= bå=ÇÉÑáåáíáî~I=ä~=îçäìåí~Ç=éçä ∞ íáÅ~=éçê=é~êíÉ=ÇÉ=äçë=ëìÄ=ÄäçèìÉë=êÉÖáçå~äÉëI=ó=ÇÉ=äçë= é~ ∞ ëÉë= Éå= é~êíáÅìä~êI= Ü~= ÉñáëíáÇç= í~åíç= é~ê~= ä~= áåíÉÖê~Åá μ å= êÉÖáçå~ä= Åçãç= é~ê~= ä~=~ëìåÅá μ å= ÇÉä=íÉã~=ÉåÉêÖ¨íáÅç=Åçãç=éêáçêáí~êáç=Éå=í~åíç=åìÉîç=éìåíç=ÇÉ=é~êíáÇ~K= = = ffK=m~ê~ÇáÖã~ë=Éå=ä~=áåíÉÖê~Åá μ å=ÉåÉêÖ¨íáÅ~=ëìÇ~ãÉêáÅ~å~= = e~ëí~=~Üçê~I= ä~ë= ÉñéÉêáÉåÅá~ë= ÇÉ= áåíÉÖê~Åá μ å= Éå=^ã¨êáÅ~= i~íáå~= ó= bä=`~êáÄÉI= Ü~å= íÉåáÇç= ìå~= çêáÉåí~Åá μ å= ÑìåÇ~ãÉåí~äãÉåíÉ= ÉÅçåçãáÅáëí~= ç= íê~åë~ÅÅáçå~äI=~ë ∞= Åçãç= ÖÉçéçä ∞ íáÅ~K= bÅçåçãáÅáëí~I= éçêèìÉ= ëáÉãéêÉ= ëÉ= Ü~= é~êíáÇç= ÇÉä= ëìéìÉëíç= ÇÉ= ä~= áåíÉÖê~Åá μ å= ÅçãÉêÅá~ä= ó= ÉÅçå μ ãáÅ~= é~ê~=~î~åò~ê= Ü~Åá~=~ëéÉÅíçë= ã•ë= ÅçãéäÉàçë= Åçãç= äç= éçä ∞ íáÅçK= v= ÖÉçéçä ∞ íáÅ~I= éçêèìÉ= Éä= Å•äÅìäç= Éå= í¨êãáåçë= ÇÉ= éçÇÉê= ó= ä~= êÉäÉî~åÅá~= Åçãç= éçíÉåÅá~= êÉÖáçå~äI=í~ãÄá¨å=Ü~=Éëí~Çç=éêÉëÉåíÉ=Éå=ä~=éçä ∞ íáÅ~=ÉñíÉêáçê=ÇÉ=~äÖìåçë=é~ ∞ ëÉëK= == q~ãÄá¨å=Ü~ó=èìÉ=ÇÉëí~Å~êI=éÉëÉ=~=èìÉ=ä~=êÉ~äáÇ~Ç=~ÇãáíÉ=é~ê•ãÉíêçë=íÉ μ êáÅçë=é~ê~= ëì=áåíÉêéêÉí~Åá μ åI=èìÉW== = EÁF=ëÉ==éìÉÇÉ=~Ñáêã~ê=èìÉ=äçë=éêçÅÉëçë=ÇÉ=áåíÉÖê~Åá μ å=êÉÅáÉåíÉ=Éå=^ã¨êáÅ~=i~íáå~=ó= bä=`~êáÄÉ= åç= ëçå= Éä= êÉëìäí~Çç= ÇÉ= ìå~= îçäìåí~Ç= éêÉÇÉíÉêãáå~Ç~= éçê= äçë= ÖçÄáÉêåçë= ÇÉ= ìå= Åçåàìåíç= ÇÉ= é~ ∞ ëÉëI= í~ä= Åçãç= çÅìêêá μ= Éå= Éä= Å~ëç= ÇÉ= ä~= råá μ å= bìêçéÉ~I= åá= ÇÉ= ìå=ãçÇÉäç=ÇÉ=íê~åëÑÉêÉåÅá~ë=íÉÅåçä μ ÖáÅ~ë=Éå=Å~ÇÉå~I=Åçãç=Éë=Éä=Å~ëç=~ëá•íáÅçI=ëáåç= ä~=ÅçåëÉÅìÉåÅá~=ÇÉ=ìå=Åçåàìåíç=ÇÉ=êÉä~ÅáçåÉë=éê•ÅíáÅ~ë=ÇçåÇÉ=äçë=é~êíáÅìä~êÉë=ó=äçë= ÖçÄáÉêåçë= áåíÉê~Åí ∫~å= ÖÉåÉê~åÇç= ìå~= Çáå•ãáÅ~= ÇÉ= áåíÉÖê~Åá μ åI= Åìó~= Ñçêã~= É= áåíÉåëáÇ~Ç= ÇÉéÉåÇÉå= ÇÉ= ä~= ã~åÉê~= ó= éêçÑìåÇáÇ~Ç= ÇÉä= éêçÅÉëç= ÇÉ= êÉÉëíêìÅíìê~Åá