c mà Nhà n ướ c c ầ n ti ế p t ụ c qu ả n lý để s ử d ụ ng nh ư m ộ t đ òn b ẩ y kinh t ế thì l ự a ch ọ n hình th ứ c công ty c ổ ph ầ n, trong đ ó Nhà n ướ c ch ỉ c ầ n n ă m gi ữ c ổ ph ầ n chi ph ố i. Đ ây là ti ề n đề không ch ỉ cho vi ệ c thay đổ i mô hình mà th ả y đổ i c ả cung cách qu ả n lý c ũ ng nh ư t ạ o độ ng l ự c cho doanh nghi ệ p. Tiêu chí để xác đị nh doanh nghi ệ p Nhà n ướ c c ầ n gi ữ l ạ i d ự a trên nh ữ ng ngành, l ĩ nh v ự c và đị a bàn nh ư sau: - Cung c ấ p s ả n ph ẩ m, d ị ch v ụ thi ế t y ế u cho xã h ộ i: Đ ây là nh ữ ng ngành hàng hóa công c ộ ng thi ế t y ế u mà khu v ự c kinh t ế t ư nhân không th ể ho ặ c không mu ố n đầ u t ư , ho ặ c nh ữ ng ngành độ c quy ề n t ự nhiên mà hàng hóa mang tính công c ộ ng không thu ầ n túy. - M ộ t s ố ngành, l ĩ nh v ự c ứ ng d ụ ng công ngh ệ cao, đ òi h ỏ i đầ u t ư l ớ n; ngành, l ĩ nh v ự c có l ợ i th ế c ạ nh tranh cao. Tùy theo cân đố i c ơ c ấ u các lo ạ i hình doanh nghi ệ p Nhà n ướ c s ẽ theo quy ế t đị nh t ỷ l ệ , m ứ c độ tham gia. Khi các đ i ề u ki ệ n ch ủ quan và khách quan đượ c kh ẳ ng đị nh. Nhà n ướ c s ẽ gi ả m s ố l ượ ng các doanh ngh ệ p Nhà n ướ c ở khu v ự c này thông qua c ổ ph ầ n hóa ho ặ c bán l ạ i doanh nghi ệ p cho khu v ự c kinh t ế t ư nhân. Đị a bàn kinh t ế khó kh ă n và có yêu c ầ u đặ c bi ệ t mà các thành ph ầ n kinh t ế khác không đầ u t ư . Đ ây chính là các doanh nghi ệ p ki ể u công ích truy ề n th ố ng s ẽ ti ế p t ụ c đượ c duy trì ở nh ữ ng đị a bàn c ầ n thi ế t. Hai là, nâng cao s ứ c c ạ nh tranh cho các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c. Mu ố n v ậ y, ph ả i đặ t DNNN vào môi tr ườ ng c ạ nh tranh, xóa b ỏ m ọ i hình th ứ c ư u đ ãi đố i v ớ i DNNN, đố i x ử bình đẳ ng nh ư v ớ i khu v ự c kinh t ế t ư nhân. Hi ệ n nay, vi ệ c cho vay, c ấ p tín d ụ ng cho DNNN v ẫ n theo ch ỉ đị nh c ủ a c ơ quan Nhà n ướ c làm cho DNNN l ợ i d ụ ng ư u đ ãi, không d ự a vào s ứ c l ự c c ủ a mình. T ậ p trung phát tri ể n các ngành s ả n xu ấ t chính c ủ a doanh nghi ệ p, không cho phép kinh doanh trái ngành, đầ u t ư dàn tr ả i. Theo th ố ng kê c ủ a Đả ng ủ y kh ố i doanh nghi ệ p Trung ươ ng, trong s ố v ố n đầ u t ư ngoài ngành có t ớ i 56% đ ã đượ c đầ u t ư vào bát độ ng s ả n, và vào khu công nghi ệ p. Đ i ề u này không nh ữ ng làm phân tán v ố n mà còn góp ph ầ n t ạ o thành bong bong b ấ t độ ng s ả n. M ặ c dù, Chính ph ủ đ ã yêu c ầ u các t ậ p đ oàn, các t ổ ng công ty Nhà n ướ c t ậ p trung vào ngành, ngh ề kinh doanh chính, thoái v ố n đầ u t ư ra ngoài ngành. Theo l ộ trình đế n n ă m 2015, DNNN ph ả i ch ấ m d ứ t vi ệ c rót v ố n vào khu v ự c tài chính, ngân hàng, b ả o hi ể m, qu ỹ đầ u t ư , ch ứ ng khoán và b ấ t độ ng s ả n. L ộ trình này là quá dài. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 36

Ba là, ti ế p t ụ c đẩ y m ạ nh c ổ ph ầ n hóa. Vi ệ c s ắ p x ế p, c ổ ph ầ n hóa doanh nghi ệ p Nhà n ướ c ph ả i trên c ơ s ở kinh t ế th ị tr ườ ng. M ỗ i doanh nghi ệ p Nhà n ướ c có đặ c thù và đ i ể m xu ấ t phát khác nhau nên không th ể áp d ụ ng c ơ ch ế đồ ng nh ấ t. Các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c có vai trò khác nhau, các doanh nghi ệ p cung c ấ p các d ị ch v ụ quan tr ọ ng nh ư đ i ệ n, vi ễ n thông n ế u hoàn toàn cho t ư nhân đả m nhi ệ m có th ể x ả y ra nh ữ ng h ệ qu ả x ấ u khó l ườ ng. Nh ữ ng doanh nghi ệ p Nhà n ướ c thu ầ n túy th ươ ng m ạ i thì bán, c ổ ph ầ n hóa càng s ớ m càng t ố t, b ở i đ ây có th ể là l ự c c ả n cho phát tri ể n kinh t ế . Nh ư ng đố i v ớ i nh ữ ng doanh nghi ệ p Nhà n ướ c thu ộ c l ĩ nh v ự c k ế t c ấ u h ạ t ầ ng thì c ầ n xem xét, không nên b ỏ ng ỏ hoàn toàn. Ngoài ra, các kho ả n n ợ và tài s ả n c ủ a doanh nghi ệ p Nhà n ướ c ph ả i đượ c ki ể m toán, ki ể m đị nh công khai, minh b ạ ch tr ướ c khi đ em c ổ ph ầ n hóa nh ằ m tránh th ấ t thoát tài s ả n Nhà n ướ c. M ụ c tiêu c ổ ph ầ n hóa là nh ằ m nâng cao ch ấ t l ượ ng, hi ệ u qu ả , thay đổ i qu ả n tr ị doanh nghi ệ p, vì v ậ y r ấ t quan tr ọ ng khi có đượ c nhà đầ u t ư chi ế n l ượ c có n ă ng l ự c th ự c s ự , có v ị th ế để b ả o đả m nâng cao đượ c ch ấ t l ượ ng ho ạ t độ ng sau c ổ ph ầ n hóa. B ố n là, đổ i m ớ i c ơ ch ế giám sát đố i v ớ i v ớ i doanh nghi ệ p Nhà n ướ c. B ả n thân doanh nghi ệ p Nhà n ướ c là m ộ t th ự c th ể đ a m ụ c đ ích, do đ ó, vi ệ c giám sát doanh nghi ệ p Nhà n ướ c ph ả i theo h ướ ng đ a m ụ c đ ích, không th ể đơ n thu ầ n ch ỉ chú ý đế n m ụ c đ ích tài chính thu ầ n túy. Khi xác đị nh đượ c m ụ c tiêu giám sát, s ẽ xác đị nh đượ c các y ế u t ố còn l ạ i nh ư hình th ứ c, ph ươ ng pháp và c ơ ch ế giám sát. Các ph ươ ng pháp giám sát đ a d ạ ng hóa và phù h ợ p v ớ i t ừ ng lo ạ i doanh nghi ệ p Nhà n ướ c, tùy theo m ứ c độ , kh ả n ă ng l ượ ng hóa k ế t qu ả đầ u ra c ủ a doanh nghi ệ p và m ứ c độ ho ạ ch đị nh ki ể m soát quá trình s ả n xu ấ t c ủ a doanh nghi ệ p. Các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c có th ể không nhi ề u v ề s ố l ượ ng nh ư ng l ạ i ho ạ t độ ng ch ủ y ế u ở nh ữ ng ngành không c ạ nh tranh, ngành hàng hóa công c ộ ng. Đố i v ớ i các doanh nghi ệ p ho ạ t độ ng ở các l ĩ nh v ự c không c ạ nh tranh, có tính công c ộ ng cao c ấ n áp d ụ ng các ph ươ ng pháp giám sát ki ề u hành chính – t ứ c là giám sát quá trình s ả n xu ấ t t ừ đầ u vào đế n quy trình s ả n xu ấ t nh ằ m b ả o đả m đầ u ra theo ý mu ố n. Khi doanh nghi ệ p Nhà n ướ c đ ã xác l ậ p l ạ i theo c ơ ch ế th ị tr ườ ng, s ẽ ch ỉ còn m ộ t vài l ĩ nh v ự c c ầ n duy trì doanh nghi ệ p 100% v ố n Nhà n ướ c – ph ả i ban hành các v ă n b ả n pháp quy c ụ th ể v ề giám sát cho t ừ ng l ĩ nh v ự c, th ậ m chí t ừ ng doanh nghi ệ p – trong đ ó xác đị nh rõ ch ứ c n ă ng, nhi ệ m v ụ , quy ề n h ạ n, trách nhi ệ m, t ổ ch ứ c nhân s ự . ph ươ ng pháp, quy trình giám sát c ủ a ch ủ s ở h ữ u Nhà n ướ c đố i v ớ i doanh nghi ệ p. N ă m là, đổ i m ớ i c ơ ch ế s ử d ụ ng cán b ộ . Nên áp d ụ ng r ộ ng rãi c ơ ch ế thuê và tuy ể n ch ọ n giám đố c theo tiêu chu ẩ n. Vi ệ c tuy ể n ch ọ n giám đố c ph ả i theo nguyên t ắ c công khai, thi tuy ể n t ừ các ngu ồ n khác nhau trong xã h ộ i. Đồ ng th ờ i ph ả i m ạ nh d ạ n ch ọ n các giám đố c n ướ c ngoài, n ế u th ự c s ự c ầ n thi ế t và có hi ệ u qu ả . CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 37

