ubrzo proširile na sve državne univerzitete u Srbiji. Do de ­cembra i januara, gotovo nijedan fakultet nije funkcionisao u redovnom režimu. Organizovani kroz plenume(formu di ­rektne demokratije), studenti su kolektivno donosili odluke o blokadama i usvojili početne zahtjeve studenata FDU kao svoje. Nakon novogodišnjih i božićnih praznika, protesti su se proširili i na neuniverzitetske gradove i srednje škole, koje su bile u različitim oblicima štrajka i blokada tokom većeg dijela februara i marta. Štrajkove i blokade organizovali su profesori i učenici kao znak podrške studentskim zahtjevi ­ma. Studente su, između ostalih, podržale i brojne društ ­vene grupe, uključujući poljoprivrednike, advokate(koji su štrajkovali 30 dana), umjetnike i ratne veterane. Tokom ovog perioda zabilježeno je više nasilnih incidenata, uglavnom vezanih za minute ćutanja u znak odavanja počasti, koje su remetili protivnici akcija i blokada. U pojed ­inim slučajevima vozači su pokušali probiti blokade, izaziva ­jući teške povrede učesnika, zbog čega je kasnije bila po ­trebna prisutnost saobraćajne policije. Međutim, incidenti nijesu bili ograničeni samo na blokade ulica. Najozloglašeni ­ji se dogodio u noći 28. januara, u Novom Sadu, kada je ne ­koliko članova SNS-a napalo studente bejzbol palicama i nanijelo im teške tjelesne povrede. Napad je doveo do os­tavke premijera Miloša Vučevića i gradonačelnika Novog Sada, Milana Đurića, koji su preuzeli krajnju odgovornost. Pored održavanja minuta ćutanja i blokada fakulteta, stu ­denti su organizovali šetnje širom Srbije kako bi se suprot­stavili medijskoj blokadi vladajuće partije. Ove šetnje su ubrzo postale veoma popularne i omogućile su građanima da se lično upoznaju sa studentima i uključe u njihovu bor ­bu pružanjem hrane i smještaja. Neke lokalne samouprave pod kontrolom SNS-a pokušale su da spriječe ovakve činove podrške i solidarnosti, ali je to samo pojačalo otpor. Na ­jznačajniji slučaj bio je kada su studenti bili primorani da spavaju u šatorima na fudbalskom terenu u Inđiji, krajem januara, na temperaturama ispod nule. Ovi primjeri odlučno ­sti i lične žrtve bili su ključni za jačanje podrške students ­kom pokretu i njegovim zahtjevima. Zauzvrat, podrška jav­nosti dodatno je osnažila pokret, stvarajući sinergetski efekat. Mart je donio vrhunac ove faze kada su studenti organizova­li najveći skup u novijoj istoriji Srbije u Beogradu, na kojem se okupilo preko 300.000 ljudi. Ranije su protesti održavani u tri najveća srpska grada, da bi kulminirali beogradskim događajem, uz više od 500 protesta širom zemlje. Ovi sk ­upovi i studentski marševi pokazali su široku podršku stu­dentskim zahtjevima i postavili najznačajniji izazov vlasti Aleksandra Vučića od 2012. godine. Njihovo širenje širom zemlje i uključivanje različitih društvenih grupa pokazali su da ovo nije bio tipičan urbani protest obrazovanih slojeva društva, već pokret koji je obuhvatio ljude svih klasa i profi ­la. To je bilo presudno u suprotstavljanju populističkom nar ­ativu vlasti, koja je proteste predstavljala kao elitistički pokušaj više klase da svrgne SNS-ovu„vladavinu naroda“. S druge strane, režim se držao svoje uobičajene kombinacije taktika protiv protesta- djelimičnih afirmativnih mjera, ukl ­jučujući tvrdnje da su zahtjevi ispunjeni, zatim kleveta protiv studenata i univerzitetskih predstavnika, pritisaka na univer­zitete, kao i povremenog nasilja režimskih pristalica. Pad Vlade u januaru nije viđen kao prilika za vanredne izbore: umjesto toga, formirana je nova Vlada pod vođstvom Đura Macuta, univerzitetskog profesora. Izbor novog premijera (do tada potpuno nepoznatog u političkoj areni) pokazuje pokušaj da stvori alternativnog univerzitetskog predstavni­ka lojalnog vlastima, a slično tome, formirane su i nove stu ­dentske grupe odane vladajućoj partiji. Kada je postalo jasno da režim ne može lako slomiti pokret, SNS se vratio svojoj izvornoj taktici iscrpljivanja i pokušaja izazivanja razdora među studentima i grupama koje su ih podržavale. Jedan od ključnih mehanizama bilo je vršenje pritiska na univerzitetske profesore da nastave nastavu i pokušaj razbijanja blokada nezakonitim smanjenjem nji­hovih plata na 12% od prvobitnog iznosa. Vlada je koristila kvote za upis budućih studenata kao dodatni instrument, pa je većina fakulteta odlučila da nastavi nastavu, što je vodilo ka prvoj ozbiljnoj podjeli između profesora i studenata. Poč ­etkom juna većina univerziteta je počela sa različitim oblici ­ma online nastave, kao odgovor na pritisak Ministarstva prosvjete, ali je većina studenata to bojkotovala. Šta je novo u ovim protestima? Studentski protesti uveli su nekoliko novih elemenata u srp­sku politiku. Prvo, studenti su napravili organizaciju kroz plenume kao oblik direktne demokratije. Ovaj model je već korišćen u sličnim okolnostima, a srpski studenti su se u početku oslanjali na priručnik Blokadna kuharica, sastavljen nakon protesta na Zagrebačkom univerzitetu 2009. godine (što je režim iskoristio da tvrdi da studenti rade za hrvatsku tajnu službu). Plenumi su omogućavali dovoljno prostora da se čuju različiti glasovi i da se izgradi početno međusobno povjerenje među studentima, ali su, takođe, služili i kao kon ­tramjera Vučićevoj centralizaciji i personalizaciji moći. Opredjeljenje za plenume dovelo je do organizacionih okvi­ra različitih od ustaljenih modela predstavničke demokrati ­je. Na primjer, prilikom formiranja tijela za donošenje odlu­ka na univerzitetskom nivou, studenti su uveli rotaciju dele­gata kako bi se smanjio uticaj pojedinaca. Takođe, fakultetski plenumi su zadržavali pravo veta, uvodeći kon ­federalne koncepte u studentski pokret. Druga novina bila je odsustvo lidera. Ključne odluke donos ­ili su plenumi, a studenti su se uzdržavali od izražavanja in ­dividualnih stavova prije kolektivnih odluka o određenim pitanjima. Studentskim predstavnicima nije bilo dozvoljeno da javno istupaju bez saglasnosti plenuma. Da bi se smanji­la mogućnost personalizacije protesta, striktna pravila su zabranjivala višestruke medijske nastupe. Takođe, studenti koji su prethodno bili aktivni u civilnom društvu i političkim partijama su zamoljeni da budu manje vidljivi. Ovo pred­stavlja značajan kontrast u odnosu na prethodne slučajeve, kako tokom Miloševićevog perioda, tako i u skorijim godina ­ma, kada su se„nova lica“ pojavljivala kao studentski ili om ­ladinski lideri. Građanska mobilizacija kao odgovor na institucionalni deficit 5