Προτεινόμενα μέτρα και εργαλεία 1. Ταμείο Γυναικείων Ενεργειακών Κοινοτήτων Δυτικής Μακεδονίας Η δημιουργία ενός ειδικού Ταμείου Γυναικείων Ενεργειακών Κοινοτήτων εντός του προγράμματος του ΤΔΜ για τη Δυτική Μακεδονία μπορεί να συνδέσει άμεσα τις επενδύσεις απολιγνιτοποίησης με στόχους ισότητας των φύλων. Το Ταμείο θα προσφέρει επιχορηγήσεις και ευνοϊκή χρηματοδότηση για τη δημιουργία και ανάπτυξη γυναικείων ή φεμινιστικών ενεργειακών συνεταιρισμών, με προτεραιότητα σε έργα που συνδυάζουν παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ με κοινωνικούς σκοπούς, όπως η μείωση της ενεργειακής φτώχειας και η ενίσχυση κοινωνικών υποδομών. Κρίσιμα σχεδιαστικά στοιχεία θα μπορούσαν να είναι ελάχιστα ποσοστά γυναικείας συμμετοχής(π.χ. τουλάχιστον 70% γυναίκες-μέλη και ισόρροπη εκπροσώπηση στα όργανα διοίκησης), επιχορήγηση προμελετών και τεχνικού σχεδιασμού, καθώς και υψηλά ποσοστά επιδότησης για επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά πάρκα, συστήματα αποθήκευσης και αντλίες θερμότητας. Το Ταμείο θα πρέπει να ενταχθεί στα Εδαφικά Σχέδια Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και να πλαισιωθεί από εξειδικευμένη τεχνική βοήθεια προς γυναικείες ομάδες για την αδειοδότηση, τη σύνδεση στο δίκτυο και τη χρηματοδότηση. 2. Ευαισθητοποιημένη ως προς το φύλο επανειδίκευση με ενσωματωμένες υπηρεσίες φροντίδας Τα προγράμματα επανειδίκευσης στη Δυτική Μακεδονία συχνά δεν λαμβάνουν υπόψη τους περιορισμούς χρόνου και φροντίδας που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, ιδίως οι μονογονείς και οι φροντίστριες. Μια φεμινιστική Δίκαιη Μετάβαση απαιτεί η κατάρτιση σε δεξιότητες της πράσινης οικονομίας— όπως εγκατάσταση ΑΠΕ, ενεργειακή ανακαίνιση κτιρίων, ψηφιακές υπηρεσίες και βιώσιμη γεωργία— να σχεδιάζεται με ενσωματωμένες υπηρεσίες φροντίδας και κοινωνική στήριξη. Αυτό μπορεί να υλοποιηθεί μέσω«κοινωνικών ρητρών» σε όλα τα έργα επανειδίκευσης που χρηματοδοτούνται από το ΤΔΜ, οι οποίες θα απαιτούν τη λειτουργία επί τόπου παιδικών χώρων, ευέλικτα ωράρια, δυνατότητα μερικής παρακολούθησης εξ αποστάσεως και υποστήριξη μετακίνησης. Συμπληρωματικά μέτρα μπορεί να περιλαμβάνουν στοχευμένα επιδόματα συμμετοχής για γυναίκες, προγράμματα καθοδήγησης από επαγγελματίες του κλάδου και συνεργασίες με γυναικείες οργανώσεις και τοπικά δίκτυα φροντίδας για την προσέγγιση των πιο ευάλωτων. 3. Αντιμετώπιση ενεργειακής φτώχειας μέσω φεμινιστικών ενεργειακών κοινοτήτων Οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικοί μηχανισμοί αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας, ιδίως όταν ενσωματώνουν ρήτρες αλληλεγγύης όπως ο εικονικός συμψηφισμός για ευάλωτα νοικοκυριά. Ένα πρόγραμμα τύπου«Ήλιος για την Αλληλεγγύη» θα μπορούσε να αναπτυχθεί στη Δυτική Μακεδονία, με κοινοτικά φωτοβολταϊκά πάρκα που θα παρέχουν δωρεάν ή υψηλά επιδοτούμενο ηλεκτρικό ρεύμα σε γυναικοκρατούμενα νοικοκυριά, ηλικιωμένες γυναίκες και άλλες ευάλωτες ομάδες. Τα κριτήρια επιλεξιμότητας θα πρέπει να υπερβαίνουν τα στενά εισοδηματικά όρια, λαμβάνοντας υπόψη και διαθεματικές διαστάσεις, όπως μονογονεϊκή οικογένεια, ηλικία, αναπηρία, ενεργειακή απόδοση κατοικίας και το συνολικό βάρος της φροντίδας που επιβαρύνει τις οικογένειες. Το ΤΔΜ και το ΚΤΚ μπορούν να καλύψουν το αρχικό κόστος επένδυσης. Βιώσιμα επιχειρησιακά μοντέλα 6 θα εξασφαλίσουν τη μακροχρόνια λειτουργία με μικρές συνεισφορές μελών και επανεπένδυση των πλεονασμάτων. Με αυτόν τον τρόπο, η μείωση της ενεργειακής φτώχειας συνδέεται με τη γυναικεία ιδιοκτησία και συμμετοχή σε συλλογικές ενεργειακές υποδομές. 4. Έμφυλα ανταποκρινόμενη διακυβέρνηση της Δίκαιης Μετάβασης Για να μην περιοριστεί η διάσταση του φύλου σε μεμονωμένα έργα, απαιτείται ανασχεδιασμός των δομών διακυβέρνησης της Δίκαιης Μετάβασης σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο με στόχο την ουσιαστική, όχι μόνο τυπική, συμμετοχή των γυναικών. Η σύσταση Περιφερειακής Επιτροπής Έμφυλης Παρακολούθησης και Λογοδοσίας στη Δυτική Μακεδονία, με συμμετοχή γυναικείων οργανώσεων, συνδικάτων και δήμων μπορεί να προσφέρει συνεχή εποπτεία στην υλοποίηση του ΤΔΜ και του ΚΤΚ. Η Επιτροπή θα πρέπει να έχει σαφείς αρμοδιότητες: αξιολόγηση των προτάσεων έργων ως προς τις έμφυλες επιπτώσεις, διαμόρφωση δεικτών ισότητας, υποβολή εισηγήσεων βελτίωσης και δημοσίευση τακτικών εκθέσεων παρακολούθησης με έμφυλα αποδιαρθρωμένα δεδομένα για τα ωφελούμενα άτομα, τις θέσεις εργασίας και τη συμμετοχή στη διακυβέρνηση. Σε εθνικό επίπεδο, ειδικές μονάδες για την ισότητα των φύλων στα αρμόδια 6 Στα βιώσιμα επιχειρησιακά μοντέλα τα έσοδα από την πώληση της περίσσειας ενέργειας στο δίκτυο θα καλύπτουν τα κόστη συντήρησης, εξασφαλίζοντας ρεύμα στις ευάλωτες οικογένειες μακροπρόθεσμα χωρίς συνεχή κρατική επιδότηση. Οι έμφυλες διαστάσεις της απολιγνιτοποίησης στην Ελλάδα 6