Prema istraživanju javnog mnjenja CGO-a i Instituta DAM ­AR iz marta 2025. godine 1 , 56,7% ispitanih smatralo je da neko mora da snosi odgovornost za događaje na Cetinju, što je bio indikator snažne i široko rasprostranjene potrebe za političkom i institucionalnom odgovornošću. Ovaj senti ­ment nadilazio je demografske i političke linije, ukazujući na dublje društveno suočavanje sa institucionalnim neuspje ­hom. Najveći dio krivice usmjeren je ka institucijama na državnom nivou, posebno Upravi policije i Ministarstvu un ­utrašnjih poslova, sagledavajući tragediju ne kao izolovan događaj, već kao simptom sistemske disfunkcionalnosti. Pokret„Kamo śutra?“ pojavio se kao snažan građanski odgovor, pozicionirajući mlade kao ključne aktere koji se su ­protstavljaju neodgovornom upravljanju, autoritarnim ten­dencijama, bezosjećajnošću donosilaca odluka i agresivnom talasu ideološki motivisanog revizionizma. Studenti su se mobilisali na raskršću više kriza: institucionalnog zaroblja ­vanja, širenja dezinformacija i brzog sužavanja građanskog prostora. Njihovi protesti nijesu bili samo reaktivni, već su simbolizovali odbijanje da se prihvati normalizacija ćutanja, odsustvo empatije, degradacija i demokratsko povlačenje. Više od pokreta,„Kamo śutra?“ postao je generacijska izja ­va, svojevrsna deklaracija o tome kakvo društvo mladi u Crnoj Gori zahtijevaju. Potvrdio je da budućnost pripada on ­ima koji nijesu spremni da čekaju. Dovodeći u pitanje i konk ­retne odluke i širu kulturu rezignacije, pokret je poslužio kao snažan podsjetnik da se demokratski pad ne može zaustavi ­ti bez građanskog otpora- čak i kada je taj pad zamaskiran retorikom reformi i evropskih integracija. Organizaciona dinamika, ključni akteri i anatomija građanskih zahtjeva Protestni pokret„Kamo śutra?“ nije nastao kao izolovana pojava ni iz čega. Prethodili su mu manji, tematski fokusir ­ani oblici građanskog nezadovoljstva, ali nijedna u posljed ­njih pet godina nije dostigao njegov obim, odjek ili mobili­zacijski potencijal. Inicijalno organizovan spontano i bez velikih ambicija, pokret je brzo stekao podršku organizacija civilnog društva, nezavisnih intelektualaca i dijela medija. Ubrzo su javni trgovi u više gradova Crne Gore postali pozor­nice za demonstracije koje su spajale performativni bunt sa jasnom političkom artikulacijom. Iako je grupa ranije iskazivala podršku inicijativama poput borbe protiv seksualnog nasilja u školama i protestima re­gionalne solidarnosti,„Kamo śutra?“ je stekao nacionalnu prepoznatljivost nakon drugog masovnog ubistva na Cetinju 1. januara 2025. godine. Neuspjeh Vlade da sprovede suštin ­ske reforme u sektoru bezbjednosti nakon slične tragedije 2022. godine, kao i gotovo potpuno ćutanje i bezosjećajnost pred novim masakrom, izazvali su ogorčenje. Kao odgovor, studenti su zahtijevali ostavke ministra unutrašnjih poslova, Danila Šaranovića i potpredsjednika Vlade za bezbjednost, odbranu, borbu protiv kriminala i unutrašnju politiku, Alekse Bečića, smatrajući ih primarno odgovornima za institucio ­nalni nemar koji je doveo do smrti koje su mogle biti spri­ječene. Zahtjevi pokreta brzo su se proširili i uključivali su: • ostavke najviših zvaničnika u oblasti bezbjednosti ­ministra unutrašnjih poslova i potpredsjednika Vlade za bezbjednost i odbranu; • efikasno institucionalno djelovanje u oblasti vatrenog oružja- uključujući prikupljanje i uništavanje nelegal ­nog oružja, te reviziju izdatih dozvola za oružje; • sveobuhvatnu reformu policije- obuhvatajući redovne obuke, unaprijeđenu komunikaciju sa javnošću, veću transparentnost u ocjenjivanju službenika, pravedniju raspodjelu policijskih snaga i poboljšane radne uslove; • povratak građanskog obrazovanja kao obaveznog pred ­meta u osnovnim i srednjim školama radi jačanja kritičkog mišljenja, demokratskog učešća i građanske odgovornosti; • poboljšanje mentalne zdravstvene zaštite i dostupnosti tih usluga, kao prioriteta javnog zdravlja i bezbjednosti; • transparentnost Vlade u javnom predstavljanju svih mjera preduzetih od prvojanuarske tragedije na Cetinju, kao i obrazloženja za ispunjenje ili odbijanje studentskih zahtjeva. Ovi zahtjevi su bili bazični, odnosno, predstavljali su mini ­malni prag odgovornosti koja se očekuje od demokratskih vlasti. Bili su usmjereni na dostojanstvo, subjektivitet građanstva i demokratsko pravo mladih da aktivno oblikuju vlastitu budućnost. Sam naziv„Kamo śutra?“ preuzet je iz pjesme crnogorskog muzičara Rada Rapida, iz ranih 2000­ih, čije je umjetničko stvaralaštvo često razotkrivalo društ ­vene anomalije, a sažimačo je ono što studije o mladima opisuju kao generacijsku nesigurnost(Standing, 2011; Fur ­long, 2013). Ne samo da je prenio kolektivnu zabrinutost zbog neizvjesne budućnosti, već je artikulisao i emancipa ­torsko odbijanje prihvatanja marginalizacije. U tom smislu, pokret je predstavljao i politiku odbijanja i afirmaciju djelo­vanja, vraćajući građanski prostor usred sveprisutne političke i etičke dezorijentacije. Decentralizovani model otpora “Kamo śutra?” je djelovao kroz namjerno horizontalan, de ­centralizovan model, izbjegavajući tradicionalne strukture vođstva ili partijsku pripadnost. Donošenje odluka se spro ­vodilo putem studentskih okupljanja ili komunikacije preko Vibera, po uzoru na regionalne primjere protesta, poput blo­kade Univerziteta u Zagrebu 2009. godine i studentskih ple ­numa u Srbiji 2024–2025. godine. Pokret je naglašavao par ­ticipativnu demokratiju, izgradnju konsenzusa i inkluziv­nost. 1 Građani sve više zabrinuti za smjer u kojem se kreće država, protestni potencijal raste, https://cgo-cce.org/2025/03/12/gradani-sve-vise-zabrinuti-za-smjer-u-kome-se-krece­drzava-protestni-potencijal-raste/, a više na https://media.cgo-cce.org/2025/03/CG-PULS-11.pdf Građanska mobilizacija kao odgovor na institucionalni deficit 9