3. Dünya Çapında Adil Geçişler İçin Temel Unsurlar Adil Geçiş’in uygulanmasının önündeki engeller, yani parçalanmışlık, tutarsızlık ve kaynak eksikliği, yalnızca koordinasyon ve teknik yaklaşımlarla çözülemez. Bunun temel nedenlerinden biri, Adil Geçiş kavramına ilişkin ortak bir anlayışın henüz oluşmamış olmasıdır. Farklı aktörler aynı kavramı temel olarak farklı önceliklerle yorumladığı sürece tutarlı hareket etmek yapısal olarak zor olacaktır. Bu nedenle ortak temel unsurlar üzerinde uzlaşmak, bir me­kanizmanın başarısı açısından merkezi önemdedir. Buradaki zorluk, hem açık kılavuz ilkeler işlevi görebilecek hem de farklı ulusal bağlamlara uyarlanabilecek unsurları tanımlamaktır. Bu nedenle aşağıda ayrıntılı ve buyurucu standartlar değil, her Adil Geçiş için geçerli olması gereken asgari gereklilikler formüle edilmektedir. Bu unsurlar, mevcut farklı ilke setlerinden öğeler almakta; ve ayrıca UNFCCC müzakerelerinden elde edilen bulgular ile devlet ve sivil toplum temsilcileriyle yapılan arka plan görüşmel­erinden beslenmektedir. 3.1 Çalışanlar Merkezde: Adil Geçişin Özü Olarak ILO İlkeleri Ve Sosyal Diyalog Girişte belirtildiği gibi Adil Geçiş kavramı tarihsel olarak sendikal hareket içinde kök salmıştır. Sendikalar Adil Geçiş’i açık biçimde bir işgücü piyasası ve sosyal politika projesi olarak tanımlar. Kavramın ortaya çıkışının teme­linde, iklim kriziyle mücadele politikalarının işgücü piyasa­sında ciddi kırılmalar yaratabileceği yönündeki farkındalık vardır. Çalışmalar, yeni gelişen temiz teknolojiler sayesinde toplamda istihdam artışı yaşanacağını öngörmektedir. 7 Ancak yalnızca mutlak sayılara bakmak yeterli değildir. Yeni işler çoğu zaman yeni beceriler, mesleki yeterlilikler ve yer değiştirmeler gerektirir. Bu dönüşüm, etkilenen çalışan­ları ve toplulukları merkeze alan bir sosyal politika yöne­timi gerektirir. Mekanizma, iyi uygulama örneklerini topla­yarak, akran öğrenimini destekleyerek ve özel destek sağla­yarak bu ilkenin yaygınlaşmasına katkıda bulunabilir. Girişte belirtildiği üzere ILO’nun Adil Geçiş kılavuz ilkeleri, sosyal açıdan adil bir yapısal dönüşüm anlayışını tutarlı bir çerçevede toplamaktadır. Ancak bu ilkeler hazır bir reçete olarak değil, sosyal açıdan adil ekolojik dönüşüm için bağlama duyarlı asgari standartlar olarak anlaşılmalıdır. Adil Geçiş Mekanizması bağlamında bu ilkelerden üç temel alan çıkarılabilir: → İnsan onuruna yakışır iş: Emisyon yoğun işlerin yalnız­ca yerine geçmeyen, aynı zamanda niteliksel olarak daha iyi istihdam yaratan insana yakışır işlerin güvence altına alınması; buna bakım emeğinin de tanınması da­hildir. → Üçlü diyalog: Çalışanların, işverenlerin ve devletin ku­rumsallaşmış katılım modelleri aracılığıyla sürece dahil edilmesi. → Sosyal güvence: İşsizlik veya kriz kaynaklı diğer şoklar karşısında işlevsel bir sosyal koruma ağının oluşturulma­sı. İş kaybı ve yeşil ekonomik değer yaratımıyla başa çıkmanın yalnızca sayısal bir mesele olmadığı açıktır. Sivil toplum ve sendikalardan gelen eleştirel sesler, ekonomik dönüşümün fosil işlerin“temiz” işlerle basitçe değiştirilmesine indirgen­memesi gerektiği uyarısında bulunmaktadır. Aynı zamanda insan onuruna yakışır ve güvenli işler yaratma fırsatına da dikkat çekmektedirler. ILO’da hayata geçirilen üçlü yapı, Adil Geçiş’in kurumsal sütunu olarak kabul edilir. Etkilenen herkesin genel an­lamda katılımından farklı olarak üçlü diyalog, çalışanların, işverenlerin ve hükümetin sürece dahil edilmesini ve müzakerelerde eşit konumda yer almalarını ifade eder. Sosyal güvenlik sistemleri her yapısal dönüşümün görünmez ama belirleyici temelidir. Bu sistemler yalnızca eski sanayilerden yenilerine geçişte bir güvenlik ağı işlevi görmek ve iklim uyum sürecinde geçim kaynaklarını güvence altına almakla kalmaz; aynı zamanda insanların ekonomik ve toplumsal dönüşüm süreçlerine aktif olarak katılabilmesini mümkün kılan bir zemin de oluşturur. Özellikle düşük gelirli ülkelerin krize dayanıklı sosyal güvenlik sistemleri kurma konusunda desteğe ihtiyacı vardır. Bu bağlamda temel zorluklardan biri, kayıt dışı sek­törde çalışan nüfusun çoğu zaman geniş bir bölümünü uygun biçimde desteklemek ve sürece dahil etmektir. 7  https://www.weforum.org/press/2025/11/green-transition-to-add-9-6-million-jobs-globally-by-2030-but-risks-creating-new-economic-divides-a8aea0c5f1. Dünya Çapında Adil Geçişler İçin Temel Unsurlar 7