7. Αντικρουόμενες αντιλήψεις και διαχωριστικές γραμμές στις δημοσκοπήσεις Παρά τη διαφορά στα διαθέσιμα δεδομένα θα ήταν δόκιμο να λάβει κανείς υπόψη τις γερμανικές αντιλήψεις για την Ελλάδα παράλληλα με τις ελληνικές αντιλήψεις για τη Γερμανία. Μια ολοκληρωμένη άποψη προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των διμερών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Μια πρώτη παρατήρηση αφορά την ασυμμετρία στο βαθμό της συμπάθειας εκατέρωθεν: οι Γερμανοί έχουν μια σημαντικά θετικότερη άποψη για την Ελλάδα απ’ ό,τι οι Έλληνες για τη Γερμανία. Σύμφωνα με την παρούσα μελέτη, το 66% των Γερμανών εκφράζει θετική ή πολύ θετική άποψη για την Ελλάδα. Αντίθετα, η πιο πρόσφατη έρευνα για το πως αντιλαμβάνονται οι Έλληνες τη Γερμανία 10 διαπίστωσε ότι μόνο το 31% των Ελλήνων είχε αντίστοιχη θετική άποψη. Αυτός ο αριθμός αποτελεί αξιοσημείωτη βελτίωση σε σύγκριση με την έρευνα του Οκτωβρίου 2022 11 , όταν η δημοτικότητα της Γερμανίας στην Ελλάδα ανερχόταν στο ταπεινό 16%. Ένα δεύτερο εντυπωσιακό εύρημα είναι ότι η θετική εικόνα των Γερμανών για την Ελλάδα συγκεντρώνεται σε τομείς απαλλαγμένους σε μεγάλο βαθμό από πολιτικές αντιπαραθέσεις – σε θέματα που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως«ζώνες ασφάλειας», τα οποία συνδέονται συνήθως με ευχάριστες ταξιδιωτικές εμπειρίες. Η εικόνα είναι ωστόσο διαφορετική όταν πρόκειται για θέματα που έχουν αποτελέσει αντικείμενο πολιτικών αντιπαραθέσεων μεταξύ των δύο κυβερνήσεων και αντικατοπτρίζονται αντίστοιχα στον δημόσιο διάλογο. Τα τελευταία χρόνια, τρεις βασικοί τομείς έχουν δυσχεράνει τις ελληνογερμανικές διπλωματικές σχέσεις και έχουν συμβάλει στο σταθερά αρνητικό κλίμα απέναντι στη Γερμανία στην ελληνική κοινή γνώμη: 1. οι εκκρεμότητες που αφορούν στα γερμανικά εγκλήματα πολέμου κατά τη διάρκεια της Κατοχής και το ζήτημα της πολιτικής και νομικής τους αποκατάστασης, 2. η στάση της γερμανικής κυβέρνησης κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, 3. ο ρόλος του Βερολίνου στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Και στους τρεις τομείς, τα στοιχεία της έρευνας αποκαλύπτουν έντονες αποκλίσεις στην ερμηνεία που δίνουν Έλληνες και Γερμανοί τόσο για το παρελθόν όσο για το παρόν. Όπως προαναφέρθηκε, τέσσερις στους δέκα Γερμανούς πιστεύουν ότι η Γερμανία φέρει ιστορική ευθύνη απέναντι στην Ελλάδα. Ωστόσο, μόνο μια μειοψηφία -17%- αποδοκιμάζει την επίσημη και άκαμπτη θέση του Βερολίνου σχετικά με τις αποζημιώσεις. Οι διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στις απόψεις των Γερμανών και των Ελλήνων για αυτό το κρίσιμο ζήτημα γίνονται και με τρόπο στατιστικό ορατές όταν εξεταστούν συγκριτικά: σύμφωνα με την έρευνα που διεξήχθη στην Ελλάδα, το 77% των Ελλήνων αναφέρει τη γερμανική πολιτική στο ζήτημα των αποζημιώσεων ως κύριο λόγο για τη δυσμενή εικόνα που έχει για τη Γερμανία. Σημαντικές διαφορές προκύπτουν επίσης αναφορικά με την αξιολόγηση του ρόλου της Γερμανίας κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Ενώ το 83% των Ελλήνων αναφέρει πως οι τότε πολιτικές της Γερμανίας έχουν συμβάλει στην αρνητική τους εικόνα για τη χώρα ακόμα και μια δεκαετία αργότερα, η τρέχουσα έρευνα δείχνει ότι το 44% των Γερμανών αντιμετωπίζουν θετικά τον τρόπο που χειρίστηκε την κρίση η κυβέρνησή τους. Μεταξύ των Γερμανών κάτω των 34 ετών, ένας στους δύο πιστεύει μάλιστα ότι η ελληνική οικονομική κρίση είχε θετικό αντίκτυπο στις διμερείς σχέσεις. Τέλος, δυο λόγια για το θέμα της Τουρκίας, ένα θέμα που διαπερνά όλες σχεδόν τις διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Αθήνας. Σύμφωνα με προηγούμενες έρευνες, περίπου τα τρία τέταρτα των Ελλήνων κατηγορούν το Βερολίνο ότι συντάσσεται μονομερώς με την Άγκυρα στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Με άλλα λόγια, υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη προσδοκία στην Ελλάδα για μεγαλύτερη αλληλεγγύη από γερμανικής πλευράς στις αντιπαραθέσεις της χώρας με την Τουρκία – είτε στο Αιγαίο είτε στην Ανατολική Μεσόγειο, ή σε σχέση με το Κυπριακό. Στη Γερμανία, ωστόσο, μόνο το 33% υποστηρίζει την ευθυγράμμιση της Γερμανίας με την Ελλάδα, ενώ σχεδόν το ήμισυ (47%) πιστεύει ότι το Βερολίνο πρέπει να παραμείνει ουδέτερο σε αυτήν την αντιπαράθεση 10 Βλ. υποσημείωση 1. 11 Ronald Meinardus: Partners, Not Friends. Greek Public Opinion(s) on Germany, Analysis, Friedrich Ebert Stiftung, Αθήνα 2022. Η Ελλάδα μέσα από τα μάτια των Γερμανών: Πέρα από τα στερεότυπα στις ελληνογερμανικές σχέσεις 11