هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د :هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د يندنوم ېډنوغ يزيی هميس د هراپل ېلوس د 1 2021 یالوج ديلاش هګنرادمه وا هـنوتيالو يدـنکیاډ وا ناـيماب د هـخړا يـخيرات هـل تاـجرازه د ېـخرب ېـنيځ وـنوتيالو ناورـپ وا ګدرو نادـيم د رـت هـګنرادمه وا روـغ رـت ېـک ځـيديول هـپ ېـچ يد ېـخرب .يد ېـلديزغ وـنوتيالو ناګزورا وا ېـنزغ هــګوت هزــيلوټ هــپ ېدږــن هــنوتيالو ېوــش داــي روــلڅ هــتروپ رــيډ وــنوتيالو ېدد.) لکــش مــيود وا یړــمول( يد لاوــيلک هـپ يـڼهرک وا یرادـلام هـپ تيـشيعم لـپخ)سوـفن( يړـګو وــتالصاح وزــيڼهرک د اــيب ېــي نمتــش ېــنيځ وا يړو خــم ېرال هـل ګنلاـس د ېـچ تـيالو ناورـپ د.يوـک يرګادوـس د هراــپل راــښ لــباک د ،ېد ېوــش لولــښن هرس راــښ لــباک هـپ.ېد ېـکنووک هـضرع ېدـيلک وا مـهم وـتاديلوت وزـيڼهرک د مـ ه تحایـ س اـ ی یـ ېودنځرګ يـ خاد ېـ ک تـ يالو ناـ يماب ېدـنکياد هـپ.هد ېړـک هـت ځـنم ار هراـچ هـليدب هوـي تيـشيعم هـغد ،هد هـنيچرس هـلب هوـي ېـندنومراک د هـنوناک ېـک تـيالو ګدرو نادـيم هګنرادمه وا ېد ېـنغ هـخڅ وـنوناک هـل تـيالو هـپ ېـي کـلخ ېـچ يرـل ېـمريز ټـيمورک د مـه ناورـپ وا Basharat, 3 September 2017,( يد ېړــک تــخوب ودــند .) Ghafari, 3 February 2014; Byrd and Noorani, 2017 هـپ ،هد هړوـل وـلوټ رـت هـچک ېـلزويب د ېـک وـنوتيالو هـغد هـپ ېـچ هد هنلـس ۶۷ ېـک وـنوتيالو ګدرو نادـيم وا يدـنکیاډډ ناورـپ ېـک ېميـس هـغد هـپ.هد هنلـس ۵۹ ېـک وـنايماب هـپ اـيب ېنلـس ۵۲ ېـچک يـم د ېـلزويب د ېـچ ېد تـيالو ېـنيځاوي .)2020 UNDP( هد هـټيټ هنلـس ۴۲ هـچک ېـلزويب د ېـي هـخڅ وا وــنایماب د ېــک وړوــل ېزــکرم هــپ هــېلډ هــل وــنوتيالو ېد د ېميـس ېرـيډ هـخڅ ېنلـس ۹۰ هـل ېـچپ هـنوتیالو یدـنکیاد ېلـښوپ وميـس يلاـخ وـلګنځ هـل وـکمځ ېـچو ،وـنورغ ېـي نوـلدب مـيلقا د ېـچ يد ېـک ځـنم هـپ وـنوتيالو ه وـغه د ،يد UNEP( يد ساــسح وا يــکنونمنايز رــيډ ېدــناړو هــپ ېدد ېــلاکچو هرادــماود ېــک وــنولک ویتــسورو هــپ.)2016 هــپ دــنوژ د وــکلخ تــشيم لاوــيلک د ېــچ ېد ېوــش لــمال .يش هــت ځــنم ار نوــلدب کــيتامارډ ېــک تيــشيعم ،)SEF( ټـسنب ټرـیا شـیرډرف د روـل هـپ ۍلوـس د )ORPPA( ېــسسوم وــنړېڅ هــماع د ناتــسناغفا د ېلوــس وا اــیتخارپ د ناتــسناغفا د کــیټویډیم وا .هد هژورــپ هډــګ) OPDAM( نامزاــس ،خــلب ،تارــه ،راــهدنک ؛وــنوتیالو ووا هــپ هژورــپ هــغد ېلوــس د ېــک لــباک وا راــهرګنن ،ناــیماب ،ناــشخدب هـپ وـنوډنخ يـحم هتـش ېـی ېدـناړو رـپ وا وـنوتصرف هراـپل وـلوک هناـسا ېړـکرو هړـکار ېـمظنم د رـظن د هړا .هد ېوــش نــیازیډ ېډــنوغ يزــیی همیــس هراــپل ېلوــس د هژورــپ هــغد د»يد تــشیم ېــچ ېرــیچ« ناــناغفا وــڅرت يوړوــج د ېرال هـل ونوتیلاعف وا ېړـکرو هړـکار رـظن ،ورـتا ورـخ هـلیاپ هـپ.يـخاو هډـنو ېـک هـخرب هـپ وـلوراوه وړخـش يروـلدیل ډـګ هوـی د هراـپل ېلوـس د ېـښيپ هـغد ،ېـک هوــی د هــچک هــپ ېــنلوټ د هــخوم هــپ وــلوک هــتځنمار ېزینــسر يرــیوصت.يوــک هــنوڅه تکراــشم لاــعف يـحم ،يـم ېـچ يوـک هتـسرم تادـیلوت وا ېـنورپخ وا يش رــخ هړا ېد هــپ يکنوتــسیخا هــټګ لاوــیړن وا ېدـناړو ېنتـښراپس هراـپل نوډـګ د ېـک ېـکنولتار هـپ .يړــک وـترپ دیعـس ،نـیترام لیـسول ،وـنالاوکیل د زـیډنل هـغد ټــسنب ټرــیا شــیرډرف د اوــخ هــل ،دــنارګِل اــترام وا يــسوم وــنړیڅ هــماع د ناتــسناغفا د ،)SEF( وا اــیتخارپ د ناتــسناغفا د کــیټویډیم وا) ORPPA( د وــیراکمه د ځــنمرت) OPDAM( نامزاــس ېلوــس .ید یوــش وــتمچ هــګوت هــپ ېــخرب ېوــی هوــي هراــپل ېلوــس د ،هــټين هــمهن هــپ نوــج د لاک ۲۰۲۱ د ،يدـ نکیاډډ د ېـ چ هوـ ش هرسرـ ت ېـ ک وـ نایماب هتـ سان هزيميـ س وزاتــسا ېــنلوټ يندــم د وــنوتيالو ناورــپ وا ګدرو نادــيم رــه د ېدــنال.هو ېړــک نوډــګ ېــکپ وــکاوراچ وزيميــس وا وړخــش د وا يداــصتقا ،ېــيايفارغج ،کــيفارګوميد د تــيالو يد ېوــشوتمچ تاــمولعم يــمومع هړا هــپ وازــجا هدــنوړا .يد ېوـش لړـکرو تاـمولعم هړا هـپ رـهب د ېتـسان د ېـسپرو هـسال رـت هـخڅ ثـحب وا ېتـسان د ،ېـک ېاـپ هـپ دنـس هـغد د .يد ېوــش لړــکرو تاــمولعم ډــنل هړا هــپ وــلياپ ويوــش 2 هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د هــپ ېــک ېاــپ هــپ وډــنڅ وــځيديول د وــنورغ د شــکودنه د هنلـس ۹۰ تـيالو ناـيماب د تورـپ ېـک وميـس وړوـل يزـکرم ېــک ځــيديول هــپ.ېد ۍــنرغ هــمين اــي ۍــنرغ ېــي تحاــسم ېــک لاــش هــپ ،لــپرس ېــک ځــيديول لاــش هــپ ،روــغ هــل ،ګدرو نادــيم وا ناورــپ ،ناــغب ېــک ځــيتخ هــپ ،ناګنمــس د.