Sáu là, hoàn thi ệ n th ể ch ế qu ả n lý doanh nghi ệ p Nhà n ướ c, th ự c hi ệ n quy ề n và trách nhi ệ m c ủ a ch ủ s ở h ữ u Nhà n ướ c đố i v ớ i v ố n và tài s ả n Nhà n ướ c t ạ i doanh nghi ệ p, b ả o đả m công khai, minh b ạ ch v ề tài chính. Hi ệ n nay các v ă n b ả n d ướ i lu ậ t để đ i ề u ch ỉ nh các doanh nghi ệ p Nhà n ướ c v ẫ n còn thi ế u, còn nhi ề u b ấ t c ậ p, nh ấ t là các thông t ư h ướ ng d ẫ n c ủ a các b ộ , ngành liên quan đế n doanh nghi ệ p Nhà n ướ c. Đồ ng th ờ i các ch ế tài ch ư a rõ ràng, nh ấ t là trách nhi ệ m c ủ a độ i ng ũ lãnh đạ o qu ả n lý doanh nghi ệ p Nhà n ướ c(h ầ u nh ư trong su ố t th ờ i gian qua r ấ t ít tr ườ ng h ợ p lãnh đạ o doanh nghi ệ p Nhà n ướ c b ị cách ch ứ c vì hi ệ u qu ả th ấ p tr ướ c khi có c ơ quan t ố t ụ ng vào cu ộ c). Đố i v ớ i m ỗ i t ậ p đ oàn, t ổ ng công ty Nhà n ướ c c ầ n xây d ự ng đề án tái c ấ u trúc, các quy đị nh n ộ i b ộ nh ư đ i ề u l ệ , quy ch ế , n ộ i quy, quy đị nh và quy trình quy ph ạ m k ỹ thu ậ t… Đế n nay, nhi ề u doanh nghi ệ p Nhà n ướ c v ẫ n ch ư a có đượ c báo cáo tài chính h ợ p nh ấ t, v ố n là c ơ s ở để đ ánh giá m ộ t cách toàn di ệ n và minh b ạ ch ho ạ t độ ng s ả n xu ấ t kinh doanh c ủ a toàn doanh nghi ệ p. B ả y là, xác đị nh rõ h ơ n danh m ụ c các ho ạ t độ ng công ích, đồ ng th ờ i ph ả i kiên quy ế t xóa b ỏ c ơ ch ế bao c ấ p đố i v ớ i doanh nghi ệ p công ích, chuy ể n m ạ nh sang c ơ ch ế qu ả n lý ho ạ t độ ng công ích thông qua đấ u th ầ u gi ữ a các doanh nghi ệ p thu ộ c các thành ph ầ n kinh t ế theo giá đặ t hàng c ủ a Nhà n ướ c. Để th ự c hi ệ n đị nh h ướ ng này, c ầ n ban hành chính sách ư u đ ãi, không phân bi ệ t thành ph ầ n v ề : vay v ố n, thuê đấ t, thu ế ; Th ự c hi ệ n xã h ộ i hóa ho ạ t độ ng công ích; T ạ o c ơ h ộ i công b ằ ng cho khu v ụ c kinh t ế t ư nhân trong vi ệ c ti ế p c ậ n các d ự án, ch ươ ng trình đầ u t ư công và chi tiêu Chính ph ủ . 4.2. Doanh nghi ệ p t ư nhân Nh ữ ng n ă m v ừ a qua, doanh nghi ệ p t ư nhân Vi ệ t Nam ngày càng l ớ n m ạ nh, trong 10 n ă m qua, trung bình m ỗ i n ă m có kho ả ng 22% s ố l ượ ng doanh nghi ệ p t ư nhân t ă ng thêm. Cùng v ớ i đ ó là nh ữ ng đ óng góp to l ớ n cho n ề n kinh t ế . Trong giai đ o ạ n 2006 – 2009, doanh nghi ệ p t ư nhân đ óng góp 9,8% cho ngân sách, chi ế m 53,7% s ố l ượ ng vi ệ c làm và chi ế m 88,1% trong vi ệ c t ạ o ra vi ệ c làm m ớ i, đ óng góp vào t ă ng tr ưở ng GDP c ủ a doanh nghi ệ p t ư nhân c ũ ng ngày càng t ă ng chi ế m 54,2%.(xem b ả ng 3). Nh ữ ng đ óng góp thi ế t th ự c đ ó đ ã ch ứ ng t ỏ t ầ m quan tr ọ ng c ủ a khu v ự c doanh nghi ệ p này. Tuy nhiên, đạ i b ộ ph ậ n DNTN đề u thu ộ c lo ạ i nh ỏ và c ự c nh ỏ , kh ả n ă ng c ạ nh tranh, ti ế p thu và áp d ụ ng công ngh ệ còn y ế u. Đ i ề u đ áng nói là t ỷ su ấ t l ợ i nhu ậ n trên v ố n đầ u t ư c ủ a các DNTN th ấ p và có xu h ướ ng gi ả m. Th ố ng kê cho th ấ y, nh ữ ng khó kh ă n l ớ n c ủ a DNTN v ẫ n là v ố n, th ủ t ụ c hành chính, đấ t đ ai, k ế t c ấ u h ạ t ầ ng, nhân l ự c. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 38

Để th ự c hi ệ n mô hình t ă ng tr ưở ng m ớ i, ph ả i phát huy vai trò c ủ a doanh nghi ệ p t ư nhân, đặ t nó vào đ úng v ị trí trong quá trình phát tri ể n. Để làm đượ c đ ó, c ầ n th ự c hi ệ n các đ i ể m sau đ ây: V ề phía nhà n ướ c M ộ t là, Nhà n ướ c c ầ n t ạ o ra m ộ t khung pháp lý đồ ng b ộ , có s ự nh ấ t quán nh ằ m t ạ o đ i ề u ki ệ n cho DNTN phát tri ể n thu ậ n l ợ i để nó phát huy đượ c vai trò, v ị trí và t ầ m vóc c ủ a khu v ự c kinh t ế t ư nhân. T ă ng c ườ ng x ử lý và gi ả i quy ế t nh ữ ng vi ph ạ m để b ả o v ệ l ưọ i ích chính đ áng cho các doanh nghi ệ p. C ầ n xóa b ỏ m ọ i k ỳ th ị , xóa b ỏ nh ữ ng th ể ch ế , chính sách còn th ể hi ệ n s ự phân bi ệ t đố i x ử gi ữ a DNNN v ớ i DNTN. T ạ o môi tr ườ ng thu ậ n l ợ i khuy ế n khích doanh nghi ệ p t ư nhân phát tri ể n s ả n xu ấ t, kinh doanh không h ạ n ch ế v ề quy mô trong nh ữ ng l ĩ nh v ự c có l ợ i cho“qu ố c k ế , dân sinh”. M ộ t môi tr ườ ng kinh doanh thu ậ n l ợ i, các doanh nghi ệ p đề u bình đẳ ng tr ướ c pháp lu ậ t là yêu c ầ u hàng đầ u để phát tri ể n đấ t n ướ c trong tình hình m ớ i. H ơ n n ữ a, khi h ộ i nh ậ p kinh t ế qu ố c t ế ngày càng đ i vào chi ề u sâu, vi ệ c phân bi ệ t đố i x ử gi ữ a DNNN v ớ i DNTN và doanh nghi ệ p có v ố n đầ u t ư n ướ c ngoài s ẽ b ị thu h ẹ p d ầ n, môi tr ườ ng kinh doanh bình đẳ ng không th ể không thi ế t l ậ p. Hai là, xác đị nh rõ ch ứ c n ă ng qu ả n lý Nhà n ướ c đố i v ớ i khu v ự c DNTN. Đ ó là: xây d ự ng, hoàn thi ệ n khung pháp lý và ban hành nh ữ ng chính sách đố i v ớ i các đơ n v ị s ả n xu ấ t, kinh doanh; xây d ự ng quy ho ạ ch và tr ợ giúp đ ào t ạ o các b ộ qu ả n lý cho doanh nghi ệ p; tích c ự c ki ể m tra các h ộ kinh doanh và doanh nghi ệ p th ự c hi ệ n pháp lu ậ t, ch ế độ , chính sách c ủ a Nhà n ướ c. Nhà n ướ c c ầ n thúc đẩ y phát tri ể n đầ y đủ và đồ ng b ộ các th ị tr ườ ng y ế u t ố s ả n xu ấ t nh ư th ị tr ườ ng tài chính, th ị tr ườ ng b ấ t độ ng s ả n, th ị tr ườ ng lao độ ng, th ị tr ườ ng công ngh ệ . Nhà n ướ c c ầ n các chính sách h ỗ tr ợ v ề đầ u t ư , tín d ụ ng, thu ế , xúc ti ế n th ươ ng m ạ i, thông tin th ị tr ườ ng. Ngoài ra, c ầ n phát tri ể n m ạ nh các hi ệ p h ộ i doanh nghi ệ p, hi ệ p h ộ i ngành hàng để t ă ng c ườ ng công tác xúc ti ế n th ươ ng m ạ i, giao l ư u, h ọ c h ỏ i, trao đổ i thông tin, phát tri ể n và b ả o v ề ngành hàng phát tri ể n, th ậ m chí đ óng vai trò duy trì tr ậ t t ự th ị tr ườ ng,… V ề phía doanh nghi ệ p t ư nhân M ỗ i doanh nghi ệ p c ầ n ch ọ n cho mình m ộ t chi ế n l ượ c kinh doanh đ úng đắ n trong đ i ề u ki ệ n m ớ i. Hi ệ n nay, Chính ph ủ đ ã công khai các ngành, các l ĩ nh v ự c ư u tiên phát tri ể n, công khai l ộ trình h ộ i nh ậ p, nh ấ t là l ộ trình thu ế . Các doanh nghi ệ p c ầ n n ắ m ch ắ c nh ữ ng n ộ i dung đ ó để đị nh h ướ ng chi ế n l ượ c phát tri ể n cho doanh nghi ệ p, t ự xác đị nh đượ c l ợ i th ế và thách th ứ c đố i v ớ i chính mình. Xây d ự ng chi ế n l ượ c kinh doanh c ũ ng có ngh ĩ a là xác đị nh cho doanh nghi ệ p m ộ t l ố i đ i đ úng đắ n trong dài h ạ n, m ộ t CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 39