μ å= áåíÉêå~= ÇÉ= äçë= é~ ∞ ëÉë= èìÉ= ääÉî~=~= ìå~= ãìäíáéäáÅ~Åá μ å= ÇÉ= äçë= Ñ~ÅíçêÉë= Eó=~ÅíçêÉëF= áåíÉêîáåáÉåíÉëK V = qçã~åÇç= Éå= ÅçåëáÇÉê~Åá μ åI= èìÉ= Éä= ÇÉëéä~ò~ãáÉåíç= ÇÉä=“ÉàÉ= ÇÉ= Öê~îÉÇ~ÇÒ= ÇÉ= ä~= áåíÉÖê~Åá μ å= ëìê~ãÉêáÅ~å~= ÇÉ= äç= ÖÉå¨êáÅ~ãÉåíÉ= ÅçãÉêÅá~ä= ó= ÉÅçå μ ãáÅç=~= äç= ÉëéÉÅ ∞ ÑáÅ~ãÉåíÉ= ÉåÉêÖ¨íáÅçI= åç= Å~ãÄá~= ä~= éÉêëéÉÅíáî~= íê~åë~ÅÅáçå~ä= íê~ÇáÅáçå~ä= ÇÉ= ä~= áåíÉÖê~Åá μ åI= î~äÉ= ÉåíçåÅÉë= êÉë~äí~ê= èìÉ= äçë= é~ê~ÇáÖã~ë= èìÉ= Ü~å= éêÉÇçãáå~Çç= Éå= äçë= ÉëÑìÉêòçë= áåíÉÖê~Åáçåáëí~ë= êÉÖáçå~äÉë= ëçå= Éñíê~éçä~ÄäÉëI= Éå= í¨êãáåçë= ÇÉ= Éî~äì~Åá μ åI=~= äçë= ÉëèìÉã~ë=Éå=ã~íÉêá~=ÇÉ=áåíÉÖê~Åá μ å=ÉåÉêÖ¨íáÅ~K= = råç=ÇÉ=äçë=ÅìÉêéçë=íÉ μ êáÅçë=ÇÉëÇÉ=äçë=Åì~äÉë=éìÉÇÉ=~ÄçêÇ~êëÉ=ÅçåëáëíÉåíÉãÉåíÉ=ä~= ÉîçäìÅá μ å=ÇÉ=äçë=é~ê~ÇáÖã~ë=Éå=ä~=áåíÉÖê~Åá μ å=ëìê~ãÉêáÅ~å~I=~ë ∞=Åçãç=Éå=ëì=~ëéÉÅíç=ã•ë= é~êíáÅìä~êI=Éä=ÉåÉêÖ¨íáÅçI=Éë=Éä=èìÉ=~éçêí~=ä~ë=êÉä~ÅáçåÉë=áåíÉêå~Åáçå~äÉëK= = mçê=äç=í~åíçI=~åíÉë=ÇÉ=~î~åò~êI=Éë=ÅçåîÉåáÉåíÉ=Ü~ÅÉê=~äÖìå~ë=éêÉÅáëáçåÉë=Éå=Åì~åíç= ~ä= ÉëíìÇáç= ÇÉä= ëáëíÉã~= áåíÉêå~Åáçå~ä= ó= ÖäçÄ~äI=~ë ∞= Åçãç= Éå= ëìë= é~êíáÅìä~êáÇ~ÇÉë= êÉÖáçå~äÉëK= mìÉÇÉå=áÇÉåíáÑáÅ~êëÉ=íêÉë=ÅçåÅÉéÅáçåÉë=ÑìåÇ~ãÉåí~äÉëI=~=ë~ÄÉêW= = NF i~ë=ÅçåÅÉéÅáçåÉë=ÅáÉåí ∞ ÑáÅ~ëI=èìÉ=áãéäáÅ~åW= ~F bä=ëáëíÉã~=áåíÉêå~Åáçå~ä=Åçãç=ÅÉåíêç=ÇÉ=ä~=íÉçê ∞~K= ÄF bä=~Åíçê=áåíÉêå~Åáçå~ä=Åçãç=ÅÉåíêç=ÇÉ=ä~=íÉçê ∞~K= ÅF i~ë=áåíÉê~ÅÅáçåÉë=áåíÉêå~Åáçå~äÉë=Åçãç=ÅÉåíêç=ÇÉ=ä~=íÉçê ∞~K= OF i~ë=ÅçåÅÉéÅáçåÉë=Åä•ëáÅ~ëW= ~F oÉ~äáëãç=mçä ∞ íáÅçK= ÄF`çåÅÉéÅá μ å=ëçÅáçä μ ÖáÅ~=ÇÉ=ä~ë=êÉä~ÅáçåÉë=áåíÉêå~Åáçå~äÉëK= ÅF cìåÅáçå~äáëãçK= = 9 Energía y Desarrollo Sustentable en América Latina y El Caribe, CEPAL/OLADE/GTZ, 2004, p.110. 7