يرــل هــلوپ هرس وــنوتيالو ېــنزغ وا يدــنکیاډ ېــک ليوــس وا يد هرازـه هعيـش ېـي هنلـس ۹۸ ېدږـن يړـګو ۍرـيډ تـيالو .)UNFPA, 2005( يوــک ېرــخ هــبژ ېرد هــپ ېـچ هد هزـيڼهرک ېرـغ وا هـچو هحاـس هرـيډ تـيالو وـنايماب د زـيڼهرک ېـچ ېد هـخڅ وـتيالو هـغه هـل وـي هـچک هـپ داوـيه د مـه ېروـن ېزنوتـس هـغد-يد ټـيټ وـلوټ رـت ېـکپ تاـصاح هـپ تـيکلم د وـکمځ د ېـچ يد ېوـش يدـج هـلما ېد هـل هرسرـت مـسان تـيريدم وـنيچرس يـعيبط د وا يږـيک ېلايـس رس .)Afghanistan, 2019a, UNEP, 2016( يږـيک ېــتينما تــيالو د يږــيک لــيو ېــچ ېــک لاــح ېــسادپ هـل وړـګج د وـخ ، يږـیک لـڼګ هـښ لوډ يـمومع هـپ تـيعضو ٪۱۸۲۰ ېـک لاک ۲۰۲۰ هـپ هـلبوژ ګرـم وړـګو يـکلم د هـلما هد ېوـش هړوـل هـپ هـګوت يراـس ېـب هـپ هـلترپ هـپ لاک رـت د ېـک تـشايم هـپ ېالوـج د لاک ۲۰۲۰ د.)2021 UNAMA( لوتــښت د ېروــل هــل وــنابلاط د ېــکنوکراک وراــچ وزــينغر د د لاک ۲۰۲۰ د وا ،يد ېوــش لړــکرو مــه هــنوروپار ودــيک ټـيکرام وـي هـپ ېـک زـکرم هـپ راـښ ناـيماب د ،۲۴ هـپ رـماون دــيرب مــب ېــکنوديدواچ ېوــش ېاــځ رــپ ېاــځ وــي د ېــک لوـش ناـيپټ روـن ۶۰ وا هړـم هـنت ۱۸ ېـي هـلما هـل ېـچ وـشو .)2021 UNAMA( تورـپ تـيالو يدـنکیاډ ،ېـک ليوـس هـپ تـيالو وـنايماب د ېي هـت ځـيديول لاـش ،ناـيماب ېـي هـت ځـيتخ لاـش ېـچ ېد وا دنمله ېـي هـت ځيديول ليوـس وا ينزـغ ېـي هـت ځـيتخ ،روـغ تـيالو يدـنکیاډ.يد هـتارپ هـنوتيالو ناګزرا ېـي هـت ليوـس هـ ل اوـ ه ېـ بارخ د وا ېد تـ يالو ۍـ نرغ وـ ي هـ ګوت هزـ يلوټ هـ پ هـګنرادمه ،ېد نمزنوتـس ۍـسر سال هـترو ېـک ېـمژ هـپ هـلما ورـيډ ېـي هـلما هـل ېـچ يد هـن يفاک ېواـنبريز تـيالو هـغد د .)۲۰۱۸ ،FSC ،ناتـسناغفا( ېد نمزنوتـس ۍـسر سال هـت وميـس دـياع د ېـچ ېد هـخڅ وـنوتيالو هـغه هـل داوـيه د تـيالو اد .)NSIA, 2019( ېد ېـکنورل دـياع ږـل وـلوټ رـت هوـلپ هـل )2020( لکټا وړګو د:لکش ېړمول لاويلک يراښ زيلوټ تيالو 480,815 14,472 495,557 نايماب 516,504 0 516,504 يدنکیاډ 669,740 67,960 737,700 ناورپ 321,335 1,802 323,187 ګدرو ناديم ) 2021( هرادا يلم وتامولعم وا ېیئاصحا د:هنيچرس هريمش وړګو يلاویلک وا يراښ د:لکش ميود ) 2021( ټسنب هپ وتامولعم د ېرادا يلم د وتامولعم وا ېيياصحا د هــپ هــنوتيالو ناورــپ وا يدــنکیاډ ،ناــيماب ،هوــلپ هــل تــينما د هـغه وږپـش هـپ وا ،هو نـما ېـک وـنولک ورـت هـپ هـګوت هزـيلترپ ۲۰۲۰ هـ پ هـ نيړم وړـ ګو ېـ کلم د ېـ چ يـ ځار ېـ ک وـ نوتيالو .) UNAMA 2021( هد ېوـش روـپار هـمک وـلوټ رـت ېـکپ ېـک هـل دـنبروغ د ېـچ هرال هـيول ناـيماب-لـباک د ،هرس هرس ېد هـل وـنولک ويتـسورو ېد هـپ ېـک ناورـپ هـپ ،يږـيريت هـخڅ يميـس ېروــل هــل وــلډ وــفلاخم ولاولــسو د هــګوت هرادــماود هــپ ېــک ېنوتـښت د وړـګو يـکلم د هـلک اـن هـلک ،تـښدنب د کړـس د ېدـنوخ هـت تـیالو ېـي هـلما هـل ېـچ هو هدهاـش ېـنژو وا درـ مهک هـ پ تـ يالو وــنايماب د.ېد ېړـ ک نــمزيغا ۍـ سر سال هـګنرادمه وا يد ېوـش ېتـښن ېـنيځ ېـک ېلاوـسلو ربيـش وا وـلاو هلـسو د ېـک ويلاوـسلو نارـجک وا وـت اـپ هـپ يدـنکیاډ د ځـنم ار ېـنماان ېـک ۲۰۱۹ هـپ هـلما هـل وـنوتيلاعف د وـلډ وـفلاخم )NSAG)(OCHA, September 15, 2019(هد ېوــش هــت رس هـپ وـبوا وا وـنوياځړڅ د ېـک وـنوتيالو يدـنکیاډ وا ناـيماب ېـسيهار وـنولک د ځـنم رـت ورـګدنورک وزيميـس وا وـنايچوک د لاک يداـيم ۲۰۰۱ هـل.يږـيک هـت ځـنم ار ېړخـش وا ېړـګج ېدـنګاپورپ يسايـس ېـمهم ېوـي د عوـضوم هـغد ،يـيهار Giustozzi, 2017;( ېد ېوـش لـمال يلاوـخيرتوات زـيمکوت وا 3 .) Foschini, 2013 هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د يـکلم د وا يد ېـلړت ېـي ېځنووـښ ،ېلوتـښت يـی ېکنووـښ يــګرم ناــځ د هــلترپ هــپ لاک ۲۰۱۸ د هــلبوژ ګرــم وړــګو ۵۰۰ هـلما هـل وـنټلپ د وـنوروک د وا وړـګج ېـنکمځ ،وـنوديرب يداو دــنبروغ د.)UNAMA, 2019( هد ېوــش هړوــل هنلــس يماـسا بزـح وا يماـسا تـيعمج د هـخړا يـخيرات هـل ېـچ ېدـناب زـکرم مـهم هـپ تـيلاعف د وـنيفلاخم د ،هو رـګډ ويلايـس د ۍلاوــسلو ېــځيديول هود.)2011 ,Ruttig( يد ېوــش لدــب هـپ نوـج د لاک ۲۰۲۱ د يد ېـترپ ېـک ېداو هـغد هـپ ېـچ ېـلب ېوـي وا ،يـغار ېدـنال لورـنک د وـنابلاط د ېـک تـشايم وــنوقح يرــب د..)2021 Roggio( هد هــناور هړــګج ېدــناب تـيالو ناورـپ هـپ ېـک لاک ۲۰۱۹ هـپ اـنيو هـپ ېرادا راـڅ د د ېـچ تـينما يـم د ناتـسناغفا د دـحاو يـماظن هـمين وـي ېـک ېرادا يتارابختـسا یزـکرم د وـتالايا هدـحتم د اـي یا يا يس يدـج وـنوقح يرـب د ،لوـک هرسرـت تاـيلمع يـفخم هراـپل .يد يړـک ېـنوړغرس مــه موــن هــپ تــيالو ګدرو نادــيم د ېــچ تــيالو ګدرو لاـش هـپ ،وـنايماب د ېـک ځـيديول لاـش هـپ ،يږـيک لدـنژيپ هــپ وا رــګول وا لــباکد ېــک ځــيتخ هــپ ،ناورــپ د ېــک ځــيتخ ېدد.يرــل هــلوپ هــکيرش هرس تــيالو ېــنزغ د ېــک ليوــس وــی ېــچ يد ناناملــسم هعيــش وا ينــس يکنوديــسوا تــيالو .يد مــه هعيــش هرازــه ېــي ريمــش لاوــيلک ېکنوديــسوا لوــټ ېدږــن تــيالو ګدرو نادــيم د ېلـښوپ وـنورغ ېـي تحاـسم يـيامين تـيالو د وا ،يرـل دـنوژ کړـس يمومع د راـهدنک-لباک د ېـي ريمـش رـيډ وړـګو د.ېد هوـي یرګادوـس د داوـيه د کړـس هـغد ،يد تـشيم هړاـغ هـپ ېـلديزغ هـت ليوـس هـخڅ ځـيتخ لاـش هـل ېـچ هد هرال هـمهم .)Goodhand and Hakimi, 2014( هد ېــکنوديلوت ودــياوع د وکنوديــسوا تــيالو ګدرو نادــيم د وا يرادـلام ،ېڼهرک ېزيرګادوـس وا هـنوراک ېـنځرو هـنوتيلاعف هـګنرادمه ېـک تـيالو ېد هـپ.