kim ch ỉ nam cho m ọ i ho ạ t độ ng c ủ a doanh nghi ệ p trong t ươ ng lai. Trên c ơ s ở đ ó, doanh nghi ệ p ph ả i t ổ ch ứ c l ạ i s ả n xu ấ t, kinh doanh nh ằ m nâng cao n ă ng su ấ t lao độ ng và h ạ giá thành s ả n ph ẩ m, t ạ o ra nh ữ ng s ả n ph ẩ m có ch ấ t l ượ ng cao, giá thành h ạ , m ẫ u mã phù h ợ p s ở thích c ủ a ng ườ i tiêu dùng, theo t ậ p quán t ừ ng vùng, t ừ ng dân t ộ c, t ừ ng qu ố c gia. Đ ây chính là m ộ t trong nh ữ ng y ế u t ố quy ế t đị nh s ự s ố ng còn c ủ a doanh nghi ệ p. M ỗ i doanh nghi ệ p c ầ n ch ủ độ ng hoàn thi ệ n h ệ th ố ng thông tin, áp d ụ ng các công ngh ệ hi ệ n đạ i để s ử d ụ ng m ộ t cách có hi ệ u qu ả ngu ồ n l ự c thông tin cho vi ệ c ra các quy ế t đị nh qu ả n lý. Trong th ờ i đạ i hi ệ n nay, ngoài các ngu ồ n l ự c truy ề n th ố ng là nhân l ự c, v ậ t l ự c, tài l ự c thì thông tin chính là ngu ồ n l ự c th ứ t ư không th ể thi ế u đố i v ớ i doanh nghi ệ p. Để thúc đầ y ho ạ t độ ng kinh doanh, các doanh nghi ệ p c ầ n ph ả i xây d ự ng đượ c h ệ th ố ng thông tin v ề môi tr ườ ng kinh doanh, v ề h ệ th ố ng phân ph ố i, giá c ả m ặ t hàng hi ệ n hành, v ề tình hình và vi ễ n c ả nh c ủ a th ị tr ườ ng, v ề h ệ th ố ng giao thông v ậ n t ả i,…. T ậ p trung nâng cao ch ấ t l ượ ng ngu ồ n nhân l ự c trong các doanh nghi ệ p, xây d ự ng m ộ t độ i ng ũ lao độ ng có đủ kh ả n ă ng đ áp ứ ng yêu c ầ u kinh doanh trong môi tr ườ ng c ạ nh tranh ngày càng gay g ắ t. Trong th ờ i gian t ớ i các doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam c ầ n: S ắ p x ế p h ợ p lý độ i ng ũ cán b ộ qu ả n lý và lao độ ng hi ệ n có; Tiêu chu ẩ n hóa cán b ộ , lao độ ng trong doanh nghi ệ p đố i v ớ i t ừ ng ngành ngh ề , t ừ ng lo ạ i công vi ệ c và ph ả i đ áp ứ ng đ úng yêu c ầ u phát tri ể n; T ạ o s ự g ắ n bó v ề quy ề n l ợ i và trách nhi ệ m c ủ a ng ườ i lao độ ng v ớ i doanh nghi ệ p b ằ ng các chính sách t ạ o độ ng l ự c lao độ ng; Đ ào t ạ o và b ồ i d ưỡ ng độ i ng ũ cán b ộ , lao độ ng để có trình độ chuyên môn nghi ệ p v ụ , ngo ạ i ng ữ , s ử d ụ ng thành th ạ o vi tính, am hi ể u th ị tr ườ ng th ế gi ớ i và lu ậ t l ệ th ươ ng m ạ i qu ố c t ế . C ầ n nhanh chóng hoàn thi ệ n c ơ c ấ u t ổ ch ứ c qu ả n lý, nâng cao ki ế n th ứ c và t ư duy hi ệ n đạ i cho độ i ng ũ lãnh đạ o các doanh nghi ệ p. M ỗ i hình th ứ c t ổ ch ứ c doanh nghi ệ p đề u có nh ữ ng ư u đ i ể m, nh ượ c đ i ể m riêng và phù h ợ p v ớ i nh ữ ng chi ế n l ượ c kinh doanh nh ấ t đị nh. Vì v ậ y, đ i ề u c ầ n thi ế t là doanh nghi ệ p ph ả i thi ế t l ậ p cho mình m ộ t c ơ c ấ u t ổ ch ứ c h ợ p lý v ớ i chi ế n l ượ c kinh doanh đ ã ch ọ n, tránh áp d ụ ng ki ể u t ổ ch ứ c d ậ p khuôn theo mô hình có s ẵ n, đ i ề u này h ạ n ch ế vi ệ c phát huy nh ữ ng n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a doanh nghi ệ p. Độ i ng ũ lãnh đạ o c ủ a các doanh nghi ệ p ph ả i đượ c đ ào t ạ o để có đượ c cách t ư duy hi ệ n đạ i, t ư duy th ị tr ườ ng, có đượ c các k ỹ n ă ng v ề qu ả n lý và đ i ề u hành doanh nghi ệ p, qua đ ó đị nh h ướ ng và đ i ề u hành doanh nghi ệ p m ộ t cách có hi ệ u qu ả h ơ n. Tái c ấ u trúc trong n ộ i b ộ t ừ ng doanh nghi ệ p là r ấ t quan tr ọ ng. Qu ả n lý doanh nghi ệ p theo ph ươ ng th ứ c“gia đ ình” là đặ c đ i ể m l ớ n nh ấ t c ủ a các doanh nghi ệ p dân doanh Vi ệ t Nam, d ẫ n đế n s ự thi ế u minh b ạ ch. H ơ n n ữ a, do xu ấ t phát t ừ m ộ t n ề n s ả n CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 40

xu ấ t nh ỏ , không ít doanh nghi ệ p đ ã và đ ang ho ạ t độ ng theo ph ươ ng th ứ c ch ụ p gi ậ t, thi ế u tôn tr ọ ng các quy đị nh c ủ a pháp lu ậ t. Do đ ó, t ừ ng doanh nghi ệ p ph ả i tái c ấ u trúc c ơ ch ế qu ả n lý n ộ i b ộ c ủ a mình, k ể c ả vi ệ c chuy ể n đổ i hình th ứ c t ổ ch ứ c, để b ả o đả m s ự minh b ạ ch và tôn tr ọ ng các quy đị nh c ủ a pháp lu ậ t. 4.3. Doanh nghi ệ p FDI Trong nh ữ ng n ă m v ừ a qua, ho ạ t độ ng c ủ a các doanh nghi ệ p FDI đ ã t ạ o ra tác độ ng lan t ỏ a tích c ự c đố i v ớ i n ề n kinh t ế và các doanh nghi ệ p trong n ướ c, nh ấ t là doanh nghi ệ p t ư . Thông qua đ ó đ ã t ạ o ra ngu ồ n thu cho ngân sách Nhà n ướ c và t ạ o ra vi ệ c làm cho hàng tri ệ u lao độ ng gián ti ế p, t ậ p trung vào các l ĩ nh v ự c xây d ự ng c ơ b ả n, cung c ấ p nguyên li ệ u, bán thành ph ẩ m và cung ứ ng d ị ch v ụ . Bên c ạ nh đ ó, vi ệ c qu ả n lý, đ i ề u hành ho ạ t độ ng c ủ a các doanh nghi ệ p FDI giúp Vi ệ t Nam có thêm kinh nghi ệ m th ự c ti ễ n để ti ế p t ụ c hình thành các y ế u t ố c ủ a n ề n kinh t ế th ị tr ườ ng đị nh h ướ ng xã h ộ i ch ủ ngh ĩ a. S ự hi ệ n di ệ n c ủ a các doanh nghi ệ p FDI đ ã góp ph ầ n ghi nh ậ n các quy ề n c ơ b ả n c ủ a n ề n kinh t ế th ị tr ườ ng: quy ề n t ự do kinh doanh; quy ề n t ự ch ủ , t ự quy ế t các công vi ệ c c ủ a mình; quy ề n đượ c bình đẳ ng tr ướ c pháp lu ậ t khi gia nh ậ p th ị tr ườ ng... Khi thu hút FDI t ừ các công ty đ a qu ố c gia, các doanh nghi ệ p và n ề n kinh t ế có thêm c ơ h ộ i tham gia m ạ ng l ướ i toàn