FES BRIEFING MARAŞ: İNSAN HAKLARI VE REALPOLITIK ARASINDA “Acıların üstünde piknik olmaz.” Bu slogan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kuruluş yıldönümünü, yakın zamanda açılan Maraş’ta piknik yaparak kutlayacağını açıklayan Türkiye Cum­huriyeti Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı protesto etmek amacıyla barış aktivistleri tarafından kullanılmıştır. 1 Bu açıklama, Kuzey Kıbrıs’ta gerçekleştirilen 2020 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde muhafazakar milliyetçi Ulusal Birlik Partisi(UBP) başkanı Ersin Tatar’ın kazanmasına yardımcı olan Türkiye’nin-daha önce eşi benzeri görülmemiş- müdahalesinin adeta devamı niteliğind­eydi. Tatar daha önce Ekim ayında yapılan seçimden sadece bir hafta önce“hayalet şehrin” açılacağını duyurmak için Anka­ra’da Türkiye Cumhurbaşkanı ile basın toplantısı düzenlemiş ve böylelikle seçim yasaklarını ihlal etmişti. Adanın 1974 yılında bölünmesinden bu yana siyasi olarak rehin tutulan, bir zaman­ların ünlü tatil kenti kırk yıldan fazla bir süredir çürümeye bırakılmıştı. Maraş’ın açılışı ile ilgili yapılan açıklama Tatar’ın seçimi kazanmasına yardım etmeyi amaçlarken; KKTC’nin yeni Cumhurbaşkanı seçim sonrası ilk ziyaret için Ankara’ya git­tiğinde Erdoğan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kuruluş yıldönümü olan 15 Kasım tarihinin deniz kenarında piknik yap­mak için uygun bir tarih olduğunu belirterek herkesi şaşırtmıştı. Maraş’ın Türk askerinin kontrolüne girdiği 15 Ağustos 1974 tarihinden bu yana, kentin sadece batı bölümü yerleşime açılmış ve buraya güneyden kaçan Kıbrıslı Türk göçmenler yanında Türkiye’den getirtilen Türkiye vatandaşları da yer­leştirilmiştir. 2 Öte yandan doğu ve deniz kenarında kalan yerler ise Türk askerinin denetimi altında ve sivil halka kapalı tutu­lacaktı. 1980li yıllarda gerçekleştirilen bir mülakatta, Türki­ye’deki 1980 darbesi Genel Kurmay Başkanı olan Kenan Evren, Maraş’ın bir müzakere aracı olarak tutulmak için alındığını id­1 KKTC 15 Kasım 1983 tarihinde bağımsız laik bir Cumhuriyet olarak ilan edilmiştir. Buna karşın, Türkiye dışında hiçbir ülke tarafından uluslararası tanınırlığa sahip değildir, ve 1983 yılında gerçekleştirilen devlet ilanı da BM Güvenlik Konseyi tarafından geçersiz olarak ilan edilerek, üye devletlere‘Kıbrıs Cumhuriyeti dışında herhangi bir Kıbrıs devletinin tanınmaması’ çağrısında bulunulmuştur. O tarihten bu yana KKTC uluslararası olarak tanınmamakta ve KKTC hükümeti ile meclisi uluslararası bağlamda yasal kabul edilmemektedir. dia etmişti. Bunu doğrulayan şekilde, Kıbrıslı Türk müzakerecil­er Maraş konusunu sekiz kez masaya getirmelerine karşın, Kıbrıs Rum tarafı sunulan farklı teklifleri kabul etmemiştir. 1974 yılında Mağusa’nın toplam nüfusu yaklaşık 39,000 ile 40,000 arasında bir sayıya sahipti. O dönemde ayrıca başka yerlerde yaşayan 12,000 civarında insan da iş için her gün kente gidip gelmekteydi. Kentin sakinleri olan yaklaşık 26,000 Kıbrıslı Rum’un birçoğu ise kentin doğusunda bulunan ve Maraş olarak bilinen bölgede çalışıp yaşamlarını idame et­tirmekteydiler. Buna ek olarak 4,000 civarında Kıbrıslı olmayan bölge sakini de Maraş’ta yaşıyordu. Öte yandan, kentin 8,500 kadar Kıbrıslı Türk sakini ise genellikle Mağusa Suriçi, Sakarya ve çevre bölgelerde hayatlarını sürdürüyorlardı. 3 Kısacası, tüm Maraş’ın yasal sahiplerine iade edilmesi, yerin­den edilmiş yaklaşık 30,000 kişinin kendi mallarına erişebi­leceği anlamına gelecekken, sadece Maraş’ın yakın zamanda açılmış olan kısmının iadesi 20,000 civarında kişinin evlerine dönebileceği anlamına gelmektedir. Şu anda yerleşime açık olan Maraş’ın batı kısmının Annan Planı çerçevesinde iade edil­mesi söz konusu iken, Erdoğan ve mevcut Kıbrıs Türk yönetimi yeni“açılım” içerisine bu bölgeyi dahil etmemektedir. Bu bölgede 46 senedir yerleşim olması iadesinin önündeki en büyük engel olarak kabul edilmektedir. TÜRK TARAFI NE YAPMAYA ÇALIŞIYOR? Yukarıda da belirtildiği gibi Maraş Kıbrıslı Türk müzakereciler tarafından sürekli olarak müzakerelerde kullanılacak bir pazarlık kozu olarak görülmekteydi. Buna karşın, Maraş son yıllarda(özellikle Loizidu davasından sonra) pazarlıkta kul­lanılacak bir koz olmaktan çıkıp mal-mülk ve kullanım kaybı tartışmalarında sıkça yer alan pahalı bir yüke dönüşmüştür. 2 https://www.havadiskibris.com/marasin-74-oncesi-bugunune-soyle­bir-bakalim/ 3 https://www.havadiskibris.com/marasin-74-oncesi-bugunune-soyle­bir-bakalim/ 1