IV.3.4. Statistička verifikacija kompozitne matrice finansijskog kapaciteta javnih univerziteta Kompozitna matrica finansijske autonomije i finansijske održivosti javnih univerziteta u Bosni i Hercegovini, zasno ­vana prvenstveno na pravnoj i institucionalnoj analizi, oblikovana je tako da identifikuje tri diferencirana nivoa finansijskog kapaciteta: visok, srednji i nizak. U ovom dijelu vrši se provjera te procjene kroz analizu zvanične statistike o broju studenata, diplomiranih studenata, nastavnika i dostupne zvanične finansijske statistike visokog obra ­zovanja u periodu 2017–2025. Statistički pregled pokazuje izrazito snažan pad ukupnog broja studenata u BiH – više od 25% u osam godina. Istovremeno, broj nastavnika ostaje stabilan, što povećava troškove po studentu i pritisak na održavanje studijskih programa. U dijelu finansijskih tokova vidljivo je da su tekući rashodi dominantni(preko 90%), dok su kapitalna ulaganja nestabilna i sistemski nedovoljna. Ovi nalazi pot ­vrđuju temeljnu tezu matrice: finansijska autonomija je ograničena, a finansijska održivost duboko uslovljena demografijom, fiskalnom snagom osnivača i institucional ­nim kapacitetom pojedinih univerziteta. IV.3.4.1. Univerziteti s visokim finansijskim kapacitetom: stabilnost uprkos padu upisne baze Univerzitet u Sarajevu, Sveučilište u Mostaru i Univerzitet u Banjoj Luci Ocjena: visok finansijski kapacitet Statistički podaci za ove univerzitete potvrđuju upravo ono što je pravna analiza i predvidjela: institucije koje im­aju stabilnog osnivača, snažnu reputaciju, visok projektni i organizacijski kapacitet te diverzificirane izvore prihoda uspijevaju amortizirati demografski pad bolje od ostalih. → UNSA ostaje najveći univerzitet u državi sa preko 20.000 studenata uprkos kontinuiranom padu; zadrža­va najviše diplomiranih godišnje i relativno stabilan akademski kadar. → SUM ima stabilnu upisnu bazu od 7.000–10.000 stu­denata, a pad broja upisanih je blaži nego u većini univerziteta u FBiH. Diverzifikacija prihoda i specifični institucionalni model doprinose njegovoj otpornosti. → UNIBL pokazuje najviši stepen stabilnosti: broj stude­nata se minimalno mijenja, broj diplomiranih ostaje stabilan, a državna(entitetska) potpora pruža čvrst fi­nansijski okvir. Ovi statistički obrasci direktno potvrđuju da su univer­ziteti svrstani u kategoriju„visokog kapaciteta” zaista strukturno najotporniji u sistemu. IV.3.4.2. Univerziteti sa srednjim finansijskim kapacitetom: institucionalna snaga ograničena demografijom i fiskalnim kontekstom Univerzitet„Džemal Bijedić“ u Mostaru i Univerzitet u Istočnom Sarajevu Statistički podaci potvrđuju da su UNMO i UIS univer­ziteti koji spajaju određenu institucionalnu stabilnost sa jasnim demografskim i fiskalnim ograničenjima. → UNMO ima normativno jednu od najširih finansijskih autonomija u FBiH, ali pad broja studenata sa 3.400 na oko 2.400 pokazuje da fiskalni i demografski kon­tekst HNK značajno ograničava njegov stvarni kapac­itet. Ocjena: srednji finansijski kapacitet → UIS ima stabilnu studentsku bazu(oko 7.000 studena­ta) i stabilan broj diplomiranih, ali projekti i diverzifik­acija prihoda ostaju umjereni u poređenju s Univer­zitetom u Banjoj Luci. Statistika pokazuje da oba univerziteta imaju dovoljno snage da se ne uruše, ali nedovoljno da razviju dugoročno održiv finansijski model bez jačanja okruženja i projektnih kapaciteta. Finansijska autonomija i održivost javnih univerziteta u Bosni i Hercegovini 31