c ầ u, t ạ o thu ậ n l ợ i h ơ n cho vi ệ c đẩ y m ạ nh xu ấ t kh ẩ u. Tuy nhiên, trong th ự c t ế ho ạ t độ ng c ủ a các doanh nghi ệ p FDI còn nhi ề u đ i ề u c ầ n ph ả i l ư u ý. Doanh nghi ệ p FDI đầ u t ư vào Vi ệ t Nam ch ủ y ế u đế n t ừ các qu ố c gia và vùng lãnh th ổ châu Á, đặ c bi ệ t là Đ ài Loan, Hàn Qu ố c và Nh ậ t B ả n, có quy mô v ố n đầ u t ư và lao độ ng t ươ ng đố i nh ỏ , 75% có d ướ i 300 lao độ ng, trong đ ó 37% có d ướ i 50 lao độ ng. Đặ c đ i ể m v ề l ĩ nh v ự c kinh doanh là ph ầ n l ớ n các doanh nghi ệ p ho ạ t độ ng v ề s ả n xu ấ t và gia công có giá tr ị gia t ă ng th ấ p. Nh ữ ng th ố ng kê c ủ a khu v ự c doanh nghi ệ p này có nhi ề u đ i ể m đ áng l ư u ý nh ư 85% doanh nghi ệ p thu ộ c di ệ n 100% v ố n n ướ c ngoài, nh ậ p kh ẩ u t ớ i 57,5% hàng hóa, d ị ch v ụ trung gian, t ỷ l ệ mua trong n ướ c r ấ t nh ỏ ch ỉ 2% t ừ doanh nghi ệ p t ư nhân trong n ướ c, ph ầ n l ớ n đầ u ra là xu ấ t kh ẩ u. Hình ả nh nhà đầ u t ư n ướ c ngoài t ạ i Vi ệ t Nam đượ c nêu v ớ i nh ữ ng con s ố s ố ng độ ng k ể trên, đượ c ví nh ư “ng ườ i khách l ỡ độ đườ ng” ch ỉ trú nh ờ , không có v ẻ gì s ẽ tr ở thành“b ạ n cùng phòng” c ủ a các doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam. S ự thi ế u liên k ế t gi ữ a doanh nghi ệ p FDI v ớ i khu v ự c kinh t ế t ư nhân trong n ướ c r ấ t đ áng lo ng ạ i còn do nó h ạ n ch ế c ơ h ộ i doanh nghi ệ p trong n ướ c t ậ n d ụ ng l ợ i th ế v ề công ngh ệ và c ả i thi ệ n n ă ng su ấ t. Đ ây là v ấ n đề l ớ n cho nhà ho ạ ch đị nh chính sách. Cho nên, k ỳ v ọ ng khi h ộ i nh ậ p kinh t ế qu ố c t ế là ti ế p c ậ n đượ c v ố n, công ngh ệ , qu ả n tr ị và c ũ ng là k ỳ v ọ ng CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 41

để kinh t ế Vi ệ t Nam tr ở thành m ộ t b ộ ph ậ n h ữ u c ơ trong chu ỗ i giá tr ị toàn c ầ u xem ra đ ã“h ỏ ng” ở nhi ề u m ụ c tiêu. Nh ư v ậ y, để các doanh nghi ệ p FDI đ óng góp đượ c nhi ề u h ơ n vào quá trình chuy ể n đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng kinh t ế c ủ a Vi ệ t Nam trong th ờ i gian t ớ i c ầ n làm t ố t các công vi ệ c sau đ ây: M ộ t là, đị nh h ướ ng đầ u t ư cho các doanh nghi ệ p FDI góp ph ầ n vào vi ệ c tái c ấ u trúc ngành kinh t ế c ủ a Vi ệ t Nam: C ấ u trúc FDI ở Vi ệ t Nam ch ư a đượ c nh ư chúng ta mong mu ố n. FDI t ậ p trung nhi ề u nh ấ t trong nh ữ ng ngành, l ĩ nh v ự c mà chúng ta th ự c s ự m ở c ử a, ư u tiên phát tri ể n trong t ừ ng th ờ i k ỳ . Trong khi đ ó, m ộ t s ố l ĩ nh v ự c khác dù đượ c quan tâm kêu g ọ i FDI nh ư ng ch ư a thu hút đượ c nhi ề u d ự án, do chính sách ch ư a đủ h ấ p d ẫ n, ch ư a th ự c s ự c ở i m ở ho ặ c ch ư a t ạ o đượ c ni ề m tin v ề n ă ng l ự c ti ế p nh ậ n(nh ư nông nghi ệ p, k ế t c ấ u h ạ t ầ ng, công ngh ệ cao…). C ơ c ấ u đầ u t ư theo ngành ch ư a h ợ p lý, v ề c ơ b ả n ch ư a kéo đượ c FDI vào nh ữ ng l ĩ nh v ự c c ầ n phát tri ể n ư u tiên nh ư h ạ t ầ ng giao thông, n ă ng l ượ ng, công ngh ệ cao,... nh ằ m t ạ o ra c ơ s ở phát tri ể n b ề n v ữ ng và t ă ng kh ả n ă ng phát tri ể n. Vi ệ t Nam ch ư a có đượ c nh ữ ng d ự án có ch ấ t l ượ ng cao v ề quy mô kinh t ế , v ề tính b ề n v ữ ng, v ề n ă ng l ự c c ạ nh tranh qu ố c t ế và kh ả n ă ng k ế t n ố i v ớ i các chu ỗ i giá tr ị toàn c ầ u để t ạ o nên n ă ng l ự c và l ợ i th ế c ạ nh tranh m ớ i cho n ề n kinh t ế . S ự m ấ t cân đố i gi ữ a các ngành, các l ĩ nh v ự c trong n ề n kinh t ế đượ c th ể hi ệ n ở ch ỗ FDI th ườ ng t ậ p trung vào nh ữ ng ngành có kh ả n ă ng sinh l ợ i cao và sinh l ợ i ngay nh ư khai thác tài nguyên thiên nhiên, khoáng s ả n, d ầ u khí, nh ữ ng ngành khai thác đượ c ngu ồ n nhân l ự c giá r ẻ , t ậ n d ụ ng đượ c v ị trí đị a lý và th ị tr ườ ng n ộ i đị a, khai thác nh ữ ng l ợ i th ế so sánh v ố n có c ủ a Vi ệ t Nam. Nh ữ ng n ă m g ầ n đ ây, ngày càng nhi ề u v ố n FDI đổ vào m ộ t s ố ngành d ị ch v ụ có kh ả n ă ng sinh l ợ i cao nh ư d ị ch v ụ du l ị ch, b ấ t độ ng s ả n… Trong khi nh ữ ng ngành nh ư nông nghi ệ p, các d ị ch v ụ nh ư giáo d ụ c và đ ào t ạ o, y t ế ... l ạ i thu hút đượ c r ấ t ít v ố n FDI. Đ i ề u này góp ph ầ n d ẫ n t ớ i s ự m ấ t cân đố i gi ữ a các ngành, các l ĩ nh v ự c trong n ề n kinh t ế . Đ i ề u đ áng l ư u ý là dù FDI t ậ p trung nhi ề u vào l ĩ nh v ự c công nghi ệ p, đ óng góp t ớ i h ơ n 35% t ổ ng giá tr ị s ả n l ượ ng công nghi ệ p c ủ a c ả n ướ c, nh ư ng đế n nay h ầ u h ế t các ngành công nghi ệ p c ủ a chúng ta v ẫ n ch ỉ ở trình độ công ngh ệ khiêm t ố n, t ạ o đượ c ít giá tr ị gia t ă ng, n ă ng l ự c c ạ nh tranh h ạ n ch ế , và ở v ị trí th ấ p trong chu ỗ i giá tr ị khu v ự c và toàn c ầ u. Trong khi đ ó, nông nghi ệ p là th ế m ạ nh c ủ a n ướ c ta, l ạ i là ngành thu hút FDI không đ áng k ể , và khu v ự c FDI c ũ ng không t ạ o ra đượ c tác độ ng tích c ự c trong vi ệ c thúc đẩ y s ự phát tri ể n c ủ a ngành này. Nguyên nhân chính là do đặ c đ i ể m c ủ a s ả n xu ấ t nông nghi ệ p là nhi ề u r ủ i ro, lãi su ấ t th ấ p, thu h ồ i v ố n ch ậ m nên các nhà đầ u t ư ít quan CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 42

