мрежата на здравствени установи во која се врши здравствената дејност и во правните лица кои вршат изработка, издавање и сервисирање на орто­педски и други помагала. Дополнителното здравствено осигурување се воспоставува со посе­бен договор склучен меѓу осигуреникот и друштвото за осигурување или меѓу друштвото за осигурување и работодавачот за своите вработени и членовите на нивните семејства, здруженија за своите членови или друго правно лице кое има интерес да осигури одредена група на луѓе. Законот за заштита на правата на пациентите 231 се заснова врз начелата на: хуманост(почитување на личноста на човекот; самоопределбата; фи­зичкиот и психичкиот интегритет, сигурноста, приватноста на личноста) и достапност(здравствени услуги што постојано се достапни и пристапни на сите пациенти подеднакво и без дискриминација врз било која основа). Пациентот има право за време на престојот во здравствената установа на: лична сигурност; учество во одлучувањето(правото на информираност и правото на прифаќање или одбивање на определена медицинска интер­венција); доверливост(тајност) на личните и медицинските податоци. За­бранета е било каква форма на: нечовечко или понижувачко однесување и казнување на пациентот; научни истражувања на пациенти; мешање во приватниот и семејниот живот на пациентот. 2.2. Синдикатите и реформите во здравствениот систем За реформите во здравствениот систем, синдикатите дадоа поддршка, но сметаа дека овој процес е многу сериозен и специфичен и ги засегнува сите работници и граѓани на Република Северна Македонија. Мора да се има јасна концепција за целите што треба да се постигнат – да се обезбе­ди здравствена заштита за граѓаните и работниците која одговара на со­времените стандарди и практика. Синдикатите бараа: да не се редуцираат правата на осигурениците; да се укине обврската за учество на осигурени­ците при користење на здравствените услуги; товарот на реформи да не го носат само осигурениците; да се изнајдат други извори на средства за до­полнување на испразнетите фондови за здравствено осигурување покрај придонесот на работниците за таа намена; да се преземат најитни мерки за средување на состојбата со цените и снабденоста со лекарствата. Да се избере модел кој ќе биде прифатлив и за осигурениците и за здравстве­ните работници и кој е базиран врз принципите на Европската социјална повелба за: солидарност, хуманост и социјална правда. Реформите во здравството за синдикатите беа неопходен процес за излез од агонијата во која се наоѓаше подолг период овој сектор, но 231 Закон за заштита на правата на пациентите:„Службен весник на РМ“, бр. 82/08; Закон за измену­вање и дополнување на Законот:„Службен весник на РМ“, бр. 12/09; 53/11; 150/15 244 СИНДИКАЛИЗМОТ ВО РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА ПО НЕЗАВИСНОСТА(1991- 2021)