يد ېرودزـم ېزـيڼهرک رـغ وا ،يد هـن ېوـش لـټلپ هـسوا رـت ېـچ هتـش ېـمريز وـنوناک د ينوــناق ېرــغ هــپ ېــچ يد ېوــش لړــکرو هــنوروپار ېــساد Goodhand and( يږــيک هرسرــت هــندنیک ورز ورس د هــګوت .)Hakimi, 2014; UNDP, 2020 ېــلوپ ېــکيرش هرس دــنمله د ېــچ ېکویلاوــسلو وــغه هــپ ېــتلود اــن د وا وــنوکاوځ يــعافد ېــتينما ناتــسناغفا د يرــل ،يد ېوـش لړـکرو هـنوروپار وړـګج د ځـنم رـت وـلډ وـفلاخم ېـچ هد ېړـک هدـنګرڅ هنـښيدنا وړـګو ېميـس د هـګنرادمه وا وــيډنواګ هــل مــه لاولــسو شــعاد د ېــچ هتــش ايتنوــش ېدد OCHA, 15 Sep�(شي( ل�ـخاد ه�ـت يد�ـنکیاډ ه�ـخڅ و�ـنوتيالو .)tember 2019 ځـنم رـت وـلډ ولاولـسو وزيميـس د وا وـلډ يسايـس د هـګنرادمه ېـک تـيالو يدـنکیاډ د ېـچ ېد ېوـش لـمال ېدد ېـکيړا .)Pajhwok, 2019( يش بارـخ تـينما وړـګو يـکلم هـنت ۷۰ د هـلما هـل وړـګج د ېـک لاک ۲۰۲۰ هـپ ېــچ ېد هــل هرس ،ېد ېوــش لړــکرو روــپار ېــلبوژ ګرــم د هد هــټيټ هرــيډ هــلترپ هــپ وــنوتيالو وروــن د داوــيه د هريمــش اد .) UNAMA 2021( ېـک ځـيديول هـپ ،ناـغب هـل ېـک لاـش هـپ ،تـيالو ناورـپ رـشجنپ ېـک ځـيتخ هـپ ،ګدرو نادـيم ېـک ليوـس هـپ ،ناـيماب هکيرش هرس تـيالو لـباک د ېـک ځـيتخ ليوـس هـپ وا اـسيپاک وا ېــک ودږوا هــپ ېرال د ګنلاــس د تــيالو هــغد.يرــل هــلوپ .ېد تورـپ ،هد هرال هـمهم ېرګادوـس د لاـش د داوـيه د یـچ جارــلا لــبج هــپ وا رــشجنپ د ېــک راکــيراچ هــپ هرال هــغد هنلــس ۷۰ تــيالو ېدد.هد ېــلديزغ مــه هــت وــنايماب ېــک ،يوـک ېرـخ وتـښپ ېـي هنلـس ۳۰ ېدږـن وا ېرد وکنوديـسوا يد ناناملـسم هيلیعاـسا وا هعيـش ،ېنـس ېکنوديـسوا ناورپ د .)MRRD, 2020; UNFPA 2005( تـيالو ۍـنرغ هـمين وا ۍـنرغ لوډ يـمومع هـپ تـيالو ناورـپ هـلترپ هـپ يدـنکیاډ وا ناـيماب د ،ېـي يفارـګ وـپوت وا اوـه.ېد رـشجنپ وا دـنبروغ د.هد هرـبارب هـت ېـڼهرک ېـچک ېرـيډ رـت ېـ نيچ یـ عيبط وا هـ بوا یـ کنوديهب هـ خڅ ونودنيـ س د تـ يالو لـيباليب وا يوليکـشت ېـنيچرسولوبوړخ د وـکمځ وزـيڼهرک د وــلوک هروــپ واــيتړا وــلپخ د ېــچ يرــل تادــيلوت زــيڼهرک وروـن داوـيه د وا وـنورازاب لـباک د تادـيلوت زـيڼهرک ،هرـبرس .ېوتـسا هـت وـنوتيالو ېـتينما هـګوت هزـيلترپ وا يـمومع هـپ ېـچ ېـک لاـح ېـسادپ لاک يداـيم ۲۰۱۹ هـپ ،يږـيک لـڼګ ېـکنورل واکـيټ تـيعضو وېځنووـښ د وـنابلاط ،هد ېوـش هړوـل هـچک يلاوـخيرتوات د ېـک 4 هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د / ايوپ ليلج /APPRO ،MADPO ،FES يږـيک لوـکرو هدـند هـت وـکنووک نوډـګ ېـک ېتـسان هرـه هـپ وړـګج د ېـچ ېزنوتـس ېـمهم هـغه ېـک وـنلوټ وـلپخ هـپ ېـچ وا يړـک هـتوګ هـپ ،يږـيک لـمال نوـلدب د زـيغا وا تـيعضو د ،ېـک پورـګ رـه هـپ.يړـکو ثـحب ېرـپ ېـک پورـګ هـپ اـيب وا ، لړـک هـتوګ هـپ هـنولمال ېزنوتـس ېرـه د وـکنووک نوډـګ ،يوـک ثـحب هړا هـپ ېراـچ يرال د لـح د وـنولمال هـغد د اـيب ځـنم ار هلوـس هـلاهمدږوا ېـچ ېـش رـبارب طـيارش ېـساد وـڅ .يش هـت وروـلڅ د اـیب هـقیرط هـل تـيئه وـی د يـیاپ ثـحب زـیا هـلډ د ېدــناړو هــت وروــن وا وــلاونوډګ لــنیپ د ړوــج هــخڅ وړــغ د يړــغ ثــحب د لــنیپ د ېــک تــيالو هــپ وــنايماب د.يږــیک ګدرو نادـيم د ،یړـغ نـت وـي اروـش يـتيالو د تـيالو ناـيماب ېـنلوټ ېـندم د ناـيماب د ،یزاتـسا تـساير ېـنهوپ د تـيالو .هو لماـش لاـعف نـت وـي ېلوـس د وا یړـغ نـت وـي رـت وـکنووک نوډـګ د رـنع لـب وـي ېتـسان ېلوـس ېزيميـس د وـتارکاذم د وا يلوـس د يـکنوکنوډګ ېـچ هو ثـحب دازا ځـنم رــت وــنابلاط د وا تــيروهمج یماــسا ناتــسناغفا د ېرال هــل وا ېــليه ېــلپخ هړا هــپ لــح يسايــس د وــتارکاذم د ځــنم .يړـ ک کـ يرش تاـ عقوت تاعقوت وا ېليه وکنوکنوډګ د هړا هپ ېلوس د ېـليه وـکنوکنوډګ ېـک ېتـسان هـپ ېلوـس د تـيالو وـنايماب د ېوــي ېــساد هــب ېــک وــتارکاذم هــپ ېــچ ېړــک ېدــنګرڅ یـلاوخيرتوات ېـي هـب ېـک هـلياپ هـپ ېـچ يږيـسرو هـت ېړـکوه د وا يش هــت ځــنم ار هــب تــموکح تــقوم وــي وا يش مــک وراــچ يلاوــتموکح د وا يش هراوــه هرال هــب هراــپل وــنکاټلوټ ېړـګج د هـګنرادمه ېود.يش هـت ځـنم ار تاـحالصا هـب ېـک نـ مزيغا داـ صتقا هزـ يڼهرک وړـ ګو وتـ شيم د هـ لما هـ ل وړـ ګج د وـنوکاوځ يـتينما يـم ناتـسناغفا د ېـلځ رـیډ وا ،ېد ېوـش هـلک وا ،يږـيک ېـتاپ رـګ ېـک ځـنم هـپ وړـګج د وـنابلاط وا ړا هـتيد يروـل هـل وـنوکاوځ يـتينما يـم ناتـسناغفا د هـلک اـن Qazizai,( يش ړال وــکمځ وزــيڼهرک وــلپخ هــل ېــچ يږــيک .)2019 ۴۰ هــپ لــباک د يږــيمون راــښ نادــيم ېــچ زــکرم تــيالو د هــيول هــپ راــهدنک-لباک د ېــک ځــيديول ليوــس ېرــم وــليک تــیالو کیژیتارــسا هــپ یــی تــیالو هــغد ،ېد تورــپ رال يړــت هرس لیوــس هــل لاــش ېــي هــلما هــل ېــچ یړــک لدــب هـل ځـیتخ يـځ هـت وـنایماب یـچ یرال هـل کرس یـتیالو د وا .