tâm. Vì v ậ y, khu v ự c nông nghi ệ p – nông thôn hi ệ n t ạ i c ũ ng nh ư nh ữ ng n ă m t ớ i trông ch ờ ch ủ y ế u v ẫ n là v ố n ngân sách nhà n ướ c. Chính sách thu hút FDI c ầ n h ướ ng m ạ nh vào các m ụ c tiêu phát tri ể n, đặ c bi ệ t là trong các l ĩ nh v ự c kinh doanh m ớ i, hi ệ n đạ i, phù h ợ p v ớ i nhu c ầ u c ủ a th ị tr ườ ng qu ố c t ế , có tính c ạ nh tranh và kh ả n ă ng k ế t n ố i cao v ớ i m ạ ng l ướ i kinh doanh qu ố c t ế . C ầ n t ậ p trung cao vào nh ữ ng l ĩ nh v ự c có ch ọ n l ọ c, không tràn lan, và c ươ ng quy ế t kh ướ c t ừ nh ữ ng d ự án có th ể gây t ổ n h ạ i lâu dài cho n ề n kinh t ế v ề khai thác ngu ồ n l ự c con ng ườ i, tài nguyên thiên nhiên và môi tr ườ ng. Khi đư a ra các l ĩ nh v ự c ch ọ n l ọ c này, m ộ t m ặ t c ầ n d ự a trên chi ế n l ượ c c ơ c ấ u l ạ i n ề n kinh t ế , m ặ t khác c ầ n linh ho ạ t s ẵ n sàng ch ớ p nh ữ ng th ờ i c ơ m ớ i do th ị tr ườ ng bên ngoài và nhà đầ u t ư mang l ạ i, trong b ố i c ả nh n ề n kinh t ế toàn c ầ u và các n ướ c đố i tác chính s ẽ c ơ c ấ u l ạ i và chuy ệ n độ ng m ạ nh sau kh ủ ng ho ả ng. C ũ ng r ấ t c ầ n quan tâm t ự mình chu ẩ n b ị các ngu ồ n l ự c bên trong, đặ c bi ế t là ngu ồ n nhân l ự c và k ế t c ấ u h ạ t ầ ng, xây d ự ng và phát tri ể n các c ơ s ở c ầ n thi ế t để t ạ o đ i ề u ki ệ n và h ỗ tr ợ cho s ự hình thành và phát tri ể n các l ĩ nh v ự c chúng ta mu ố n thu hút m ạ nh FDI. Hai là, đị nh h ướ ng thu hút các doanh nghi ệ p FDI vào các vùng kinh t ế thúc đẩ y tái c ấ u trúc vùng: Cho đế n nay FDI đ ã có m ặ t ở t ấ t c ả các t ỉ nh, thành trong c ả n ướ c. Tuy nhiên, c ơ c ấ u d ự án FDI theo vùng thay đổ i khá ch ậ m và b ộ c l ộ nhi ề u b ấ t c ậ p. C ơ c ấ u đầ u t ư còn m ấ t cân đố i và phân b ổ không đồ ng đề u. Ph ầ n l ớ n các doanh nghi ệ p FDI t ậ p trung ở các trung tâm kinh t ế , n ơ i có đ i ề u ki ệ n h ạ t ầ ng thu ậ n l ợ i, ngu ồ n lao độ ng d ồ i dào, có trình độ , và nhi ề u l ợ i th ế khác. Hi ệ n nay, FDI t ậ p trung nhi ề u ở vùng kinh t ế tr ọ ng đ i ể m Đ ông Nam B ộ , vùng B ắ c Trung B ộ và Duyên h ả i mi ề n Trung, vùng Đồ ng b ằ ng sông H ồ ng. Trong khi đ ó, các vùng khó kh ă n nh ư các t ỉ nh mi ề n núi phía B ắ c và Trung b ộ , Tây Nguyên và Đồ ng b ằ ng Sông C ử u Long l ượ ng v ố n FDI là r ấ t th ấ p. S ự m ấ t cân đố i v ề thu hút và s ử d ụ ng FDI gi ữ a các vùng và đị a ph ươ ng đượ c xem là m ộ t trong nh ữ ng nguyên nhân chính d ẫ n đế n s ự phát tri ể n không cân đố i v ề kinh t ế - xã h ộ i gi ữ a các vùng và đị a ph ươ ng trong c ả n ướ c, đồ ng th ờ i làm cho kho ả ng cách giàu- nghèo gi ữ a các vùng ngày m ộ t t ă ng lên. Có nh ữ ng n ơ i chúng ta tuyên b ố dành ư u tiên cao nh ấ t nh ư ng FDI v ẫ n ch ư a s ẵ n sàng vào, nhi ề u khu công nghi ệ p đượ c m ở ra ở các t ỉ nh trên kh ắ p m ọ i mi ề n đấ t n ướ c nh ư ng t ỷ l ệ khai thác r ấ t th ấ p, trong khi có m ộ t s ố n ơ i l ạ i quá t ả i, m ộ t s ố quy ho ạ ch phát tri ể n b ị đả o l ộ n do có quá nhi ề u cam k ế t FDI. Ba là, đị nh h ướ ng thu hút các doanh nghi ệ p FDI nh ằ m m ụ c tiêu c ả i thi ệ n trình độ khoa h ọ c – công ngh ệ , qua đ ó nâng cao n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a các doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam. Chính sách thu hút FDI c ầ n hài hòa và b ổ tr ợ cho chi ế n l ượ c phát tri ể n các doanh nghi ệ p trong n ướ c, nh ằ m tranh th ủ t ố i đ a các tác độ ng lan t ỏ a tích c ự c c ủ a FDI, đặ c bi ệ t trong vi ệ c chuy ể n giao công ngh ệ , t ạ o liên k ế t v ớ i các doanh nghi ệ p CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 43

Vi ệ t Nam, hình thành các c ụ m(cluster) trong n ướ c, trong khu v ự c, nâng c ấ p các doanh nghi ệ p công nghi ệ p, nông nghi ệ p và d ị ch v ụ c ủ a Vi ệ t Nam, đư a các doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam vào cùng tham gia các chu ỗ i giá tr ị khu v ự c và toàn c ầ u ở nh ữ ng khâu t ạ o nhi ề u giá tr ị gia t ă ng h ơ n… Chính sách thu hút FDI c ầ n chú tr ọ ng nh ữ ng bi ệ n pháp th ự c t ế xóa kho ả ng tr ố ng đ ang t ồ n t ạ i, khuy ế n khích s ự h ợ p tác, nâng cao kh ả n ă ng h ỗ tr ợ cho nhau trong quan h ệ gi ữ a FDI v ớ i doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a trong n ướ c. M ặ t khác, chính sách này c ầ n ng ă n ch ặ n s ự liên k ế t b ấ t chính để l ũ ng đ o ạ n th ị tr ườ ng và không để FDI chèn l ấ n các doanh nghi ệ p trong n ướ c. C ầ n hình thành m ộ t môi tr ườ ng kinh doanh không phân bi ệ t đố i x ử để t ạ o đ i ề u ki ệ n cho các doanh nghi ệ p trong n ướ c phát tri ể n v ữ ng m ạ nh. B ố n là, thu hút các doanh nghi ệ p FDI“thân thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng”. Không ít doanh nghi ệ p FDI đ ã ph ớ t l ờ nh ữ ng quy đị nh pháp lu ậ t v ề b ả o v ệ môi tr ườ ng, gây h ậ u qu ả nghiêm tr ọ ng đế n s ả n xu ấ t và đờ i s ố ng c ủ a ng ườ i dân xung quanh. Đ i ể m l ạ i ho ạ t độ ng c ủ a các d ự án FDI trong th ờ i gian qua có th ể th ấ y nhi ề u đ i ể m đ en v ề vi ph ạ m môi tr ườ ng. Th ố ng kê hi ệ n nay trong s ố h ơ n 100 khu công nghi ệ p ở Vi ệ t Nam có đế n 80% đ ang vi ph ạ m các quy đị nh v ề môi tr ườ ng. Bên c ạ nh đ ó, FDI còn ả nh h ưở ng không nh ỏ t ớ i đ a d ạ ng sinh h ọ c. Vi ệ c th ự c hi ệ n các d ự án l ớ n, xây d ự ng các khu công nghi ệ p... đ ã l ấ y đ i nhi ề u di ệ n tích đấ t, di ệ n tích r ừ ng, th ậ m chí san đả o, l ấ p bi ể n... khi ế n cho đ a d ạ ng sinh h ọ c b ị gi ả m sút. M ặ c dù Vi ệ t Nam đượ c qu ố c t ế đ ánh giá là m ộ t trong nh ữ ng n ướ c có m ứ c độ đ a d ạ ng sinh h ọ c cao nh ấ t th ế gi ớ i, tuy nhiên Vi ệ t Nam c ũ ng là n ướ c thu ộ c di ệ n đ a d ạ ng sinh h ọ c b ị phá h ủ y nhanh nh ấ t th ế gi ớ i. Th ờ i gian g ầ n đ ây, trên th ế gi ớ i, có xu h ướ ng khuy ế n khích các doanh nghi ệ p th ự c hi ệ n các bi ệ n pháp s ả n xu ấ t s ạ ch h ơ n vì m ụ c tiêu b ả o v ệ môi tr ườ ng. Theo th ố ng kê t ạ i Vi ệ t Nam hi ệ n nay, m ớ i ch ỉ có 250 doanh nghi ệ p th ự c hi ệ n các bi ệ n pháp s ả n xu ấ t s ạ ch h ơ n và đề u thông qua các d ự án h ỗ tr ợ . S ố l ượ ng các doanh nghi ệ p tham gia còn khiêm t ố n nh ư v ậ y b ở i Vi ệ t Nam hi ệ n ch ư a có c ơ s ở pháp lý để b ắ t bu ộ c ho ặ c khuy ế n khích các doanh nghi ệ p tham gia s ả n xu ấ t s ạ ch h ơ n. Còn nhi ề u tr ườ ng h ợ p ngân hàng không cho doanh nghi ệ p vay ti ề n để áp d ụ ng s ả n xu ấ t s ạ ch h ơ n, vì quan ni ệ m cho r ằ ng nhi ệ m v ụ môi tr ườ ng ph ả i đượ c chi t ừ ngân sách nhà n ướ c... B ở i v ậ y, có tình tr ạ ng có doanh nghi ệ p b ỏ ra hàng t ỷ đồ ng để đầ u t ư s ả n xu ấ t s ạ ch h ơ n trong khi các doanh nghi ệ p khác t ự do x ả các ch ấ t ô nhi ễ m ra môi tr ườ ng và ch ỉ b ị ph ạ t hành chính v ớ i s ố ti ề n r ấ t nh ỏ . N ă m là, t ă ng c ườ ng thanh tra, ki ể m tra nh ằ m h ạ n ch ế ho ạ t độ ng“chuy ể n giá” c ủ a các doanh nghi ệ p FDI. Qua thanh tra các doanh nghi ệ p FDI đề u có d ấ u hi ệ u chuy ể n giá trong các quan h ệ có giao d ị ch liên k ế t. Các hình th ứ c đ áng l ư u ý nh ư sau: M ộ t s ố doanh nghi ệ p FDI nh ậ p kh ẩ u nguyên li ệ u máy móc đầ u vào t ừ công ty m ẹ ở CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 44

