“BẪY LAO ĐỘNG GIÁ RẺ” TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ- MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Nguyễn Sĩ Dũng * T rong hơn ba thập niên qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu phát triển kinh tế ấn tượng nhờ chiến lược hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu và tận dụng hiệu quả lợi thế về lao động dồi dào, chi phí thấp. Mô hình tăng trưởng theo hướng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài(FDI) để thúc đẩy xuất khẩu đã giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm, gia tăng thu nhập và cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng tích cực ấy đang tiềm ẩn một nguy cơ lớn: nền kinh tế có thể rơi vào“bẫy lao động giá rẻ”- một trạng thái phát triển bị mắc kẹt ở mức độ công nghệ thấp, năng suất thấp, giá trị gia tăng thấp và thiếu khả năng bứt phá. “Bẫy lao động giá rẻ”(low-wage labor trap) không chỉ là biểu hiện của một mô hình phát triển lệ thuộc vào gia công lắp ráp, mà còn là một trạng thái bất ổn về mặt cấu trúc. Trong trạng thái đó, nền kinh tế bị khóa chặt trong chiến lược cạnh tranh dựa trên chi phí, thay vì sáng tạo, đổi mới hay chất lượng sản phẩm. Lao động giá rẻ trở thành lợi thế tạm thời nhưng lại trì hoãn quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế tri thức. Trong khi đó, thị trường lao động bị phân tầng, kỹ năng thấp bị tái sản xuất qua nhiều thế hệ và xã hội đối mặt với nguy cơ bất bình đẳng kéo dài. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay,“bẫy lao động giá rẻ” còn trở nên nguy hiểm hơn. Trước sức ép cạnh tranh từ tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu, * Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội. 15