IV.2.7. Ograničenja i razlozi za izabrani metodološki pristup Ovaj pristup omogućava jasno razlikovanje između for ­malne(statutarne i zakonske) autonomije i stvarne operativne sposobnosti univerziteta. S obzirom da u BiH ne postoji jedinstvena praksa objavljivanja redovnih finansi­jskih izvještaja univerziteta, analiza ne uključuje kvantitativno poređenje univerzitetskih bilansa. Umjesto toga, naglasak je na pravno-institucionalnom dizajnu kao najpouzdanijem kriteriju za upoređivanje različitih finansi ­jskih modela. IV.3. Komparativni prikaz javnih univerziteta u BiH prema indikatorima finansijske autonomije i finansijske održivosti (finansijskog kapaciteta) IV.3.1. Uvod u kompozitnu matricu U skladu s metodologijom zasnovanom na standardima Evropske univerzitetske asocijacije, Evropskog prostora visokog obrazovanja i OECD-a, razvijena je kompozitna matrica finansijske autonomije, finansijske održivosti i finansijskog kapaciteta javnih univerziteta u Bosni i Herce ­govini. Ova matrica omogućava: → međuuniverzitetsko poređenje zasnovano na deset in ­dikatora iz tri glavne kategorije: • finansijska autonomija, • finansijska održivost, • finansijski kapacitet kao objedinjeni kompozitni indikator; → dvostruku analitičku perspektivu , budući da ocjene odražavaju i normativnu poziciju (zakoni, statuti, pravil ­nici) i realno funkcionisanje univerziteta(prihodi, fiskalna stabilnost, projekti, demografija); → jasnu identifikaciju sistemskih slabosti i prednosti , što predstavlja ključnu osnovu za prijedlog javne politike. Matrica sažima stanje svih osam javnih univerziteta u BiH i omogućava horizontalnu usporedbu, ali i razumijevanje različitih razvojnih profila kroz kombinaciju finansijskih, institucionalnih i demografskih faktora. IV.3.2. Kompozitna matrica finansijske autonomije, finansijske održivosti i finansijskog kapaciteta javnih univerziteta u BiH Tabela 15: Komparativna matrica univerziteta po indikatorima Indikator/ Univerzitet A1. Budžetska autonomija A2. Autonomija u generisanju prihoda A3. Upravljanje javnim sredstvima A4. Fiskalna sloboda (integracija) S1. Diverzifikacija prihoda S2. Projektni i međunarodni kapacitet S3. Fiskalna stabilnost osnivača S4. Demografski rizici S5. Finansijska fleksibilnost C1. Finansijski kapacitet(1–5) UNSA Vrlo niska Niska UNTZ Niska Niska Vrlo nisko Niska Nisko Niska Umjere­na Niska Visok Nizak– umjeren Stabilno Umjereni Umjere­no stabilno Visoki Vrlo niska 4 – visok Niska 2 – nizak UNZE Vrlo niska Niska Vrlo nisko Niska UNBI Niska Umjere­na Nisko Niska Niska Niska Nizak Nizak Umjere­no stabilno Visoki Nestabi­lno Visoki Vrlo niska 2 – nizak Niska 2 – nizak UNMO Srednja Visoka SUM Srednja Srednja Srednje Srednje Srednja Srednja Umjere­na Visoka Umjeren Visok Nestabi­lno Visoki Umjere­na 3 – srednji Umjere­no stabilno Umje­reni– visoki Umjere­na 4 – visok UNIBL Srednja Srednja Srednje UIS Srednja Srednja– niska Srednje Niska– srednja Niska– srednja Umjere­na Niska Umjeren Nizak– umjeren Stabilno Stabilno Visoki Visoki Niska– umjerena 4 – visok Niska– umjerena 3 – srednji Finansijska autonomija i održivost javnih univerziteta u Bosni i Hercegovini 29