m ứ c giá cao. Sau đ ó, h ọ bán l ạ i hàng hóa s ả n xu ấ t t ạ i Vi ệ t Nam cho công ty m ẹ v ớ i giá th ấ p. V ớ i cách làm này, các doanh nghi ệ p FDI tránh ph ả i n ộ p thu ế thu nh ậ p doanh nghi ệ p t ạ i Vi ệ t Nam. M ộ t s ố doanh nghi ệ p FDI kê kh ố ng giá nh ậ p kh ẩ u nguyên li ệ u máy móc thi ế t b ị t ừ công ty m ẹ ở n ướ c ngoài làm cho m ứ c nh ậ p siêu t ă ng lên. Doanh nghi ệ p kê khai h ạ ch toán không chính xác doanh thu và chi phí, th ể hi ệ n k ế t qu ả kinh doanh liên t ụ c l ỗ nhi ề u n ă m và b ị m ấ t v ố n ch ủ s ở h ữ u, nh ư ng doanh nghi ệ p v ẫ n ti ế p t ụ c ho ạ t độ ng, m ở r ộ ng đầ u t ư s ả n xu ấ t, t ậ p trung vào nhi ề u ngành, ngh ề nh ư doanh nghi ệ p gia công xu ấ t kh ẩ u may m ặ c, túi xách, da giày. Giá bán hàng hóa d ị ch v ụ cho các đơ n v ị có quan h ệ liên k ế t th ấ p h ơ n giá bán cho các đơ n v ị giao d ị ch độ c l ậ p. Công ty m ẹ phân b ổ chi phí cho công ty con t ạ i Vi ệ t Nam và công ty con t ạ i Vi ệ t Nam h ạ ch toán vào chi phí t ạ i Vi ệ t Nam m ộ t s ố kho ả n m ụ c v ề qu ả ng cáo, ti ế p th ị , nghiên c ứ u, m ở r ộ ng th ị tr ườ ng, chi phí lãi vay... mà th ự c ch ấ t các kho ả n chi phí này ph ả i do công ty m ẹ t ạ i n ướ c ngoài trang tr ả i. M ụ c đ ích c ủ a các giao d ị ch này là nh ằ m t ố i thi ể u hóa vi ệ c phát sinh thu nh ậ p ch ị u thu ế t ạ i Vi ệ t Nam. M ộ t s ố doanh nghi ệ p FDI th ườ ng l ợ i d ụ ng vi ệ c khác bi ệ t v ề thu ế su ấ t thu ế thu nh ậ p doanh nghi ệ p gi ữ a các n ướ c để xu ấ t chuy ể n hàng hóa đế n qu ố c gia và vùng lãnh th ổ có thu ế su ấ t thu ế thu nh ậ p doanh nghi ệ p th ấ p h ơ n Vi ệ t Nam. Ngoài ra, công ty m ẹ th ườ ng d ự a vào các chính sách ư u đ ãi gi ữ a các vùng, mi ề n trên lãnh th ổ Vi ệ t Nam để ti ế n hành các ho ạ t độ ng sáp nh ậ p, gi ả i th ể , đ i ề u chuy ể n các đị a đ i ể m s ả n xu ấ t, kinh doanh t ừ vùng này sang vùng khác nh ằ m t ậ n d ụ ng ư u đ ãi mi ễ n gi ả m thu ế thu nh ậ p doanh nghi ệ p. H ậ u qu ả c ủ a vi ệ c này là làm cho giá thành s ả n ph ẩ m do các doanh nghi ệ p FDI s ả n xu ấ t ra tr ở nên đắ t h ơ n. Giá thành cao là c ơ s ở để doanh nghi ệ p FDI báo cáo l ỗ . Nguy hi ể m h ơ n, tình tr ạ ng này kéo dài s ẽ t ạ o ra môi tr ườ ng kinh doanh, c ạ nh tranh không bình đẳ ng v ớ i doanh nghi ệ p s ả n xu ấ t trong n ướ c. Do đ ó, c ầ n ph ả i t ă ng c ườ ng công thác thanh tra, ki ể m tra, giám sát đố i v ớ i các doanh nghi ệ p FDI. Đồ ng th ờ i, xây d ự ng ch ế tài x ử lý phù h ợ p đố i v ớ i các doanh nghi ệ p có bi ể u hi ệ n“chuy ể n giá”. N ế u c ầ n thi ế t, Nhà n ướ c ph ả i xem xét l ạ i các quy đị nh c ủ a Lu ậ t Đầ u t ư đố i v ớ i nhà đầ u t ư n ướ c ngoài. 5. Gìn gi ữ và b ồ i đắ p môi tr ườ ng sinh thái trong thay đổ i mô hình t ă ng tr ưở ng 5.1. G ắ n t ă ng tr ưở ng v ớ i s ử d ụ ng có hi ệ u qu ả ngu ồ n tài nguyên, ch ố ng ô nhi ễ m môi tr ườ ng Hoàn thi ệ n, b ổ sung th ể ch ế , pháp lu ậ t v ề b ả o v ệ môi tr ườ ng và ch ố ng ô nhi ễ m môi tr ườ ng. Ti ế p t ụ c t ậ p trung tri ể n khai th ự c hi ệ n Lu ậ t B ả o v ệ môi tr ườ ng, Lu ậ t Đ a d ạ ng sinh h ọ c, Lu ậ t Tài nguyên n ướ c. Lu ậ t Khoáng s ả n, Lu ậ t Đấ t đ ai, Lu ậ t B ả o v ệ và phát tri ể n r ừ ng. C ầ n chú ý l ồ ng ghép các m ụ c tiêu và nhi ệ m v ụ phát tri ể n b ề n v ữ ng, t ổ CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 45

ch ứ c đ ánh giá k ế t qu ả giai đ o ạ n đầ u tri ể n khai Chi ế n l ượ c B ả o v ệ môi tr ườ ng qu ố c gia đế n n ă m 2010 và đị nh h ướ ng n ă m 2020, Đị nh h ướ ng chi ế n l ượ c phát tri ể n b ề n v ữ ng ở Vi ệ t Nam. Xây d ự ng và hoàn thi ệ n h ệ th ố ng v ă n b ả n quy ph ạ m pháp lu ậ t, c ơ ch ế chính sách v ề tài nguyên và môi tr ườ ng, t ă ng c ườ ng các ho ạ t độ ng v ề h ợ p tác qu ố c t ế và ph ố i h ợ p v ớ i các ngành, các đị a ph ươ ng thông qua các ho ạ t độ ng c ủ a các d ự án, t ổ ch ứ c h ộ i ngh ị , h ộ i th ả o và cung c ấ p các thông tin h ướ ng d ẫ n k ỹ thu ậ t. Các b ộ , ngành trên c ơ s ở ch ứ c n ă ng, nhi ệ m v ụ đượ c giao h ằ ng n ă m có đ ánh giá vi ệ c th ự c hi ệ n các ch ỉ tiêu trong Chi ế n l ượ c b ả o v ệ môi tr ườ ng qu ố c gia. Đư a các nhi ệ m v ụ b ả o v ệ môi tr ườ ng và s ử d ụ ng hi ệ u qu ả tài nguyên thiên nhiên vào chi ế n l ượ c, quy ho ạ ch và k ế ho ạ ch phát tri ể n các ngành và các vùng lãnh th ổ giai đ o ạ n 2011- 2015. T ậ p trung gi ả i quy ế t m ộ t s ố v ấ n đề búc xúc v ề tài nguyên và môi tr ườ ng: thanh tra, ki ể m tra và x ử lý nghiêm các v ụ vi ệ c vi ph ạ m v ề khai thác tài nguyên đấ t, n ướ c, không khí, khoáng s ả n, bi ể n và h ả i đả o và b ả o v ệ môi tr ườ ng; theo dõi, giám sát ch ặ t ch ẽ vi ệ c kh ắ c ph ụ c sau khai thác. Xây d ự ng và tri ể n khai các d ự án l ớ n nh ằ m kh ắ c ph ụ c tình tr ạ ng ô nhi ễ m môi tr ườ ng, t ừ ng b ướ c c ả i thi ệ n môi tr ườ ng t ạ i các l ư u v ự c sông chính(Sông Đồ ng Nai, Sông Sài Gòn, Sông C ầ u, Sông Đ áy, Sông Nhu ệ ,…), các đ ô th ị l ớ n(Hà N ộ i, Thành ph ố H ồ Chí Minh, H ả i Phòng, H ạ Long,…) và các khu công nghi ệ p t ậ p trung. T ă ng c ườ ng công tác qu ả n lý ch ấ t th ả i r ắ n, đặ c bi ệ t t ạ i các đ ô th ị , khu v ự c t ậ p trung đ ông dân c ư , khu công nghi ệ p t ậ p trung và các làng ngh ề ở nông thôn. Ng ă n ch ặ n và đẩ y lùi tác h ạ i c ủ a ô nhi ễ m môi tr ườ ng t ừ n ướ c ngoài vào Vi ệ t Nam. Th ự c hi ệ n