يړــت هرس ځــيديول ،يد ېــتايز ېرــيډ ېړــګج ېــک تــيالو ګدرو نادــيم هــپ ځـنم رـت وـنابلاط وا وـنوکاوځ يـتينما يـم ناتـسناغفا د ېـچ وړـګو يـکلم ېـي هـلما هـل وا-يږـيک ېړـګج تـخو اـن تـخو Osman, 2019;( يږـيک هـياځ ېـب وا يړوا هـلبوژ ګرـم هـت .) UNSG, 2020; UNAMA, 2021 نادـيم د ،ېروـپ ېـټين ۲۶ رـت ېتـشايم د نوـج د لاک ۲۰۲۱ د ېـک سال هـپ وـنابلاط د لورـټنک وېلاوـسلو وـلوټ د هـترپ راـښ .) Roggio, 2021( ېد هوـي هـت رـهب ېتـسان د:هتـسان ېلوـس د تـيالو ناـيماب د هـنتک هدـنلغځ ۸۵ ېـک ېتـسان هزيميـس هـپ ېلوـس د ېـک تـيالو هـپ وـنايماب د همهن هپ نوـج د لاک ۲۰۲۱ د ېـچ)وځـښ ۳۴ وا وـنارن ۵۱( وـنت تـيالو د ېـکنووک نوډـګ.هو ېړـک نوډـګ ،هو ېوـش هرسرـت د ،ېــکاوراچ يــتموکح ېــچ هــخڅ وــچک وا وــلډ وــليباليب د وړـګج د ،نارـم زيميـس ،ناـملاع ېـنيد ،نـلاعف وـنلوټ ېـندم يصوـصخ ،يړـګو ېـکنورل تـيلولعم وا يزاتـسا وـناينابرق د ېـ ک هــپ نـ لصحم وـ نونوتنهوپ د وا وـ لډ وـ ناناوځ د ،روټکـ س .هو ېوـش لـلب هـت يتـسان يد ،هو لماـش 5 هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د ېرـت دـياب هډـنو هـغد وـناناوځ د ،يو لوډ رـه ېـچ هزيميـس ،هتـسيلنيپ هنيځـښ ېـنړمول –.يش لتـسيخن او يلاوــتموکح رـت هعيـش وا ينـس د وا ودـيک زـيمکوت يړـګج د ،ېـک هـلياپ هـپ ېنـ ښيدنا ګـ نز رـ طخ د وا يدـ ج هړا هـ پ يلاو يرـ ل د ځـ نم .ېوـش ېدـنګرڅ هنولمال زيی هميس ېړګج د ېــک ېتــسان هزــيی هميــس هــپ ېلوــس د تــيالو ناــيماب د :لړـک هـتوګ هـپ هـنولمال هدـمع روـلڅ ېړـګج د وـکنوکنوډګ نوتشن تيمکاح د نوناق د • داضت وا ېلاو ېريل ېبهذم وا ېنبژ ،زيمکوت • داصتقا ېروزمک • هـلوډنا اـن وـنيچرس د ېـک وميـس وـليباليب هـپ داوـيه د • شـيو ORPPA ,OPDAM ,SEF /ايوپ ليلج نوتشن تيمکاح نوناق د:هزنوتس ۍړمول ېروــپ تــیمکاح نوــناق د وا عــطاقت د ېړــګج د وــلاونوډګ د هــچ اد یړــمول..لړــک هــتروپار لیاــسم دــنوړا هود دــنوړا لوډ رـه د ناـسک نـمکاوځ هـلما هـل نوتـشن د تـيمکاح نوـناق هــخڅ داــصتقا هــل ېړــګج د وا يد نــمخرب هــخڅ تــيفاعم د وا نوتــشن اــيتړو د هــچ اد مــهود وا.يوــک هــسالرت ېــټګ وـلپخ د ېالوـک يـن عاـبتا داوـيه د هـلما هـل نوتـش د داـسف ېــچ ېد ېوــش لــمال ېدد داــسف.يړــکو هنتــښوغ وــنوقح د ېدـناب تـموکح هـپ وا يـن هرسرـت هـګوت همـس هـپ هـنوراک رـت وـعابتا وروـن وا وـيکږل د وا ،يړـک ېروزـمک رواـب وـکلخ .يش لــمال ېــلوډناان ېروــن د وــکيړا د ځــنم ېود-يشو ېـساد ېرـچ هـک-هد ېړـک هدـنګرڅ هـليه ېاـپ د هــب هــنوتصرف ېــساد وا يړــکو ړــتالم وــنوراک ېــيايتخارپ هــب اــيب هــب هنوتــښوړوج وا ېواــنبريز داوــيه د ېــچ يړــک رــبارب .يش لوــغرو سال هــغد ېــچ يرــل هــمت يــکنوکنوډګ ،ېد رــپ هرــبرس وا يندـ م د ېـ چ هـ لک يش هروـ پ لاـ هم هـ غه هـ ب ېـ نړوار هـ ت یـساسا لاک ۲۰۰۴ د ېـچ طـیارش يړـګناځ وـنوقح یـسایس هــغه هــپ وا يش لتاــسو يدــنوخ يد لماــش ېــک نوــناق کاو د ځـنیمرت وـلډ يتارـکاذم هود د هـنونوړت ېـچ ېـک تـلاح .يش لــمال وــلوکیرش ېــک تــموکح هــپ وا ،يــن هروــپ طــيارش هــغد ېرــچ هــک وـن ،يړـک لورـټنک ړپـشب ېـي اـي وا يرـلو زـيغا رـيډ ناـبلاط يش لـمال ېدد هـب راک اد ېـچ هدوـښو هنـښيدنا وـکنوکنوډګ د ېـک وـنلوټ هـپ ،يش ړال هـځنم هـل هنوتـښړوج ينـسوا ېـچ هــخڅ وراــچ وزــينلوټ وا يسايــس د ،يش رــيډ هــب کاو وــنارن يش لوـځروغو هرـظن هـل هـب ۍـکږل ،يش ېـخرب ېـب ېځـښ هـب هــنيودناړو ېــساد هــګنرادمه ېود.يش ېدــنب هــب ۍنــسر وا د ېـسيهار لاک ۲۰۰۱ د ېـچ ورادا وـنلوټ ېـندم د ېـچ هړـکو رـيډ ،هواک تـيلاعف ېـي هتـسرم هـپ وـکنووک لـيومت وـځيديول .يش ېـمک هـب ېتـسرم ېـلاويړن وا يش ېروزـمک ېـچ هړـک هدـنګرڅ هنـښيدنا هـګوت ېړـګناځ هـپ وـکنوکنوډګ هــغه هــلما هــل ۍلايــس د))ۍــلاوتموکح(( وا))وــقوقح(( د ناتــسناغفا هــپ ېــسيهار لاک ۲۰۰۱ هــل ېــچ قوــقح ېراــيعم يدج هړا ېد هـپ ونيځ.يش ېدـنال وـښپ د ،هو ېوـش دود ېـک راک هخڅ تـحلصم لوډ موـک ېد ناـبلاط ېـچ هدوـښو کـش هرس ونابلاط هـل ېـچ لتـښوغ هـن وـکنوکنوډګ ورـيډ وا ،يـخاو :لـيوو تـسيلنيپ اـي تـيئه نـت وـي.يړـکو راک هډـګ هـپ ناـبلاط نورـپ وا نـن د ېـچ ېد ېوـش لـيو هـت ږـنوم هــت ږــنوم هرــخ اد هــغرم هدــب هــل وــخ.يرــل رــپوت ېــچ مــي نــمډاډ هز]....[.ېوــش هــتباث هد هــن ايتــښر لــش ېــچ يد هــن يړــګو هــغه يړــګو ناتــسناغفا د ېـندم هـپ ناـناوځ ،سـکعرب ورـت د.هو ېدـناړو هـلاک د وــنلوټ وــلپخ د وا يرــل هډــنو ېــک ۍنــسر ،ېــنلوټ وراــچ د تــموکح د ،يوــتچوا ږــغ هړا هــپ وزنوتــس تـښړوج تـموکح يـکنولتار د.يوـک هـنراڅ هـخڅ 6 هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د :يوتايز تسيلنيپ وي هــغه وــن ،يــش مــه ار هلوــس هــک ،ئړــکو رواــب هــل ېړــمول دــياب ناــبلاط.يو هــلاهمډنل مــه هــب کاوـځ د وا يږيـسرو هـت ېړـکوه هرـس تـموکح ږـنوم ،مـه اـيب هتـسورو ېد هـل.يـنمو لوکيرـش .وروګ هـن و واکـيټ وا تـينما ېـک لاـهم ډـنل هـپ هـب د ېـک وـنولک ولـش ورـيت هـپ ېـچ ېداد ېـي لـمال ځـنم ار تاـفالتخا ېـک وـخرب وـليباليب هـپ داوـيه يد ېوـش هـت هـ پ ېـ چ لـ يوو وړـ غ پورـ ګ د ،هراـ پل لـ ح د ېزنوتـ س ېدد ېنهوپ هـکل ،هد اـیتړا هـت وـنوريبدت ړـل وـي ېـک متـسيس يسايـس ،هـګوت هزيميـس هـپ.