Στη Δυτική Μακεδονία, οι φεμινιστικές ενεργειακές κοινότητες μπορούν να γίνουν βασικό μέρος της Δίκαιης Μετάβασης. Συνδέουν την τοπική παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με στήριξη των γυναικών. Αυτό γίνεται μέσω της εκπαίδευσης, της συμμετοχής στη διακυβέρνηση και της εξασφαλισμένης πρόσβασης των ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών στα οφέλη. Έτσι, οι γυναίκες από«σιωπηλές χαμένες» της απολιγνιτοποίησης γίνονται πρωταγωνίστριες στη νέα ενεργειακή οικονομία. Ενισχύουν την τοπική δημοκρατία και την κοινωνική συνοχή. Αξιολόγηση των εργαλείων Δίκαιης Μετάβασης από έμφυλη σκοπιά Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης(ΤΔΜ) της ΕΕ έχει σχεδιαστεί για να μετριάσει το κοινωνικοοικονομικό κόστος της αποανθρακοποίησης στις πιο εκτεθειμένες περιφέρειες. Στην Ελλάδα, το ΤΔΜ χρηματοδοτεί δράσεις περιβαλλοντικής αποκατάστασης, επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια, ενίσχυση επιχειρηματικότητας, επανειδίκευση και κοινωνικά μέτρα στη Δυτική Μακεδονία και σε άλλες περιοχές μετάβασης. Ωστόσο, οι αναλύσεις του σχεδιασμού και της υλοποίησης του ΤΔΜ δείχνουν ότι υπάρχει συνεχής έλλειψη ουσιαστικής ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου. Τα κριτήρια επιλογής και οι κατηγορίες έργων που προκρίνονται για χρηματοδότηση βασίζονται κυρίως στις εκπομπές, στις θέσεις εργασίας σε τομείς με υψηλή χρήση άνθρακα και στις υποδομές, με ελάχιστη αναφορά στις επιπτώσεις που αφορούν το φύλο. Οι διαθέσιμες αξιολογήσεις δείχνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος των πόρων κατευθύνεται σε μεγάλες επενδύσεις ΑΠΕ, βιομηχανικά πάρκα και τεχνική κατάρτιση για «πράσινες» θέσεις εργασίας σε κλάδους που παραμένουν ανδροκρατούμενοι, ενώ πολύ μικρότερο μερίδιο κατευθύνεται στην οικονομία της φροντίδας, στην τοπική κοινωνική υποδομή ή σε γυναικεία εγχειρήματα. Όπου αναφέρεται το φύλο, αυτό γίνεται συχνά μέσω γενικών αναφορών σε«ευάλωτες ομάδες» ή συνολικούς στόχους απασχόλησης, χωρίς συγκεκριμένες γραμμές προϋπολογισμού ή δείκτες για τις γυναίκες. Πέρα από το ΤΔΜ, εργαλεία όπως το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα(ΚΤΚ) και οι εθνικές πολιτικές για την ενεργειακή φτώχεια αρχίζουν να ενσωματώνουν κριτήρια ευαλωτότητας που περιλαμβάνουν το φύλο, την ηλικία και την αναπηρία. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και υπάρχει κίνδυνος να επικεντρωθούν σε βραχυπρόθεσμη αποζημίωση, αντί για βαθύτερο μετασχηματισμό των έμφυλων σχέσεων στο ενεργειακό σύστημα. Για να ευθυγραμμιστεί η ελληνική διακυβέρνηση της μετάβασης με τις δεσμεύσεις της ΕΕ για ισότητα των φύλων και με την αρχή του Ευρωπαϊκού Green Deal«κανείς να μη μείνει πίσω», απαιτείται μετάβαση από αποσπασματικές αναφορές σε συστηματικό έμφυλο προϋπολογισμό, υποχρεωτικές εκ των προτέρων έμφυλες αξιολογήσεις επιπτώσεων και δομές διακυβέρνησης με ισότιμη εκπροσώπηση. Στόχοι πολιτικής για μια φεμινιστική Δίκαιη Μετάβαση στην Ελλάδα Μια φεμινιστική Δίκαιη Μετάβαση στην Ελλάδα προϋποθέτει σαφείς στόχους πολιτικής που ενσωματώνουν την ισότητα των φύλων και τη διαθεματική δικαιοσύνη σε όλα τα στάδια της απολιγνιτοποίησης, από τον στρατηγικό σχεδιασμό έως την υλοποίηση και την αξιολόγηση. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, τέσσερις κατευθυντήριοι στόχοι μπορούν να καθοδηγήσουν τη δράση των εθνικών/ περιφερειακών φορέων: → Μείωση των έμφυλων ανισοτήτων στην αγορά εργασίας και στην οικονομία φροντίδας και κοινωνικών υπηρεσιών στις περιοχές μετάβασης. Συμπερίληψη της διάστασης του φύλου στους στόχους απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας, αναγνώριση της φροντίδας ως ουσιώδους, χαμηλών εκπομπών εργασίας και στήριξη των γυναικών που αναλαμβάνουν δυσανάλογο μερίδιο αυτής. → Εξάλειψη της έμφυλης ενεργειακής φτώχειας και διασφάλιση πρόσβασης σε καθαρή, οικονομικά προσιτή ενέργεια για γυναίκες και ευάλωτα νοικοκυριά. Στοχευμένες παρεμβάσεις στους μεταλιγνιτικούς δήμους για την αντιμετώπιση του κενού τηλεθέρμανσης και προτεραιοποίηση των γυναικοκρατούμενων νοικοκυριών στα προγράμματα καταπολέμησης της ενεργειακής φτώχειας. → Ενδυνάμωση των γυναικών ως φορέων της ενεργειακής μετάβασης μέσω φεμινιστικών ενεργειακών κοινοτήτων και ευαισθητοποιημένη ως προς το φύλο επιχειρηματικότητας. Εξασφάλιση της συμμετοχής των γυναικών σε ενεργειακές κοινότητες, πράσινες ΜΜΕ και οικοσυστήματα καινοτομίας, με ειδική χρηματοδότηση και τεχνική υποστήριξη. → Θεσμοθέτηση έμφυλης διακυβέρνησης και προϋπολογισμού σε όλα τα εργαλεία Δίκαιης Μετάβασης. Ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων στη δομή, στις διαδικασίες και στους δείκτες του ΤΔΜ, του ΚΤΚ και των Εδαφικών Σχεδίων, με σαφείς μηχανισμούς λογοδοσίας. Οι έμφυλες διαστάσεις της απολιγνιτοποίησης στην Ελλάδα 5