quy ho ạ ch các khu chôn l ấ p ch ấ t th ả i r ắ n, ch ấ t th ả i nguy h ạ i. Phát tri ể n kinh t ế xanh, nghiên c ứ u th ự c hi ệ n mô hình t ă ng tr ưở ng các bon th ấ p. Khuy ế n khích s ả n xu ấ t và tiêu dùng b ề n v ữ ng, k ế t h ợ p các công c ụ và bi ệ n pháp kinh t ế , tài chính, tuyên truy ề n, t ư v ấ n h ướ ng d ẫ n để hình thành l ố i s ố ng thân thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng, th ự c hi ệ n các mô hình s ả n xu ấ t, tiêu dùng b ề n v ữ ng, ti ế t ki ệ m, có hi ệ u qu ả v ề tài nguyên và b ả o v ệ môi tr ườ ng. C ả i ti ế n c ơ c ấ u ngành ngh ề theo h ướ ng hi ệ n đạ i, công ngh ệ cao, s ạ ch, tiêu t ố n ít n ă ng l ượ ng. Đẩ y m ạ nh công tác nghiên c ứ u khoa h ọ c, đổ i m ớ i công ngh ệ trong các ngành công nghi ệ p; dành m ộ t t ỷ l ệ ngân sách th ỏ a đ áng cho vi ệ c nghiên c ứ u, ứ ng d ụ ng các công ngh ệ tiên ti ế n nh ư công ngh ệ sinh h ọ c, công ngh ệ v ậ t li ệ u m ớ i, công ngh ệ s ử d ụ ng n ă ng l ượ ng tái t ạ o, công ngh ệ ít ch ấ t th ả i, công ngh ệ ít tiêu t ố n nguyên li ệ u, n ă ng l ượ ng, công ngh ệ x ử lý ô nhi ễ m môi tr ườ ng. Đư a nhanh ti ế n b ộ khoa h ọ c và k ỹ thu ậ t vào nông nghi ệ p, nh ấ t là công ngh ệ sinh h ọ c; th ự c hi ệ n ch ươ ng trình c ả i CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 46

t ạ o các gi ố ng cây, gi ố ng con; gi ả m h ẳ n và lo ạ i b ỏ s ử d ụ ng các hóa ch ấ t độ c h ạ i; b ả o đả m ch ấ t l ượ ng và độ an toàn cho s ả n xu ấ t l ươ ng th ự c, th ự c ph ẩ m. - Phát tri ể n ngành công nghi ệ p môi tr ườ ng. Ngành công nghi ệ p môi tr ườ ng ti ế p t ụ c đ óng vai trò quan tr ọ ng trong c ơ c ấ u công nghi ệ p, theo h ướ ng phát tri ể n b ề n v ữ ng. M ụ c tiêu là gi ả i quy ế t t ố i đ a, càng nhi ề u càng t ố t ngu ồ n ch ấ t th ả i phát sinh t ừ công nghi ệ p và tiêu dùng dân chúng. Ti ế p t ụ c các chính sách khuy ế n khích, kêu g ọ i đầ u t ư trong n ướ c, ngoài n ướ c, đặ c bi ệ t là ngu ồ n đầ u t ư t ừ khu v ự c t ư nhân. Th ự c hi ệ n các chính sách ư u đ ãi đố i v ớ i đầ u t ư trong l ĩ nh v ự c môi tr ườ ng và b ả o v ệ môi tr ườ ng. - Phát tri ể n m ạ nh l ĩ nh v ự c d ị ch v ụ môi tr ườ ng và tái ch ế ch ấ t th ả i. Khuy ế n khích và ư u đ ãi đặ c bi ệ t đố i v ớ i đầ u t ư vào l ĩ nh v ự c d ị ch v ụ m ớ i, các lo ạ i hình d ị ch v ụ đặ c bi ệ t mà Vi ệ t Nam ch ư a phát tri ể n. Ti ế p t ụ c phát tri ể n và m ở r ộ ng các l ĩ nh v ự c tái ch ế ch ấ t th ả i, s ả n xu ấ t s ả n ph ẩ m thân thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng, s ả n ph ẩ m xanh,… - Phát tri ể n m ạ nh m ẽ các ho ạ t độ ng nghiên c ứ u và chuyên giao công ngh ệ trong l ĩ nh v ự c môi tr ườ ng. Không có l ĩ nh v ự c công nghi ệ p nào có m ố i quan h ệ m ậ t thi ế t v ớ i ho ạ t độ ng nghiên c ứ u và chuy ể n giao ti ế n b ộ công ngh ệ nh ư l ĩ nh v ự c môi tr ườ ng, và c ũ ng không có gi ớ i h ạ n nào v ề tính c ạ nh tranh c ủ a công ngh ệ này so v ớ i công ngh ệ khác trong l ĩ nh v ự c môi tr ườ ng. Cùng m ộ t v ấ n đề môi tr ườ ng có th ể ch ấ p nh ậ n nhi ề u ph ươ ng án công ngh ệ , công th ứ c gi ả i quy ế t khác nhau. Vi ệ t Nam có nhi ề u th ế m ạ nh trong l ĩ nh v ự c môi tr ườ ng, c ầ n đượ c phát huy và có chính sách khuy ế n khích phát tri ể n th ế m ạ nh này. 5.2. S ử d ụ ng hi ệ u qu ả ngu ồ n tài nguyên T ă ng c ườ ng phát tri ể n khoa h ọ c k ỹ thu ậ t cao nh ằ m t ậ n d ụ ng các ngu ồ n tài nguyên m ộ t cách khoa h ọ c, h ợ p lý, t ổ ng h ợ p và hi ệ u su ấ t cao. Các k ỹ thu ậ t cao ngày nay coi tr ọ ng đế n hi ệ u qu ả s ử d ụ ng tài nguyên, gi ả m chi phí và phát th ả i, phát tri ể n ngu ồ n nguyên li ệ u m ớ i thay th ế cho nguyên li ệ u truy ề n th ố ng đ ang b ị c ạ n ki ệ t. Phát tri ể n n ề n công nghi ệ p m ở , h ộ i nh ậ p, có kh ả n ă ng chia s ẻ tài nguyên v ớ i các n ướ c. Không đư a vào khai thác các ngu ồ n tài nguyên không có tính c ạ nh tranh so v ớ i các n ướ c trên th ế gi ớ i. Phân lo ạ i và đư a vào khai thác các ngu ồ n tài nguyên m ộ t cách h ợ p lý. Ti ế p t ụ c th ự c hi ệ n chính sách h ướ ng xu ấ t kh ẩ u, nh ằ m thu hút đầ u t ư , nh ấ t là đầ u t ư n ướ c ngoài, g ắ n v ớ i chuy ể n giao công ngh ệ , t ạ o d ự ng n ă ng l ự c c ạ nh tranh trong vi ệ c giành gi ậ t các“phân đ o ạ n qu ố c t ế ” có l ợ i cho phát tri ể n trên m ộ t s ố l ĩ nh v ự c công nghi ệ p nh ư đ i ệ n t ử , ph ầ n m ề m, công ngh ệ sinh h ọ c và chuy ể n giao công ngh ệ cao vào Vi ệ t Nam. B ướ c độ t phá trong chính sách h ộ i nh ậ p và chia s ẻ ngu ồ n l ự c là phát tri ể n công nghi ệ p ph ụ tr ợ , qua đ ó g ắ n k ế t v ớ i chu ỗ i giá tr ị công nghi ệ p th ế gi ớ i, CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 47

chia s ẻ th ị tr ườ ng s ả n xu ấ t các nguyên li ệ u, chi ti ế t cho các công ty đ a qu ố c gia trên c ơ s ở khai thác l ợ i th ế so sánh v ề lao độ ng và v ị th ế đị a lý, nh ằ m gi ả i quy ế t các nhu c ầ u th ị tr ườ ng, tr ướ c h ế t là th ị tr ườ ng trong n ướ c. 5.3. B ả o v ệ môi tr ườ ng sinh thái và đố i phó v ớ i bi ế n đổ i khí h ậ u - Ch ố ng thoái hóa và b ả o đả m b ề n v ữ ng s ử d ụ ng tài nguyên đấ t: Thoái hóa đấ t đ ang là hi ệ n t ượ ng ph ổ bi ế n ở nhi ề u vùng r ộ ng l ớ n c ủ a Vi ệ t Nam. Các d ạ ng thoái hóa đấ t ch ủ y ế u là: xói mòn, r ử a trôi, đấ t chua hóa, m ặ n hóa, phèn hóa, b ạ c m ầ u, khô h ạ n và sa m ạ c hóa, đấ t ng ậ p úng, l ũ quét, đấ t tr ượ t và s ạ t l ở , đấ t b ị ô nhi ễ m. S ự suy thoái môi tr ườ ng đấ t kéo theo s ự suy thoái các qu ầ n th ể độ ng v ậ t, th ự c v ậ t và chi ề u h ướ ng gi ả m di ệ n tích đấ t nông nghi ệ p trên đầ u ng ườ i đ ã đế n m ứ c báo độ ng. Vì v ậ y, c ầ n s ử d ụ ng hi ệ u qu ả và b ề n v ữ ng tài nguyên đấ t, để đả m b ả o cho c ả th ế h ệ hi ệ n nay và th ế h ệ mai sau có m ộ t môi tr ườ ng sinh s ố ng t ố t. - B ả o v ệ môi tr ườ ng n ướ c và s ử d ụ ng b ề n v ữ ng tài nguyên n ướ c: T ă ng c ườ ng qu ả