يشو راک ېدـناب وـتاحالصا وزيتـښړوج وا متــسيس هــپ ېځنووــښ د ېــچ هړــکو هــنوداي اد وــکنوکنوډګ اـي وزـيمکوت دوا ،يش نـمکاوځ هـنومارګورپ يندـم دـياب ېـک زـکرمت رـيډ وينمتـ ش يـ مومع هـپ ،ېاـ ځ هـ پ تـيوه يـ بهذم وا زــيمکوت د ېــچ ړــکو زــيدناړو هــګنرادمه ېود.يشو لوډ ينوـناق هـپ رامثتـسا وـلډ يسايـس د هراـپل تـيوه يـبهذم هـت ځـنم ار دـعاوق نـمکاوځ وا ،يش ېـلپ نوـناق هـغد وا عـنم وــلوړوج وــلډ د واړــت هــپ ۍــلډ/بهذم ،مــکوت د ېــچ يړــک .يړـکو ېوـينخم يماــسا ناتــسناغفا د وــکنوکنوډګ ېــچ ېــک لاــح ېــسادپ هــخرب هــپ ودــيک زــيمکوت تــسايس د تــموکح تــيروهمج يرـګنا ېـساد هـګنرادمه يود ،يـڼګ ړـپ ږـل وـلوټ رـت ېـک هــغد ېــچ هتــش اــيتړو ېــساد هــنند ورادا تــموکح د ېــچ .يسوــي هــځنم هــل ېــلاوريل زــيمکوت ،هد ېوــش ېــي هــنوداي ېــچ ېــک ځــنم هــپ وــنيلاعف وروــن د هـخرب ېد هـپ هډـنو وـنارسيفورپ نوـتنهوپ د وا نارـم يـبهذم .هوـ ش لـ ڼګو هـ مهم ېـ ک داصتقا ېروزمک:هزنوتس همیېرد وا لــمال ېړــګج د نوتــشن وــنوتصرف يراک د وا يلزوــیب وړـګج وزيـسل د.يوـش لـڼګو ېـنيچرس ېړـګج د هـګنرادمه ېــچ ېوــش لــمال ېدد ېــنديک هــياځ ېــب وا وزــيغا ېــنيځ زيڼهرک هـلکان هـلک ،يش ېـګنړ ېواـنبريز وـلوبوړخ د ېزيميـس ېـللت هـځنم هـل ېواـنبريز دږـيل د وا ېـللت ځـنم هـل تاـصاح ېــنتکایب ېروژ مټــسیس يــياضق وا يرادا د وړــغ وــلډ د يـپ وـتاررقم دـض داـسف د ېـچ لـیو ېـیو وا هړـکو هنتـښوغ .يو ېــک لــمع هــپ ېــکلب يو هــن ذــغاک هــپ دــیاب لوــک يړـک هـنو هنـسب هـب دـعاوق هـغد ېـځاوي ېـچ ،هد ړو ېـنوداي د داوـيه د-يـکنووک هـسال رـت وـنوتمدخ هـماع د ېـچ وـڅ رـت – يـخناو هړاـغ هـپ تيلؤـسم اد – نـيرومام يـتموکح وا يړـګو هـب هـندنغ وړـګو هـغه وا ،يوـک هزراـبم هـب هرس داـسف د ېـچ داـسف د ېـکنوکنوډګ وـي.يوـک داـسف وا یـطخت ېـچ يوـک د هـګوت هزـيلوټ هـپ ېـچ لـيوو هړا هـپ ېزراـبم د ېدـناړو هـپ یواـهوپ هـماع هړا هـپ ېزراـبم د ېدـناړو هـپ داـسف د وا نوـناق .يش ړوـل FES, MADPO, APPRO /ايوپ ليلج ېـلاو ېرـل ېـبهذم وا ېـنبژ ،زـيمکوت:هزنوتـس هـمیود داـضت وا هـخڅ وـنولمال وـمهم هـغه هـل وـي لدـيک زـيمکوت تـسايس د ېړـګج د ېـچک يـم هـپ هـګنرادمه وا هزيميـس هـپ ېـچ ید :هـګوت هـپ یـګليب د.يوـک نـمزيغا لوډ يدـج ېـساد تـيعضو زـيمکوت ېـک هـنلوټ هـپ ږـنومز ړال هــت تــيالو لــب موــک هــلک ېــچ ېد ېــلوين خړا رو ناـغفا هـترو ناـځ ېـچ ېد هـل ېدـناړو وـن ،وـش تــيالو يد هــل ږــنوم ېــچ وــياو هــترو وــن ،وــنژيپو اد.ورـل هړا ېروـپ مـکوت يد هـپ وا وـي ېـلغار هـخڅ ېــي ېــک ېــنلوټ هــپ ږــنومز ېــچ ېد دود هړواــن وــي هــل ېــچ هد هنمزنوتــس هرــيډ اد وا يد ېړــک ېــښير وـي ،وـش ېاـځ وـي ېـچ ئـځار]...[.يش لړوـي هـځنم هـترپ ،وړـک ړوـج داوـيه لـپخ وا وړـکرو سال هـت لـب ېـنړمول –.يو هـن ېنوـش لتـسوار ېلوـس د هـب ېد هـل هــکيمداکا ،ېــکنوکنوډګ هنيځــښ 7 هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د ېــتينما د.ېد طرش ېــنړمول هراــپل ېراک ېــب وا ېــلزويب د تـيالو وـنايماب د ېـچ يش لـمال ېدد هـب لدـيک هـښ تـيعضو نــمکاوځ مــه روــن روټکــس)تحایــس( ېودــنځرګ ناوــځ تـيالو هـپ وا يړـک رـيډ هـب تادـيلوت وـعيانص يسال د ،يړـک وــخ.يړــکرو واکــيټ هــب هــت وــنوراک وــيدصت وــيړو د ېــک ېدږـن هـپ هـب طـيارش لوډ هـغد ېـچ يد نمکـش لوـټ ېود .يش رـ بارب ېـ ک ېـ کنولتار هــپ ېرــچ هــک ېــچ هواک راګــنيټ هــګنرادمه وــکنوکنوډګ ځـنم ار تـموکح ېوـن ېـک ېاـپ هـپ وـتارکاذم د ېـک هـحود د هـنوچا هـګناپ ېـک داوـیه هـپ ېـچ هد اـيتړا هـتيد وـن يش هـت يــم داوــيه د وــڅ يشو هراــپل وــلونمکاوځ د داــصتقا يــم ېود.يــن هړال هــت وــنوداويه وروــن وا يشو هنتاــس ېــګناپ اــيتخارپ وا تــينما د ېــچ ړــکو ږــغ وــکاوراچ هــپ هــګنرادمه .يش رـبارب نزاوـت ځـنم رـت تـښګل هـماع د ېـک ونوروټکـس هـپ اـن وـنيچرس د ېـک وميـس وـليباليب هـپ داوـيه د:هزنوتـس هـمرولڅ شـيو هـلوډنا هـنوداي ېـي وـکنوکنوډګ ېـچ لـمال وـي وـتافالتخا وزـينلوټ د ېدد.ېد شـيو هـلوډنا اـن وـنيچرس د هـچک هـپ داوـیه د هړـکو تــښځوخ ېيانــښور د لاک ۲۰۱۷-۲۰۱۶ د زــيغا عوــضوم د وـنت وـنوګرز ېـک تـښځوخ ېد هـپ ېـچ ،يرـل هړا ېروـپ هړا هــپ ودــيزغ د وزــم هدــنوړا دږــيل د انــښيرب د هــخڅ داوــيه لدـب اـيب وا هدـيريت وـنايماب هـل ېـخم هـل ناـپ ېـنړمول د ېـچ .ړـکو ضارـعا ،وـش د وـنوتيالو وـنيځ ېـچ هـلوک هـکوين هـکنرادمه وـکنوکنوډګ هـل تـموکح د وا ېتـسرم هـل ېړـن ېـځيديول د هـلترپ هـپ وروـن هلما ېد هـل.هد ېړـک هـسال رت هـټګ هرـيډ هـخڅ ېـنوچا ېـګناپ ېــکنووک لــيومت روــن وا تــموکح ېــچ هواک راګــنيټ ېود د اــيتړا د ېتــسرم ېــچ يــينو ېــک ماــپ هــپ رــبادت ېــساد هـپ تاـظوحلم يسايـس وا يړـکرو هـګوت هزـيلوډنا وا ېـنوزرا هړـکو هنتـښوغ هـګنرادمه وـکنوکنوډګ.