POLITIKA SLOMLJENIH OČEKIVANJA U PROTESTNIM POKRETIMA SJEVERNE MAKEDONIJE U posljednje vrijeme, Srbija, Crna Gora i Sjeverna Makedoni­ja doživjele su talas protesta izazvan nacionalnim tragedija ­ma. Iako su se razlikovali po razmjerama i kontekstu, svi ovi oblici mobilizacije proizašli su iz sličnog emotivnog prostora u kojem se spaja tuga, frustracija i snažan osjećaj institucio ­nalne izdaje. U Sjevernoj Makedoniji, okidač se dogodio 29. januara 2025. godine, kada je Frosina Kulakova, mlada žena, poginula u saobraćajnoj nesreći u Skoplju. Vozač, koji je bio pod dejstvom alkohola i vozio neprilagođenom brzinom, već je imao više krivičnih prijava i trebalo je da bude u pritvoru. Kada su mediji otkrili tu činjenicu, incident je postao simbol duboko ukorijenjene korupcije i selektivne zaštite privilego­vanih pojedinaca. Javnost je reagovala burno i protesti pod sloganom„Pravda za Frosinu“ označili su povratak građansk ­og nezadovoljstva i zahtjeva za odgovornošću. Samo nešto više od mjesec kasnije, dogodio se katastrofa­lan požar u Kočanima. Naime, u noći 16. marta 2025. godine, u noćnom klubu Puls u Kočanima, izbio je strašan požar tokom koncerta. Prostor je bio ispunjen sa nekoliko stotina mladih, mnogima ispod 25 godina, koji su prisustvovali na nastupu popularnog makedonskog benda. Vatra se brzo proširila, a jedini izlaz bio je nedovoljan za evakuaciju. Uk­upno je 63 ljudi izgubilo život(62 posjetilaca koncerta i jedan vozač hitne pomoći), dok su desetine povrijeđene. Na ­kon toga, mediji su otkrili da je klub radio bez važeće doz ­vole i da nije prošao osnovne sigurnosne inspekcije, ali je ipak nastavio da radi zbog očigledne institucionalne nebrige i korupcije. Vlada je odgovorila na tipično populistički način, naredivši talas hapšenja 5 (najmanje 15 osoba, uključujući os ­oblje kluba, opštinske funkcionere i inspektore), pokušava­jući da stvori utisak da se odlučno bori protiv sistemske ko ­rupcije. Dok su neki zvaničnici izrazili saučešće, politički lideri su generalno sporo i površno reagovali, nudeći tek ne ­jasna obećanja o budućim istragama. Kombinacija tragedije koja se mogla spriječiti, mladih žrtava i vidljivog institucio ­nalnog sloma izazvala je široku tugu i bijes, postajući katal ­izator protesta koji se analiziraju u ovoj studiji. Kolektivna tuga i nerazriješeni bijes oko Frosinine smrti do­datno su pojačani nakon nove tragedije. Građani su ponovo izašli na ulice- da oplakuju žrtve, ali i da osude uslove ne ­mara, nekažnjivosti i institucionalne disfunkcije koji su omo ­gućili da se ovakav događaj desi. U oba slučaja, ono što je počelo kao spontana, emotivno nabijena mobilizacija, pos ­tupno je otkrivalo dublje frustracije prema političkom sistemu i institucijama. Ovi protesti nijesu nastali izolovano. Naprotiv, rezonovali su sa sličnim mobilizacijama u regionu, naročito u Srbiji i Crnoj Gori, formirajući svojevrsni emocionalni i politički kontinu ­um širom regiona. Slike, slogani i ton protesta međusobno su se ogledali, kao da je sama tuga postala zajednički jezik otpora. U Srbiji su kritičari proteste opisivali kao nastavak ranije„Obojene revolucije“ u Sjevernoj Makedoniji, sugerišući neku vrstu regionalnog déjà vu-a. Istovremeno, u Sjevernoj Makedoniji su provladini mediji i predstavnici vlasti prizivali strah od„srpskog scenarija“, koristeći taj okvir da podstaknu sumnju prema protestima i njihovim organizatorima. Takve reakcije ukazuju na zaraznu prirodu protesta u regionu, gdje mobilizacije ne samo da prelaze granice, već pokreću i odbrambene mehanizme unutar vladajućih elita. Međutim, protesti u Sjevernoj Makedoniji ostali su fragmen ­tirani i ograničeni u političkom dometu. Više faktora tome doprinosi. Prvo, novoizabrana Vlada, uprkos kritikama, i dal­je uživa dovoljno javnog legitimiteta 6 da oteža narative o institucionalnom antagonizmu. Drugo, emocionalna i politička iscrpljenost nakon neispunjenih obećanja„Obo ­jene revolucije“(Markovikj& Damjanovski, 2022) proizvela je građanski zamor, slabeći momentum za dugotrajniju političku artikulaciju. Treće, od samog početka provladini mediji nastojali su diskreditovati proteste povezivanjem or­ganizatora sa političkom opozicijom(uglavnom Soci ­jaldemokratskim savezom) ili LGBTQI+ aktivistima, oslanja ­jući se na raširenu homofobiju i političku polarizaciju 7 . Iako su takve taktike imale mješovite rezultate, doprinijele su atmosferi sumnje i demobilizacije. Uprkos ograničenjima ovih protesta, ne treba ih pogrešno tumačiti kao beznačajne. Njihova emocionalna snaga, sim ­bolički naboj i prekogranični odjek ukazuju da se nešto mi ­jenja, možda još ne u formalnim političkim strukturama, već u načinu na koji ljudi razumiju i izražavaju političko djelo ­vanje. Ovo nijesu samo izlivi tuge, već fragmentirani, ali snažni signali društva koje se bori da izrazi svoje nezadovol ­jstvo, da javno tuguje i da zahtijeva drugačiji odnos prema moći i odgovornosti. U nastavku slijede četiri teze o nedavnim protestima u Sje ­vernoj Makedoniji, koje razmatraju njihove ključne karakter ­istike i potencijal za najavu novih političkih poravnanja, afekata i vizija. Teza 1: Generacijski politički zaokret Usred globalnih političkih kontradikcija i kriza, odvija se tiha, ali duboka transformacija: generacijski politički za ­okret. Ovaj pomak ne ogleda se samo u pojavnosti mladih na protestima, već označava nastanak nove političke gener ­acije sa drugačijim senzibilitetima, strategijama i vrijednos ­tima. 5 Do 13. aprila 2025. godine istraga je obuhvatila 52 osobe i tri pravna lica(kompanije). Dana 7. maja 2025. godine javni tužilac je saopštio da se broj osumnjičenih povećao na 70 osoba. 6 Istraživanje javnog mnjenja 2025. dostupno na https://shorturl.at/2Fs4S 7 U mjesecu nakon tragedije u Kočanima, više od 30 članaka je objavljeno putem zvaničnih kanala anti-gender organizacija, pokušavajući da povežu LGBTQI aktiviste sa or ­ganizatorima protesta. Kroz ove priče tvrdilo se da je podrška protesta jednaka podršci„transrodnoj ideologiji“ i istopolnim brakovima. Istovremeno, građanska inicijativa„Ko je sledeći?“ bila je gotovo svakodnevno izložena optužbama u javnim medijima, kojima su se sugerisale veze između njenih članova i opozicionih političara ili stranaka. Grupa je na kraju bila primorana da objavi javno negiranje i dala je nekoliko intervjua kako bi demantovalal ove politički motivisane i neistinite tvrdnje. 12 Friedrich-Ebert-Stiftung e.V.