n lý Nhà n ướ c v ề tài nguyên n ướ c và xây d ự ng ý th ứ c s ử d ụ ng h ợ p lý, ti ế t ki ệ m tài nguyên n ướ c – m ộ t lo ạ i tài nguyên ngày càng tr ở nên khan hi ế m. Xây d ự ng và th ự c hi ệ n các ch ươ ng trình, d ự án qu ả n lý t ổ ng h ợ p các l ư u v ự c sông, các vùng đầ u ngu ồ n, n ướ c ng ầ m. - Khai thác h ợ p lý và s ử d ụ ng ti ế t ki ệ m, b ề n v ữ ng tài nguyên khoáng s ả n: Khoáng s ả n là lo ạ i tài nguyên không tái t ạ o đượ c nên vi ệ c khai thác h ợ p lý và s ử d ụ ng ti ế t ki ệ m, b ề n v ữ ng các ngu ồ n tài nguyên khoáng s ả n là không th ể thi ế u trong ch ươ ng trình phát tri ể n b ề n v ữ ng c ủ a qu ố c gia, c ầ n đượ c đặ c bi ệ t ư u tiên. Khai thác h ợ p lý và s ử d ụ ng ti ế t ki ệ m, có hi ệ u qu ả tài nguyên khoáng s ả n, trong đ ó s ử d ụ ng ti ế t ki ệ m là ch ủ đạ o. So v ớ i nhi ề u n ướ c trên th ế gi ớ i và khu v ự c, Vi ệ t Nam có nhi ề u l ợ i th ế quan tr ọ ng v ề tài nguyên khoáng s ả n. N ế u bi ế t b ả o v ệ , khai thác và s ử d ụ ng h ợ p lý, b ề n v ữ ng ngu ồ n tài nguyên này thì s ẽ có m ộ t l ợ i th ế quan tr ọ ng trong c ạ nh tranh qu ố c t ế c ả hi ệ n t ạ i và t ươ ng lai. - B ả o v ệ môi tr ườ ng bi ể n, ven bi ể n, h ả i đả o và phát tri ể n tài nguyên bi ể n: Vi ệ t Nam có b ờ bi ể n h ơ n 3.300 km b ờ bi ể n. Vùng đặ c quy ề n kinh t ế bi ể n c ủ a Vi ệ t Nam r ộ ng kho ả ng 1 tri ệ u km2, g ấ p 3 l ầ n lãnh th ổ đấ t li ề n. Vùng ven bi ể n là n ơ i t ậ p trung cao các ho ạ t độ ng kinh t ế xã h ộ i, t ậ p trung g ầ n 60% dân s ố , kho ả ng 50% đ ô th ị l ớ n và h ầ u h ế t các khu công nghi ệ p l ớ n c ủ a c ả n ướ c. Vi ệ c b ả o v ệ môi tr ườ ng bi ể n, ven bi ể n và phát tri ể n tài nguyên bi ể n c ầ n đượ c th ự c hi ệ n m ộ t cách nghiêm túc. Đ ây là vi ệ c làm thi ế t th ự c góp ph ầ n đả m b ả o phát tri ể n b ề n v ữ ng đấ t n ướ c trong nh ữ ng n ă m s ắ p t ớ i. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 48

- B ả o v ệ và phát tri ể n r ừ ng: R ừ ng có ý ngh ĩ a đặ c bi ệ t quan tr ọ ng đố i v ớ i vi ệ c gìn gi ữ môi tr ườ ng. Vì v ậ y, c ầ n ti ế p t ụ c nghiên c ứ u, ban hành các chính sách phát tri ể n và b ả o v ệ r ừ ng hi ệ u qu ả . - Gi ả m ô nhi ễ m không khí ở các đ ô th ị và các khu công nghi ệ p: Trong quá trình công nghi ệ p hóa, đ ô th ị hóa, hi ệ n t ượ ng ô nhi ễ m không khí ở các khu công nghi ệ p t ậ p trung và các đ ô th ị đ ã xu ấ t hi ệ n v ớ i m ứ c độ đ áng báo độ ng. Ô nhi ễ m b ụ i trong không khí ở các khu công nghi ệ p th ườ ng v ượ t m ứ c tiêu chu ẩ n cho phép t ừ 1,5 – 3 l ầ n. C ầ n có bi ệ n pháp đủ m ạ nh để kh ố ng ch ế và c ả i thi ệ n tình tr ạ ng ô nhi ễ m không khí ở các đ ô th ị và khu công nghi ệ p, ng ă n ch ặ n nguy c ơ phát tán ô nhi ễ m không khí trên di ệ n r ộ ng. - Qu ả n lý có hi ệ u qu ả ch ấ t th ả i r ắ n và ch ấ t th ả i nguy h ạ i: Nh ữ ng ch ấ t t ả i có ngu ồ n g ố c công nghi ệ p nh ư ch ấ t d ẻ o, nh ự a, kim lo ạ i, d ư l ượ ng hóa ch ấ t khó phân h ủ y đ ang có xu h ướ ng t ă ng lên nhanh chóng. Vì v ậ y, vi ệ c qu ả n lý, thu gom và x ử lý các ch ấ t th ả i r ắ n và ch ấ t th ả i nguy h ạ i đ ang là v ấ n đề môi tr ườ ng c ấ p bách c ầ n ph ả i gi ả i quy ế t. - B ả o t ồ n đ a d ạ ng sinh h ọ c: Vi ệ t Nam đượ c xem là m ộ t trong 10 trung tâm có m ứ c đ a d ạ ng sinh h ọ c cao trên th ế gi ớ i. Vi ệ c b ả o t ồ n đ a d ạ ng sinh h ọ c đ ang đặ t ra nhi ề u nhi ệ m v ụ m ớ i ph ả i gi ả i th ự c hi ệ n. - Gi ả m thi ể u các tác độ ng và thích nghi v ớ i bi ế n đổ i khí h ậ u, phòng ch ố ng thiên tai: S ự thay đổ i khí h ậ u trên quy mô toàn c ầ u và các khu v ự c trên th ế gi ớ i do ho ạ t độ ng c ủ a con ng ườ i đ ã, đ ang và s ẽ tác độ ng tiêu c ự c t ớ i nhi ề u l ĩ nh v ự c phát tri ể n kinh t ế , xã h ộ i và b ả o v ệ môi tr ườ ng. Vi ệ c nâng cao n ă ng l ự c d ự báo, thích nghi và kh ắ c ph ụ c tr ướ c các di ễ n bi ế n m ớ i v ề th ờ i ti ế t, khí h ậ u và gi ả m nh ẹ thi ệ t h ạ i do các th ả m h ọ a t ự nhiên là m ộ t yêu c ầ u c ấ p bách, đ òi h ỏ i nh ữ ng hành độ ng c ụ th ể , thi ế t th ự c c ủ a toàn xã h ộ i. CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 49

TÀI LI Ệ U THAM KH Ả O 1. Chu V ă n C ấ p, Đổ i m ớ i mô hình t ă ng tr ưở ng kinh t ế Vi ệ t Nam theo tinh th ầ n Đạ i h ộ i XI c ủ a Đả ng, T ạ p chí C ộ ng s ả n, s ố 826, 2011; 2. Đả ng C ộ ng s ả n Vi ệ t Nam: V ă n ki ệ n Đạ i h ộ i đạ i bi ể u toàn qu ố c l ầ n th ứ XI, Nxb Chính tr ị Qu ố c gia – S ự th ậ t, Hà N ộ i, 2011 3. Đả ng C ộ ng s ả n Vi ệ t Nam: V ă n ki ệ n H ộ i ngh ị l ầ n th ứ ba Ban ch ấ p hành Trung ươ ng khóa XI; 4. Hoàng S ỹ Độ ng, Tái c ấ u trúc kinh t ế , đổ i m ớ i mô hình t ă ng tr ưở ng trong b ố i c ả nh hi ệ n nay, T ạ p chí Kinh t ế và D ự báo, s ố 219, 2012; 5. H ồ Ng ọ c Hy, Đổ i m ớ i mô hình t ă ng tr ưở ng, c ơ c ấ u l ạ i n ề n kinh t ế - khâu độ t phá quan tr ọ ng c ủ a chi ế n l ượ c phát tri ể n kinh t ế - xã h ộ i 2011 – 2020, T ạ p chí Nghiên c ứ u kinh t ế , s ố 12, 2011; 6. Nguy ễ n K ế Tu ấ n, Kinh t ế Vi ệ t Nam n ă m 2010, Nhìn l ạ i mô hình t ă ng tr ưở ng giai đ o ạ n 2001 – 2010, Nhà xu ấ t b ả n Đạ i h ọ c Kinh t ế Qu ố c dân, 2011; 7. Nguy ễ n Minh Phong, Xu h ướ ng tái c ấ u trúc kinh t ế th ế gi ớ i, T ạ p chí đầ u t ư n ướ c ngoài, s ố 65, tháng 6/2012; 8. Ph ạ m Th ị Túy, Th ế gi ớ i trong th ậ p niên th ứ hai c ủ a th ế k ỳ XXI và l ự a ch ọ n phát tri ể n c ủ a Vi ệ t Nam, T ạ p chí Nghiên c ứ u kinh t ế s ố 406, 2012; 9. Thay đổ i mô hình phát tri ể n kinh t ế - xã h ộ i và c ơ c ấ u l ạ i n ề n kinh t ế Vi ệ t Nam, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u, CIEM, 2011; 10. Tr ầ n Đ ình Thiên, V ũ Thành T ự Anh, Tái c ơ c ấ u kinh t ế để đổ i m ớ i mô hình t ă ng tr ưở ng, T ạ p chí Nghiên c ứ u kinh t ế , s ố 12, 2011; 11. M ộ t s ố ngu ồ n khác đượ c t ổ ng h ợ p trên Internet, T ạ p chí, báo,… CIEM, Trung tâm Thông tin – T ư li ệ u 50