يـين هـنو ېـک ماـپ وتـسرم وړـګناځ هـپ هډـنو وـلډ يسايـس وا وـنلوټ ېـندم د ېـچ د وا ېـنوکرو باـسح وـکاوراچ ېـتيالو وا ناـملراپ د ،وـڅه وا .يش هـخارپ ېـک هـخرب هـپ وـلوتچوا ږـغ د وـعابتا ېړـک ېنوـشان ۍـسر سال يـی هـت رازاـب ېـي هـلما هـل ېـچ يد وا ۍـسر سال نمزنوتـس هـت تيـشيعم وا وـنيچرس يـعیبط.ېد د وا وـکمځ د هـچک هزيميـس هـپ ېـښيپ ېـعيبط هرادـماود هـپ د وا ېړــګج د.ېد ېــلديځرګ لــمال وړــګج د رس هــپ وــبوا وـنيچرس يـعيبط د ېـک وميـس وـلاويلک هـپ ،زـيغا نوـلدب مـيلقا روژ مـه روـن بـيرخت ېرواـخ د هـلما هـل تـيريدم مـسان د .ېد ېړـک ېراـچ ېرال ېـساد ېـچ لـيوو وړـغ پورـګ د هـلما ېد هـل وا يش تـيريدم ېـنيچرس ېـي هتـسرم هـپ ېـچ يش هـتوګ هـپ يـعيبط وا يش لتاـسو متـسيس وـکيا اـي لاـيريپاچ ډـګ دـنوژ د وــنيچرس هتــش وږــل د وــڅ ،يش هــت ځــنم ار قــباطت هرس وــښيپ يدـنوخ تيـشيعم وا يشو ېوـينخم هـخڅ وـللت هـځنم هـل د .يش وا يرګادوــس ېــچ ېــک وــنوزکرم يــتيالو يراــښ هــمين هــپ لـيوو وـکنوکنوډګ ،يد هـخرب تيـشيعم زيميـس د هـنوتمدخ ېـلب رـت ځرو د ېـچ ېالوـک ېـشن ېدـند وا راک رازاـب د ېـچ هــپ هــګوت ېړــګناځ هــپ- هــت وواــيتړا وــناناوځ ړو وا وتــسول :ېــياوو باوــځ-ېــک تــيالو ناــيماب ،يد ېـځنهوپ ريمـش ڼـګ ېـک نوـتنهوپ هـپ وـنايماب د ېدــند وــن ېــش غراــف يــکنووک هدز ېــچ هــلک وــخ وزــيڼهرک هــپ ېــچ يږــيک ړا وا ېالوــک ادــيپ ېــشن ،۱ ېــکنوکنوډګ هــنيران –.يړــکو راک ېــک وــکمځ هـ نلوټ ېـ ندم هو لـمال لـب وـي لـلاپ ېوـلپخ ېـک وـلوک هـسال رـت هـپ ودـند د .ېد ېوـش لـمال ېـليهان وا يسوـيام د وـناناوځ د ېـچ FES, MADPO, APPRO /ايوپ ليلج 8 تـيعضو يـتينما ېـکنورل واکـيټ وـي ېـچ لـيو وـکنوکنوډګ هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د تـښړوج د تـموکح د هـګوت هزـيلترپ هـپ وـکنوکنوډګ ،مـيرد هــنوناځ لــپخ يش ېالوــک ېــچ ړــک دــنګرڅ ډاډ اــيتړو هــپ .يړـک حاـصا وا وــنوناک د ،ېــنهوپ ،ېرادــلام وا وــلوګل هــبوا ،ېــڼهرک د هنوتـساير ېـتيالو وراـچ وځـښ د ،وـفاقوا وا جـح د ،مـيلورتپ هډــنو هــمهم ېــک اــيتخارپ هــپ ېــنلوټ د ېــچ يش ېالوــک ږــل وراــچ ېــتينما هــپ تــموکح ېــچ طرش ېد هــپ ،يــخاو ېــنيچرس ېرــيډ هــت وراــچ ېــيايتخارپ وا يړــکو تــښګل .يړــک ېړــګناځ ورـت هـپ ېـلاوتموکح د وـکنوکنوډګ ېـچ ېـک لاـح ېـسادپ ېــکوين ېدــج هړا هــپ تــيلاعف هــن د تــښړوج وزيــسل هود هډــنو هــپ ورادا وــکيتارکوميد د مــه اــيب یود وــخ ،ېړــکو هميــس د يش ېالوــک ېرادا هــغد ېــچ هدوــښو رواــب کــلک وا ېـياضق د هـخڅ ورادا وزاتـسا يـتموکح د –ېلوـس ېزـيی وـڅه د-وينـسر وا ورادا ېـبهذم ،وـنلوټ ېـندم ،ورادا ېـلدع .يړـ کو ړـ تالم دــیاب نایراــښ ېــچ ړــکو ږــغ وناتــسيلنيپ وا وړــغ پورــګ د باــسح ېد تــموکح وا يش وــی هرس هــګوت همیقتــسم هــپ .يړــک روــبجم هــت ېــنوکرو هــحود هــپ هــګوت هراکــښ هــپ واکــيټ داوــيه د ،ېــک هــلياپ هــپ د اــيرب اد-ېد ېــلړت ېروــپ اــيرب هــپ وــتارکاذم وــناور د ېــک د هراــپل یــلاوتموکح وا وــقوقح د وا ېاــپ ېــنمزيغا ېړــګج هــل وــخ.ېد ېــلړت ېروــپ وــلوړوج ټاکوــچ يراک حــضاو ېلوـس د ېـکنووک نوډـګ ېـچ هد هدـنګرڅ اد هـخڅ وـنوثحب ېد هــپ ېود.يرــلن ېــليه ېرــيډ هړا هــپ اــيرب د وــتارکاذم د رس هــت تــحلصم لوډ موــک هــب ناــبلاط ېــچ يد نمکــش د هـب ېـک ېـکنولتار هـپ ېـچ ړـکرو ېـي ېرادرـخ وا ،يدږـيک ېـنيځ ېـي هـب هـلما هـل ېـچ ،يش ړال هـځنم هـل ېـلاوي ېـنلوټ وــنوتيلاعف ېــندم د ،قوــقح وــعابتا د هــکل ېــنړوار هــت سال ،وځـښ د ،ۍـسر سال هـت ېـهوپ وا وـتامولعم ،ېـنړوار هـت سال دــنوړا ېد هــپ.يش ړال هــځنم هــل قوــقح وــيکږل وا وــناناوځ د وا يرـظن ېـچ يرـل نوتـش ېنـښيدنا ېدـج ېـک ېـنلوټ هـپ .يسوـي هـځنم هـل هـب هـنوريپوت تـيوه ېلياپ هـل ېتـسان د ېلوـس ېزـيی هميـس د ېـک تـيالو هـپ ناـيماب د .يش ېادــيک هــسال رــت تاــظحالم مــهمرولڅ هــخڅ وــنوثحب وــکنوکنوډګ د ېــچ يد تاــظوحلم يداــصتقا ،ېړــمول .يرــل هرس ناــځ هــل ېنــښيدنا ېرــيډ ېواـهوپ د هړا هـپ وـنورطخ د نوـلدب د مـيلقا د ېنـښيدنا هـغد دوــښيپ ېــميلقا وا ېــعيبط ېــچ هــکځ ،يد ېاــځ وــي هرس ېړـک ېـکنونمنايز مـهرون تـيعضو يداـصتقا وـنلوټ وـلاويلک هراکـښ رـيډ ېـک ناـيماب وا يدـنکیاډ هـپ تـيعضو هـغد.ېد ېرــچ ،ېد ېوــش نــمزيغا مــه تــيالو ناورــپ وــخ ،ېد هـ لما هـ ل وا( ېد ېوـ ش مـ ک ناـ يرج وـ بوا د ونودنيـ س د ېـ چ وړوــخ د تــيعضو هــغد ،) يد ېوــش مــک تاــصاح ېــي ،يش ېالوــک نــمزيغا مــه رــهب هــخڅ تــيالو د بوــتيدنوخ لــباک هــپ لروــلپ وا نوتــش وــتالصاح يفاــضا د ېــچ هــکځ .)2016 UNEP( يوــمک ېدــناب راــښ هــپ داــصتقا زــيا هميــس ېــک تــيالو وــنايماب هــپ مــه وړــګج وـناېودنځرګ د ېـچ هـکځ ،ېد ېړـک نـمزيغا هـګوت هميقتـسم ېړـ ک دودـ حم هـ ت تـ يالو يد ېـ ي ۍـ سر سال وناینالیـ س اـ ی نــمزيغا ېــي تــعنص وــعيانص يسال وا وــنوتمدخ د وا ېد وـلپخد ېـچ رـګدنورک تـيالو ګدرو نادـيم د وا ،ېد ېړـک وـکمځ ،يد نـمخرب هـخڅ وـطيارش هـښ هـلولوبوړخ وـکمځ .