ΣΎΝΤΟΜΟ ΔΕΛΤΊΟ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΚΎΠΡΟΣ : ΆΣΥΛΟ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΆΣΤΕΥΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΉ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΊΑΣ COVID-19 Κορίνα Δημητρίου Νίκος Τριμικλινιώτης Ιούλιος 2022 Η παρούσα έκθεση διερευνά τη μετανάστευση και το άσυ­λο κατά τη διάρκεια των ετών της πανδημίας Covid19. Δια­πιστώνει ότι τα έκτακτα πανδημικά μέτρα χρησιμοποιήθη­καν για επιβολή περιοριστικών και κατασταλτικών μέτρων για την αποτροπή και την αποτροπή αιτήσεων ασύλου υπο­θέτοντας ότι πρόκειται για οικονομικούς μετανάστες ή μέ­ρος σχεδίου της Άγκυρας. Οι κυβερνητικές πολιτικές για τον περιορισμό των«ροών» βασίζονται σε προβληματικές υποθέσεις:(α) υποθέτουν ότι όσο τα περισσότερα τα εμπόδια, τόσο λιγότεροι μετα­νάστες.(β) Υποθέτουν ότι όσο πιο μη ελκυστική γίνεται η Κύπρος, τόσο λιγότερες είναι οι αιτήσεις ασύλου. Οι πολιτι­κές αυτές δεν μείωσαν τις«ροές», αλλά οδήγησαν σε πρω­τοφανείς περιοριστικές, πολιτικές εξωτερίκευσης και ασφαλειοποίησης με στροφή προς κατασταλτικά μέτρα. Επίσης με στη δημιουργία εχθρικού περιβάλλοντος οδή­γησαν στη φυλετικοποίηση των μεταναστών σε κοινωνικό επίπεδο και σε αύξηση της ξενοφοβίας και του ρατσισμού. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η κυβέρνηση ανάπτυξε μια νέα πολιτική παράνομων επαναπροωθήσεων τόσο στο έδαφος όσο και στη θάλασσα. Εναρκτήριο λάκτισμα ήταν το απότομο κι αυθαίρετο κλείσιμο των σημείων ελέγχου στα οδοφράγματα και η άρνηση αποδοχής αιτήσεων ασύ­λου από όλα τα άτομα που προσπαθούσαν να τα διασχί­σουν ακόμη και μετά την επαναλειτουργία τους. Μετά το κλείσιμο των σημείων ελέγχου στα οδοφράγματα ακολού­θησαν επανειλημμένες επαναπροωθήσεις στη θάλασσα και την τοποθέτηση συρματοπλεγμάτων κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής. Αυτοί οι περιορισμοί όχι μόνο απέτυ­χαν να περιορίσουν τις διελεύσεις, αλλά καταστρατηγούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ανθρωπιστικές εγγυήσεις προστασίας, ενισχύοντας την ξενοφοβία στην κοινωνία. Με το ξέσπασμα της πανδημίας, η κυβέρνηση εισήγαγε πρωτοφανή μέτρα, όπως η αναστολή του συστήματος ασύλου, οι επαναπροωθήσεις στη στεριά και στη θάλασσα, η αναγκαστική μεταφορά όλων των αιτούντων άσυλο σε στρατόπεδα, η μετατροπή των στρατοπέδων σε κλειστά κέντρα, η τοποθέτηση συρματοπλεγμάτων σε ορισμένα σημεία κατά μήκος της νεκρής ζώνης για πρώτη φορά και η γενική υποβάθμιση των συνθηκών υποδοχής. Μέχρι το 2019 υπήρχε αυξητική τάση των αιτήσεων ασύλου οι αριθμοί. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, κυρί­ως την περίοδο του λοκντάουν, μειώθηκαν στο μισό όταν η κυβέρνηση έκλεισε απότομα τα σημεία ελέγχου και αρνή­θηκε να δεχθεί και να επεξεργαστεί τις αιτήσεις. Με τη χα­λάρωση και την άρση των ταξιδιωτικών περιορισμών, οι αριθμοί των αιτήσεων ασύλου επέστρεψαν στα επίπεδα πριν από την πανδημία. Τα στοιχεία από τους πρώτους μή­νες του 2022 δείχνουν ότι η τάση αυτή είναι πιθανό να συνε­χίσει να αυξάνεται παρά τις απωθήσεις, τα συρματοπλέγ­ματα, τον περιορισμό των δικαιωμάτων και τις απάνθρωπες συνθήκες υποδοχής. Η προσέγγιση της κυβέρνησης έχει στραφεί σε μια όλο και πιο περιοριστική μεταναστευτική πολιτική που εφαρμόζε­ται μέσω κατασταλτικών μέτρων. Παράλληλα με αυστηρό­τερους μεθοριακούς περιορισμούς και την περιστολή των δικαιωμάτων πρόσβασης στο άσυλο. Αυτό έγινε με στόχο τη μείωση του«παράγοντα έλξης»(pull factor), όπου η κυ­βέρνηση εισήγαγε μέτρα που περιορίζουν δικαιώματα όπως τα δικαιώματα προσφυγής, το δικαίωμα στην οικογε­νειακή επανένωση και τις άδειες διαμονής στα παιδιά ανα­γνωρισμένων προσφύγων και την πρόσβαση σε μέτρα και παροχές ένταξης. Η πανδημία αποκάλυψε και διεύρυνε τα κενά και τις ανισό­τητες στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης και πρόνοιας και αύξησε την έλλειψη στέγης, τη φτώχεια και την περιθω­ριοποίηση των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο. Από την άποψη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνι­κής πρόνοιας, η κατάσταση έγινε σοβαρά προβληματική. Πολλές μη κυβερνητικές οργανώσεις(ΜΚΟ) και διεθνείς οργανισμοί έχουν επικρίνει τις τρέχουσες πρακτικές στην Κύπρο για πρόκληση αδικαιολόγητου πανικού, φόβου και κλίματος ξενοφοβίας. Τέλος, η έκθεση μας καταγράφει ουσιαστική ανεπάρκεια των συνθηκών υποδοχής και στη προστασία των ανθρωπί­1