3 GRUPI I TRETË PUNUES “PUNËSIMI” Foto 9. Grupi punues " Punësimi", fasilitator Dillon Berjani Problemet Në Kosovë dy prej tre të rinjve nuk janë të punësuar dhe vetëm çdo e teta grua ka një vend pune. 1/3 e të rinjve e moshës prej 15 deri 24 vjeç nuk janë as të punësuar, as në shkollim dhe nuk ndjekin ndonjë trajnim. Shkalla e punësimit tek të rinjtë është vetëm 8,5%. Shumica e të punësuarve në Kosovë nuk janë të punësuar në profesionet e tyre dhe mbi 20 mijë të diplomuar në universitete janë të papunë. Kjo është gjendja në të cilën sot ndodhen të rinjtë sipas statistikave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës(ASK) Frika nga papunësia dhe korrupsioni – dy anë të së njëjtës medalje Problemi i papunësisë nga aspekti politik lidhet direkt me prezencën e korrupisonit në punësim dhe të formës së saj më pak të sofistikuar – nepotizmit. Shumë të rinj nuk fitojnë vendet e punës pikërisht sepse përzgjedhja e kandidatëve nuk bëhet sipas meritokracisë. Mungesa e planifikimit strategjik për ekonomi – papunësia e lartë Mungesa e strategjisë nga qeveria për formimin dhe krijimin e vendeve të punës, pra mungesa e një plani, e një vizioni të qeverisë e bën atë të marrë vendime ad hoc- të pamenduara mirë, e për rrjedhojë kjo ndikon në mos ndërmarrjen e veprimeve kundër papunësisë. Integrim jo i plotë në rrafshin ndërkombëtar – mosnjohja e diplomave Mungesa e liberalizimit të vizave si dhe rrezikimi i njohjes së diplomave nga Kosova(si pasojë e përjashtimit nga EQAR), e pamundëson lirinë e lëvizjes së të rinjve. Këto arsye i zvogëlojnë mundësitë për të studiuar dhe punuar jashtë vendit. Paaftësia e agjencisë së punësimit Papunësia është edhe pasojë e paaftësisë së Agjencisë së Punësimit në Kosovë për të bërë më shumë, si dhe mungesa e informimit për vendet e lira të punës. Agjencia duhet të jetë si urë lidhëse në mes të personave të papunë e aktiv që janë në kërkim të vendeve të punës, dhe vendeve të lira të punës. Një rreth i mbyllur: Pa përvojë nuk ka praktikë– pa qenë praktikant nuk mund të fitosh përvojë Kushti që të kesh eksperiencë paraprake kur aplikon si praktikant, si dhe mos monitorimi i punës praktike ndikon shumë në uljen e gjasave të të rinjëve për të fituar eksperiencë efektive për punë. Tepër shumë konsumim – e shumë pak prodhim Problemet që lidhen me papunësinë janë mungesa e vendeve të punës dhe orientimi i shtetit drejt konsumit dhe jo prodhimit të mallrave. Po të orientohej shteti drejt forcimit të sektorit të prodhimit të produkteve vendore, kjo do të ndikonte pozitivisht në gjenerimin e më shumë vendeve të punës, e rrjedhimisht edhe të një ekonomie më stabile të bazuar në balancimin mes importit dhe eksportit. Zhvillimi i ndërmarrësisë dhe mbështetja administrative nëpër bizneset e vogla Sipas të rinjve bizneset e vogla janë një mundësi e mirë për vende të reja të punës, por politikat e miratuara nga organet lokale nuk janë të përshtatshme për këto biznese, kështu që edhe kjo mundësi është në rrezik. 17