ید دودـ حم یـ سرسال یـ ی هـ ت ېړــګج د ېــچ ېرــګنا ېــساد يــکنوکنوډګ هــلما ېد هــل هراـپل وـلوک هـښ تـيعضو يداـصتقا د لوـسر هـت ېاـپ ېـنړيب هرس وـ لوک هـ ت ځـ نم ار اـ يب د دـ يلوت د راک اد:يرـ ل بوـ تيړمول هراــپل لاــهم دږوا د وا ،يرــلو ېــټګ ېــک لاــهم ډــنل هــپ هــب ېـلاهم دږوا ،اـيتخارپ د هـت ېـنوچا ېـګناپ هـماع وا يصوـصخ .يړـک رـبارب طـيارش هراـپل تـيريدم د وـنيچرس د وا يداـصتقا ،وـش هـتوګ هـپ ېـک ثـحب هـغد هـپ ېـچ بوـتيړمول مـيود د وا ۍږـغمه وا ېـلاوي د ېـنلوټ د ېړـک هدز وا ،ېو ېړـک هدز ېـک لاـهم دږوا هـپ هراـپل لـح د يلاوـليب دـب هـلما هـل تـيوه هـغه د ېړـک هدز هـګنرادمه.هوـش لـڼګو رال نـمزيغا وـلوټ رـت هوـش لـڼګو هرال هـنمزيغا هراـپل تـمواقم د ېدـناړو هـپ وړـګو .يوـک هـتروپ هـټګ هړواـن هـخڅ متـسيس ۍرادا د ېـچ 9 هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د قیدصت .یوش لتسیخا اوخ هل يمیرک فراع دمحم د روځنا ۍتښوپ د لنم هن تیلؤسم د وا هنودای ينوناق APPRO، MADPO د قح ونوقح ولوټ ورون وا يپاک د© .ید يدنوخ هراپل وسسوم FES وا )www.appro.org.af( APPRO هــل هــخرب هوــی څــېه رــثا ېد د )www.mediothek-afghanistan.org( MADPO ،ېــسسوم ېزاــجا ېــلکیل هــل هــخڅ) www.afghanistan.fes.de( FES وا وـلوک هـمرېز د ېـک مټـسیس هـپ وـلدنوم اـیب د وا دـیلوت اـیب د ،هـترپ ېلیـسو ېرـه د اـی هـڼب هرـه هـپ ېـچ هتـش هـن هزاـجا وا يرـل هـن اـیتړو .يش لودږـېلو هـت یاـځ لـب هرس وـلوراک هـپ 10 هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د :ېنيچرس Afghanistan Food Security Cluster(FSC).(2018). Daikundi Province Fact Findings(Qualitative Assessment) Report – January 2018. 8 April 2018. Available at: https://fscluster.org/afghanistan/document/daykundi-qualitative-assessment-report Al Jazeera(2016). Afghanistan: Who are the Hazara’s? Features, Taliban. 27 June. Available at: https://www. aljazeera.com/features/2016/6/27/afghanistan-who-are-the-hazaras Basharat, Hakim.(2017). More than 200,000 tourists visit Bamyan this year. Pajhkwok Afghan News.3 Septem/ber. Available at: https://pajhwok.com/2017/09/03/more-200000-tourists-visit-bamyan-year Bjelica, Jelena(2020). New World Drug Report: Opium Production in Afghanistan remained the same in 2019. Economy, Development, Environment. Afghanistan Analysts Network(AAN). 25 June. Available at https://www. afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/new-world-drug-report-opium-produc/tion-in-afghanistan-remained-the-same-in-2019 Byrd, William A. and Noorani, Jawad(2017). Industrial Scale Looting of Afghanistan’s Mineral Resources. Unit.)ed States Institute of Peace Special Report 404. Kabul: United States Institute for Peace(USIP Human Rights Watch(HRW).(2019).“They’ve Shot Many Like This”. Abusive Night Raids by CIA-Backed Afghan Strike Forces. 31 October. Available at: https://www.hrw.org/report/2019/10/31/theyve-shot-many/abusive-night-raids-cia-backed-afghan-strike-forces Islamic Republic of Afghanistan, Central Statistics Organization(CSO).(2018). Afghanistan Living Conditions .Survey 2016-17. Kabul: CSO Foschini, Fabrizio(2013). The Social Wandering of the Afghan Kuchis. Changing patterns, perceptions and politics of an Afghan community. Kabul: Afghanistan Analysts Network. Available at: https://www.afghanistan- ana lysts.org/wp-content/uploads/2013/11/20131125_FFoschini-Kuchis.pdf هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د Ghafari, Hadi(2014). Mineral resources of Daikundi province. Pajhwok Afghan News. 3 February. Available at: https://mines.pajhwok.com/news/mineral-resources-daikundi-province Giustozzi, Antonio(2017). Mapping nomad-farmer conflict in Afghanistan. Afghanistan Research and Evaluation Unit(AREU). Available at: https://www.ecoi.net/en/file/local/1404589/1226_1500886126_1714e-mapping-nomad-farmer-conflict-in-afghanistan.pdf Goodhand, J. and Hakimi, A.(2014). Counterinsurgency, local militias, and statebuilding in Afghanistan. Kabul: United States Institute of Peace(USIP). Available at: https://www.usip.org/sites/default/files/PW90-Counterinsurgency-Local-Militias-and-Statebuilding-in-Afghanistan.pdf International Organization for Migration(IOM).(2021). BMA R11 – Afghanistan – Baseline Mobility Assessment Summary Results(July – December 2020). Flow Monitoring. 