6. Refleksione përmbledhëse Nëse do të mbani mend diçka nga ky raport, kujtoni këtë: sistemet digjitale nuk ju heqin të drejtat që ju takojnë, ato ju japin arsye të reja përse duhet ti përdorni këto të drejta! Gjendja aktuale në Shqipëri Shqipëria së fundmi ka përditësuar kuadrin e saj të mbrojt­jes së të dhënave për t'u përafruar me standardet e BE-së, duke forcuar të drejtat individuale dhe duke rritur detyrimet e kontrolluesve të të dhënave si në sektorin publik, ashtu edhe në atë privat. Kodi i Punës dhe rregullat e SSH-së ofrojnë mbrojtje të përgjithshme, por rrallëherë trajtojnë menaxhimin modern algoritmik në terma eksplicitë. Kjo re­zulton në një mjedis ligjor ku ligji për mbrojtjen e të dhëna­ve kufizon fort përpunimin e të dhënave personale, ndërsa dispozitat e ligjit të punës dhe SSH-së ofrojnë mbrojtje sh­tesë, por herë pas here të nënpërdorura, për dinjitetin dhe riskun psikosocial. Hendeqet kryesore dhe sfidat për punëtorët dhe sindikatat → Praktikë e kufizuar e konsultimit të punëtorëve për prokurimet teknologjike, veçanërisht te punëdhënësit privatë më të vegjël. Kjo mungesë krijon rrezikun që të drejtat e përcaktuara në Kodin e Punës dhe të mishëruara në rregullat e mbrojtjes së të dhënave dhe SSH-së të mos operacionalizohen në vendet e punës. → Zbatimi dhe ndërgjegjësimi mbeten të pabarabarta, duke e bërë të vështirë për punëtorët ushtrimin e të drejtave të lidhura me DPIA, aksesin në të dhënat bru­to të përdorura në vendime ose sigurimin e vlerësime­ve të përbashkëta të riskut. → Ekonomia e platformave dhe ndarja algoritmike e de­tyrave krijojnë mungesa transparence kur shitësit kon­trollojnë detajet operacionale dhe ruajtjen e të dhëna­ve. Negocimi kolektiv dhe klauzolat kontraktuale mund t'i adresojnë këto mungesa. → Sindikatat duhet të përdorin detyrimet për mbrojtjen ­e të dhënave për të kërkuar akses në DPIA dhe trans­parencë nga palët. → Efektet psikosociale dhe të shëndetit mendor nga mo­nitorimi digjital duhet të njihen si risqe profesionale. → Të ngrihet një mekanizëm tripartit me qeverinë, sindi­katat dhe punëdhënësit për të monitoruar transformimin digjital → Të përdoret përmbysja e barrës së provës e Ligjit Anti-­Diskriminim si një masë mbrojtëse procedurale kur sistemet algoritmike ose ato të bazuara në të dhëna prodhojnë ndikime të pabarabarta. Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi mund të bëhet një aleat kyç në garantimin e drejtësisë në vendet e punës të digjtalizuara Përfundime Kuadri ligjor i Shqipërisë ofron tashmë mjetet për ti mbroj­tur punëtorët. Hapi i radhës është që sindikatat t'i përdorin këto mjete në mënyrë proaktive përmes konsultimit, negoci­mit kolektiv dhe trajnimit. Duke vepruar kështu, sindikatat do të sigurohen që teknologjia ta mbështesë punën dinjito­ze në vend që ta vështirësojë atë. Rruga përpara dhe rekomandime praktike → Sindikatat dhe federatat mund të organizojnë trajnime mbi mbrojtjen e të dhënave dhe digjitalizimin për të ndërtuar kapacitetet e anëtarëve të tyre. Refleksione përmbledhëse 21