FES BRIEFING ΒΑΡΏΣΙΑ: Μεταξύ Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ρεαλπολιτίκ Mete Hatay «Όχι πικνίκ πάνω στον πόνο»: Αυτό ήταν το σύνθημα που χρησιμοποιήσαν οι ακτιβιστές της ειρήνης στη δια­μαρτυρία τους για την σοκαριστική ανακοίνωση του Προέδρου της Τουρκικής Δημοκρατίας Ερντογάν ότι θα γιορτάσει την επέτειο της«Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου» με ένα εορταστικό γεύμα σε μία από τις παραλίες των Βαρωσίων, που άνοιξε πρόσφατα. Η ανακοίνωση για το πικνίκ ήταν μέρος της άνευ προη­γουμένου τουρκικής παρέμβασης που θα βοηθούσε τον Ερσίν Τατάρ, αρχηγό του συντηρητικού εθνικιστικού Κόμματος Εθνικής Ενότητας(UBP), να κερδίσει τις«προ­εδρικές» εκλογές της Βόρειας Κύπρου το 2020. Εκείνη την περίοδο ο«πρόεδρος» Τατάρ, μόλις μια εβδομάδα πριν οι ψηφοφόροι προσέλθουν στις κάλπες, τον Οκτώ­βριο, παραβίασε τον εκλογικό νόμο, μεταβαίνοντας στην Άγκυρα για συνέντευξη τύπου με τον Τούρκο πρό­εδρο για να ανακοινώσει το άνοιγμα της πόλης-φαντά­σματος. Παραμένοντας σε πολιτική ομηρεία από τη δι­αίρεση του νησιού το 1974, αυτή η κάποτε διάσημη παραθεριστική πόλη είχε αφεθεί στην παρακμή για πε­ρισσότερες από τέσσερις δεκαετίες. Η ανακοίνωση είχε ως στόχο να βοηθήσει τον Τατάρ και όταν ο νέος«πρό­εδρος της ΤΔΒΚ» έκανε την πρώτη του επίσκεψη στην Άγκυρα μετά τις εκλογές, ο Ερντογάν προέβη στην σο­καριστική του ανακοίνωση ότι την 15η Νοεμβρίου, στην επέτειο τηςαυτοανακήρυξης του«κράτους», θα λάμβα­νε χώρα το παραθαλάσσιο πικνίκ. Από τις 15 Αυγούστου 1974, όταν τα Βαρώσια περιήλθαν στα χέρια του τουρκικού στρατού, μόνο το δυτικό τμήμα της πόλης κατοικήθηκε, από Τουρκοκύπριους και εποί­κους από την Τουρκία. Οι ανατολικές και παραθαλάσσιες περιοχές, από την άλλη πλευρά, είχαν παραμείνει υπό τουρκικό στρατιωτικό έλεγχο και έκλεισαν για τους πολί­τες. Σε συνέντευξή του στη δεκαετία του 1980, ο Kenan Evren, αρχηγός του επιτελείου του στρατού κατά τη δι­άρκεια του πραξικοπήματος της Τουρκίας το 1980, ισχυ­ρίστηκε ότι τα Βαρώσια τέθηκαν σε καθεστώς κατοχής και χρησιμοποιήθηκαν ως διαπραγματευτικό μέσο. Πράγματι, οι Τουρκοκύπριοι διαπραγματευτές έφεραν τα Βαρώσια στο τραπέζι οκτώ φορές, αλλά οι όροι τους δεν έγιναν δεκτοί από την ελληνοκυπριακή πλευρά, η οποία απέρριψε τις διάφορες προτάσεις τους. Το 1974, ο πληθυσμός ολόκληρης της πόλης της Αμμο­χώστου ήταν περίπου 39.000-40.000, με περίπου 12.000 ανθρώπους να κατοικούν αλλού αλλά να μετακινούνται καθημερινά στην πόλη για εργασία κατά τη διάρκεια αυ­τής της περιόδου. Από τους κατοίκους της πόλης, περί­που 26.000 ήταν Ελληνοκύπριοι, και οι περισσότεροι ζούσαν και εργάζονταν στην περιοχή που ήταν γνωστή ως Βαρώσια, ανατολικά της πόλης. Επιπλέον, στην περι­οχή των Βαρωσίων ζούσαν περίπου 4.000 μη Κύπριοι. Από την άλλη πλευρά, οι 8.500 Τουρκοκύπριοι κάτοικοι της πόλης ζούσαν κυρίως στην περίκλειστή πόλη της Αμμοχώστου και τις γειτονικές περιοχές. Εν ολίγοις, επιστροφή ολόκληρων των Βαρωσίων στους νόμιμους ιδιοκτήτες της θα σημαίνει ότι περίπου 30.000 εκτοπισμένοι θα έχουν πρόσβαση στις περιου­σίες τους, ενώ μόνο η επιστροφή της κλειστής περιοχής των Βαρωσίων, η οποία άνοιξε πρόσφατα, θα σημαίνει ότι περίπου 20.000 άτομα θα να μπορούν να επιστρέ­ψουν στα σπίτια τους. Ενώ η επί του παρόντος καθορι­σμένη δυτική περιοχή των Βαρωσιών επρόκειτο να επι­στραφεί στα πλαίσια του Σχεδίου Ανάν, ο Ερντογάν και η τότε τουρκοκυπριακή ηγεσία δεν συμπεριλάμβαναν αυτήν την περιοχή στο νέο«άνοιγμα» τους. Το γεγονός ότι αυτή η περιοχή κατοικείται, εδώ και 46 χρόνια, θεω­ρείται το μεγαλύτερο εμπόδιο για την επιστροφή της. ΤΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΊ ΝΑ ΠΕΤΎΧΕΙ Η ΤΟΥΡΚΙΚΉ ΠΛΕΥΡΆ; Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, οι Τουρκοκύπριοι δια­πραγματευτές πάντα θεωρούσαν τα Βαρώσια ως ένα διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στις διαπραγματεύ­σεις. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, αυτό το πλεονέκτη­μα έχει αρχίσει να μοιάζει περισσότερο με βάρος. 1