2 May. Available at: https://migration.iom. int/reports/bma-r11-—-afghanistan-—-baseline-mobility-assessment-summary-results-july—december-2020 11 Islamic Republic of Afghanistan. Central Statistics Organization(CSO) and United Nations Populations Fund (UNFPA)(2019). Socio-Demographic and Economic Survey Bamiyan. Kabul. 3 April. Available at: https://www. nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2019/04/SOCIO-DEMOGRAPHIC-AND-ECONOMIC-SURVEY-PROVINCE-OF-BAMIAN.pdf Islamic Republic of Afghanistan. Ministry of Rural Rehabilitation and Development(MRRD).(2020). National Area Based Development Program. Parwan Provincial Profile. Available at: https://web.archive.org/ web/20160304201026/http:/www.mrrd-nabdp.org/attachments/article/249/Parwan%20Provincial%20Profile.pdf Islamic Republic of Afghanistan. National Statistics and Information Authority(NSIA).(2021). Afghanistan Statistical Yearbook 2020. Issue No: 42. Available at: https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/04/ Afghanistan-Statistical-Yearbook-first-Version.pdf Osman, Borhan(2019). Intensifying Violence Dulls Afghans’ Hopes for Peace. International Crisis Group(ICG). 5 July. Available at: https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/afghanistan/rural-afghanistans-lost-feeling-imminent-peace Pajhwok Afghan News.(2019). Political Parties are seen as a source of insecurity in Daikundi. Pajhwok Reporter. /14 April. Available at: https://pajhwok.com/2019/04/14/political-parties-seen-source-insecurity-daikundi Qazizai, Fazeminallah(2019). In the line of fire: Wardak residents struggle to stay afloat in Afghanistan. Arab News. June 23. Available at: https://www.arabnews.com/node/1514761/world Roggio, Bill(2021). Mapping Taliban Contested and Controlled Districts in Afghanistan. Long War Journal (LWJ). Available at: https://www.longwarjournal.org/mapping-taliban-control-in-afghanistan Ruttig, Thomas(2011). Ghorband – A Valley Once Friendly. Reports. War and Peace. Afghanistan Analysts Network(AAN). 19 July. Available at https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/war-and-peace/ghorband-a/valley-once-friendly Reporterly.(2019). Security Incidents Mount in Daikundi; Why has the Secured Province Faced Insecurity? Nazari, F. 11 July 2019. Available at http://reporterly.net/narratives/security-incidents-mount-in-daikun/di-why-has-the-secured-province-faces-insecurity United Nations Assistance Mission in Afghanistan(UNAMA).(2017). Bamyan Religious Scholars gather to discuss Peacebuilding in Afghanistan. 20 November 2017. Available at https://unama.unmissions.org/bamyan-religious-scholars-gather-discuss-peace-building-afghanistan United Nations Assistance Mission in Afghanistan(UNAMA), and United Nations Human Rights Office of the High Commissioner(UNHCR)(2021). Afghanistan: Protection of Civilians in Armed Conflict. Annual Report .2020. February 2021. Kabul, Afghanistan United Nations Development Programme(UNDP).(2020). Pitfalls and Promise: Minerals Extraction in Afghanistan. Afghanistan Human Development Report 2020. Available at https://www.af.undp.org/content/afghanistan/ 12 en/home/library/human_development/NHDR-2020.html هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د United Nations Environment Programme(UNEP)(2016). Climate change in Afghanistan. What Does it Mean for Rural Livelihoods and Food Security? November 2016. Available at https://postconflict.unep.ch/publications/ Afghanistan/Afg_CC_RuralLivelihoodsFoodSecurity_Nov2016.pdf United Nations Organization for the Coordination of Humanitarian Affairs(OCHA).(2019). Afghanistan: Weekly Humanitarian Update(9-15 September 2019). September 15, 2019. Available at https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/afghanistan_humanitarian_weekly-15_september_2019.pdf United Nations Security Council(UNSC).(2020). Letter dated 19 May 2020 from the Chair of the Security Council Committee established pursuant to resolution 1988(2011) addressed to the President of the Security Council. UN Doc. S/2020/415. 27 May 2020. Available at https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/ N20/110/60/PDF/N2011060.pdf?OpenElement United Nations Secretary General(UNSG)(2020). The situation in Afghanistan and its implications for international peace and security. UN Doc. A/74/897-S/2020/549. June 17, 2020. https://unama.unmissions.org/sites/ default/files/sg_report_on_afghanistan_june_2020.pdf 13 هنولمال زيی هميس ېلوس وا يړګج د ېک زکرم هپ ناتسناغفا د